thuyết trình phân bón hóa học

đây là kết quả sau 1 ngày làm việc vất vả của nhiều giáo sư tiến sĩ có kinh nghiệm về lĩnh vực phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. các em học sinh cân f biết để vận dụng vào thực tế nông nghiệp nước nhà

KN : Phân hóa học: Là loại phân bón được sản xuất theo qui trình công nghiệp Trong qúa trình sản xuất có sử dụng một số nguyên liệu tự nhiên hoặc tổng hợp Tùy thuộc vào nguyên tố dinh dưỡng có chứa trong phân bón, phân hóa học có thể là phân đạm, lân, kali, canxi, lưu hùynh… Phân hóa học có thể là phân đơn (chứa 1 nguyên tố dinh dưỡng), phân đa nguyên tố (chứa 2 hoặc nhiều nguyên tố dinh dưỡng)

Kiến thức cơ bản về phân bón – Phân Vô Cơ

-Thứ ba - 30/07/2013 04:53

•

•

Hình Minh Hoạ

Phân vô cơ hay phân hóa học là các loại phân có chứa yếu tố dinh dưỡng dưới dạng muối khoáng(vô cơ) thu được nhờ các quá trình vật lý, hóa học.

Một Số Phân Bón Vô Cơ Thông dụng Hiện Nay

I Phân Đơn: Là loại phân chỉ chứa 1 trong 3 nguyên tố dinh dưỡng chủ yếu là N, P

hoặc K

1- Phân đạm vô cơ gồm có:

1 1- Phân Urea [CO(NH2)2] có 46%N

1 2- Phân đạm Sunphat còn gọi là đạm SA [(NH4)2SO4] chứa 21%N

1 3- Phân Clorua Amon [NH4Cl] có chứa 24-25% N

1 4- Phân Nitrat Amon [NH4NO3] có chứa khoảng 35% N

1 5- Phân Nitrat Canxi [Ca(NO3)2] có chứa 13-15% N

1 6- Phân Nitrat Natri [NaNO3] có chứa 15-16% N

1 7- Phân Cyanamit Canxi [CaCN2] có chứa 20-21% N

2-Phân Lân:

2 1- Phân Super Lân[Ca(H2PO4)2] có chứa 16-20% P2O5]

2 2- Phân Lân nung chảy(Thermophotphat, Lân văn điển) có chứa 16% P2O5

3- Phân Kali

3 1- Phân Clorua Kali (KCl) có chứa 60% K2O.

3 2- Phân Sunphat Kali (K2SO4) có chứa 48-50% K2O

II Phân Hổn Hợp: Là những loại phân có chứa ít nhất là 2 dưỡng chất Chúng bao

gồm phân trộn và phân phức hợp Hàm lượng dinh dưỡng trong phân theo thứ tự là N,

P, K được tính theo nồng độ phần trăm Ví dụ: Phân NPK 16-16-8 tức là trong 100kg

phân trên có 16kg đạm nguyên chất, 16kg P2O5 và 8kg K2O…Ngoài các chất đa

lượng N, P, K hiện nay ở một số chủng loại phân còn có cả các chất trung và vi

lượng Ví dụ: Phân NPK Việt-Nhật 16 16 8+13S (S là lưu huỳnh)…Thông thường phân hổn hợp có 2 loại:

1 -Phân trộn: Là phân được tạo thành do sự trộn đều các loại phân N P K… mà

không có sự tổ hợp hóa học giũa những chất đó Loại phân này thường có nhiều màu

2 – Phân phức hợp: Là loại phân có được do con đường phản ứng hóa học từ những

nguyên liệu căn bản để tạo ra

3 -Các dạng phân hổn hợp:

3 1-Các dạng phân đôi: Là loại phân hỗn hợp có 2 dưỡng chất quan trọng

-MAP ( Monoamonium Phosphate) hàm lượng phổ biến là 12-61-0

-MKP ( Mono potassium Phosphate) hàm lượng phổ biến là 0-52-34

-DAP Diamon Phosphate ) hàm lượng phổ biến là 18-46-0

3 2 Các dạng phân ba NPK thường là:

