Bài giảng sinh lý phần 1

Trình bày đ ợc receptor, đ Trình bày đ ợc receptor, đ ường dẫn truyền, trung tâm và ường dẫn truyền, trung tâm và ng d n truy n, trung tâm và ng d n truy n, trung tâm và ẫn truyền, trung

DÉn truyÒn C¶m gi¸cXóc gi¸c

Mục tiêu học tập

Sau khi h c xong h c viên có kh n ng: ọc xong học viên có khả năng: ọc xong học viên có khả năng: ả năng: ăng:

Sau khi h c xong h c viên có kh n ng: ọc xong học viên có khả năng: ọc xong học viên có khả năng: ả năng: ăng:

2 Trình bày đ ợc receptor, đ Trình bày đ ợc receptor, đ ường dẫn truyền, trung tâm và ường dẫn truyền, trung tâm và ng d n truy n, trung tâm và ng d n truy n, trung tâm và ẫn truyền, trung tâm và ẫn truyền, trung tâm và ền, trung tâm và ền, trung tâm và

đặc điểm của cảm giác nông.

điểm của cảm giác sâu

Mục tiêu học tập

Sau khi h c xong h c viên có kh n ng: ọc xong học viên có khả năng: ọc xong học viên có khả năng: ả năng: ăng:

Sau khi h c xong h c viên có kh n ng: ọc xong học viên có khả năng: ọc xong học viên có khả năng: ả năng: ăng:

4 Trình bày đ ợc Receptor, đ ờng dẫn truyền và trung tâm của cảm giác vị

giác

5 Trình bày đ ợc receptor, đ Trình bày đ ợc receptor, đ ường dẫn truyền, trung tâm và ường dẫn truyền, trung tâm và ng d n truy n và trung tâm và đặc điểm ng d n truy n và trung tâm và đặc điểm ẫn truyền, trung tâm và ẫn truyền, trung tâm và ền, trung tâm và ền, trung tâm và

của cảm giác khứu giác.

6 Trình bày đ ợc receptor, đ ờng dẫn truyền, trung tâm và đặc điểm của

cảm giác thị giác

7 Trình bày đ ợc receptor, đ ờng dẫn truyền, trung tâm và đặc điểm của

cảm giác thính giác

 C¸c gi¸c quan: * C¶m gi¸c vÞ gi¸c

* C¶m gi¸c khøu gi¸c

* C¶m gi¸c thÞ gi¸c

* ThÝnh gi¸c

Receptor xóc gi¸c

Receptor xóc gi¸c

1 Đáp ứng với kích thích đặc hiệu

2 T ơng quan giữa l ợng cảm giác(S) và kích thích(R)

3 Biến đổi kích thích cảm giác thành xung động TK

4 Có khả năng thích nghi

Đặc tính chung của receptor

Đặc tính chung của receptor

1. Đáp ứng với kích thích đặc hiệu:

 1 receptor chỉ đ/ứng 1 kích thích đặc hiệu

 Ng ỡng đáp ứng với kích thích đặc hiệu thấp

 Tác nhân kích thích chung: kthích điện, áp suất.

2. T ơng quan giữa l ợng cảm giác(S) và kích

thích(R):

 S= logR

 Re nhạy cảm với kthích yếu, khoảng đ/ rất rộng từ rất yếu đến trên ng ỡng.

3. Biến đổi kích thích c/g xung động TK

 Kích thích  thay đổi điện thế màng Re

 Điện thế/màng > ng ỡng  xhiện đthế hoạt động

 T ơng quan c ờng độ kthích và điện thế Re

Đặc tính chung của receptor

-Mở kênh ion do màng bị kéo căng -Chất hó a học tác động: Mở kênh ion -Thay đổi T o màng: Thay đổi tính thấm màng -Bức xạ điện từ thay đổi t/c màng

4. Có khả năng thích nghi:

 Kthích tăng dần: Tsố đ/ cao rồi giảm dần

 Tuỳ thuộc từng loại Re:

 Tiểu thể Pacini: nhanh; Suốt cơ: chậm

 áp suất: Sau 2 ngày

 Đau: Không thích nghi

 Thay đổi cấu trúc Re or phần đầu sợi TK trở nên thích nghi;

 Thích nghi của các kênh Na + /màng.

Đặc tính chung của receptor

Cảm giác Xúc giác

Va chạm, rung động, áp suất Receptor xúc

giác

1. Dẫn truyền cảm giác xúc giác

Cảm giác xúc giác

 Đầu dây TK: da và mô Kthích xúc giác, va chạm.

 Tiểu thể Meissner (tận cùng TK có vỏ bọc)/ đỉnh gai da, ngón tay,

môi, l ỡi,mi mắt…;đ/ vài chục ms; kthích di chuyển nhanh: Vuốt ve nhẹ,

va chạm nhẹ

 Tận cùng myelin và không myelin/ chân lông: Nang lông đầu

TK tự do không vỏ bọc di chuyển vật/bề mặt cơ thể; va chạm đầu tiên

 Tiểu thể Pacini: Lớn nhất;nông và sâu/da tay và chân, khớp, thành

tạng; ng ỡng kthích lớn; đ/ với kthích di chuyển nhanh; nhận biết rung, thay đổi hoá học/mô

DÉn truyÒn C¶m gi¸cXóc gi¸c

DÉn truyÒn c¶m

gi¸c

xóc

gi¸c

(1): DÉn truyÒn c/g xóc gi¸c tinh tÕ, rung, va ch¹m trªn

da, ¸p suÊt tinh tÕ (2) Xóc gi¸c th«, buån, ngøa, ®au, nhiÖt, ¸p suÊt th«

Xóc gi¸c

Xóc gi¸c

Trung t©m nhËn c¶m

vá n·o

 Mất c/g nhận biết nửa ng ời bên đối diện, quên 1/2 ng ời.

