V i du, benh cd tinh nong cd bieu hien phat ndng, d d md hdi, mieng khat, thich udng nu'dc lanh hoac d trang thai budn bvfc, dung nhiing loai thud'c lanh mat hoac tham chi dung each udn
Trang 1uong Tra
tri bach benh
H O A N G V t J (Bien soan)
THU \l\fj] JiNH BINM THUAfi"
NHA XUAT BAN V A N HOA THONG TIN
Trang 2^ m4t' t>vofi^ nAUn^ (H-e<y ^ican/ t7Lon<jf/
CMM/ (^/ n^udiy, ne^U/ cut/ i^ifi^ cdcA tdi c^y
Si^w h// ^enA tat cdo- cAcn£ mlnS
Trang 3Ldi noi dau
Trong thcfi ky Tan Han trUdc cong nguyen, trong
cuon "Than nong ban thao kinh" cua Trung Quoc
CO ghi chep lai ve tra, khi do c6 tdc dung nhU dWc _
thao Ben cuon "Than nong ban thao" cua thdi
Chien quoc thi da trdn thuat lai dWc tinh va tdc ] dung cua tra: tra c6 vi ddng, nhUng ngiiii uong tra
rat CO ich cho tarn thdi, gidm beo, sdng mat" La tra
CO mdu sac sdng, miii tham, nhvCng chat c6 chvta
trong la tra rat c6 lai cho site khoe cua con ngi£ii
Nhiing ngiiri thiifng xuyen uong tra se c6 siic khoe
tot, tru&ng tho, moi ngdy uong khodng 3 den 5 chen
tra tham, c6 Igi cho swt khoe, tinh than sdng khodi
Tra dWc bat nguon tU Trung Quoc, trong rat nhieu
sdch CO cua dd't nUdc nay c6 v6 van nhUng ghi chep
thu vi ve tra Co ghi chep lai rang, Di£rng Tuyen
Tong nam cong nguyen 849, mot hom c6 mot vi hod
thWng han tram tuoi den Lac DWng, Bt£fng Tuyen
Tong hoi vi hod thWng uong thuoc bo gi ma lai dWc
tn£ing tho nhU vay Vi hod thWng tra M, khi con
nho cuoc song rat ngheo kho, khong Met thuoc bo la
gi, khong uong bat ciC loai thuoc gi, chi la binh sinh
thich uong tra, di khap nai coi tra la ban Diifng
Tuyen Tong nghe xong lien tang ong 50 can trd vd
chuc ong se luon trxifng tho
Trang 4Trd khong nhUng c6 cong hieu tri lieu rat tot
ma con c6 the phdng chong duac rat nhieu benh
tat Nhd y hoc ddi Ditdng cua Trung Quoc, Trdn
Tang Khi da tiing ddnh gid cao gid tri dWc lieu
cua trd: cdc loai trd Id thuo'c quy doi vdi rat nhieu
benh tat, trd la thuoc chUa bdch benh Trong cuoc
song hien dai ngdy nay, duac tinh than ki cua trd
da duac moi ngiiii cong nhan Nghien ciCu khoa
hoc cung dd chvCng minh, trd c6 vai trd trong viec
phdng trie benh ddi thdo du&ng, cdc benh ve tim
much, chong ung thii, chong Ido hod, v.v , c6 the
thay trd Id mot loai thuoc tot trong viec chQa tri
cdc loai benh tat
Vay rot cuoc trong trd c6 chiia nhxing vat chat
ndo CO Igi cho sUc khoe cua con ngi&i, dong thdi lai
CO cong hieu trii benh tat? Khoa hoc phdt hien ra
rang, trong trd co chi(a rat nhieu hap chat, trong
do CO protein hod tan, axit amin, hap chat cacbon
hydrat vd rat nhieu loai vitamin, dac biet la
vitamin C, vitamin B vd vitamin P c6 trong trd rd't
CO lai doi vdi ca the con ngiifi Id thdnh phdn khong
the thieu trong qua trinh trao doi chat Cong dung
cm trd trong viec phdt trien tri ndo, phdng chong
Ido hod, ndng cao khd ndng mien dich, cdi thien to
chiic tebdo dt&ng ruot vd tieu hod, gidi doc to' dd
dWc nhieu cong trinh nghien ciCu khoa hoc chiing
thUc, vi the trd cung chinh Id chat dieu chinh chile
ndng rat tot ,, , , , ,,.«,.„,