16-16-8, 20-20-15, 24-24-20…

3 3 Phân chuyên dùng: Là dạng phân bón hổn hợp có chứa

các yếu tố đa, trung, vi lượng phù hợp với từng loại cây trồng, từng thời kỳ sinh trưởng và phát triển của cây

-Ưu điểm của phân chuyên dùng: rất tiện lợi khi sử dụng , góp phần làm giảm chi phí sản xuất;do đã được tính toán liều lượng phân tùy theo từng loại cây, tùy theo giai đoạn sinh trưởng-phát triển của cây trồng nên đảm bảo được năng suất, chất lượng cây trồng

-Hiện nay trên thị trường có nhiều chủng loại phân chuyên dùng, khi sử dụng nên chú

ý theo hướng dẫn cũa nhà sản xuất Ví dụ: Phân chuyên dùng của công ty phân bón

Việt –Nhật JF1, JF2, JF3 chuyên dùng cho lúa JT1, JT2 JT3 chuyên dùng cho cây ăn

trái

III Vôi

1 -Vai trò tác dụng của phân vôi:

2 Cung cấp Canxi (Ca) cho cây trồng, Ca là một nguyên tố dinh dưỡng rất cần cho cây vì Ca chiếm tới 30% trong số các chất khoáng của cây Cải tạo đất chua, mặn Tạo điều kiện cho vi sinh vật hoạt động tốt, phân giải các chất hữu

cơ trong đất, tăng độ hòa tan các chất dinh dưỡng và tăng khả năng hấp thu các chất dinh dưỡng của cây, diệt được một số bệnh hại cây trồng, khử độc cho đất

do thừa nhôm(Al), Sắt(Fe), H2S…

2 -Một số dạng vôi bón cho cây

* Vôi nghiền: Các loại: đá vôi, vỏ ốc, vỏ sò…nghiền nát Có tác dụng chậm nên bón lót lúc làm đất, thường bón từ 1-3 tấn/ha Đất sét bón 1 lần với lượng lớn, sau vài năm bón lại Đất cát bón hàng năm lượng ít hơn Khi bón vôi nên kết hợp với phân hữu cơ để tăng hiệu quả của phân , không bón cùng đạm vì sẽ

làm mất phân đạm.

* Vôi nung ( vôi càn long): Do nung CaCO3 thành

CaO, rồi sử dụng Tác dụng nhanh hơn vôi nghiền, dùng xử lý đất và phòng trừ sâu bệnh Tuy nhiên do có hoạt tính mạnh khi sử dụng nên lưu ý để tránh ảnh hưởng tới cây trồng

* Thạch cao: Là dạng vôi đặc biệt, tác dụng nhanh,

sử dụng rất tốt cho cây khi tạo trái

Cách Tính Công Thức Phân Pha Trộn

Hiện nay, nhiều nơi sản xuất rất nhiều loại phân hổn hợp với nhiều tỷ lệ NPK khác nhau nên bà con nông dân tùy giá cả từng lúc và khả năng thanh toán có thể tự chọn lựa để mua, tuy nhiên nếu muốn pha trộn để sử dụng hợp lý thì ta có thể thực hiện được,

* Cách tính từ phân đơn ra phân hổn hợp

Ví dụ: Muốn pha trộn một loại phân có công thức là 5-10-10 từ phân SA, Super Lân

và KCl thì ta pha như sau:

-SA có 21%N, cần cung cấp 5kg thì ta phải có lượng SA là:

5X100 = 23 8kg

2

- Super Lân có 20% P2O5, muốn có 10kgP2O5 thì lượng Super Lân sẽ là:

10X100 =50 kg

20

- KCl có 60% K2O, muốn có 10 kg K2O thì lượng KCl sẽ là:

