Giới thiệu môn học giải phẫu bệnh

Cuối buổi vẽ hình, nộp lại cho bộ môn Xem tiêu bản mẫu Xem mẫu đại thể Kiểm tra tất cả các mẫu tiêu bản được học trên kính hiển vi hay ppt... Nêu sơ lược các giai đoạn phát triển củ

Giới thiệu môn bệnh học

Giới thiệu môn học

Lý thuy t: ế

Giảng ppt

Sinh viên chuẩn bị bài trước

Sinh viên dự lý thuyết tối thiểu 75% số

tiết, sinh viên vắng tính điểm chuyên cần theo qui chế

Kiểm tra giữa kỳ: 30 câu trắc nghiệm

sau khi học 2/3 chương trình lý thuyết

Giới thiệu môn học

 b) th c t p ự ậ

Tại phòng thực tập của bộ môn

Thực tập 100% số buổi thực tập, nếu vắng có

lý do phải thực tập bù.

Cuối buổi vẽ hình, nộp lại cho bộ môn

Xem tiêu bản mẫu

Xem mẫu đại thể

Kiểm tra tất cả các mẫu tiêu bản được học

(trên kính hiển vi hay ppt)

ánh giá cu i h c ph n theo qui ch

môn th c t p m i ự ậ ớ đượ c thi lý thuy t ế

Giới thiệu môn học

 website :

http://www.ksu.edu.sa/sites/Colleges/Medicine/Pathology/ http://faculty.ksu.edu.sa/drarafah

www.webpath.com

Giới thiệu môn học

Mục tiêu

1 Nêu sơ lược các giai đoạn phát triển của

giải phẫu bệnh.

2 Giới thiệu môn giải phẫu bệnh

3 Định nghĩa giải phẫu bệnh

4 Mô tả đặc điểm của từng bệnh

5 Phân loại bệnh

6 Chẩn đoán bệnh

7 Tử thiết

Các giai đoạn phát triển của giải phẫu bệnh.

1 LƯỢC SỬ GIẢI PHẪU BỆNH

1.1 Giai o n đ ạ đầ u (c ổ đạ i)

1.2 GIAI O N 2: GI I PH U B NH Đ Ạ Ả Ẫ Ệ ĐẠ I TH Ể (T thi t) ử ế

1.3 GIAI O N Đ Ạ 3: (Kính hi n vi và t bào hay ể ế

gi i ph u b nh vi th ) ả ẫ ệ ể

1.4 GI I PH U B NH H C PHÂN T Ả Ẫ Ệ Ọ Ử

Giai đoạn 1: Thời Nguyên thủy và

Cổ đại

 Trong suốt thời gian dài hàng triệu năm, kể từ khi con người hình thành trên trái đất đến khi quần thể loài người được tổ chức thành xã hội chiếm hữu nô lệ (vào khoảng đầu thế kỷ 5),

 Những hiểu biết của con người về bệnh tật và

y học còn rất hạn chế và sơ lược

 Trong các tài liệu cổ đại của những vùng Ai Cập, Hy Lạp, La Mã, Ấn Độ, Trung Quốc, cũng thấy bàn đến nhiều vấn đề y học và bệnh tật nhưng thường không có cơ sở khoa học

 Thí dụ: ở Ai Cập cổ đại, người ta tin là có 4 nguyên tố căn bản là khí, hỏa, thủy, thổ (không khí, lửa, nước và đất) đã tạo nên cơ thể con người và những biến động của 4 nguyên tố đó đã tạo nên sức khỏe hoặc bệnh tật.

