Bài 16. Tiêu hoá ở động vật. (tiếp theo)

- So sánh được cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật, từ đó rút ra được các đặc điểm thích nghi.. Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất dinh dưỡng có t

Tuần: 9, Tiết: 17.

Ngày soạn: 06/10/2010

Bài 16: TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT(TT).

I MỤC ĐÍCH BÀI DẠY:

1 Kiến thức:

- Mô tả được cấu tạo ống tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật

- So sánh được cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật, từ đó rút ra được các đặc điểm thích nghi

2 Kỹ năng:

- Quan sát hình và phân tích hình

- Kỹ năng tư duy

3 Thái độ:

II PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

1) Phương pháp:

+ Hỏi đáp

+ Khám phá

+ Diễn giảng

2) Các đồ dung dạy học:

- Hình 16.1, 16.2 SGK

III TRỌNG TÂM:

Phần đặc điểm tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật

IV NỘI DUNG VÀ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1) Chuẩn bị:

1.1 Kiểm tra kiến thức cũ: (5 phút)

1 Tiêu hóa là gì?

2 Trình bày về tiêu hóa ở động vật có ống tiêu hóa

Đáp án:

1 Tiêu hóa là gì?

Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất dinh dưỡng có trong thức ăn thành những chất đơn giản mà

cơ thể hấp thụ được

2 Tiêu hoá ở động vật có ống tiêu hoá

- Ống tiêu hoá được cấu tạo từ nhiều bộ phận với chức năng khác nhau

- Thức ăn đi theo một chiều trong ống tiêu hoá

- Khi đi qua ống tiêu hoá, thức ăn được biến đổi cơ học và hoá học để trở thành những chất dinh dưỡng đơn giản và được hấp thụ vào máu

- Các chất không được tiêu hoá sẽ tạo thành phân và được thải ra ngoài qua hậu môn

- Mỗi bộ phận có một chức năng riêng, nên hiệu quả tiêu hoá cao

1.2 Vào bài: Động vật ăn động vật và động vật ăn thực vật đều có cơ quan tiêu hoá là ống tiêu hoá.

Vậy cấu tạo của ống tiêu hoá ở hai nhóm động vật này có điểm nào giống và khác nhau?

2) Tên bài mới: Bài 16: TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT(TT).

NỘI DUNG BÀI

- Kể tên vài loài động vật ăn thịt,

ăn thực vật và ăn tạp

- 1 HS trả lời(chó, mèo, trâu, bò, chuột…), các HS khác bổ sung(nếu

V ĐẶC ĐIỂM TIÊU

HOÁ Ở THÚ ĂN

THỊT VÀ THÚ ĂN

THỰC VẬT

1 Đặc điểm tiêu hóa ở

thú ăn thịt

a Miệng

- Động vật ăn thịt có

răng nanh, răng hàm và

răng cạnh hàm phát triển

để giữ mồi, cắt nhỏ thịt

b Dạ dày và ruột

- Dạ dày to chứa nhiều

thức ăn và tiêu hoá cơ

học và hoá học

- Ruột ngắn do thức ăn

dễ tiêu hoá và hấp thụ

2 Đặc điểm tiêu hóa ở

thú ăn thực vật

- Động vật ăn thực vật

có răng cạnh hàm, răng

hàm phát triển để nghiền

nát thức ăn thực vật

cứng

- Dạ dày một ngăn hoặc

bốn ngăn có vi sinh vật

phát triển

- Ruột dài do thức ăn

cứng khó tiêu hoá

- Thức ăn qua ruột non

trải qua quá trình tiêu

hoá thành các chất đơn

giản và hấp thụ

- Manh tràng phát triển

có vi sinh vật phát triển

- Động vật ăn các loại

thức ăn khác nhau nên

ống tiêu hoá cũng biến

đổi để thích nghi với

thức ăn

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Động vật ăn thực vật và động vật ăn thịt là các mắt xích trong chuỗi và lưới thức ăn, đảm bảo dòng tuần hoàn vật chất và năng lượng, sự cân bằng sinh thái, sự phát triển bền vững

- Quan sát hình 16.1 SGK và cho biết cấu tạo của miệng, dạ dày và ruột phù hợp với chức năng tiêu hoá nh thế nào?

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Tại sao cần bảo vệ động vật,

thực vật và môi trường sống của chúng, đặc biệt là động vật hoang dã quý hiếm, trong khi có những loài gây hại cho người như hổ, báo, cá sấu… ăn thịt người; các loại cây có độc: nấm độc,… gây tử vong nếu người ăn phải?

Để bảo tồn đa dạng sinh học, bảo đảm cân bằng sinh học

- Quan sát hình 16.2 SGK và cho biết cấu tạo của miệng, dạ dày và ruột phù hợp với chức năng tiêu hoá thức ăn thực vật như thế nào?

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Yêu cầu HS đọc và hoàn thành lệnh SGK trang 69 điền vào bảng 16 SGK Cho HS thảo luận nhóm và gọi 1 HS trả lời

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Em có nhận xét gì về mối quan

hệ giữa cấu tạo của ống tiêu hoá với các loại thức ăn?