10X100 = 16, 6 kg

60

* Tổng số phân các loại là 23, 8+50+16, 6=90, 4kg còn lại 9, 6 kg phải dùng chất

độn(đất, cát hoặc thạch cao), trộn vô cho đủ 100kg

* Cách tính từ phân hỗn hợp ra phân đơn

Ví dụ: Theo khuyến cáo cần dùng 100kg Urê, 200kg Super Lân, 50kg Clorua Kali để bón cho cây, nhưng nhà vườn đã bón 100kg NPK(20-20-15), như vậy lượng NPK thừa hay thiếu, cách tính như sau:

-Lượng Urê có trong 100kg NPK 20-20-15

100X20 = 43kg

46

- Lượng Super Lân có trong 100kg NPK 20-20-15

100X20 = 100kg

20

- Lượng Clorua Kali có trong 100kg NPK 20-20-15

100X15 = 25Kg

60

* Vậy phải thêm 57kg Urê + 100kg Super Lân + 25kg Clorua Kali thì mới đủ lượng

phân như đã khuyến cáo

Thế nào là phân đơn? Thế nào là phân phức? Thế nào là phân trộn?

Phân đơn là loại phân chỉ chứa một trong ba nguyên tố dinh duỡng chủ yếu là N, P hoặc K Phân phức là loại phân chứa nhiều nguyên tố dinh dưỡng chủ yếu, thứ yếu cũng như vi luợng Phân phức có thể là một hợp chất có hai nguyên tố có công thức hóa học và thành phần chất dinh dưỡng ít thay đổi, thường gọi là phân hóa hợp

Ví dụ: phân Diamôn phốt phát (DAP) có thành phần là 18% N, 46% P2O5 Công thúc hóa học là (NH4)2HPO4 Kali nitrat có thành phần là 13% N, 45% K2O công thức

hóa học là KNO3 Phân trộn hay còn gọi là phân hỗn hợp là loại phân được người ta trộn nhiều loại phân đơn với nhau, để rời hoặc vo viên Thành phần và công thức hóa học thay đổi theo tỷ lệ trộn của hãng sản xuất để phù hợp cho một loại cây trồng nhất định và một số loại nhất định

DAP là loại phân gì? Tính chất ra sao?

Là loại phân phức chứa cả đạm và lân Thành phần 18% N 46% P2O5 phân DAP không gây chua – lân và đạm đều dễ tiêu Đây là loại phân tốt, nhưng giá hơi đắt

Có nên bón đạm khi cây đang bị sâu bệnh không?

Chẳng những với đạm mà với cả các phân khác cũng không nên bón lúc cây bị sâu bệnh Phải diệt trừ sâu bệnh trước, sau đó mới bón phân bồi bổ sức cho cây

4 Cách bón phân:

Căn cứ vào thời kỳ bón, người ta chia ra: bón lót và bón thúc

- Bón lót: là bón phân vào đất trước khi gieo trồng Bón lót nhằm cung cấp dinh dưỡng cho cây con ngay khi nó mới mọc, mới bén rễ

- Bón thúc: là bón phân trong thời gian sinh trưởng của cây Bón thúc nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu dinh dưỡng của cây trong thời kỳ tạo điều kiện cho cây sinh trưởng, phát triển tốt

* Căn cứ vào hình thức bón người ta chia thành các cách: bón vãi (rải), bón theo hàng, theo hốc hoặc phun trên lá Mỗi một cách bón đều có ưu, nhược điểm riêng

5 Những vấn đề cần lưu ý khi sử dụng phân

bón:

