tài liệu về Hen phế quản COPD

"Chronic Obstructive Pulmonary Disease" Current Diagnosis & Treatment Emergency Medicine.. Global strategy for diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary dis

H NGăD NăCH Nă OÁNăVẨă I UăTR

B NHăPH IăT CăNGH NăM NăTệNHăGIAIă O Nă Nă NH

B nh ph i t c ngh n m nătínhă(BPTNMT,ăCOPD)ălƠăb nhălýăhôăh p m nătínhăcóăth d phòngăvƠăđi u tr đ c B nhăđ cătr ngăb i s t c ngh n lu ngăkhíăth raăkhôngăh i ph c hoƠnătoƠn,ăs c n tr thôngăkhíănƠyăth ng ti n tri n t t vƠăliênăquanăđ n ph n ngăviêmăb t

th ng c a ph i v iăcácăphơnăt nh ho căkhíăđ c h iămƠătrongăđóăkhóiăthu călá,ăthu călƠoăđóngăvaiătròăhƠngăđ u

2 Ch Nă OÁNăB NH PH I T C NGH N M NăTệNH

2.1 Ch n đoán xác đ nh

2.1.1 Tri u ch ng lâm sàng: B nhănhơnăcóăth cóăm tătrongăcácăd u hi u sau:

- Trong ti n s vƠ/ho c hi n t iăcóăti păxúcăv i y u t nguyăc : hútăthu călá,ăthu călƠo,ăti p xúcăv iăkhóiăb iăvƠăhoáăch t,ăkhóiăb păvƠăkhóiăc aănhiênăli uăđ t

- Ho kh căđ mă3ăthángătrongăm tăn măvƠăliênăti pătrongă2ăn mătr lên

- Khóăth : ti n tri n n ng d n theo th iăgianăvƠăkhóăth liênăt c B nhănhơnă“ph i g ng s c

đ th ”, “th n ng”,ă“c măgiácăthi uăkhôngăkhí”,ăho că“th h n h n”.ăKhóăth t ngălênăkhiă

g ng s c, nhi mătrùngăđ ngăhôăh p

- KhámălơmăsƠng:ărìărƠoăph nang gi mălƠăd u hi uăth ng g p nh t, cácăd u hi uăkhácăcóă

th th y bao g m: l ng ng căhìnhăthùng,ăgõăvangătr ng,ăranărít,ăranăngáy,ărană m, ran n giaiăđo n mu năcóăth th yăcácăd u hi u c a suy tim ph iă(ganăto,ăt nhăm ch c n i,ăphùă2ăchơn)

2.1.2 C n lâm sàng

- oăch căn ngăhôăh p:

 ây là tiêu chu n vàng đ ch n đoán xác đ nh và đánh giá m c đ n ng BPTNMT

 Bi u hi n r i lo n thông khí t c ngh n không h i ph c hoàn toàn sau nghi m pháp giãn ph qu n (400 g salbutamol ho c 80g ipratropium ho c 400 g salbutamol và

80g ipratropium khí dung ho c phun hít v i bu ng đ m):ch s Gaensler

(FEV1/FVC) < 70%

- X quang ph iăth ngăítăcóăgiáătr ch năđoán.ăCóăth th yăhìnhă nhăgiưnăph nang:ătr ng

ph iăquáăsáng,ăc ăhoƠnhă2ăbênăh th p,ăcóăth th yăhìnhăb căthang,ăkhoangăliênăs năgiưnă

r ng,ăcácăbóngăkhí.ăTh yăđ ng m chăthùyăd i ph i ph iăcóăđ ngăkínhă>ă16mmăkhiăcóătơmăph m n.ăNgoƠiăraăXăquangăph iăchoăphépălo i tr cácăb nh ph iăkhácămƠătrênălơmăsƠngăc ngăcóăd u hi u t c ngh năt ngăt nh ăBPTNMT:ăuăph i,ăgiưnăph qu n, lao ph i

- i nătơmăđ : cácăgiaiăđo n mu năcóăth th yăcácăd u hi u c aăt ngăápăđ ng m ch ph i vƠăsuyătimăph i:ăsóngăPăcaoă(>2,5mm)ănh năđ i x ng (P ph ), tr c ph i (>1100),ădƠyăth t

ph i (R/S V6 <1)

2.2 Ch n đoán phân bi t

- Lao ph i:ăhoăkéoădƠi,ăkh căđ m ho căcóăth hoămáu X quang ph i: t năth ngăthơmănhi m

ho căthƠnhăhang,ăth ng đ nh ph i.ăXétănghi măđ m, d ch ph qu n: th yăhìnhă nh tr c khu năkhángăc n,ăkhángătoan,ăho c PCR-BKăd ngătính

- Giưnăph qu n: ho kh căđ măkéoădƠi,ăngheăph iăcóăranăn , ran m Ch p c t l p viătínhă

ng c, l p m ng,ăđ phơnăgi i cao: th yăhìnhăgiưnăph qu n

viêmăkh p,ăvƠ/ho căeczema,ăchƠm

- Giaă đìnhă cóă ng iă cùngă huy t th ng

M căđ ăIă(nh ) - FEV1/FVC < 70%

- FEV1  80%ătr ăs ălýăthuy t

M căđ ăIIă(trungăbình) - FEV1/FVC < 70%

- 50%  FEV1ăă<ă80%ătr ăs ălýăthuy t

M căđ ăIIIă(n ng) - FEV1/FVC < 70%

- 30%  FEV1 <ă50%ătr ăs ălýăthuy t

M căđ ăIVă(r tăn ng) - FEV1/FVC < 70%

- FEV1ă<ă30%ătr ăs ălýăthuy t

2.3.2.ă ánhăgiáăm căđ n ngătheoăđi măCATăvƠămMRC

Trong th c hành ch c n dùng CAT ho c mMRC là đ đ đánh giá m c đ tri u ch ng Thang đi m khó th mMRC

mMRC 0 Ch xu t hi năkhóăth khi ho tăđ ng g ng s c

mMRC 1 Xu t hi năkhóăth khiăđiănhanhăho c leo d c

mMRC 2 iăch măh nădoăkhóăth ho c ph i d ng l iăđ th

khiăđiăc nhăng iăcùngătu i

mMRC 3 Ph i d ng l iăđ th sauăkhiăđiă100ăm

mMRC 4 R tăkhóăth khi ra kh iănhƠăho căthayăđ

 mMRC: 0-1:ăítătri u ch ng: b nhăănhơnăthu cănhómăAăho c C

 mMRC: 2-4: nhi u tri u ch ng: b nhănhơnăthu cănhómăBăho c D

B ng đi m CAT

 CATă≤ă10: ítătri u ch ng: b nhăănhơnăthu cănhómăAăho c C

 CAT > 10: nhi u tri u ch ng: b nhănhơnăthu cănhómăBăho c D

2.3.3 Ch năđoánăm căđ n ng c a b nh theo ch căn ngăhôăh păvƠăđi m tri u ch ngălơmăsƠngă

TôiăhoƠnătoƠnăkhôngăho 0 1 2 3 4 5 Tôiăhoăth ngăxuyên

Tôiăkhôngăkh căđ m,ăkhôngăcóă

c măgiác cóăđ m

0 1 2 3 4 5 Tôiăkh c nhi măđ m, c m

giácăluônăcóăđ m trong ng c Tôiăkhôngăcóăc măgiácăn ng

ng c

0 1 2 3 4 5 Tôiăr t n ng ng c Khôngăkhóăth khi leo d c

ho c c u thang

0 1 2 3 4 5 R tăkhóăth khi leo d c ho c

c u thang Tôiăkhôngăb gi i h n khi lƠmă

vi cănhƠ

0 1 2 3 4 5 Tôiăb gi i h năkhiălƠmăvi c

nhƠănhi u Tôiăr t t tin khi ra kh iănhƠă

b t ch p b nh ph i

0 1 2 3 4 5 Tôiăkhôngăh t tin khi ra

kh iănhƠăvìăb nh ph i Tôiăng r tăyênăgi c 0 1 2 3 4 5 Tôiăng khôngăyênăgi căvìă

b nh ph i Tôiăc m th y r t kh e 0 1 2 3 4 5 Tôiăc m th yăkhôngăcònăchútă

s c l cănƠo

B ng 3: M c đ n ng BPTNMT theo ch c n ng thông khí, tri u ch ng lâm sàng

Khiăđánhăgiáănguyăc ăch nănhómănguyăc ăcaoănh t theoătiêuăchu n c a GOLD ho c ti n s đ t c p

ÁNHăGIÁ:

B nhănhơnăthu cănhómă(A)ăậ Nguyăc ăth p,ăítătri u ch ng:

M căđ t c ngh năđ ng th nh ,ătrungăbìnhăvƠ/ho căcóă0ă– 1ăđ t c pătrongăvòngă12ăthángăvƠăkhóăth giaiăđo n 0 ho că1ă(theoăphơnălo i MRC) ho căđi m CAT<10

B nhănhơnăthu cănhómă(B)ăậ Nguyăc ăth p, nhi u tri u ch ng:

M căđ t c ngh năđ ng th nh ,ătrungăbìnhăvƠ/ho căcóă0ă– 1ăđ t c pătrongăvòngă12ăthángăvƠăm căđ khóăth t giaiăđo n 2 tr lênă(theoăphơnălo i MRC) ho căđi măCATă≥ă10.ă