Bong thdi trd con co vai trd du phdng vd tri lieu
phu tra doi vdi rd't nhieu loqi benh tat Muoi vd ca
CO trong Id trd, dac biet Id cdc nguyen to' (cdc
nguyen to'vi luang) nhudong, phot pho, sat, nhom,
mangan, kem, canxi, magie, v.v cd the bo sung
nhu cdu cua con ngiifi ve khodng chd't, vd Idm cham Iqi qua trinh Ido hod Cafein cd trong trd cd the kich thich than kinh hUng phd'n cao do, khie'n cho tinh than cua con ngUdi hUng phd'n, tuduy hoqt bdt, tieu trit moi met Ngodi ra, cafein cdn khie'n cho tim mqch hoqt dong nhanh han, Idm cho cdc dong mqch dUdc gidn nd, tang cUdng sU cung cap mdu cho tim, cd vai trd trong viec xdy dUng mot trdi tim khoe mqnh, tang ci&ng sUho hd'p, ndng cao kho'i luang Idm viec cua cdc ca bap, nhUng Iqi khong
he Idm cho huye't dp tdng cao Bong thdi trd cung
cd tdc dung cam mdu, tieu diet vi khudn, gidi doc khi ca the hd'p thu phdi luang muo'i kim loqi hodc chd't kiem sinh vat Chd't cafein vd phenol cd trong trd ke't hap vdi nhau cd the phdng trU sU tdng cao cua cholesterol trong ca the Khoa hoc thUc nghiem cdn phdt hien ra rang, trd cdn cd tdc dung cho'ng Iqi sU ngUng tu, cd the khie'n sUhinh thdnh protein
xa cd do ke't dinh cao duac gidm bdt, dieu dd chvCng minh trd cd the kho'ng che sU xa cUng dong mqch
Cd nghien cUu cdn cho thd'y ro, uo'ng cd phe khie'n hdm ludng cholesterol trong ca the tdng cao, nhUng uo'ng trd cd nhieu thdnh phdn phenol vd vitamin Iqi
cd vai trd tot trong viec thanh loc cafein cd hqi, diem ddc biet cua trd chinh Id d day
Vi vqy, ti( xUa tdi nay trd ludn dWc coi Id thUc phdm tot trong viec duy tri sUc khoe vd keo ddi tuoi tho, cd cong hieu gid'ng nhU "linh dan huyen dieu"
Chinh VI the nhd tha noi tie'ng ddi Tong, To Bong
Pha dd chu truang khdi xUdng: neu benh nhe thl chi cdn uo'ng trd, khong cdn phdi uo'ng thuoc, ong ndi:
"thd rang uo'ng may bdt trd cdn han Id uo'ng mot vien thuo'c"
Trang 5Cling vdi sU phdt trien cua xa hoi hien dqi, yeu
cdu cua con ngU&i doi vdi cdc loai thUc phdm cUng
bdt ddu tU "an no" den "an ngon" roi chuyen den
htnh thiic "tarn bd cho sHc khoe" SU huyen dieu do
viec uong tra mang tdi se dem den rat nhieu dieu
tot dep cho con ngi£fi trong viec bdo ve site khoe va
keo dai tudi tho i i : •
C U A T R A
I L I C H SLF VA SI/ PHAT T R I E N CUA T R A T H U O C
Tra v6n la mot loai thu'c vat hoang da thu6c loai scfn tra thu'dng moc thanh bui Khoang hcfn 4000 nam trifdc vao thdi dai Than nong, nhijfng ngifdi lao dpng da ngau nhien phat hien ra tra ciing nhu" tac dung giai d6c ciia tra, tu" do tra da trd thanh thu" do uong giai d6c Tra thuoc la thanh phan thuo'c quan trong trong y hoc ciia Trung Quo'c, la kinh nghiem dtfdc tong ket lai trong mot thdi gian dai va trong qua trinh chien dau vdi benh t|it cua ngu'di lao d6ng Trung Quo'c Tra c6
tac dung nhxS mot v i thuo'c, no da ton tai trong 2700
nam lich su" cvia ngu'di Trung Hoa Trong cuo'n "Bdn thao T h i n Nong" thdi Dong Han, cuon "Ban thao bd sung" cua Tran Tang Khi ddi Difdng, cudn "Tra p h d " cua Co Nguyen Khanh ddi Minh deu ghi chep lai rat can than cong dung nhu' v i thudc ciia la tra Tvfcfng