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Tại sao ruột non của thú ăn thực vật dài hơn nhiều so với thú

ăn thịt?

có)

- Lắng nghe

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Miệng có răng nanh, răng hàm và răng cạnh hàm phát triển để giữ mồi, cắt nhỏ thịt; Dạ dày

to chứa nhiều thức ăn và tiêu hoá cơ học và hoá học; Ruột ngắn do thức

ăn dễ tiêu hoá và hấp thụ), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(da hổ, báo, cá sấu làm

áo, đồ dùng), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(có răng cạnh hàm, răng hàm phát triển để nghiền nát thức ăn thực vật cứng; Dạ dày một ngăn hoặc bốn ngăn; Ruột dài do thức ăn cứng khó tiêu hoá, Thức ăn qua ruột non…; Manh tràng phát triển có vi sinh vật phát triển), các

HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- HS làm theo yêu cầu của GV

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Thức ăn khác nhau, cấu tạo ống tiêu hoá khác nhau), các

HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(do thức ăn thục vật khó tiêu hóa và nghèo chất dinh dưỡng nên ruột non dài giúp có đủ thời gian để tiêu hóa và hấp thụ), các

HS khác bổ sung(nếu có)

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Ruột tịt ở thú ăn thịt không phát triển trong khi manh tràng ở thú ăn thực vật rất phát triển, tại sao?

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Vi sinh vật cộng sinh có vai trò

gì đối với động vật nhai lại?

 Tiết enzim xenlulaza tiêu hóa xenlulozo thành các axít béo bay hơi; Tiết enzim tiêu hóa các chất hữu cơ trong tế bào thực vật thành các chất dinh dưỡng đơn giảncung cấp chất dinh dưỡng cho động vật nhai lại

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Ruột tịt là nơi vi sinh vật cộng sinh giúp tiêu hóa thức ăn thực vật có vách xenlulozo Thức ăn của thú ăn thịt là thịt Thịt mềm, giàu chất dinh dưỡng dễ tiêu hóa và hấp thụ, không cần tiêu hóa vi sinh vật), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(tiêu hóa thức ăn thực vật, tiêu hóa xenlulozo…), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

Đáp án bảng 16 SGK

Tên bộ phận Thú ăn thịt Thú ăn thực vật

Răng - Răng cửa lấy thịt ra khỏi xương

- Răng nanh nhọn và dài cắm vào con mồi và giữ mồi cho chặt

- Răng trước hàm và răng ăn thịt lớn, các thịt thành các mảnh nhỏ để dễ nuốt

- Răng hàm có kích thước nhỏ, ít được sử dụng

- Răng nanh giống răng cửa Khi ăn cỏ, các răng này tì lên tấm sừng ở hàm trên để giữ chặt cỏ (trâu)

- Răng trước hàm và răng hàm phát triển có tác dụng nghiền nát cỏ khi nhai

Dạ dày - Dạ dày là một cái túi lớn nên gọi là

dạ dày đơn

- Thịt được tiêu hóa cơ học và tiêu hóa hóa học giống như trong dạ dày người (dạ dày co bóp làm nhuyễn thức ăn và làm thức ăn trộn đều với dịch vị Enzim pepsin thủy phân prôtêin thành các peptit)

- Dạ dày thỏ, ngựa là dạ dày đơn (1 túi)

- Dạ dày trâu, bò có 4 túi Ba túi đầu tiên là

dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách Túi thứ tư là dạ múi khế Dạ cỏ là nơi dự trữ, làm mềm thức

ăn khô và lên men Trong dạ cỏ có rất nhiều

vi sinh vật tiêu hóa xenlulozo và các chất dinh dưỡng khác

Dạ tổ ong góp phần đưa thức ăn lên miệng

để nhai lại Dạ lá sách giúp hấp thụ lại nước

Dạ múi khế tiết ra pepsin và HCl tiêu hóa prôtêin có trong cỏ và vi sinh vật từ dạ cỏ xuống Bản thân vi sinh vật cũng là nguồn cung cấp prôtêin quan trọng cho động vật Ruột non - Ruột non ngắn hơn nhiều so với

ruột non của thú ăn thực vật

- Các chất dinh dưỡng được tiêu hóa hóa học và hấp thụ trong ruột non giống như ở người

- Ruột non dài vài chục mét và dài hơn rất nhiều so với ruột non của thú ăn thịt

- Các chất dinh dưỡng được tiêu hóa hóa học

và hấp thụ trong ruột non giống như ở người

Manh tràng Ruột tịt không phát triển và không Manh tràng rất phát triển và có nhiều vi sinh

(ruột tịt) có chức năng tiêu hóa thức ăn vật cộng sinh tiếp tục tiêu hóa xenlolozo và

các chất dinh dưỡng có trong tế bà thực vật Các chất dinh dưỡng đơn giản được hấp thụ qua thành manh tràng

3) Củng cố: (5 phút)

- Yêu cầu học sinh đọc và ghi nhớ phần tóm tắt in nghiên ở cuối bài

- Sử dụng các câu hỏi SGK

4) Bài tập về nhà: Dặn HS về nhà học bài và soạn bài 17 Hô hấp ở động vật

5) Rút kinh nghiệm:

Tổ trưởng ký duyệt Giáo viên soạn

Thái Thành Tài