B nhănhơnăthu cănhómă(C)ăậ Nguyăc ăcao,ăítătri u ch ng:

M căđ t c ngh n đ ng th n ng, r t n ngăvƠ/ho căcóă≥ăă2ăđ t c pătrongăvòngă12ăthángăvƠăm căđ khóăth t giaiăđo n 0 - 1ă(theoăphơnălo i MRC) ho căđi m CAT < 10

B nhănhơnăthu cănhómă(D)ăậ Nguyăc ăth p, nhi u tri u ch ng:

M căđ t c ngh năđ ng th n ng, r t n ngăvƠ/ho căcóă≥ăă2ăđ t c pătrongăvòngă12ăthángăvƠăm căđ khóăth t giaiăđo n 2 tr lênă(theoăphơnălo i MRC) ho c ch s CATă≥ă10.ă

3.ă I U TR B NH PH I T C NGH N M NăTệNHăGIAIă O N Nă NH

0

1

≥ă2

mMRC 0-1 CAT < 10

mMRCă≥ă2 CATă≥ă10

- Tránhăl nh, b i,ăkhói

- Cai nghi n thu călá,ăthu călƠo:ăt ăv n cai nghi n thu c,ădùngăthu c b xung theo b ng 4

- V sinhăm iăh ngăth ngăxuyên

- Tiêmăv căxinăphòngăcúmăhƠngăn măvƠoăđ uămùaăthu

B ng 4: Thu c cai nghi n thu c lá

i u tr thay th nicotine

Mi ngădánăda 7, 14, ho că21ămg/ngƠy

Li uăthôngăth ngă=ă21ămg/ăngƠyătrong 6 tu n,ă14ămg/ăngƠyătrongă2ă

tu n,ă7mg/ăngƠyătrongă2ătu n

(Cho t t c cácăch ph m nicotine) auăđ u, m t ng , ng mê,ăbu n nôn,ăchóngăm t,ănhìnăm

K o nhai,

viênănu t

2-4 mg m i 1-8h sauăđóăgi m d n li u Thu căhít 4 mg/cartridge

3.2 Thu c giãn ph qu n và corticoid

- Cácăthu căgiưnăph qu n s d ngăđi u tr BPTNMT:ă uătiênăcácălo i thu c giưnăph qu n

d ngăphunăhítăkhíădung.ăLi uăl ngăvƠăđ ngădùngăc aăcácăthu cănƠyătùyăthu căvƠoăm c

đ vƠăgiaiăđo n b nh (xem b ng 3)

- Corticoidăđ c ch đ nh khi b nhănhơnăBPTNMTăgiaiăđo n n ng (FEV1<ă50%),ăcóăđ t c p

l păđiăl p l iă(3ăđ tătrongă3ăn măg n đơy).ăDùngăcorticoidăd i d ngăphunăhítăho căkhíădungălơuădƠiăv i li uăcaoă(budesonideă2000ămcg/ngƠyăho căfluticasoneă1000ămcg/ngƠy).ăă

B ng 5: Các thu c giãn ph qu n và corticoid

C ngăbetaă2ătácăd ng ng n

Salbutamol - Viênă4mg,ău ng ngƠyă4ăviên,ăchiaă4ăl n, ho c

- Nangăkhíădungă5mg,ăkhíădungăngƠyă4ănang,ăchiaă4ăl n, ho c

- Salbutamol x t 100mcg/ l n x t, x tăngƠyă4ăl n, m i l nă2ănhát

Terbutaline - Viênă5mg,ău ngăngƠyă4ăviên,ăchiaă4ăl n, ho c

NhómăMethylxanthineă(Chú ý không dùng kèm thu c nhóm macrolide, t ng li u (bao g m t t c

các thu c nhóm methylxanthine) không quá 10mg/kg/ngày)

Aminophylline - ng 240mg Pha truy nă t nhă m chă ngƠyă 2ă ng, ho cpha 1/2 ng v i

10mlăglucoseă5%,ătiêmăt nhăm ch trong c p c uăc năkhóăth c p

Theophylline (SR) - Viênă0,1găho c 0,3g Li uă10mg/kg/ngƠy.ăU ng chia 2 l n

Glucocorticosteroids d ngăphunăhít

Chú ý: c n xúc mi ng sau s d ng các thu c d ng phun hít có ch a Glucocorticosteroid

Beclomethasone - D ng x t ch a 100mcg/ li u X tăngƠyă4ăli u, chia 2 l n

Budesonide - Nangăkhíădungă0,5mg.ăKhíădungăngƠyă2-4 nang, chia 2l n, ho c

- D ngăhít,ăx t, li u 200mcg/ li u.ăDùngă2-4 li u/ăngƠy,ăchia 2 l n

Fluticasone - Nangă5mg,ăkhíădungăngƠyă2-4 nang, chia 2 l n

K t h păc ngăbetaă2ătácăd ngăkéoădƠiăvƠăGlucocoticosteroidsă

Formoterol/

Budesonide

- D ng ngăhít.ăLi u 160/4,5 cho 1 li uăhít.ăDùngă2-4 li u/ăngƠy,ăchiaă2ă

l n

Prednisone - Viênă5mg.ăU ngăngƠyă6-8ăviên,ău ng 1 l năsauă năsáng

Methylprednisolone - L 40mg,ătiêmăt nhăm ch NgƠyătiêmă1-2 l

3.3 Th oxy dài h n t i nhà

3.3.1 Ch đ nh: suyăhôăh p m n (b nh ph i t c ngh n m năătínhăgiaiăđo n 4):

- Thi uăoxyă(khíămáuăđ ng m chăcó:ăPaO2  55 mmHg) th yătrênăhaiăm uămáuătrongăvòngă3ă

tu n, tr ngătháiăngh ng i,ăkhôngă giaiăđo n m tăbù,ăkhôngăth oxy,ăđưăs d ngăcácăbi n phápăđi u tr t iă u.ăă

- PaO2 t 56-59ămmHgăkèmăthêmăm tătrongăcácăbi u hi n:

 D u hi u suy tim ph i

 VƠ/ăho căđaăh ng c u

 VƠ/ăho căt ngăápăđ ng m ch ph iăđưăđ căxácăđ nhă(siêuăơmătimăDoppler )

3.3.2 L u l ng, th i gian th oxy:

- 1-3ăl/phútăvƠăs đi u ch nhătheoăkhíămáuă(đ tránhăt ngăCO2 máuăquáăm c khuy năcáoănênă

b tăđ u v iăl uăl ng th oxyă≤ă2ălít/phút).ăă i u ch nhăl uăl ngăoxyăđ đ t PaO2 t 65 70ămmHg,ăt ngă ng v i SaO2 t iă uălƠă90-95%ălúcăngh ng i.ăTh i gian th oxyăítănh t

-15 gi /24 gi

3.3.3 Các ngu n oxy:

- Cácăbìnhăkhíăc đi n: c ng k nhăvƠăph i n păth ngăxuyên.ă

- Cácămáyăchi t xu t oxy thu n ti năchoăcácăb nhă nhơnăítăho tăđ ng NgoƠiăraăcònă cóăcácăbìnhăoxyăl ng

3.4 Ph u thu t

Hi năđưăápăd ng m t s ph u thu t gi m th tíchăph i, c tăbóngăkhíăph i ho c thay

ph i trong m t s tr ng h p nh tăđ nh

tr s lýă thuy t.ă Cóă ho că khôngă

cóă tri u ch ng m nă tínhă (ho,ă

kh căđ m,ăkhóăth )

FEV1/FVC <70%

50%  FEV1 < 80% tr s lýăthuy t

Cóă ho că khôngă cóă cácă tri u ch ng

m nătínhă(ho,ăkh căđ m,ăkhóăth )

FEV1/FVC <70%

30%  FEV1 < 50% tr s lýăthuy t

Th ngăcóăcácătri u ch ng m n

tínhă(ho,ăkh căđ m,ăkhóăth )

FEV1/FVC < 70%

FEV1 < 30% tr s lýăthuy t ho căcóă

d u hi uă lơmă sƠngă c aă suyă hôă h p

m nătính

Tránhăcácăy u t nguyăc ănh ăhútăthu călá,ăb i,ăhoáăch t.ăGiáoăd c v b nhăvƠăcáchătheoădõiăđi u tr ,ătiêmăphòngăvaccineăcúmă1ăl n/n m

Dùngăcácăthu căgiưnăph qu nătácăd ng ng n khi c n thi t (salbutamol, terbutaline, ipratropium ho c theophyllin)

Dùngăth ngăxuyênăthu căGPQătácăd ngăkéoădƠi.ăPh c h i ch căn ngăhôăh p

Hítăcorticoidăn uăcácătri u ch ngăvƠăch căn ngăhôăh p c i thi năđángăk

khiădùngăthu cănƠyăho căcóăcácăđ t c pătáiăphátă 3 l n/ă3ăn m

i u tr oxyădƠiăh n t iănhƠăn uăcóăsuyăhôăh p m nătínhăn ng.ăXétăđi u

tr ph u thu t

LAMA:ă khángă cholinergică tácă d ngă dƠi,ă SAMA:ă khángă cholinergică tácă d ng ng n, LABA:

c ngăbetaă2ătácăd ngăkéoădƠi,ăSABA:ăc ngăbetaă2ătácăd ng ng n, ICS: corticoid d ngăphunăhít