Xúc giác

(Trung tâm nhận cảm vỏ não)

H×nh chiÕu c¬ thÓ/vïng

c¶m gi¸c SI

Xúc giác

 Vo dẫn truyền/các loại xúc giác khác nhau Tinh tế- nhanh; thô sơ- chậm

 C/g xúc giác có thể thay đổi/ luyện tập, thích nghi…

-Re lạnh nằm nông hơn nóng

- Phân bố k đều: môi, tay, thân

-Tiểu thể có vỏ bọc

- Đầu sợi TK -Phát xung khi đặt đầu kim nóng -20-25 o C< 38-43 o C< 45- 47 o C

- Đầu sợi TK có myelin,

nằm sâu lớp biểu bì

-H ng phấn khi đặt đầu kim lạnh -25- 30 o C< 30- 40 o C

Receptor nãng-l¹nh

C¶m gi¸c nãng- l¹nh

2 DÉn truyÒn c/g nãng- l¹nh:

D©y C 0.4-2 m/s

Tuû sèng (rÔ sau)

Re l¹nh

Re nãng

A 20

m/ s C

§åi thÞ (bông- nÒn)

Vá n·o c/g

C¶m gi¸c ®au

 §au nhanh: ®au chãi, (kim ch©m, dao c¾t)

§au chËm : ®au ©m Ø, xuÊt hiÖn chËm, kÐo dµi

Re nhËn c/g ®au c©p: ho¸ häc, T 0

- Re ®au ko k/n¨ng thÝch nghi c¬ chÕ b¶o vÖ

- KthÝch ho¸ häc  ↓ ng ìng kthÝch c¬ häc& nhiÖt.

- ChÊt ho¸ häc qträng kthÝch ®au chËm Bradykinin, serotonin: kthÝch p/ ®au; Prostaglandin, chÊt P øc chÕ c/g ®au

DÉn truyÒn c¶m gi¸c ®au

C¶m gi¸c b¶n thÓ

 § êng dÉn truyÒn c¶m gi¸c s©u

Cảm giác bản thể

 Đ ờng dẫn truyền cảm giác sâu:

-Suốt TK- cơ/cơ

-chiều dài cơ

-Thể Golgi/gân -căng cơ

Goll&Burdach ( có ý thức ) Dẫn truyền c/g tinh vi/xúc giác; vị trí, cử động/phần cơthể

Vỏ tiểu não cùng bên

Fle ch

sig

sa u t ủy

1 Dẫn truyền c/g xúc giác tinh vi, vị trí, cử động các phần/cơ thể

2 C/g sâu, c/g tr ơng lực cơ, giữ thăng bằng, điều hoà các động tác cơ thể

§ êng dÉn truyÒn c/g xóc gi¸c tinh tÕ vµ

b¶n thÓ

Cảm giác sâu

 Tuỷ sống, tiểu não, vỏ não

 Đặc điểm c/g sâu

 C/g ko ý thức: C/g tr ơng lực cơ và c/g gân → tiểu não cùng bên; Tổn th ơng → rối loạn v/động và tr ơng lực 1/2ng ời cùng bên.

 C/g có ý thức: C/g từ cơ, gân, x ơng, khớp → thuỳ

đỉnh/vỏ não đối bên; Tổn th ơng → mất c/g sâu có ý thức, đi đứng khó,laor đaor

Ngät

MÆn MÆn

Chua Chua

Nô vÞ gi¸c

(KÝch thÝch tuyÕn n íc bät bµi tiÕt)

2/3 tr íc l ìi: d©y V Sau l ìi: d©y IX, l ìi hÇu NÒn l ìi: d©y X

DÉn truyÒn c/g vÞ gi¸c

C¶M GI¸C KHøU GI¸C

Niªm m¹c khøu vµ dÉn truyÒn khøu gi¸c

C¶M GI¸C KHøU GI¸C

 KÝch thÝch mïi cã b¶n chÊt ho¸ häc:

 50 lo¹i Re khøu- 7-50mïi c¬ b¶n

 Ng ìng kthÝch thÊp

 TÝnh thÝch nghi cao

ThÞ gi¸c

 DÉn truyÒn c¶m gi¸c thÞ gi¸c

 §Æc ®iÓm cña c¶m gi¸c thÞ gi¸c

CÊu t¹o m¾t

ThÞ gi¸c

(Receptor)

 NhËn c¶m as theo c¬ chÕ quang häc

 Rhodopsin Scotopsin + Retinal: TB que/®en, tr¾ng

 Retinal+ Photopsin: TB nãn/nh×n mµu

thÝnh gi¸c

 Receptor nhËn c¶m thÝnh gi¸c

 DÉn truyÒn tÝn hiÖu tõ receptor vÒ hÖ TKTW

 Trung t©m nhËn c¶m gi¸c thÝnh gi¸c ë vá n·o

 §Æc ®iÓm c¶m gi¸c thÝnh gi¸c

thÝnh gi¸c

(DÉn truyÒn ©m thanh)

 Âm tần số 16- 20.000Hz; Phân biệt c ờng độ, âm sắc, hoà âm, phản âm.

 X/định đ ợc nguồn âm và âm thanh nổi

 Bù trừ chức năng cơ quan thị giác và thính giác

thính giác

(Đặc điểm c/g thính giác)

C¸c vïng chøc n¨ng ë

vá n·o

Vá tiÓu n·o cïng bªn

Fle ch

sig

sa u t ñy

DÉn

truyÒn c/g

®au