 Người ta cũng tin rằng trong không khí, có một chất “hơi” (gọi là pneuma) vô hình, vô lượng, sẽ nhập vào phổi rồi lưu thông trong ống mạch đến khắp mọi vùng cơ thể

1.1 Giai đoạn đầu (cổ đại)

 Nh ng hi u bi t v nguyên nhân b nh t t ữ ể ế ề ệ ậ

h n ch ; và còn nh h ạ ế ả ưở ng c a duy tâm ủ

 Mãi đế n th k V-IV tr ế ỷ ướ c công nguyên, y

h c m i thoát kh i nh h ọ ớ ỏ ả ưở ng c a mê tín, d ủ ị oan ó là nh công c a

đ Đ ờ ủ Hippocrate, m t ộ

th y thu c Hy L p ầ ố ạ đượ c xem là ng ườ i sáng

l p ra n n ậ ề y h c ọ hi n ệ đạ i và c ng ũ đượ c xem là th y thu c v ầ ố ĩ đạ i nh t trong th i ấ ờ đạ i

c a ông ủ

Theo Hippocrate

 th c hành y khoa ự ph i d a ả ự trên c s các ơ ở quan sát và các nghiên c u c th con ng ứ ơ ể ườ i

 Ông tin t ưở ng r ng b nh t t là do nh ng ằ ệ ậ ữ nguyên nhân có th tìm hi u ể ể đượ c Ông bác

b nh ng quan ni m cho r ng b nh gây ỏ ữ ệ ằ ệ nên do các s c m nh siêu nhiên Ông c ng ứ ạ ũ cho r ng c th ph i ằ ơ ể ả đượ c nhìn nh n ậ

nh là m t t ng th , ch không ph i là m t ư ộ ổ ể ứ ả ộ

t p h p r i r c c a các b ph n ậ ợ ờ ạ ủ ộ ậ

Theo Hippocrate

 Th c hành y khoa ự ph i d a ả ự trên c s các ơ ở quan sát và các nghiên c u c th con ng ứ ơ ể ườ i

 Ông ã miêu t chính xác nhi u đ ả ề tri u ch ng ệ ứ

b nh, và là th y thu c ệ ầ ố đầ u tiên miêu t các ả tri u ch ng c a ệ ứ ủ viêm ph i ổ , c ng nh ũ ư

ng kinh

độ tr em ở ẻ

 Ông c ng tin t ũ ưở ng vào quá trình lành b nh ệ

t nhiên thông qua ngh ng i, ch ự ỉ ơ ế độ dinh

d ưỡ ng h p lý, không khí trong lành và s ợ ự

s ch s ạ ẽ

 Khám b nh ph i d a trên ệ ả ự sự quan sát và ánh đ giá m t cách ộ toàn di n ệ

HIPPOCRATE, th y thu c Hy L p ầ ố ạ

(460 – 377)

H n ch c a y h c Hippocrate là ch a ạ ế ủ ọ ư

n m ắ đượ c h tu n hoàn máu, ông ngh ệ ầ ỉ

r ng: các ằ độ ng m ch ch a ạ ứ đầ y khi, coi não

là m t tuy n, ch a bi t ch c n ng c a ộ ế ư ế ứ ă ủ

th n kinh … ầ

Sau Hippcrate có Galen (131-210)

Galen là m t th y thu c và nhà tri t h c n i ộ ầ ố ế ọ ổ

ti ng ế ng ườ i La Mã g c Hy L p, và có l là nhà ố ạ ẽ nghiên c u y h c tài ba nh t c a th i La Mã Các ứ ọ ấ ủ ờ

h c thuy t c a ông ã chi ph i và nh h ọ ế ủ đ ố ả ưở ng

Là người khởi đầu cho pp thực nghiệm

 M ổ độ ng v t ậ để hi u bi t v ch c n ng ể ế ề ứ ă

c a c th ủ ơ ể

 Ông khuyên các bs ph i làm th c nghi m m i ả ự ệ ớ nâng cao chuyên môn

Galen (131-210)

GALEN

Tóm lại

Trong hàng triệu năm dài, y học tuy đã nảy sinh và tồn tại nhưng đã chìm đắm trong bóng đêm của thời Nguyên thủy và Cổ đại.