truyen Than Nong Thi nem phai bach thao, nhi^m phii
72 v i ddc, nhd c6 la tra mdi giai dMc doc Danh y Idn
ddi Han Tru'dng Trung Cdnh cung deu dung tra de
chaa cac loai benh
Trang 6thufi'c v a o t r a , tu! d d m a t a o n e n t r a thud^c T h e o k i n h
n g h i e m c u a nhCtng ngUcfi chiJa b e n h , c h o r a n g t r a thud^c
t h d i tru'dc d a k h o n g n g i J n g h o a n t h i e n , tijf d d d a x u a t
h i § n cac p h U d n g t r a thud'c n h i e u t a c d u n g , d a t r d thar\
m d t n e t d a c sac t r o n g p h U d n g p h a p d u ' d n g s i n h b d o v e su'c k h o e , p h o n g b e n h v a chtta b e n h c u a cac d a n h y
Trang 7Bao gom nong, lanh, am, mat, no thong qua phan loai
quy nap tinh chat cac loai benh khong gidng nhau ma
ra Ngiidi benh tuy c6 cac dang benh khac nhau, bien
chiJng nhii the nao nhu'ng chung quy lai cung chi c6 mot
so dang ccf ban Qua thtfc tign cung da tdng ket difcfc
chiJc nang cua cac loai thudc, pham la nhCfng loai thudc
chila benh tinh lanh lai c6 thuoc tinh nong, am, c6 chUc
nang am nong, trO du-dng, giai lanh, ich khi nhu" phu txl,
giing kho; nhiJng loai thudc chila benh tinh nong lai c6
thudc tinh mat, lanh, cd chufc nang thanh nhiet, ha hoa,
mat mau, g i i i ddc, tu" am, nhu! hoang lien, sinh dia
Ngoai ra, nhCng loai thudc chCfa chiJng cd the suy nhu:g'c
cd chiJc nang bd khi, trang di:fdng, tu" am, du-Qng huyet,
an than nhu! nhan sam, dxidng quy Nhu'ng loai thudc cd
chiJc nang tang cu-dng siJc khde hoac nhu'ng loai benh
phat ra hay an d ben trong, deu cd ch;j'c nang Idi nxidc,
thdng tien, boat huyet nhu" dai hoang, xuyen loan v.v
' 2 N g a v i •
Chi cac v i khdng gidng nhau chua, cay, man, ngot,
dang Cay cd the tao chua, hanh khi nhu" ma hoang, que,
tia td Chua cd the tao chat nhu! d mai, v i dang cd the
lam ha ta, du:Sng am, giam nghich nhu! hoang lien v.v
Vi ngot cd the bd Ich nhif cam thao v.v V i m&n cd the
lam mem ciJng tan ket nhu: cdn bd v.v , ; :, > v j ,
n 3 Tang gidm chim noi
Chi nhilng v i thudc khi vao cd the cd the cd tac dung
•f^ \d du'dng, hoac giam binh nghich, hoac tang phat tan,
hoac ha thdng du:dng tieu, khien benh tinh thuy&n giam
Thudc tang ndi c6 chiJc nang thang du'dng, phat tan, giki
doc, giam non, thudc giam chim c6 chv(c nang thanh nhiet,
t^ ha, Idi tieu, gidm nghich, nhip thd deu, tiem du'dng
^ auy kfnh
Chi nhu'ng loai thudc cd tac dung chiJa benh ddi vdfi
mot loai bd phan tang phu cua cd the, nhxi hoang lien
cd chiJc nang thanh ta tam hda khi hoang lien d i vao t^m kinh
Tdm lai, tac dung ve nguyen l i cua nhiJng loai thudc
la thdng qua cd che cd tinh tdng hdp cua tiJ khi, ngti v i , tang giam chim ndi, quy kinh ma thanh, tuy m d i loai thudc cd mot v a i cdng dung, tham chi la nhi^u cong dung nhuiig deu cd thanh phan chu yeu khac nhau, khdng the chon mot loai thudc de chijfa tat ca cac loai benh NhCng loai thudc cd chiJc nang khong gidng nhau theo l i lu$n cua Dong y, thong qua nhCfng tac dung bien chitng, each ket hdp hdp l i cd the dat du-dc nhijtng hieu qua cd tinh chinh the ro ret, t i i dd cd the