3.6.ăTheoădõiăb nhănhơnă

- Khámăl iă4ăđ n 6 tu n sau khi xu t vi năvìăđ t c păvƠăsauăđóăc 6ăthángăm t l n

- ệtănh t m tăn măm t l n:ăđoăch căn ngăhôăh păphơn lo i l i m căđ n ng.ăPhátăhi năcácăb nh

ph i h p

- ánhăgiáăkh n ngăho tăđ ng, h pătácăv i th y thu căvƠăthíchănghiăv i ngo i c nh

- ánhăgiáăs hi u bi tăvƠătuơnăth ph ngăphápăđi u tr , k thu tăphunăhít,ăs d ngăcácăthu c giưnăph qu n, corticoid

- Tránhăl nh, m

- i u tr s măcácănhi m khu năđ ngăhôăh păvƠăcácăb nhălýăkèmătheo

- T p th b ng, th chúmămôi,ăhoăcóăđi u khi n

TƠiăli u tham kh o:

1 Hanley M.E and Welsh C.H (2008) "Chronic Obstructive Pulmonary Disease" Current

Diagnosis & Treatment Emergency Medicine

2 Global strategy for diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease Update 2010

3 Global strategy for diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease Update 2011

H NG D N CH Nă OÁNăVẨăX TRệăC P C U TăC PăB NHăPH IăT CăNGH NăM NăTệNH T IăNHẨ

1 IăC NG

- t c păCOPDălƠătìnhătr ngăthayăđ i c pătínhăc aăcácăbi u hi nălơmăsƠng:ăkhóăth t ng,ăhoă

t ng,ăkh căđ măt ngăvƠăho căthayăđ iămƠuăs c c aăđ m Nh ng bi năđ iănƠyăđòiăh i ph iăcóăthayăđ iătrongăđi u tr

- C nănguyênăđ t bùngăphát

 Nhi mătrùngăhôăh p: Haemophilus influenzae, ph c u, Moraxella catarrhalis…

 Ọănhi măkhôngăkhíă(khóiăthu c, ti păxúcăngh nghi p, ozone)

Nhi mătrùngăhôăh pălƠănguyênănhơnăgơyăbùngăphátăth ng g p nh t Kho ng 1/3 s tr ng

2.2 Các đánh giá ban đ u khi nghi có đ t c p COPD

Ti năhƠnhălƠmăcácăxétănghi m (n uăcóăth ): ch p X quang ph i,ăđoăSpO2,ăđoăPEFăho c

ch căn ngăhôăh p…

B ng 9: Giá tr ch n đoán c a các th m dò trong đánh giá đ t c p COPD

Ch p X quang ph i Phátăhi nănguyênănhơnăgơyăđ t c p

Côngăth cămáu Thi uămáu,ăđaăh ng c u

T ngăb ch c u

Thi uămáuăc ătimăc c b

T ngăho c h đ ng huy t Cácăr i lo n chuy năhóa

- Cóă≥ă3ăđ t c păCOPDătrongăn mătr c

- Ch s kh iăc ăth ≤ă20

- Cácătri u ch ng n ngălênărõăho căcóăr i lo n d u hi u ch căn ngăs ng

- B nh m nătínhăkèmătheoă(b nh tim thi uămáuăc c b , suy tim xung huy t,ăviêmăph i,ăđáiătháoă

đ ng, suy th n, suy gan)

- Ho tăđ ng th l căkém

- Khôngăcóătr giúpăxưăh i

- ưăđ c ch năđoánăCOPDăm căđ n ng ho c r t n ng

- ưăcóăch đ nh th oxyădƠiăh n t iănhƠ

B ng 10: Phân lo i m c đ n ng c a đ t c p theo ATS/ERS s a đ i

C i thi n tri u ch ng Khôngăc i thi n tri u ch ng

 K t h p nhi u nhóm thu c giãn ph qu n

 T ng li u t i đa các thu c giãn ph qu n d ng khí dung và d ng u ng

- Nhómăc ng beta 2:

 Salbutamol 5mg x 3 – 6 nang/ ngày (khí dung), ho c terbutaline 5mg x 3-6 nang/ ngày (khí dung) ho c salbutamol 100mcg x 2 nhát x t/ m i 3 gi

 Salbutamol 4mg x 4 viên/ ngày, u ng chia 4 l n

 Terbutaline 2,5mg x 4 viên/ ngày, u ng chia 4 l n

 Bambuterol 10mg x 1-2 viên (u ng)

- Nhómăkhángăcholinergic:

 Ipratropium nang 2,5ml x 3-6 nang/ ngày (khí dung), ho c:

 Tiotropium 18mcg x 1 viên/ ngày (hít)

- K t h păkhángăcholinergicăvƠăthu căc ng beta 2: Fenoterol/ Ipratropium x 6ml/ ngày, khí dung

chia 3 l n ho c Salbutamol/ Ipratropium nang 2,5ml x 3-6 nang/ ngày, khí dung chia 3 l n

- K t h p thu căc ngăbetaă2ătácăd ngăkéoădƠiăvƠăcorticoidăd ngăhít:

 Budesonide + Formoterol 160/4.5 x 4-8 li u hít/ ngày, chia 2 l n

 Fluticasone + Salmeterol 50/250 x 4-8 li u hít/ ngày, chia 2 l n

 Thu căkhángăsinh

- Ch đ nh khi b nhănhơnăcóătri u ch ng nhi mătrùngărõ:ăhoăkh căđ m nhi u,ăđ măđ c (nhi m khu n) ho căcóăs tăvƠăcácătri u ch ng nhi mătrùngăkhácăkèmătheo.ă

- Nênăs d ng m tătrongăcácăthu c sau, ho căcóăth k t h p 2 thu c thu c 2 nhómăkhácănhau:

 Nhóm betalactam: Ampicillin/ amoxillin + kháng betalactamase: li u 3g/ ngày, chia 3

l n; ho c dùng cefuroxim: li u 2g/ ngày, u ng chia 4 l n; ho c dùng: ampicillin/

amoxillin/ cephalexin: li u 3g/ ngày, chia 3 l n

 Levofloxacin 750mg/ ngày, moxifloxacin 400mg/ ngày, ciprofloxacin 1g/ ngày

3.4.ăTheoădõiăvƠăch đ nh b nhănhơnănh p vi năđi u tr

Cácătr ng h păđ t c p COPD nh th ngăđ c ch đ nhăđi u tr t iănhƠ.ăC n ch đ nh

nh p vi năchoăcácăb nhănhơnănƠyăkhiăcóă1ăho c nhi u d u hi u sau:

tímămôi,ăđ uăchi,ăphùăngo iăbiên

- t c păđưăth t b i v iăcácăđi u tr banăđ u

- Cóăb nh m nătínhăn ngăkèmătheo

- C năbùng phátăth ngăxuyênăxu t hi n

- Nh p nhanh m i xu t hi n

- Tu i cao

- Khôngăcóăh tr t giaăđình

TƠiăli u tham kh o:

4 Hanley M.E and Welsh C.H (2008) "Chronic Obstructive Pulmonary Disease" Current

Diagnosis & Treatment Emergency Medicine

5 Global strategy for diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease Update 2010

6 Global strategy for diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease Update 2011

H NG D N CH Nă OÁNăVẨă I U TR TăC PăB NHăPH IăT CăNGH NăM NăTệNHăT IăCÁCăKHOAăN I

1 IăC NG

t c p b nh ph i t c ngh n m nă tínhă đ că chiaă thƠnhă nhi u m că đ n ngă khácă nhau.ă

Nh ngătr ng h păđ t c p m căđ nh th ng ki măsoátăb ngăt ngăcácăđi u tr hƠngăngƠy.ăKhiă

b nh n ngăh n,ăho căcóăd u hi u nhi mătrùngă(đ t c p m căđ trungăbình)ăth ng c nădùngăthêmăkhángăsinhăvƠ/ăho căcorticoidăđ ng u ng N uăđ t c păkèmăthêmăm t ho c nhi u d u hi u sau (tham kh oăthêmăb ng 11):

 Cóăbi u hi năsuyăhôăh pătrênălơmăsƠngă(đ t c p BPTNMT m căđ n ng)

 Không đápă ng v iăđi u tr banăđ u

 Cóăb nh m nătínhăn ngăkèmătheo:ăb nh gan, th n, tim m ch

 Khôngăcóăh tr t phíaăgiaăđình

Ch đ nh nh p vi năđi u tr t i khoa n i ho c khoa h i s căcònăph thu căvƠoătrìnhăđ cánă

b y t vƠăs s năcóăc aăcácătrangăthi t b

- Kh căđ măt ngăho căthayăđ iămƠuăs c c aăđ m

Cácăbi u hi năkhácăcóăth cóăbaoă g m: s t, r i lo nă ýăth c, ti uăít,ătímămôi,ăgi m ho t

đ ng

2.2 Ch n đoán nguyên nhân gây đ t c p

- Nguyênănhơnătr c ti păth ng g p nh tăgơyăđ t c pălƠănhi m khu năkhíăph qu n ph i c p do virus ho c vi khu nă (cácă viă khu nă th ng g pă lƠă Streptococcus pneumoniae, Hemophilus influenzae vƠăMoraxella catarrhalis)