1 LƯỢC SỬ GIẢI PHẪU BỆNH

1.1 Giai o n đ ạ đầ u (c ổ đạ i)

1.2 GIAI O N 2: GI I PH U B NH Đ Ạ Ả Ẫ Ệ ĐẠ I TH Ể (T thi t) ử ế

1.3 GIAI O N Đ Ạ 3: (Kính hi n vi và t bào hay ể ế

gi i ph u b nh vi th ) ả ẫ ệ ể

1.4 GI I PH U B NH H C PHÂN T Ả Ẫ Ệ Ọ Ử

Th i Trung ờ đạ i kéo dài kho ng 1200 n m, t ả ă ừ

th k V ế ỷ đế n th k XVII ế ỷ

Giải phẫu tử thi

 Đế n giai o n cu i th k 15 Padua và đ ạ ố ế ỷ ở Bologna n ướ c Ý, n i tr ơ ườ ng đạ i h c y khoa ọ

u tiên c a th gi i, mà c giáo hoàng

t ã ban hành s c lu t cho phép sinh viên y ứ đ ắ ậ khoa M x trên c th ng ổ ẻ ơ ể ườ i

 Đế n th k 16, M t thi nhìn chung ế ỷ ổ ử đượ c

s ch p thu n c a nhà th Thiên chúa giáo, ự ấ ậ ủ ờ ánh d u s phát tri n nghiên c u b nh h c

ng ườ i

Những tên tuổi lớn trong lãnh vực mổ tử thi

 Vesalius (1514-1564), Pare (1510-1590), Lancisi (1654-1720) và Boerhaave (1668- 1739),

 Andreas Vesalius , th y thu c ng ầ ố ườ i B , ỉ cho ra đờ i cu n sách gi i ph u h c ố ả ẫ ọ đầ u tiên minh h a v “gi i ph u ng ọ ề ả ẫ ườ i”

Andrea VESALIUS

(1514 – 1564, Bæ)

Andrea VESALIUS

Andrea VESALIUS

(1514 – 1564,)

thầy thuốc người Bỉ

 Năm 1543, cho ra đời cuốn sách giải phẫu học đầu tiên, hoàn chỉnh, có nhan đề “Về cấu tạo cơ thể người” với trên 300 bức họa hình tuyệt đẹp Với cuốn sách này (kết quả của hơn 5 năm nghiên cứu)

 cho con người hiểu rõ cấu trúc của bản thân mình

 để trên cơ sở khoa học đó nhận hiểu được các tổn thương bệnh tật.

Gần một thế kỷ sau khi cuốn sách giải phẫu học của Andrea VESALIUS ra đời;

Năm 1628, một thầy thuốc người Anh, xuất bản tác phẩm “Hoạt động của tim và máu

ở động vật” và đóng góp thêm những hiểu biết quan trọng về hoạt động của cơ thể người: đó là tuần hoàn máu.

WILLIAM HARVEY (1578 - 1657),

 Chính Giovanni Bathista Morgagni 1771) m i ớ đượ c xem là nhà m t thi v ổ ử ĩ đạ i

(1628-u tiên Trong s(1628-u t h n 50 n m q(1628-uan sát c a

mình, Morgagni luơn tin vào s t ự ươ ng quan

gi a nh ng phát hi n b nh h c v i các tri u ữ ữ ệ ệ ọ ớ ệ

ch ng lâm sàng, Ơng cho xu t b n cu n ứ ấ ả ố

“Nguyên nhân b nh t t”, ệ ậ ánh d u l n đ ấ ầ đầ u tiên

m t thi ổ ử đượ c xem là cơng c chính gĩp ụ

ph n vào nh ng hi u bi t v b nh t t trong y ầ ữ ể ế ề ệ ậ khoa

GIOVANI BATTISTA MORGAGNI

(1682 - 1771), nhà giải phẫu bệnh học nổi

tiếng - Italia

Morgagni đã mô tả tỉ mỉ các tổn thương của nhiều loại bệnh như viêm phổi, teo gan vàng cấp tính, ung thư dạ dày, sỏi ống túi mật v.v đây chỉ là những tổn thương nhận thấy bằng mắt thường, nghĩa là mang nội dung giải phẫu bệnh đại thể.