chCfa dxxac nhu'ng can benh thong thiidng hoac nhu'ng
can benh nan y
Tra thudc difdc su" dung theo each l i luan cua Ddng
y, chiJc nang bao ve siJc khde cua nd cung gid'ng nhvt
cd che chiJa benh cua cac loai thudc khac, ddng thdi thong qua stf tac ddng l l n nhau cua thudc va benh ddi
vdi s\X b d sung, dieu tiet chinh cd the de dat tdi muc
dich chiJa benh V i du, benh cd tinh nong cd bieu hien phat ndng, d d md hdi, mieng khat, thich udng nu'dc
lanh hoac d trang thai budn bvfc, dung nhiing loai thud'c
lanh mat hoac tham chi dung each udng nu'dc lanh thi
cd th§' dat du'dc tac dung trong viec khang lai chat doc ndng, cudi cung se h d i phuc diidc su! can bang am du'dng trong cd the
Trang 8I I I N H t f N G T H A N H P H A N CO L0I T R O N G LA TRA
Uong tra c6 the bd sung cac chat protein va axit amin can thiet cho cd the Thong qua udng tra c6 the hap thu
trUc tiep ham li^c/ng protein la 2% d dang hoa tan c6
trong la tra, phan Idn protein la d dang hoa tan nam
trong ba ciia tra
Qua viec nghien ciJu chiJng minh cua cac nha khoa
hoc trong mot thdi k i dai da cho thay ham lu'gfng hoa
hoc CO trong la tra v6 ciing phong phii, bao g6m hdn
500 thanh phan cac loai, trong do c6 rat nhieu thanh
phan la cac chat dinh dudng c6 Igfi cho sv(c khoe, c6 tac
dung trong viec phong, chiJa cac loai benh Tra c6
nhieu cha't phenol, lipopolysaccharides, axit amin v.v
H a m luldng phenol c6 trong la tra (chii yeu la d cay tra
non) thudng chiem 20-30%, la mot loai oxi tU do phd
bien nhat cua hdp chat, c6 tac dung giam lu'gfng md
trong mau, giam huyet ap, giam lu'gfng dUdng trong
mau, phong trijf lao hoa, chong phong xa, di^t khuan,
tieu d d m v.v Ham lu!cfng chat lipopolysacchrides
trong la tra vao khoang 3%, no c6 the lam tang kha
nang m i i n dich ciia cd the va con c6 tac dung cai thien
chiJc nang tao mau, chong phong xa, t r i nhiJng benh
lien quan den phong xa
Cac loai axit amin c6 trong la tra rat phong p h i i , gom hdn 25 loai, trong do c6 isoleucine, leucine, lysine,
phenylalanine, threonine, axit methyl butyric la sau
trong tam loai axit amin can thiet cho cd the Ngoai ra
con CO chat histin dine can cho tre t i i khi sinh ra cho
den k h i trUdng thanh Ham lu'gfng axit amin c6 trong la
tra chiem tu: 2-5%, no la ddn v i chu yeu cua thanh phan
^ protein chvCa trong te bao de tao nen ccf the, la yeu t6
< i ^ t » ^ | ^ khong the thieu trong bo may trao ddi chat cua ccf th6',
•i^N;*,- CO tac dung giam huyet ap, chong mgt moi va bdo v§
sMc kh6e, c6 Icfi cho vi$c hoa t r i li$u d6'i v6i ngUdi b i
ung thu Trong nhCfng nam gan day, ngUdi ta da tach cha't hong tra c6 trong hong tra, c6 tac dung chong lao hoa, chdng lai sU d i can cua ung thU, giam lulcfng dU'cJng, gidm lu'gfng md, v.v NhCfng Igfi ich nay rat c6 tac dung ve siJc kh6e dol vdi cd thg', c6 the phong va
chflabenh •'•''^'•^ : '•via-.;!/.,
M-r-Uong tra con c6 the bd sung cac loai khoang chat
cin thiet cho cd the Qua thi nghiem cua cac nha khoa