- Cácănguyênănhơnăkhác:ănhi m l nh, b iăôănhi m,ăkhóiăkhíăđ c

- Khôngărõănguyênănhơn:ă1/3ăcácătr ng h p

2.3 Ch n đoán phân bi t

- Lao ph i Ch năđoánăphơnăbi t d aăvƠoăXăquangăph i th y t năth ngăn t,ăthơmănhi m Th y

tr c khu năkhángăc năkhángătoanătrongăđ m, PCR- BKăđ măd ngătính.ăC năhenăph qu n:

c năkhóăth xu t hi nătrênăb nhănhơnăđưăcóăch năđoánăhenăph qu n (tham kh oăbƠiăb nh ph i

t c ngh n m nătínhăgiaiăđo n năđ nhăvƠăbƠiăhenăph qu n) Trong m t s tr ng h păkhóăcóă

th khôngăphơnăbi tăđ căngayămƠăph iăđ năkhiăđ t c păđưă năđ nh m i ch năđoánăphơnăbi t

đ c

B ng 12: Ch n đoán phân bi t đ t c p BPTNMT v i hen ph qu n

B nhă nhơnă tr tu i, ti n s hen t nh ă C nă

xu t hi nă đ t ng tă th ngă liênă quană v i ti p

Nghe ph i ch y u th yă rìă rƠoă ph nang

gi m.ăCóăth nghe th yăranărít,ăranăngáyăho c không

ệtăkhiăcóăganăto Th ng th y gan to c aătơmăph m n

i nătimăbìnhăth ng.ăC năhenăn ngăkéoădƠiă

- Giưnăph qu năđ t b i nhi m: ti n s ho kh căđ măkéoădƠi,ăkhámăph i th y ran m, n khuătrúă

ho c lan t aăhaiăbênăph i Ch năđoánăphơnăbi t b ng ch p c t l păviătínhăng c l p m ng,ăđ

phơnăgi i cao

- TrƠnăkhíămƠngăph i:ăđauăng căđ t ng t,ăkhóăth t ng.ăKhámăph i th y tam ch ngăGaliardăbênă

trƠnăkhí.ăCh năđoánăxácăđ nh b ng ch p X quang ph i th yăhìnhătrƠnăkhíămƠngăph i

2.4 Ch năđoánăm căđ

B ng 13: Phân lo i m c đ n ng c a đ t c p BPTNMT theo Burge S (2003)

Nh C nă dùngă khángă sinh,ă khôngă c nă corticoidă toƠnă thơn.ă Khôngă cóă d u

hi uăsuyăhôăh pătrênălơmăsƠngăvƠ/ăho căkhíămáu

Trungăbình t c p c năđi u tr corticoidăđ ngăt nhăm ch,ăcóăho căkhôngăkhángă

sinh.ăKhông cóăd u hi uăsuyăhôăh pătrênălơmăsƠngăvƠ/ăho căkhíămáu

N ng Suyăhôăh p v i gi măoxyă máu,ăănh ngăkhôngăt ngăCO2,ăkhôngătoană

máu;ăPaO2<ă60ămmHgăvƠăPaCO2 < 45mmHg

R t n ng Suyăhôăh p v iăt ngăCO2 máu,ăcònăbù,ănh ngăkhôngătoanămáu,ăPaO2 <

- i u tr vƠăt ngă(n u c n) li u thu căgiưnăph qu năphunăhítăđ n 4 - 6 l n/ăngƠy.ă

- Dùngăthu căgiưnăph qu năđ ng u ng n uăkhôngăcóăthu căđ ngăhít:ăsalbutamolă4ămgăxă4ăviên/ngƠyăchiaă4ăl n ho căterbutalineă2,5ămgăxă4ăviên/ngƠy.ă

- Prednisolone u ngă1mg/kg/ăngƠy.ă

- Khángă sinh: betalactam/ă khángă betalactamase (amoxillin/ acid clavunalic; ampicillin/

sulbactam)ă 3g/ă ngƠyă ho că cefuroximă 2g/ă ngƠyă ho că moxifloxacină 400mg/ă ngƠyă ho c levofloxacină750mg/ăngƠy

3.3.ă i u tr đ t c p m căđ trungăbình

- Ti p t căcácăbi năphápăđi u tr đưănêuă trên.ăTheoădõiăm ch huy tăáp, nh p th , SpO2

- Th oxy 1-2ălít/phútăsaoăchoăSpO2>ă90%ăvƠăth l iăkhíămáuăsauă30ăphútăn uăcóăđi u ki n

- T ngăs l n x t ho căkhíădungăcácăthu căgiưnăph qu nălênăă6ă- 8 l n v iăcácăthu căgiưnăph

qu nă c ng 2 ph i h p v iă khángă chollinergic:ă fenoterol/ ipratropium ho c salbutamol/ ipratropium

- N uăkhôngăđápă ng v iăcácăthu căkhíădungăthìădùngăsalbutamol,ăterbutalinătruy năt nhăm ch

v i li u 0,5 – 2mg/gi ,ăđi u ch nh li u thu cătheoăđápă ng c a b nhănhơn.ăTruy n b ngăb mătiêmăđi n ho c b uăđ m gi t

- Methylprednisolon:ă2ămg/ăkg/ngƠyătiêmăt nhăm chăchiaălƠmă2ăl n

- N u b nhănhơnăch aădùngătheophyline,ăkhôngăcóăr i lo n nh pătimăvƠăkhôngăcóăsalbutamolă

ho căterbutalinăthìăcóăth dùngăaminophylină0,24găxă1ă ng + 100 ml glucose 5% truy năt nhă

m ch trong 30 phút,ă sauă đóă chuy n sang li uă duyă trì.ă T ng li uă Theophyllineă khôngă quáă10mg/kg/24 gi (bao g m c d ng u ngăvƠătiêm,ătruy năt nhăm ch).ăTrongăquáătrìnhăđi u tr

b ng theophylline c năl uăýăd u hi u ng đ c c a thu c: bu nănôn,ănôn,ăr i lo n nh p tim, co

gi t, r i lo nătriăgiác

- Khángăsinh: cefotaxime 1g x 3 l n/ngƠyăho c ceftriaxone 1gx 3 l n/ngƠyăho c ceftazidime 1g

x 3 l n/ă ngƠy;ă ph i h p v iă nhómă aminoglycosidă 15mg/kg/ngƠyă ho c fluoroquinolon (ciprofloxacină1g/ngƠy,ălevofloxacină750mg/ngƠy )

- Thôngă khíă nhơnă t oă khôngă xơmă nh p (TKNTKXN)ă (BiPAP)ă khiă cóă ít nh t 2 tiêu chu n

sau:

 Khó th v a t i n ng có co kéo c hô h p ph và hô h p ngh ch th ng

 Toan hô h p n ng (pH: 7,25 – 7,30) và PaCO2 45 – 65 mmHg

 T n s th > 25 l n/phút

N uăsauă60ăphútăTKNTKXN,ăcácăthôngăs PaCO2 ti p t căt ngăvƠăPaO2 ti p t c gi m ho c cácătri u ch ngălơmăsƠngăti p t c x uăđiăthìăc n chuy năsangăthôngăkhíănhơnăt oăxơmănh p

- Ch ng ch đ nh TKNTKXN:

 Ng ng th , ng gƠ,ăr i lo năýăth c,ăkhôngăh pătác

 R i lo n huy tăđ ng: t t huy tăáp,ălo n nh p tim, nh iămáuăc ătim

 Nguyăc ăhítăph i d ch d dƠy,ăđ m nhi u,ădính

 M i ph u thu tăr ngăhƠmăm t ho c m d dƠy.ă

 B ng, ch năth ngăđ u, m t,ăbéoăphìăquáănhi u

TẨIăLI U THAM KH O

1 Celli BR (2008),ă“UpdateăonătheămanagementăofăCOPD”, Chest, 133(6):1451-62

2 Corey Foster, Neville F Mistry, et al. (2010),ă“ChronicăObstructiveăPulmonaryăDisease”, The Washington Manual of Medical Therapeutics (33rd ed), Lippincott Williams & Wilkins, 271-282

3 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) (2011), “Globalăstrategyă

for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease”, National Guideline Clearinghouse

4 Maclay JD., Rabinovich RA., MacNee W (2009), “Updateă ină chronică obstructiveă

pulmonary disease 2008”, Am J Respir Crit Care Med, 179(7):533-41

5 Robert A Wise (2008),ă “Obstructiveă lungă diseases”,ă Fishman’s Pulmonary Diseases and

Disorder (4th ed), McGraw-Hill, 749–747

6 Steven D Shapiro, John J Reilly Jr, Stephen I Rennard (2010),ă“ChronicăBronchitis and

Emphysema”,ăMurray and Nadel’s Textbook of Respiratory Medicine (5th ed), Saunder