GIOVANI BATTISTA MORGAGNI

(1682 - 1771),

1 LƯỢC SỬ GIẢI PHẪU BỆNH

1.1 Giai o n đ ạ đầ u (c ổ đạ i)

1.2 GIAI O N 2: GI I PH U B NH Đ Ạ Ả Ẫ Ệ ĐẠ I TH Ể (T thi t) ử ế

1.3 GIAI O N Đ Ạ 3: (Kính hi n vi và t bào hay ể ế

Sự phát triển của kính hiển vi quang học

 Nh ng kính hi n vi ban ữ ể đầ u đượ c phát minh vào n m 1590 ă ở Middelburg, Hà Lan Ba

ng ườ i th t o kính là ợ ạ Hans Lippershey (ng ườ đ i ã phát tri n các ể kính vi n v ng ễ ọ tr ướ c ó),

đ Zacharias Janssen, cùng v i cha c a h ớ ủ ọ

là Hans Janssen là nh ng ng ữ ườ đầ i u tiên xây

d ng nên nh ng kính hi n vi s khai N m ự ữ ể ơ ă

1625, Giovanni Faber là ng ườ i xây d ng m t ự ộ kính hi n vi hoàn ch nh và ể ỉ đặ t tên là Galileo Galilei.

 Đ óng góp l n nh t thu c v nhà phát minh ớ ấ ộ ề

ng ườ i Hà Lan Antoni van Leeuwenhoek,

ng ườ đ i ã phát tri n kính hi n vi ể ể để tìm ra t ế bào h ng c u và tinh trùng và ã công b các phát ồ ầ đ ố

hi n này ệ

Sự phát triển của kính hiển vi quang học

ANTONI VAN LEEUWENHOEK (1632 - 1723),



 H c trò c a ông Julius Cohnheim (1839-1884) k t ọ ủ ế

h p k thu t mô h c v i th c nghi m ợ ỷ ậ ọ ớ ự ệ để nghiên

c u viêm ứ Đượ c coi là nhà GPB th c nghi m ự ệ đầ u tiên.

 Ông còn i tiên phong trong k thu t c t l nh đ ỹ ậ ắ ạ

Rudolf Virchow (1821-1902)

Sau hàng loạt các thành tựu y học

 Môn bệnh học đã phát triển và nghiên cứu sâu hơn: tổn thương có thể ở những mức độ khác nhau:

 (a) Ở các hệ (như hệ limphô, hệ tạo huyết ) ở các tạng (như dạ dày, gan, phổi v.v ) các hệ, các tạng như vậy gọi là các tổn thương đại thể.

 (b) Ở các mô và tế bào, như ở mô thần kinh , mô

da, ở những tế bào cấu tạo nên các khối u v.v gọi

là các tổn thương vi thể

 (c) thành phần cấu trúc của tế bào, như ở hệ Golgi, bào vật, thể tiêu, lưới nội bào v.v gọi là những tổn thương siêu vi và thuộc phạm vi nghiên cứu của hiển vi học điện tử.

Giải phẫu bệnh thực nghiệm hiện đại

 Microscopy i n t , đ ệ ử

immunohistochemistry,

 and molecular biology

1 LƯỢC SỬ GIẢI PHẪU BỆNH

1.1 Giai o n đ ạ đầ u (c ổ đạ i)

1.2 GIAI O N 2: GI I PH U B NH Đ Ạ Ả Ẫ Ệ ĐẠ I TH Ể (T thi t) ử ế

1.3 GIAI O N Đ Ạ 3: (Kính hi n vi và t bào hay ể ế

gi i ph u b nh vi th ) ả ẫ ệ ể

1.4 GI I PH U B NH H C PHÂN T Ả Ẫ Ệ Ọ Ử

T ừ đầ u th k XX ế ỷ đế n nay.