hoc, trong la tra c6 chiJa ham nguyen to" dai lifgfng va nguyen to" v i lifgfng can thiet cho cd the Co tdi hdn 30 loai nguyen td^ dai lulgfng khac gdm chat dam, natri, kali, canxi, photpho, magie, Itfu huynh, nhom, sat, clo; nguyen to' v i lifgfng gom ddng, mangan, kem, borum, silic, molypden, coban, iot, flo, selen, crom, thiec v.v deu la nhCfng nguyen to' can thiet cho
cd th§' Nguy§n to" dai lu'gfng chu y§'u la photpho, kali, canxi, natri, magie, lu'u huynh; nguyen to" v i Ivfgfng chu ySu la sat, mangan, kem, selen, ddng, flo va iot H a m lUgfng kem c6 trong la tra kha cao, dac biet la trong tra xanh, binh quan m d i gam tra xanh chiJa 73 mg kem, cao nhat la 252 mg; binh quan m d i gam hong tra cung chiJa 32 mg kem Ve ham lulgfng sat binh quan chiJa trong la tra, m d i gam tra khd chiJa 123 mg; m d i gam hong tra chiia 196 mg NhCng nguyen to nay c6 tac dung quan trong dd'i vdi b6 may sinh l i cua cd the Thudng xuyen uo'ng tra se cd du'gfc nhiJng khoang chat quan trong Ngoai ra, ngu-di ta da tien hanh nghien cu'u rong rai ddi v d i v i lifcfng nguyen t d chiJa trong la tra
va da dat dUgfc nhilng ket qud nghien cu'u Idfn V i d u thong qua viec nghien cu'u da phat hien ra ham lifcfng selen chiJa trong la tra c6 tac dung tich ctfc d d i v d i vi$c phong va chijta benh ' * ' '
Trang 9I V V I T A M I N C O T R O N G L A T R A
La tra chiJa raft nhieu ham lifdng vitamin Trong trong
Itfgfng tinh cua la tra, ham lu'dng vitamin B thong thifdng
vao khoang 100-150 ppm Ham lifdng vitamin B5 c6 nhieu
r\haft trong cac loai vitamin B, no d vao khoang mot rvia
ham lu'Ong vitamin B, no CO the phong tranh b&nh hui va
cac benh ve da Ham lu'cfng vitamin Bl c6 trong la tra cao
hdn d rau Vai tro chu yeu cua vitamin Bl la duy tri he
than kinh, tim va he thong tieu hoa Cuf trong 100 gam la
tra thi c6 khoing 10-20 mg lactoflavin (vitamin B2) M6i
ngay uong nam coc tra c6 the dap ufng day du 5-7% Ivfgrng
vitamin can thiet cho ccf the, chiJc nang hang ngay la no
CO the tang cu'dng do dan hoi cua da va vong mac Ham
lu'cfng axit folic (vitamin Bll) rat cao, vao khoang 0,5-0,7
ppm trong trong lu'cfng tinh cua la tra, m6i ngay uong
nam coc tra la c6 the dap iJng day du 6-13% lu'cfng
vitamin can thiet cua cd the Khi vao cd the, no c6 chxJc
nang thay the chat beo va hdp chat nucleotide Ham
lu'cfng vitamin C c6 trong la tra cung rat cao, cao nhat la
d tra xarrh, khi do ham lifdng vitamin C cd the dat tdi
0,5%, vitamin C c6 the phong tranh benh xau mau, tang
siJc de khang cho cd the, thiic day qua trinh lam lien vet
thu'dng Ham lu!dng vitamin E (tocopherols) trong la tra
chiem tu* 300-800 ppm trong lu'cfng tinh cua la tra, chii
yeu t6n tai trong thanh phan cua chat beo Vitamin E la
mot loai thuo'c chong oxi hoa, cd the ngan can qua trinh
oxi hoa cua chat beo trong cd the, v i thS' no cd cong
dung trong viec chong lao hda Ham Ivfdng vitamin K cd
trong la tra cung rat cao, moi ngay ud'ng nam coc tra cd
the dap iJng dii nhu cau cua cd the Vitamin K giup thuc
day gan to'ng hdp chat lam dong mau
Uong tra cd rat nhieu lu'cfng vitamin ckn thig't cho cd