Chúng ta nghĩ rằng, bón phân đó là đưa điều tốt đến cho cây trồng, vì vậy càng nhiều càng tốt Thế nhưng hiệu quả của việc bón phân chỉ có thể thu được khi bón hợp lý,

có nghĩa là phù hợp với họat động bình thường của hệ sinh thái nông nghiệp Bón phân không hợp lý sẽ gặp phải phản ứng chống lại của hệ sinh thái đồng ruộng và chỉ

có thể dẩn đến những hậu quả xấu

Thực tế cho thấy, muốn sử dụng phân bón đạt hiệu quả cao người sử dụng phải biết được nhiều yếu tố liên quan, có thể tóm tắt 3 yếu tố sau:

a) Biết được đặc điểm của đất đai : Đất trồng của mình thuộc loại đất như thế nào chất gì nhiều, chất gì ít cần bổ sung bao nhiêu, đất chua hay kiềm nếu đất chua nên bón các loại phân có tính kiềm và ngược lại Đất cát giữ nước và giữ phân kém vì vậy khi bón nên chia làm nhiều lần bón để tránh hiện tượng rữa trôi, đất ruộng cao hàm lượng đạm thấp hơn ruộng trũng nên ở ruộng trũng

cần bón ít đạm hơn Đất Ninh thuận nói chung là loại đất nghèo lân, Kali ở mức trung bình (Trừ một số vùng đất đỏ diện tích nhỏ có lượng kali khá cao) Trong canh tác cần bón cân đối

b) Biết được đặc điểm của cây trồng :

Mỗi loại cây trồng yêu cầu chủng loại tỉ lệ khác nhau Cây ăn lá cần bón nhiều phân đạm, Cây lấy củ quả cần nhiều lân và kali, cây mía cần nhiều kali Cây họ đậu cần ít đạm rất cần nguyên tố molipđen Ngay một loại cây trồng, mỗi giai đoạn sinh trưởng cần những loại phân và tỉ lệ khác nhau có nắm vững đặc điểm của từng loại cây trồng thì chúng ta bón phân mới đúng và đạt hiệu quả

c) Biết được đặc điểm của phân bón:

Phân bón có nhiều loại mỗi loại có một đặc điểm riêng Có loại thích cho loại đất này , không thích hợp cho loại đất kia hoặc bón tốt cho loại cây trồng này nhưng không nên bón cho loại cây trồng kia vì vậy hiểu được từng loại phân là cơ sở cho việc bón phân hợp lý nâng cao hiệu quả phân và bảo đảm duy trì độ phì nhiêu của đất

6 Bón phân cân đối là như thế nào?

Là chúng ta cung cấp cho cây và đất trống một lượng dinh dưỡng vừa đủ bù đấp luợng dinh dưỡng cây lấy đi và các chất dinh dưỡng bị mất do phân hủy hay rửa trôi

7 Phân phức hợp và phân trộn?

Phân phức hợp và phân trộn để đơn giản ta có thể gọi chung là phân NP (hai màu) có

tỷ lệ 20-20 hay 18-46 (DAP) hoặc NPK (ba màu) có tỷ lệ 20-20-15, 16-16-8, Theo qui định trên các bao phân tỉ lệ NPK được qui định bằng 3 con số theo thứ tự là đạm lân và kali, nếu các nhà sản xuất muốn phối chế thêm một hoặc vài loại dinh dưỡng nữa thì phải ghi tên của loại dinh dưỡng đó đằng sau con số ví dụ 16-16-8-13S

Những con số trên bao phân thể hiện hàm lượng chất dinh dưỡng tính bằng kg có trong 100 kg phân hỗn hợp đó Ví dụ phân NPK 20-20-15 có nghĩa là trong 100 kg phân 20-20-15 có 20 kg N, 20 kg P2O5 và 15 kg K2O Như vậy những con số này

thể hiện được giá trị của loại phân, con số càng lớn phân càng tốt và giá tiền càng cao

8 Công thức phân bón là gì?

Công thức phân bón là lượng dinh dưỡng (kgN, KgP2O5, kg K2O ) cần thiết để bón cho 1 ha cây trồng trong 1 vụ

Ví dụ: Trong tài liệu hướng dẫn bón phân cho lúa khuyến cáo bà con bón theo công thức phân 115-48-42 có nghĩa là trong 1 ha phải bón 115 kg N, 48kg P2O5 và 42 kg K2O Giả sử chúng ta sử dụng các loại phân đơn sau để bón Urê 46% N , super lân

16 % P2O5 và KCl 60 % K2O thì cách tính toán như sau :