Tóm lại: lịch sử giải phẫu bệnh

Giới thiệu môn giải phẫu bệnh

Mục tiêu

1 Định nghĩa giải phẫu bệnh

2 Mô tả đặc điểm của từng bệnh

3 Phân loại bệnh

4 Chẩn đoán bệnh

5 Tử thiết

Định nghĩa ( Pathology)

Gi i ph u b nh là môn khoa h c nghiên c u ả ẫ ệ ọ ứ các t n th ổ ươ ng.

Tổn thương là gì?

Nội dung nghiên cứu của giải phẫu bệnh

 Gi i ph u b nh ả ẫ ệ đạ ươ i c ng

 Gi i ph u b nh các t ng và h th ng ả ẫ ệ ạ ệ ố

Giải phẫu bệnh đại cương

Nội dung mô tả bài học

Giải phẫu bệnh thực hành trong bệnh viện

 Nhgiên c u và ch n oán b nh qua các b nh ứ ẩ đ ệ ệ

ph m sinh thi t, d ch t bào, và t thi t ẫ ế ị ế ử ế

 Đ ào t o cán b ạ ộ

Các phân chuyên ngàng của bệnh học

Bệnh học lâm sàng bao gồm:

Hematology, microbiology, immunology,

toxicology, chemical pathology and genetics

Giải phẫu bệnh:

Mô bệnh học and tế bào học

Giải phẫu bệnh pháp y và giải phẫu tử thi

Bệnh học thực nghiệm

Chẩn đoán giải phẫu bệnh

 Sinh thi t ế

- sinh thi t b ng kim ế ằ

- sinh thi t n i soi ế ộ

kính hiển vi điện tử

Electron Microscopes (EM)

Áp dụng kính hiển vi điện tử trong giải phẫu bệnh

1.Chẩn đoán các u (histogenesis)

2.Bệnh thận (deposits and

classification)

3.Tổn thương da

Xác định sự thay đổi ở mức độ phân tử và gen trên cơ sở đó đi đến kết luận và phân loại bệnh Những biến đổi gen khác nhau ở từng cá thể có khả năng phát triển thành ung thư do các yếu tố di truyền, môi trường và thói quen sinh hoạt, là yếu

tố được xem là bệnh sinh ung thư, có thể ngăn ngừa và dự đoán trước được

Tử thiết

3 MỐI QUAN HỆ GIỮA GIẢI PHẪU

BỆNH VÀ LÂM SÀNG

 Y h c lâm sàng d a trên các ph ọ ự ươ ng pháp khám lâm sàng, ch n oán và i u tr Gi i ph u ẩ đ đ ề ị ả ẫ

b nh lâm sàng nghiên c u m c ệ ứ ứ độ b nh, ệ nguyên nhân sâu xa, lo i t bào b nh và c ch ạ ế ệ ơ ế sinh b nh (ví d nh ệ ụ ư độ t bi n gen P53 ế trong ung th ), các y u t d oán, và tiên ư ế ố ự đ

7 NHIỆM VỤ CỦA GIẢI PHẪU BỆNH

Gi i ph u b nh là m t trong nh ng môn c s quan tr ng trong ả ẫ ệ ộ ữ ơ ở ọ

b ba hình thái h c, và còn là môn h c ộ ọ ọ đượ đ c ào t o ạ để giúp cho các b nh vi n xây d ng và phát tri n khoa gi i ph u b nh, ào ệ ệ ự ể ả ẫ ệ đ

t o nhân l c có trình ạ ự độ và đạ đứ o c nh m ph c v ằ ụ ụ đắ ự c l c

cho ch n oán và sàng l c phát hi n s m ung th ẩ đ ọ ệ ớ ư

Trường thi