7 Burge S., Wedzicha J.A (2003),ă“COPDăexacerbations:ădefinitionsăandăclassifications”.ăEur

Respir J 2003; 21: Suppl 41, 46s–53s

H NG D N CH Nă OÁNăVẨă I U TR SUYăHỌăH P N NG

DOăB NHăPH IăT CăNGH NăM NăTệNH

 Nghe ph iăcóănhi uăranăngáy,ăranărít;ăcóăth cóăranăn ho c ran m

 Kh căđ m nhi uăh n,ăđ măđ c

 Cóăth cóătím,ăvưăm hôi

 R i lo n tinh th n, n uăkhóăth nguy k chăcóăth r i lo năýăth c, th măchíăhônămêă

Tri u ch ng c nălơmăsƠng

- PaO2 gi m n ng, SpO2 gi m, PaCO2t ngăcao,ăpHăgi m

- X quang ph i:ăhìnhă nhăthƠnhăph qu nădƠy,ăph iăquáăsáng,ăcóăhìnhăl i, n t,ăthơmănhi m hai bênăph i

2.2 Ch năđoánănguyênănhơn

- Nguyênănhơnătr c ti păth ng g p nh tăgơyăđ t c pălƠănhi m khu năkhíăph qu n ph i c p do virus ho c vi khu nă (cácă viă khu nă th ng g pă lƠă Streptococcus pneumoniae, Hemophilus influenzae vƠăMoraxella catarrhalis), Pseudomonas aeruginosa

- Nguyênănhơnăkhác:ănhi m l nh, b iăôănhi m,ăkhóiăkhíăđ c

2.4 ă ánhăgiáăm căđ n ng c aăđ t c p BPTNMT

B ngă14:ă ánhăgiá m căđ n ng c aăđ t c p BPTNMT

L i nói T ng t Khôngănóiăđ c

Tri giác Ng gƠ,ăl n l n Hônămê

Co kéo c hô h p R t nhi u Th nghchăth ng

- K t h p truy năt nhăm chăcácăthu căc ng 2 (salbutamol, terbutalin)

 T căđ kh iăđ u 0,5 mg/gi ,ăđi u ch nh li uătheoăđápă ng c a b nhănhơnă(t ngăt căđ truy nă30ăphút/l n cho t iăkhiăcóăđápă ng ho căđ t li u t iăđaă3mg/gi )

 Cóăth dùngăaminophylineă0,24găphaăv i 100ml d ch glucose 5%, truy n trong 30- 60 phút,ăsauăđóătruy năduyătrìăv i li u 0,5 mg/kg/gi T ng li uătheophyllineăkhôngăquáă10mg/kg/24 gi

- Methylprednisolon 2mg/kg/24 gi tiêmăt nhăm ch chia 2 l n

 FiO2đi u ch nhăđ cóăSpO2> 90%

 i u ch nhăthôngăs :ăt ngăIPAPăm i l n 2 cmH2O

- M cătiêu:ăb nhănhơnăd ch u, t n s th <ă30/phút,ăSpO2 >ă90%,ăxétănghi măkhôngăcóănhi m toan hôăh p

- N uăthôngăkhíăkhôngăxơmănh păkhôngăhi u qu ho căcóăch ng ch đ nh:ăđ t ng n iăkhíăqu n vƠăthôngăkhíănhơnăt o qua ng n iăkhíăqu n

 FiO2lúcăđ uăđ tă100%,ăsauăđóăđi u ch nhătheoăoxyămáu.ă

 PEEP = 5 cmH2O ho căđ t b ng 0,5 autoPEEP

- Cácăthôngăs đ căđi u ch nhăđ gi Pplat < 30 cmH2O, auto-PEEPăkhôngăt ng,ăSpO2 > 92%, pHămáuă>ă7,20.ăDuyătrìăt n s th kho ng 20 l n/phútăb ng thu c an th n

- Trongătr ng h p b nhănhơnăkhóăth nhi u,ăkhôngăth theoămáy,ăcóăth chuy năsangăthôngăkhíăđi u khi n (th tíchăho căápăl c).ăTuyănhiênăvi cădùngăanăth n li u cao ho căgiưnăc ăcóăth lƠmăkhóăcaiăth máy

- ánhăgiáătìnhătr ng b nhănhơnăhƠngăngƠyăđ xemăxétăcaiăth máyăkhiăcácăy u t gơyăm tăbùăđưăđ căđi u tr năđ nh

3.2.ă t c p b nh ph i t c ngh n m nătínhăcóăsuyăhôăh p nguy k ch

- Bópăbóngăquaăm t n v i oxy 100%

- t ng n iăkhíăqu n,ăthôngăkhíănhơnăt o

- Hútăđ m qua n iăkhíăqu n

- Dùngăthu căgiưnăph qu n truy năt nhăm ch (xem ph n 3.1.)

- Tiêmăt nhăm ch corticoid (xem ph n 3.1.)

- Dùngăthu căkhángăsinhătiêmăt nhăm ch (xem ph n 3.1)

3.3.ăKhángăsinh

Dùngă k t h pă khángă sinh:ă nhómă cephalosporină th h 3ă (ceftazidimeă 3g/ă ngƠy)ă ho c imipenemă 50mg/kg/ă ngƠyă k t h pă amikacină 15mg/kg/ă ngƠyă ho că ciprofloxacină 800mg/ă ngƠyălevofloxacină750mg/ngƠy

4.ăTheoădõiă- D phòng

- Theoădõiătìnhătr ngăsuyăhôăh p, t c ngh n ph qu năđ đi u ch nh li u thu căvƠăthôngăs máyă

th

- Theoădõiăphátăhi n bi n ch ng c a th máy

- ánhăgiáăýăth c b nhănhơn,ăti n tri n c a b nhăhƠngăngƠyăđ xemăxétăch đ nh cai th máy

- D phòng:ăxemăbƠiăh ng d n ch năđoánăvƠăđi u tr b nh ph i t c ngh n m nătính

TẨIăLI U THAM KH O:

1 Burge S., Wedzicha JA (2003),ă“COPDăexacerbations:ădefinitionsăandăclassifications”.ăEur Respir J; 21(41): 46s–53s

2 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (2011),ă “Globală Strategyă foră

Diagnosis,ă Management,ă andă Preventionă ofă COPD”,ă Internet version, updated 2011, http://www.goldcopd.com/guidelinesresources.asp?l1=2&l2=0

3 Stoller JK (2010),ă “Managementă ofă acuteă exacerbationsă ofă chronică obstructiveă pulmonaryă

disease”,ă UpToDate online 18.3, exacerbations-of-chronic-obstructive-pulmonary-disease

http://www.uptodate.com/contents/management-of-acute-4 Witt ChA., Kollef MH (2008),ă “Acuteă exacerbationsă ofă chronică obstructiveă pulmonaryădisease", The Washington Manual of Critical care, 32nd ed , Lippincott Williams & Wilkins, 71-76.

H NG D N PH C H I CH CăN NGăHỌăH PăVẨăCH MăSịCă

Ph c h i ch căn ngăhôăh păgiúpălƠmăgi m tri u ch ng khóăth , c i thi n ch tăl ng cu c

s ng,ăt ngăkh n ngăg ng s c, giúpă năđ nh ho c c i thi n b nh, gi m s đ t k chăphátăph i nh p

vi năđi u tr , gi m s ngƠyăn m vi n, ti t ki măchiăphíăđi u tr

Ph c h i ch căn ngăhôăh p bao g m 3 n iădungăchính:

- Giáoăd c s c kh e: ng i b nhăđ căt ăv n cai thu călá,ăki n th c v b nh,ăh ng d n s

d ng thu c, th oxyă đúngă cách,ă k n ngă dùngă ngă b mă x t,ă bìnhă hítă hayă máyă khíă dung,ă cácă

ph ngăphápăhoăkh căđ m, t p th ăBênăc nhăđó,ăb nhănhơnăc ngăđ căt ăv năđ cóăch đ dinh

d ng h pălýănh m c i thi nătìnhătr ng g y y u,ăsútă cơn,ăsuyădinhăd ngăth ngăđiăkèmăv i BPTNMT

- V tălỦătr li uăhôăh p: b nhănhơnăđ căh ng d năvƠăth căhƠnhăcácăk thu t c i thi n thôngă

khí,ăhoăkh căđ m, h căcácăbƠiăt p th d căvƠăv năđ ngăđ t ngăc ng th ch tăvƠăkh c ph c h u

qu c năb nh.ăCácăbƠiăt p c năđ c thi t k phùăh p v i m i b nhănhơn

- H tr tơmălỦăvƠătáiăhòaănh păxưăh i: R i lo nătơmăth n ki u tr m c măth ngăđiăkèm v i

BPTNMT N u b nhănhơnăđ căt ăv năvƠăh tr tơmălýăs c i thi năđ cătìnhătr ngănƠy

Trong ph mă viă bƠiă nƠy,ă chúngă tôiă đ c pă đ n n i dung v tă lýă tr li uă hôă h p cho b nhă nhơnăBPTNMT

2.1 Ph ng pháp thông đ m làm s ch đ ng th

- M căđích:ăgiúpăb nhănhơnăbi tăcáchălo i b đ m, d ch ti t ph qu nălƠmăchoăđ ng th thôngăthoáng

- Ch đ nh: b nhănhơnăcóănhi uăđ măgơyăc n tr hôăh p ho c g păkhóăkh năkhiăkh căđ m

Ph ng pháp này bao g m 2 k thu t chính:

2.1.1 Ho có ki m soát

- Hoăthôngăth ng:ălƠăm t ph n x b o v c aăc ăth nh m t ng nh ng v tă“l ”ăraăngoƠi.ă

- thay th nh ngăc năhoăthôngăth ng d gơyăm t,ăkhóăth , c năh ng d n b nhănhơnăs

d ng k thu tăhoăcóăki măsoát:

+ Hoă cóă ki mă soátă lƠă đ ngă tácă hoă h uă íchă giúp t ngă đ mă raă ngoƠi,ă lƠmă s chă đ ng th vƠăkhôngălƠmăchoăng i b nh m t,ăkhóăth …

+ M căđíchăc aăhoăcóăki măsoátăkhôngăph iăđ tránhăhoămƠăl i d ngăđ ngătácăhoăđ lƠmăs ch

đ ng th

+ b nhănhơnăCOPDăc năcóăm t lu ngăkhíăđ m nhătíchăl yăphíaăsauăch đ ngăđ măđ đ y

đ m di chuy năraăngoƠi

K thu tăhoăcóăki măsoát

 B c 1: Ng iătrênăgi ng ho c gh th ăgiưn,ătho iămái.ă

 B că2:ăHítăvƠoăch măvƠăth tăsơu

 B că3:ăNínăth trongăvƠiăgiơy

 B c 4: Ho m nh 2 l n, l năđ uăđ longăđ m, l năsauăđ đ yăđ măraăngoƠi

 B că5:ăHítăvƠoăch măvƠănh nhƠng.ăTh chúmămôiăvƠiăl nătr c khi l p l iăđ ngătácăho

 B că4:ăHítăvƠoănh nhƠng.ăHítăth đ u vƠiăl nătr c khi l p l i

L uăỦ: h tr thôngăđ măcóăhi u qu c n ph i

- U ngă đ n căhƠngăngƠy,ătrungăbìnhăt 1lítă– 1,5lítăn c, nh tălƠănh ng b nhănhơnăcóăth oxy, ho cătrongăđi u ki n th i ti tănóngăb c

- Ch nênădùngăcácălo i thu călongăđ m,ăloưngăđ m, khôngănênădùngăcácăthu căcóătácăd ng c

- b nhănhơnăCOPDănh tălƠă nhómăviêmăph qu n mưn,ăth ngăcóătìnhătr ng t c ngh n cácăđ ngăđ năkhíădoăđ m nh tăhayăviêmănhi măphùăn gơyăh pălòngăph qu n.ăCònă nhómăkhíăph th ng,ăcácăph nangăth ng b pháăh y, m tătínhăđƠnăh i D năđ n h u qu khôngăkhíăth ng b đ ng trong ph i,ăgơyăthi u oxy cho nhu c uăc ăth ăCácăbƠiăt p th lƠăcácăk thu t nh m kh c ph cătìnhătr ng khíătrongăph iăvƠăt ngăc ng c đ ngăhôăh p

c a l ng ng c

2.2.1 Bài t p th chúm môi

- Khíă b nh t trong ph iă lƠmă choă ng i b nhăkhóăth ;ăđ yăđ căl ngăkhíăc n đ ng trong

ph iăraăngoƠiăm iăcóăth hítăđ căkhôngăkhíătrongălƠnh

- Th chúmămôiălƠăph ngăphápăgiúpăchoăđ ng th khôngăb x p l i khi th raănênăkhíăthoátăraăngoƠiăd dƠngăh n

 Nênăl p l iăđ ngătácăth chúmămôiănhi u l năchoăđ n khi h tăkhóăth

 T păđiăt p l i nhi u l n sao cho th t nhu n nhuy năvƠătr thƠnhăthóiăquen

 Nênădùngăk thu t th chúmămôiăb t c lúcănƠoăc m th yăkhóăth ,ănh ăkhiăleoăc u thang,

- C ăhoƠnh lƠăc ăhôăh păchính,ăn u ho tăđ ngăkémăs lƠmăthôngăkhíă ph iăkémăvƠăcácăc ăhôă

h p ph ph iăt ngăc ng ho tăđ ng

- T p th c ăhoƠnhăs giúpăt ngăc ng hi u qu c aăđ ngătácăhôăh păvƠăti t ki măn ngăl ng

K thu t th hoƠnh

 Ng i t ăth tho iămái.ăTh l ng c vƠăvai

 tă1ăbƠnătayălênăb ngăvƠăđ tăbƠnătayăcònăl iălênăng c

 HítăvƠoăch măquaăm iăsaoăchoăbƠnătayătrênăb ngăcóăc măgiácăb ngăphìnhălên.ăL ng ng c khôngădiăchuy n

 Hópăb ng l iăvƠăth ra ch m qua mi ng v i th i gian th ra g păđôiăth iăgianăhítăvƠoăvƠăbƠnătayătrênăb ngăcóăc măgiácăb ngălõmăxu ng

L uăỦ:

 Nênăt p th c ăhoƠnhănhi u l nătrongăngƠyăchoăđ n khi tr thƠnhăthóiăquen

 Sauăkhiăđưănhu n nhuy n k thu t th c ăhoƠnhă t ăth n m ho c ng i,ănênăt p th c ăhoƠnhăkhiăđ ng,ăkhiăđiăb vƠăc khiălƠmăvi cănhƠ

- t ăth ng i,ăchiătrênănênăđ t t ăth sao cho khu u tay ho căbƠnătayăch ngălênăđ u g i hay

đ u t aăvƠoăc ng tay t ăth nƠy,ăcácăho tăđ ng c aăcácăc ăhôăh p l ng ng c h tr t t

nh tăđ lƠmăn ph i

2.2.4 C n khó th v đêm

N u b nhănhơnăcóăc năkhóăth v đêm,ăth ng ph i th c gi căvìăkhóăth c năl uăý:

Tr c khi ng :

 Dùngăthu căgiưnăph qu n lo iătácăd ngăkéoădƠi

 Dùngănhi u g iăđ kêăđ u cao khi ng

 t thu căb măx t lo iăđ c tăc năngayăc nhăgi ng, trong t m tay

Khi th c gi căvìăkhóăth :

 Ng i c nhămépăgi ng v iăt ăth h iăcúiăng iăraăphíaătr c, khu u tay ch ng g i

 Th mímămôiăch mărưiăvƠăđi măt nhăchoăđ n khi h tăkhóăth

2.3 T p th d c và luy n t p

2.3.1 Xây d ng ch ng trình luy n t p:

Th d căvƠăv năđ ng li u phápălƠăm tăph ngăphápăgiúpăt ngăc ng s c kh eăvƠătu i th Trong COPD, th d căvƠăv năđ ng li uăphápăgiúpăb nhănhơnăki măsoátăb nh t t t tăh n,ăd thíchănghi v i b nh t tăvƠămangăl i ni m vui s ng cho b nhănhơn

- T p th d căgiúpăchoăkhíăhuy tăl uăthông,ăc ăb p m nh kh eăh n,ăc ăhôăh p m nhăh n

- CácăbƠiăt păđ căxơyăd ngăphùăh p v i kh n ngăvƠăth l c c a t ngăng iăvƠăđ căt ngăd n

c ngăđ đ đ tăđ c hi u qu c n thi t

- Cácăđ ngătácăđ năgi n, t nh đ n n ng, khi b nhănhơnăc m th yăkhóăth thìăd ng l i

2.3.2 Các bài t p v n đ ng:

BƠiăt p v năđ ng tay

- B nhănhơnăđ căh ng d năcácăbƠiăt p v năđ ngătayăđ t ngăc ng s căc ăchiătrên,ăc ăhôăh p

- Cácăb păc ăvai,ăng căvƠăcánhătayăkh e m nh s h tr t tăchoăđ ngătácăhôăh păvƠănh ngăđ ng tácăth ngăngƠy nh ăn uă n,ăquétăd n, v sinhăcáănhơn…

- Cácălo iăhìnhăv năđ ngătayăth ngădùng:ănơngăt ,ămáyăt păchiătrênăđaăn ng…

BƠiăt p v năđ ngăchơn

- Giúpăchoăcácăb păc ă chơnăr n ch căh n,ăbênăc nhăđóăcònăgi vaiătròăr t quan tr ng trong

vi c c i thi n ch căn ngătimă- ph i,ăgiúpăchoăc ăth cóăđ c s c b n c n thi t, d oădaiăvƠă

ng i b nh s lơuăm tăh năkhiăph i g ng s c

- BƠiăt p v năđ ngăchơnăcònăgiúpăchoăng i b nhăđiăl i t tăh n,ăđemăl i s n ngăđ ngăvƠăt tin cho b nhănhơnăvƠăkhôngăl thu căvƠoăng iăkhác.ă

- BƠiă t pă đ căxơyăd ngăphùăh p v i kh n ngăvƠăth l c c a t ngăng iăvƠăđ căt ngăd n

c ngăđ đ đ tăđ c hi u qu c n thi t

- Lo iă hìnhă th ngă đ c s d ng:ă xeă đ p l c k , th mă l n,ă điă b trênă m t ph ng, leo c u thang…

2.3.3 Th i gian, li u trình t p luy n

- Ch ngătrìnhăt p luy năđ căxơyăd ng trong kho ng th iăgianăítănh t 8 tu n, m i tu n 3 bu i