- Lượng Urê cần thiết để bón cho 1 ha lúa trong 1 vụ :

(115 x 100 ): 46 = 250 kg Urê 46% N

- Lượng super lân cần bón cho 1 ha lúa trong 1 vụ:

(48 x100) : 16 = 300 kg super lân 16 % P2O5

- Lượng KCl cần bón cho 1 ha lúa trong 1 vụ :

(42 x 100) : 60 = 70 kg KCl 60 % K2O

BỔ SUNG MỘT SỐ LOẠI PHÂN BÓN HÓA HỌC

III ĐẶC ĐIỂM CỦA MỘT SỐ LOẠI PHÂN BÓN

A PHÂN ĐƠN

1 Đặc điểm của phân hóa học:

- Phân hóa học chứa ít nguyên tố dinh dưỡng nhưng tỉ lệ chất dinh dưỡng cao

- Phần lớn phân hóa học dễ hòa tan(trừ phân lân) nên cây dễ hấp thu và cho hiệu quả nhanh

- Bón nhiều phân hóa học, bón liên tục nhiều năm, đặc biệt là phân đạm và phân kali

dễ làm cho đất hóa chua

a) Các lọai phân đạm: là tên chung cho các loại phân đạm đơn Phân đạm có tác dụng gì?

Là chất cấu tạo nên Protêin, là thành phần cơ bản của cơ thể sống

- Thiếu đạm cây phát triển kém, nẩy mầm, đẻ nhánh, phân cành kém, quá trình quang hợp yếu, cây ra hoa kết quả ít và muộn, chất lượng nông sản kém

- Thừa đạm: cây phát triển quá nhanh, cành lá phát triển yếu, dễ đỗ ngã, khả năng chống chịu thời tiết, sâu bệnh kém, cây chậm ra hoa và dễ rụng, tuy ra nhiều hạt, quả nhưng bị lép và chất lượng kém

* Phân Urê : Công thức hoá học CO (NH2)2 gốc Amin

- Hàm lượng 46%N, là loại phân có tỷ lệ đạm cao nhất

- Dạng tinh thể màu trắng, dễ tan trong nước, hút nước mạnh - Bón được cho tất cả các loại đất và các loại cây trồng

- Hoà nước tưới hoặc xịt theo nồng độ 0,5-1,5 %

- Phân dễ tan nên chia làm nhiều làn tránh rữa trôi mất đạm

* Phân SA (Sunfat Amôn): Công thức hóa học (NH4)2SO4 gốc Amôm Hàm lượng 21%N và 23% S

- Dạng tinh thể mịn màu trắng ngà hoặc xám xanh

- Là loại phân sinh lý chua không nên bón cho đất chua

- Phân có chứa lưu huỳnh nên bón tốt cho các loại cây cần nhiều lưu huỳnh như : mía, bông vải, thuốc lá, cà chua, bắp lai, hành tây, khoai lang, khoai mì, bắp cải, đậu, lạc

…

- Phân dễ tan trong nước nên chia làm nhiều lần bón để tránh hiện tượng rữa trôi

- Không nên bón một lúc nhiều có khi gây cháy lá

* Phân Nitrat canxi: Công thức hoá học Ca(NO3)2

- Hàm lượng 15,5%N và 26,5 CaO

- Là loại phân sinh lý kiềm

- Phân ở dạng hạt màu trắng (Nauy) và dạng mịn(Nam phi)

- Phân dễ hoà tan nên chia làm nhiều lần bón tránh mấtđạm

- Thích hợp cho cây trồng cạn

* Những điều cần chú ý khi sử dụng phân đạm :

- Phân đạm dễ bay hơi làm giảm phẩm chất nên trong quá trình bảo quản cần để nơi thoáng mát bao bì kín

- Phân đạm dễ tan nên khi bón chia làm nhiều lần tránh hiện tượng rữa trôi làm mất đạm

- Khi bón cần phải lấp đất đối với cây trồng cạn và giữ nước đối với ruộng lúa tránh

để khô nước

- Khi bón phải cân đối với các loại phân lân và kali - Đất chua không nên bón các loại phân sinh lý chua

- Không bón đạm lúc còn sương, lúc trời sắp mưa, lúc trời lạnh

- Trên các ruộng trũng nên hạn chế bón đạm

b) Các loại phân lân

- Phân lân có tác dụng gì?

