Bài giảng sinh lý bệnh hô hấp

* Nguyên nhân gây ngạt : do không khí thở không thay đổi ngạt trong phòng kín, sập hầm… , do tắc nghẽn hoàn toàn đường lưu thông khí, phù nề thanh quản, do phế nang bị tràn ngập nước:

Sinh lý bÖnh

h« hÊp

Môc tiªu

 Tr×nh bµy ® îc nguyªn nh©n, c¬ chÕ, hËu qu¶ cña rèi lo¹n th«ng khÝ

 Gi¶i thÝch c¬ chÕ, hËu qu¶ cña c¸c rèi lo¹n khuÕch t¸n

 Tr×nh bµy ph©n lo¹i, biÓu hiÖn cña suy h« hÊp

1 §¹i c ¬ng

Kh¸i qu¸t chøc n¨ng h« hÊp

 Quá trình hô h p đ Quá trình hô h p đ ấ ấ ượ ượ c chia thành 4 giai đo n: c chia thành 4 giai đo n: ạ ạ

-Giai đo n thông khí Giai đo n thông khí ạ ạ : Là giai đoạn không khí

từ ngoài vào đến phế nang(PN) và CO 2 từ PN

ra ngoài.

-Giai đo n khu ch Giai đo n khu ch ạ ạ ế ế tán.Là sự trao đổi khí giữa

PN và máu : oxy từ phế nang vào MM phổi , khí CO2 từ MM phổi ra PN

H×nh 1 CÊu tróc hÖ thèng h« hÊp ngoµi

 Giai đo n v n chuy n Giai đo n v n chuy n ạ ạ ậ ậ ể ể

Là quá trình vận chuyển oxy từ PN đến các tế bào(TB) và vận chuyển khí CO 2 từ các TB về PN.

 Giai đo n hô h p t bào Giai đo n hô h p t bào ạ ạ ấ ấ ế ế

Màng TB thu nhận oxy và thải CO 2 Oxy vào trong TB được tế bào sử dụng oxy hóa các chất tạo năng lượng cho hoạt động TB.

H×nh 2 C¸c giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh h« hÊp

1 Giai ®o¹n th«ng khÝ 2 Giai ®o¹n khuÕch t¸n

3 Giai ®o¹n vËn chuyÓn 4 Giai ®o¹n h« hÊp tÕ bµo

CO 2 : 0,04%, Nitơ: 76%), áp lực riêng phần (ALRP) của các khí phải bình thường

- Bộ máy hô hấp:lồng ngực, cơ liên sườn, xương sườn,cột sống, màng phổi, phổi→ bình thường

độ cao

P khí quyển

159 126 94 31,4

0,3 0,24 0,18 0,006

2.1 Rối loạn quá trình thông khí

Do khí thở

H9 Bệnh lên cao

2.1 Rèi lo¹n qu¸ tr×nh th«ng khÝ

Kh«ng khÝ tï h·m · ng¹t

H×nh 10,11 Ng¹t thë

*BÖnh lý.

 Ng¹t :

Là hiện tượng tắc nghẽn hoàn toàn đường lưu thông khí gây thiếu O 2 , ứ đọng CO 2 máu, dẫn tới suy sụp chức năng toàn bộ cơ thể và chết nếu không kịp thời có biện pháp cấp

cứu hợp lý.

* Nguyên nhân gây ngạt : do không khí thở không thay đổi ( ngạt trong phòng kín, sập hầm… ), do tắc nghẽn hoàn toàn đường lưu thông khí, phù nề thanh quản, do phế nang bị tràn ngập nước: chết đuối, phù phổi cấp…

* Diễn biến của ngạt : thường qua 3 giai đoạn

H×nh 13 DiÔn biÕn cña ng¹t thùc nghiÖm

1 h ng phÊn 2 øc chÕ 3 suy sôp

2.1 Rèi lo¹n qu¸ tr×nh th«ng khÝ

* Hậu quả: thiếu O 2 trầm trọng và ứ đọng CO 2

máu gây ức chế các trung tâm thần kinh và vận mạch

*Trong cấp cứu ngạt: loại bỏ các nguyên nhân gây chướng ngại đường hô hấp, làm hô hấp nhân tạo hoặc thổi ngạt để loại thải CO 2 cung cấp O 2

riêng phần (tích số của % khí đó trong khí

thở và áp suất khí quyển) của từng khí giảm

3 Th¨m dß chøc n¨ng h« hÊp ngoµi

Th¨m dß chøc n¨ng khuÕch t¸n

H×nh 8 Qu¸ tr×nh khuÕch t¸n khi

độ cao

P khí quyển

159 126 94 31,4

0,3 0,24 0,18 0,006

2.1 Rối loạn quá trình thông khí

Do khí thở

H9 Bệnh lên cao

*Đặc điểm bệnh lên cao: oxy và Co 2 trong máu

đều giảm (khác với ngạt và nhiều bệnh phổi khác: o 2 máu giảm, Co 2 máu tăng)

* Tình trạng bệnh phụ thuộc vào: trạng thái

thần kinh, độ cao, tình trạng có hay không có hoạt động cơ bắp.