B nhănhơnăCOPDăthamăgiaăch ngătrìnhăph iăthamăgiaăđ yăđ đ đ tăđ c hi u qu t t nh t KhiăđưăthƠnhăth oăcácăbƠiăt p, b nhănhơnăs t t p luy n t iănhƠ.ă

- Luy n t p v năđ ngăkhôngăđ uăđ n,ăkhôngăđ yăđ ,ăkhôngăđúngăph ngăphápăs khôngăđemă

 Khuyênăb nhănhơnăđiătheoăt căđ c aăriêngămình,ăphùăh p v i g ng s c c a h

 Trongăkhiăđiăbáchăb c n k t h p v iăbƠiăt p th hoƠnh,ăkhiăhítăvƠoăb ngăgiưnăn to, khi

th ra b ng x p l i

L u Ủ:ă

- Tránhănh ngăđ ngătácăth aăkhôngăc n thi t,ătránhămangănh ng v t n ng

- KéoădƠiăkho ngăcáchăđiăb c aămìnhătheoăn l c t p luy năhƠngăngƠyăc a b nhănhơn.ăD n d n

b nhănhơnăs th yăhƠiălòngăvìăkh n ngăg ng s căđưăđ c c i thi n

- t m cătiêuăh pălýăđ đ tăđ c,ăkhôngănênăc g ng m iăcáchăđ đ tăđ c m cătiêuăđó.ă

 T t m r a, v sinhăcáănhơnălƠă1ătrongănh ng vi căth ngăgơyăkhóăth

 Khôngănênăt m khi th yătrongăng iăkhôngăkh eăvƠă nhƠăm tămình

 Nênădùngăvòiăhoaăsenălo i c m tay, ng d năn căđ dƠiădiăđ ng d dƠng

 DùngăbƠnăch iăcóăcánădƠiăđ k c ,ătránhăph iăcúiăng i ho c v i tay

 tránhăkhóăth ,ănênădùngăgh đ ng i khi t m Ch n gh lo i ch c ch n, nh , chi u cao thíchăh p,ăcóăch d a ho căkhôngătu ý

 Nênăđ t nh ng thanh v nătrongănhƠăt măđ cóăch bám,ăt a khi c n thi t

 Khôngănênădùngăcácălo iăxƠăbông,ăd u g i…ăcóămùiăh căkhóăch u

 N u b nhănhơnăđangăth oxyădƠiăh n t iănhƠ,ătrongăkhiăt măc ngăv n c n ph i th oxy.ă t bìnhăoxyăc nh c aăphòngăt m,ădơyăd năoxyăđ dƠiăđ aăvƠoănhƠăt m

 M c qu năáo

 S p x p t qu năáoăg năgƠng,ăng năn p sao cho d l y, v a t m tay

 Tránhăcácălo i qu năáoăch t,ăbóăsát,ăquáănhi u l p,ăcácălo iăáoăc kín,ăc cao,ăáoăcƠiănútăsauă

l ng…

 N uăkhóăch uăkhiădùngăth tăl ng,ănênăthayăb ng qu n chun ho c qu năcóădơyăđeoăvai

 Ph n nênădùngăáoăng c lo i m m m i,ăcoăgiưnăho c thay b ngăáoălót

 Nênăng i xu ng gi ng ho c gh khi m c qu năáoăđ tránhăkhóăth

 N u th y m tăkhiăcúiăg păng i,ănênăs d ngăcácăd ng c mang t tăcóădơyăkéo,ăd ng c mangăgiƠyăcóăcánădƠi.ăT t nh tădùngăcácălo iăgiƠyăkhôngăc tădơy

 LƠmăvi cănhƠ

 S p x păđ cóăth điăm tăvòng,ătránhăđiăt iăđiăluiănhi u l n

 Nênădùngălo iăxeăđ y nh cóăbánhăxeăđ ch tăđ đ călên

 H n ch điăc u thang N u b t bu c ph iăđi,ănênăngh kho ng gi a c uăthangăvƠăđ t gh

cu iăđ ng i ngh

 Tránhădùngăcácălo iăcóămùiăg tănh ăd u l a,ălongănưo,ăthu c t y…

 LƠmăb p

 S p x păcácăd ng c lƠmăb p v a t m tay, d l y,ătránhăđiăt i,ăđiălui

 Nênăng i khi chu n b mónă n.ăCh nămónă năđ năgi n, d lƠm,ăkhôngăc u k ă uătiênăchoăcácăth că nălƠmăs năvƠăt n d ng kh n ngăb o qu n th că năc a t l nh

 Khi d n d pănênădùngămơmăho căxeăđ y nh

 Tuy tăđ iătránhăcácălo i b păcóănhi uăkhóiăho căcácămónăn ng.ă uătiênăs d ng b păđi n

 Chúăýăgi m n uăkhíăh uăbênăngoƠiăl nhăvƠănhi uăgió

 NênătiêmăvaccineăphòngăcúmăhƠngăn măvƠăvaccineăphòngăph c u m i 3 - 5ăn m

 iămuaăs m

 Nênăs d ngăcácălo iăxeăđ yăkhiăđiămuaăs m,ătránhăxáchăho cămangăvácăn ng

 MuaăvƠăth qu năáoăcóăth lƠmăchoăb nhănhơnăr t m t.ăNênăbi tătr c s đoăc aămìnhăho c mangătheoăth cădơy.ăCáchăkhácălƠăch mua s m nh ng ti măquenăđ cóăth đ i l i n u khôngăv a

TẨIăLI U THAM KH O:

1 Bartolome R Celli (2011),ă“PulmonaryărehabilitationăinăCOPD”,ăUpToDate version 19.1

2 Geddes EL, O'Brien K, Reid WD, et al (2008),ă“Inspiratory muscle training in adults with

chronic obstructive pulmonary disease:ă ană updateă ofă aă systematică review”.ă Respir Med; 102:1715

3 Nici L., Donner C., Wouters E., et al (2006), ắAmerican Thoracic Society/European

Respiratory Society statement on pulmonary rehabilitation", Am J Respir Crit Care Med; 173:1390

4 Salman GF., Mosier MC., Beasley BW., et al (2003), "Rehabilitation for patients with

chronic obstructive pulmonary disease: meta-analysis of randomized controlled trials" J Gen Intern Med; 18:213

5 Seymour JM., Moore L., Jolley CJ., et al (2010),ă “Outpatientă pulmonary rehabilitation

followingăacuteăexacerbationsăofăCOPD”.ăThorax; 65:423

6 Troosters T., Casaburi R., Gosselink R., et al (2005), “Pulmonaryărehabilitationăinăchronică

obstructive pulmonary disease", Am J Respir Crit Care Med; 172:19

H NG D N CH Nă OÁNăVẨă I U TR HEN PH QU N

Hen ph qu nă(HPQ)ălƠăm t b nhăcóăđ căđi mălƠăviêmăm nătínhăniêmăm c ph qu nălƠmă

t ngăph n ng c a ph qu năth ngăxuyênăv i nhi uătácănhơnăkíchăthích,ăd năđ n co th t lan to

c ătr năph qu n S co th t ph qu năkhông c đ nh,ăth ngăcóăth h i ph c t nhiênăho c sau khiădùngăthu căgiưnăph qu n

2 CH Nă OÁN

2.1 Ch năđoánăxácăđ nh

2.1.1 Lâm sàng

- Khóăth ,ăkhòăkhè,ăth rít,ăđ c bi tăthìăth ra

- Cáchăxu t hi năc năkhóăth : v đêm,ătheoămùa,ăsauăm t s kíchăthíchă(c m cúm,ăg ng s c, thayăđ i th i ti t,ăkhóiăb i)

- Ti n s cóăc năkhóăth ki u hen: ho kh căđ m,ăkhóăth ,ăcòăc , n ng ng c, nghe ph iăcóăranărítăranăngáy

- Ti n s m căcácăb nh d ng:ăviêmăm iăd ng,ăviêmăk t m c d ng, d ng thu c, th că n

- Ti n s m c hen vƠăcácăb nh d ng c aăcácăthƠnhăviênătrongăgiaăđình

- Lo i tr cácănguyênănhơnăkhácătri u ch ng gi ngăhenănh ăBPTNMT,ăgiưnăph qu n : có vai trò r t quan tr ng trong ch n đoán hen trên lâm sàng

+ Cóăđápă ng v i thu c ch a hen: c i thi n v lơmăsƠngăvƠăch căn ngăph iăkhiădùngăsalbutamolă(d ng xt,ăkhíădung,ău ng); ho c ho c corticoid (prednisolon, methylprednisolon)

- Kh ngăđ nh ch năđoánăn u th yăc năhenăv iăcácăd u hi uăđ cătr ng:ă

 Ti n tri u: h tăh i,ăs m i,ăng a m t, ho khan, bu n ng

 C năkhóăth : lúcăb tăđ uăkhóăth ch m, thìăth ra,ăcóăti ngăcòăc ng iăkhácăc ngăth y, khóăth t ngăd n,ăsauăcóăth khóăth nhi u,ăvưăm hôi,ănóiăt ng t ho c ng tăquưng.ăC năkhóăth kéoădƠiă5- 15ăphút,ăcóăkhiăhƠngăgi ,ăhƠngăngƠy.ăC năkhóăth gi m d năvƠăk tăthúcă

v iăhoăvƠăkh căđ m.ă măth ngătrong,ăquánh,ădính.ăKhámătrongăc năhenăth yăcóăranărít,ăranăngáyălanăto hai ph i

chi uăcáchănhauă12ăgi ng i b nhădùngăthu căgiưnăăph qu n (ho căh nă10%ăkhiăkhôngădùngăthu căgiưnăph qu n), ho căLL ăgi măh nă15%ăsauă6ăphútăđiăb ho c g ng s c