Là thành phần tạo nên Protêin, do đó cũng là thành phần không thể thiếu được của cơ thể sống, lân tham gia vào quá trình hinh thành các bộ phận của cây như: rễ, mầm, chồi và quá trình ra hoa, đậu quả của cây Lân còn thúc đẩy sự tích lũy đường, bột trong quả, hạt, lân giúp cho cây cứng cáp khỏe mạnh nhờ đó tăng khả năng kháng chịu thời tiết, sâu bệnh Lân còn tham gia quá trình chống chịu phèn cho vùng đất chua

Thiếu lân: bề ngoài cây còi cọc toàn bộ, các lá trưởng thành một màu sẫm đặc trung đến màu lam lục, rễ bị hạn chế Khi thiếu tràm trọng lá và thân có màu tía, thân thon mảnh, chín chậm hoặc phát triển kém

* Super lân :

Công thức Super lân Ca(H2 PO4)2

Là loại phân chế biến từ quặng Apatit hàm lượng lân cao Cứ 1 tân Apatit + 1 tấn Axit sunfuric được 2 tấn super lân cả 2 loại super lân Lâm thao và super lân Long Thành cùng cách chế biến

- Hàm lượng lân khoảng 16% P2O5

- Dạng bột hay hạt, mịn màu xám trắng hoặc xám sẫm, có 4 – 5% độ chua tự do

- Dễ hòa tan trong nước, dễ hút ẩm , đóng cục

- Phân được dùng để bón lót cho các loại cây trồng

- Đối với cây trồng cạn nên bón theo hàng theo hốc

- Đất chua nhiều hiệu quả phân kém hơn lân văn điển

* Lân Văn điển

- Lân văn Điển còn có nhiều tên khác như : Phosphat canxi magiê, tecmophosphat, phân lân nung chảy, lân nhiệt luyện …

- Hàm lượng lân 18-20% P2O5

- Dạng bột, màu xám xanh, ánh thủy tinh, không mùi, ít tan trong nước, dễ tan trong axit yếu

- Phân tốt thì tơi, không đóng cục, kết tảng, không chua

- Phân có tính kiềm chứa 30% vôi, 15 – 18% manhê, 24% silíc, 4%sắt, và các nguyên

tố vi lượng

- Đất càng chua hiệu lực lân nung chảy càng cao

- Thích hợp đất phèn ở miền Nam, đất đồi núi miền Trung, các loại đất bạc

màu Ngoài ra còn có phân phốt phát nội địa, phân Apatit (không qua chế biến như hai loại trên)

* Những điều cần chú ý khi sử dụng phân lân :

- Tác dụng chậm kéo dài nhiều năm

- Phân lân thường có vôi, nên đối với đất chua, có tác dụng cải tạo đất tốt cả về mặt lân và vôi

- Anh hưởng rõ rệt đến phẩm chất nông sản và có tác dụng làm cho cây để nhánh nhiều, hạt mẩy, chín sớm

- Tính chất của đất rất ảnh hưởng đến hiệu lực các dạng phân lân

- Đối với cây trồng cạn như cải trắng, cà chua, cà rốt … cần bót lót theo hốc, hàng trước khi trồng

c) Các loại phân kali:

- Phân kali có tác dụng gì?

Giúp quang hợp xảy ra mảnh liệt, tạo thành và thúc đẩy sự tích lũy đường, bột trong quả và hạt Kali cũng thúc đẩy sự tạo thành Protêin và cầu nối tạo thành tế bào mới,

vì vậy giúp cho cây đâm chồi nẩy lộc Kali còn tăng cường khả năng hút nướic, tăng