2.1.3 Rèi lo¹n th«ng khÝ do bÖnh lý cña

bé m¸y h« hÊp

- LiÖt c¬ h« hÊp: liÖt c¬ h« hÊp

- Tæn th ¬ng lång ngùc: g·y x ¬ng s ên, vÑo CS

- BÖnh lý mµng phæi: trµn khÝ, trµn dÞch mµng phæi.

-§ êng dÉn khÝ bÞ t¾c, hÑp.

+ § êng h« hÊp trªn: viªm phï nÒ häng

+ § êng h« hÊp d íi: hen phÕ qu¶n

Hình 3 Các động tác hô hấp

2.1 Rèi lo¹n qu¸ tr×nh th«ng khÝ

BÖnh cña bé m¸y h« hÊp

H×nh 14 LiÖt c¬ h« hÊp

2.1 Rèi lo¹n qu¸ tr×nh th«ng khÝ

Tæn th ¬ng lång ngùc

H15 Trµn dÞch mµng phæi H16 Trµn khÝ mµng phæi

 Hen ph qu n Hen ph qu n ế ế ả ả :

Là một bệnh dị ứng do dị nguyên kết hợp với kháng thể loại reagin, giải phóng các chất

hóa học trung gian như histamin, bradikinin, prostaglandin…kích thích các sợi ly tâm của thần kinh phế vị gây co thắt cơ trơn phế

quản, tăng tiết niêm dịch, biểu hiện lâm sàng chủ yếu là các cơn khó thở, đặc biệt là ở thì thở ra

2.1 Rèi lo¹n qu¸ tr×nh th«ng khÝ

Ch íng ng¹i ® êng h« hÊp

H17 DÞ vËt ® êng thë

H18 Hen phÕ qu¶n

H19 Viªm phæi

xoang( 60,4%)

 Bệnh sinh của hen, cần chú ý các yếu tố di truyền( có tới 51,8% con cái mắc bệnh do di truyền

từ bố hoặc mẹ), và yếu tố thần kinh ( hen có thể phát sinh theo cơ chế phản xạ có điều kiện và thường xuất hiện ban đêm khi trung khu vỏ não bị ức chế không kiềm chế được các trung khu thực vật dưới

H u qu ậ ả

H u qu ậ ả

 Giảm tính đàn hồi của tổ chức phổi gây tình trạng giãn phế nang,

 Tâm thất phải tăng cường hoạt động lâu dài

có thể dẫn tơi suy tim phải (tâm phế mãn)

 Cơn hen ác tính là do tắc toàn bộ các phế

quản nhỏ có thể gây suy hô hấp, rất nguy

hiểm nếu không cấp cứu kịp thời.

H×nh 2 C¸c giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh h« hÊp

1 Giai ®o¹n th«ng khÝ 2 Giai ®o¹n khuÕch t¸n

3 Giai ®o¹n vËn chuyÓn 4 Giai ®o¹n h« hÊp tÕ bµo

2.2 Rối loạn quá trình khuếch tán

 Khuếch tán khí : o 2 từ phế nang vào mao mạch phổi, Co 2 từ mao mạch phổi ra phế nang.

 2.2.1.Các yếu tố ảnh h ởng đến khả năng khuếch tán khí của phổi.

 Quá trình khuếch tán thụ đông của các khí ở phổi phụ thuộc vào 3 yếu tố cơ bản :

Mµng khuÕch t¸n cã 3 líp chÝnh: líp dÞch tr¸ng phÕ nang ; thµnh phÕ nang; thµnh mao m¹ch phæi.