2.2 Ch năđoánăm căđ n ng c a hen ph qu n

B ng 15: Phân lo i m c đ n ng c a hen ph qu n

Bi u hi n Hen nh ,

t ng lúc

Hen nh , dai d ng

Hen trung bình,

dai d ng

Hen n ng, dai d ng

Tri u ch ng ban

ngƠy

≤ă2ăc n/ătu n ≥ă 2ă c n/ă tu n,

nh ngă ítă h nă 1ă

l n/ăngƠy

HƠngăngƠy C năliênăt c

Tri u ch ng ban

đêm

≤ă2ăc n/ătháng 3-4ăc n/ătháng ≥ă1ăc n/ătu n HƠngăđêm

Dùngăthu c c tăc n ≤ă2ăl n/ tu n ≥ă2ăl n/ tu n HƠngăngƠy Th ngăxuyên

tăbùngăphát 0-1 l n/ăn m ≥ă2ăl n/ăn m ≥ă2ăl n/ăn m ≥ă2ăl n/ăn m

dùngă đ t ng n corticoid u ng

B c 4 ho c 5, cóă th dùngă đ t

- Henătim:ăsuyătimătráiădoăt ngăhuy tăáp,ăh păhaiălá.ăH i ti n s ,ăkhámălơmăsƠng,ăch p X quang tim ph i,ăđi nătơmăđ s giúpăxácăđ nh ch năđoán

- B tăth ng ho c t căđ ngăhôăh p do nhuy n s n ph qu n, u thanh - khíă- ph qu n, h păkhíă

ph qu nădoăchènăép,ăx ,ăd d ngăquaiăđ ng m ch ch , d v t:ăkhóăth , ti ngărítăc đ nhăkhôngăđápă ng v i thu căgiưnăph qu n

- TrƠoăng c d dƠyăth c qu n v iăho,ăkhóăth hay xu t hi n khi n m,ăcúiăng i v phíaătr c Soi d dƠyăth c qu năgiúpăxácăđ nh ch năđoán

- Ròăth c qu n - khíăqu n:ăho,ăkhóăth hay xu t hi n,ăt ngălênăkhiă nău ng Soi, ch p th c qu n,

d dƠyăcóăc năquangăăgiúpăxácăđ nh ch năđoán

- Giưnă ph qu n:ă th ngăcóăhoăkh căđ m t nhi uăn măv i nh ng đ tăđ mănhƠyăm Ch p phim ph i chu n ho c ch p c t l păviătínhăs xácăđ nh b nh

3.ă I U TR

3.1 M cătiêuăđi u tr

- Gi m t i thi u (t t nh tălƠăkhôngăcó)ăcácătri u ch ng m nătính,ăk c cácătri u ch ng v đêm.ă

- Gi m t i thi u s c năhen.ă

- Khôngă(ho c hi m khi) ph iăđiăc p c u

- Gi m t i thi u nhu c uădùngăthu c c tăc năc ng 2

c aăng i b nh,ăsauăđóăgi m thu c t i li u t i thi u c n thi tăđ duyătrìăs ki măsoátăhen)

3.2.ă i u tr hen ph qu nătheoăphácăđ b c thang

3.2.1 Dùng thu c

B ng 16: Tên thu c, li u t ng đ ng c a các corticoid phun hít ng i l n

mcg/li u)

2 li u: 110 mcg >3 li u: 220mcg

(DPI: 50, 100, 250 2-6 li u: 50 mcg 3-6 li u: 100mcg >6 li u: 100 mcg

2 li u, 2 l n/ăngƠy:ă80/4.5 t i

160/4.5mcg/li u

2 li u, 2 l n/ăngƠy:ă160/4.5 mcg/li u

1 li u, 2 l n/ăngƠy:ă500/50 mcg

B ngă17:ă ánhăgiáăki măsoátăhen

Tri u ch ngăbanăngƠy ≤2ăc n/ătu n >2ăc n/ătu n Liênăt c

Tri u ch ngăbanăđêm Không 1-3 l n/ tu n ≥4ăl n/ tu n

B ng 18: khuy n cáo đi u tr hen ph qu n theo m c đ n ng:

- c ki măsoátăt tătrongă≥ă3ătháng:ăGi m b c

- c ki măsoátăkhôngăt t ho căkhôngăđ c ki măsoát:ăT ngăb căđ c th c hi n

sauăkhiăđưăki măsoátăcácăy u t nguyăc ,ădùngăthu căđúngăcáchăvƠăđ li u

phóngă thíchă

ch m

Thu căb c 2

+ Li u th p ICS

phóngă thíchă

ch m

*ICS: corticoid dùng theo đ ng hít, x t ho c khí dung (Budesonide, Fluticasone)

**ICS + LABA: d ng k t h p gi a corticoid d ng phun hít v i 1 thu c giãn ph qu n tác d ng kéo dài dùng theo đ ng phun hít (Budesonide/Formeterol, Fluticasone/Salmeterol

3.3 X tríăhenăph qu n t i khoa n i

 C năhenănh , t ngălúc

 Thu căgiưnăph qu n d ngăphunăhítăkhiăkhóăth : x tăVentolină2ănhát

 Dùngăthu căgiưnăph qu năđ ng u ng n uăkhôngăcóăthu căđ ngăphunăhít:ăsalbutamolă4mgăxă1ăviênăho cătheophyllină100mgăxă1ăviênăkhiăkhóăth

 Cóăth dùngăcorticoidăđ ng u ng ho cătiêmăt nhăm chăkhiăcóăc năkhóăth ,

 Xemă xétă vi că dùngă khángă sinhă n uă cóă b i nhi mă (hoă đ mă đ c, s t): ampicillin ho c amoxilin u ngă 3g/ă ngƠyă chiaă 3ă l n ho c cephalosporin (CSP) th h 2 (Cefuroxime): 2g/ngƠy,ăho c d ng k t h p ampicillin/ amoxillin + c ch betalactamase u ngă3g/ăngƠyăchia 3 l n, ho căquinoloneă(levofloxacină750mg/ăngƠyăho cămoxifloxacină400mg/ăngƠyă

ho căciprofloxacină1000mg/ăngƠy)

 C năhenănh , dai d ng

 Thu căgiưnăph qu n d ngăphunăhít:ăx tăsalbutamolă2ănhátăxă3ăl n/ngƠy

 Thu căgiưnăph qu năđ ng u ng n uăkhôngăcóăthu căđ ngăphunăhít:ăsalbutamolă4mgăxă4ăviênăchiaă4ăl n/ngƠyăho cătheophyllină100mg,ă10mg/kg/ngƠy

 Corticoidăđ ng u ngă1mg/kg/ngƠyăxă7-10ăngƠy

 Dùngăkhángăsinhăn uăcóăb i nhi mă(nh ătrongăhenănh , t ngălúc)

 C năhenătrungăbình,ădaiăd ng

 Thu căgiưnăph qu n d ngăkhíădung:ă3-6 l n/ngƠy

 Thu că giưnă ph qu nă đ ng u ng:ă salbutamolă 4mgă xă 4ă viênă chiaă 4ă l n/ngƠyă ho c Theophyllin 100mg, 10mg/kg/ngƠy.ăCóăth dùngălo iătácăd ngăkéoădƠi:ăBambuterolă10mgă1-2ăviên/ngƠy,ăTheophyllinăSRăviênă100mgăho căviênă300mg

 Corticoidăđ ngăt nhăm ch 1-2mg/kg/ngƠyăxă7-10ăngƠy.ăTr ng h pădùngăkéoădƠiăh nă10ăngƠyăc n gi m li u d năđ tránhătácăd ng ph c a thu c

 Dùngăkhángăsinhăn uăcóăb i nhi mă(nh ătrongăhenănh , t ngălúc)

 C năhenăn ng, dai d ng

 Theoădõiăm ch huy tăáp,ănh p th , SpO2

 Th oxy 1-2ălít/phútăsaoăchoăSpO2 >ă90%ăvƠăth l iăkhíămáuăsauă30ăphútăn uăcóăđi u

l uăýăd u hi u ng đ c c a thu c: bu nănôn,ănôn,ăr i lo n nh p tim, co gi t, r i lo n tri giác

 Corticoidăđ ngăt nhăm ch 1-2mg/kg/ngƠyăxă7-10ăngƠy.ă

 Dùngă khángă sinhă n uă cóă b i nhi m:ă đ c ch đ nhă khiă cóă bi u hi n nhi mă trùng:ăăcefotaxime 1g x 3 l n/ngƠyă ho c ceftazidim 1gx 3 l n/ngƠyă vƠă ph i h p v iă nhómăaminoglycosidă (amikacină 15mg/kg/ngƠy)ă ho că fluoroquinolonă (ciprofloxacină 1g/ngƠy,ă