- DiÖn tÝch khuÕch t¸n: lµ bÒ mÆt tiÕp xóc gi÷a c¸c mao m¹ch phæi tuÇn hoµn tèt víi bÒ mÆt c¸c phÕ nang th«ng khÝ tèt

c¸c phÕ nang th«ng khÝ tèt

- HiÖu sè khuÕch t¸n : lµ møc chªnh lÖch ¸p lùc c¸c khÝ ë 2 bªn mµng khuÕch t¸n

Tốc độ khuếch tán phụ thuộc:

1 Chênh lệch phân áp

2 Diện tích màng hô hấp

3 Độ dày màng hô hấp

4 Độ hòa tan chất khí

Hình 4 Cấu tạo màng hô hấp

Rối loạn khuếch tán do giảm diện tích màng trao đổi (S)

H19 Viêm phổi H20 Ch ớng

phế nang

H21 Tâm phế mạn

Rèi lo¹n khuÕch t¸n do kh«ng phï hîp th«ng khÝ · t íi m¸u

H22 Th«ng khÝ – t íi m¸u

Rối loạn khuếch tán do tăng độ dày màng trao đổi

H23 Màng hô hấp

H24 Lao xơ phổi

H25 Viêm phổi

 R i lo n hô h p trong R i lo n hô h p trong ố ố ạ ạ ấ ấ PPC

- Khó th d d i và ngày càng tăng do máu ti p t c ở ữ ộ ế ụ

- Khó th d d i và ngày càng tăng do máu ti p t c ở ữ ộ ế ụ

đ ượ c t ng lên ph i, gây tăng c ố ổ ườ ng máu, tăng ứ

đ ượ c t ng lên ph i, gây tăng c ố ổ ườ ng máu, tăng ứ tính th m mao m ch ph i nên huy t t ấ ạ ổ ế ươ ng tràn

tính th m mao m ch ph i nên huy t t ấ ạ ổ ế ươ ng tràn

vào trong ph nang ngày càng nhi u Bi u hi n lâm ế ề ể ệ

vào trong ph nang ngày càng nhi u Bi u hi n lâm ế ề ể ệ sàng là các ti ng ran ế ướ t ngày càng nhi u c 2 ề ở ả

sàng là các ti ng ran ế ướ t ngày càng nhi u c 2 ề ở ả

bên ph i Thông khí ph bào, các dung tích ph i, ổ ế ổ

bên ph i Thông khí ph bào, các dung tích ph i, ổ ế ổ

kh năng khu ch tán ngày càng gi m rõ r t gây ả ế ả ệ

kh năng khu ch tán ngày càng gi m rõ r t gây ả ế ả ệ

tình tr ng thi u oxy nghiêm tr ng ạ ế ọ

tình tr ng thi u oxy nghiêm tr ng ạ ế ọ

- Huy t áp đ ng m ch ngày càng gi m do máu b ế ộ ạ ả ị ứ ở

- Huy t áp đ ng m ch ngày càng gi m do máu b ế ộ ạ ả ị ứ ở các mao m ch ph i, d ch huy t t ạ ổ ị ế ươ ng tràn vào các

các mao m ch ph i, d ch huy t t ạ ổ ị ế ươ ng tràn vào các

ph nang ế

ph nang ế , l l ượ ượ ng máu v tim trái gi m sút Th ng máu v tim trái gi m sút Th ề ề ả ả ườ ườ ng ng

ch t trong tình tr ng khó th nghiêm tr ng, huy t ế ạ ở ọ ế

ch t trong tình tr ng khó th nghiêm tr ng, huy t ế ạ ở ọ ế

áp đ ng m ch t t nhanh, v t vã, mi ng và m i trào ộ ạ ụ ậ ệ ũ

áp đ ng m ch t t nhanh, v t vã, mi ng và m i trào ộ ạ ụ ậ ệ ũ

ra d ch l n b t màu h ng ị ẫ ọ ồ

ra d ch l n b t màu h ng ị ẫ ọ ồ

Rèi lo¹n khuÕch t¸n do gi¶m hiÖu sè ph©n ¸p

H×nh 26 KhuÕch t¸n khÝ

2.3 Rèi lo¹n qu¸ tr×nh vËn chuyÓn

Rèi lo¹n l îng, chÊt hemoglobin

Gi¶m l u l îng vµ ¸p lùc tuÇn hoµn

2.4 Rèi lo¹n qu¸ tr×nh h« hÊp tÕ bµo

H×nh 30 Chuçi h« hÊp tÕ bµo

H×nh 5 BÖnh nh©n ® îc ®o c¸c

th«ng sè h« hÊp

Th¨m dß chøc n¨ng th«ng khÝ

3 Th¨m dß chøc n¨ng h« hÊp ngoµi

TV ERV RV FRC

H×nh 7 C¸c l u l îng thë

3 Th¨m dß chøc n¨ng h« hÊp ngoµi

Th¨m dß chøc n¨ng th«ng khÝ

3 Th¨m dß chøc n¨ng h« hÊp ngoµi

Th¨m dß chøc n¨ng khuÕch t¸n

H×nh 8 Qu¸ tr×nh khuÕch t¸n khi

4 Suy h« hÊp

4.2 Phân loại

Theo mức độ

4.3 BiÓu hiÖn cña suy h« hÊp

BiÓu hiÖn bªn ngoµi

H« hÊp chu kú

TÝm t¸i

Khã thë

H35 NhÞp thë Cheyne - stoke

H36 BiÓu hiÖn

khã thë

4.3 BiÓu hiÖn cña suy h« hÊp

BiÓu hiÖn bªn ngoµi

H« hÊp chu kú: do

TÝm t¸i: do

Khã thë

H35 NhÞp thë Cheyne - stoke

H36 BiÓu hiÖn

khã thë

H« hÊp chu kú

 Là ki u th b t th Là ki u th b t th ể ể ở ấ ở ấ ườ ườ ng, l p đi l p l i có chu k ng, l p đi l p l i có chu k ặ ặ ặ ặ ạ ạ ỳ ỳ

 Nguyên nhân:

Xanh tím

 TÝm t¸i ( xanh tÝm).

 Lµ t×nh tr¹ng hemoglobin khö (HbCO 2 ) ë m¸u mao m¹ch tõ 10-20% t¨ng lªn ngang møc Hb khö ë tÜnh m¹ch (30%), khiÕn da, niªm m¹c vµ nh÷ng vïng giµu mao m¹ch ë da cã mµu tÝm nh mµu tÜnh m¹ch.

Phõn lo i xanh tớm ạ

Phõn lo i xanh tớm ạ

 Xanh tớm do bệnh lý của phổi: Hb Co 2 tăng cao ở mỏu động mạch và tĩnh mạch.

 Xanh tớm do ứ trệ tuần hoàn trong bệnh tim: Hb

Co 2 chỉ tăng cao ở mỏu tĩnh mạch.

 Xanh tớm trong b nh đa h ng c u tớm trong b nh đa h ng c u ệ ệ ồ ồ ầ ầ → khi qua phổi khụng được bóo hũa hết→xanh tớm.

 Xanh tím do ngộ độc: Hb bị biến thành methemoglobin Khi l ợng methemoglobin tăng lên khoảng 3mg% thì xuất hiện xanh tím (xanh sẫm hơn các nguyên nhân trên)

Khó thở

 Khó th th c s do t c ngh n đ Khó th th c s do t c ngh n đ ở ở ự ự ự ự ắ ắ ẽ ẽ ườ ườ ng hô h p (hen, ng hô h p (hen, ấ ấ

ng t…) ạ

ng t…) ạ

 Khó th do c m giác(đ Khó th do c m giác(đ ở ở ả ả ườ ườ ng HH thông thoáng) ng HH thông thoáng)

 C ch chung: tr CO C ch chung: tr CO ơ ơ ế ế ứ ệ ứ ệ 2→ kích thích TTHH→cơ

hô hấp tăng hoạt động nhưng không đáp

ứng đủ nhu cầu→khó thở.

BiÓu hiÖn suy h« hÊp qua c¸c chØ sè

ChØ sè

BÖnh

Dung tÝch sèng (VC) ThÓ tÝch cÆn (RV) FEV

1

ChØ sè Tiffeneau (FEV1/VC) X¬ phæi Gi¶m râ T¨ng râ Gi¶m râ BT (>0,7)

Ch íng PN Gi¶m râ T¨ng râ Gi¶m râ BT/gi¶m Hen m¹n Gi¶m Ýt T¨ng Ýt Gi¶m Gi¶m râ C¾t phæi Gi¶m râ Gi¶m râ Gi¶m râ BT

XÑp phæi Gi¶m Gi¶m Gi¶m BT

VPQ m¹n BT/gi¶m Ýt BT/t¨ng Ýt Gi¶m Gi¶m

DÞ tËt Gi¶m BT/t¨ng Ýt Gi¶m BT/gi¶m Ýt

ThÝch nghi cña c¬ thÓ trong suy h«

hÊp

H38 T¨ng tuÇn hoµn

H39

T¨ng sinh

hång cÇu

H40 T¨ng khai th¸c oxy

H37.

T¨ng

th«ng khÝ

T¸ch riªng tõng môc

H38 T¨ng tuÇn hoµn

H39

T¨ng sinh

hång cÇu

H40 T¨ng khai th¸c oxy

H37.

T¨ng

th«ng khÝ