thi Trong la tra cd chiJa rS't nhi^u ham liidng vitamin
Can cv[ vao tinh hoa tan cd the phSn thanh vitamin hoa
tan trong nu'dc va vitamin hoa tan trong chat beo (bao
gdm cac loai vitamin B va vitamin C), cd thi thong qua
viec uong tra giup cd the hap thu trtfc tiep cac loai vitamin dd ;
Vitamin C tang ciidng siJc de khang va svf mien dich cua cd the, con difdc goi la axit chong mau xau Ham lu'cfng vitamin C cd trong la tra kha cao, ciJ 100 gam tra xanh thu'dng cd 100-250 mg, thuoc vao loai cao nhi;f tra Long Tinh cd the dat tdi hdn 360 mg, con cd ham lu'cfng cao hdn cd mot so' loai hoa qud nhif chanh, cam quyt
Hong tra, tra O long trong qua trinh che bien se len men, ham lu'cfng vitamin C khi bi oxi hda se giam, 100 gam la tra con 10 mg, dac biet la hong tra ham lu'cfng cang thap hdn Vi vay, cang cd nhieu Ivfdng tra xanh thi gia tri dinh difdng cang cao Mdi ngu:di mdi ngay chi can uong 10 gam tra xar\ cao cap la da dap iJng du'dc liidng
vitamin C can thiet cho cd the «J i
Do vitamin cd tinh tan trong chat beo khd tan trong
nu'dc, la tra khi do' iwidc soi vao cung khd cd the difdc
hap thu Vi vay, can phai tao thdi quen an tra de bu vao nhu'dc diem nay, dem tra gia thanh bot nhd, cho them vai loai thifc pham vao nhu: dau phu, bot mi, cac loai
banh ngot, keo, kem; an nhCng loai thxic pham cd tra
nay thi cd the cd du'dc toan bo nhCtng thanh phan dinh du:dng vitamin cd tinh hda tan trong md cd trong la tra, cang phat huy du'dc gia tri dinh dtfdng cua tra
V D A C D I E M C U A T R A T H U O C
Thuo'c nxidc la loai thuoc hay dung nhat trong cac loai thuo'c, nd cung gid'ng nhii tra thuo'c, iXu diem cua nd la che' bie'n ddn gian, tien Idi, di dang, cd chufa nhieu
Trang 10thanh phan d l hoa tan, c6 d6 nvCdc trong, sau khi u6ng
d§ hap thu vao ccf the, c6 tac dung nhanh chong Tuy
nhien, ngu'cfi benh khi s^c thuo'c ciing phdi tuSn theo
trinh ti^, neu each lam khong dung, nhilng thanh phan
CO Idi se d§ bi phan giai va pha huy Vi du nhi( dun qua
lau hoac cho qua it nu'dc se dS tao thanh hot; khi dun
thuoc den nhiet do 30-40°C, cac chat trong thudc se tao
hoat tinh enzim manh, nhiJng thanh phan c6 Icfi cua no,
dac biet la glucozit du'dfi tac dung ciia men se bi phan
giai, khien cho nhCfng thanh phan c6 Icfi chiJa trong
thuo'c giam, cong dung chCfa b§nh cung it di, tham chi
mat cong dung Nhtfng thang tra thuo'c c6 nhCfng dac
diem du'di day:
Mot la, can cu: vao dac diem tir\ nang, yeu cau che
bie'n cua thuoc, Ian liidt dem ngam tat ca cac loai doan,
sdi, bgt thuoc, cung c6 the ngam cung luc Sau khi de
kho, lam theo trinh tu" ddn gian, tao ra do uong thuan
tien, thich hgfp vdi tat ca cac quoc gia va xu the phat
trien vdi nhip song nhanh cua th&' gidi , ,
Hai la, khi ngam, lay nxidc soi lam dung moi se c6 the
tieu huy nhanh chong nhCfng enzim trong do, tranh de
cho nhilng thanh phSn c6 Idi bi phan giai va pha huy
Ba la, cac loai thudc c6 the d dang bot tho hoSc sdi
nho, doan nho, be mat ben ngoai c6 dien tich Idn thi
dien tich tiep xuc vdi dung moi cung Idn, d§ khien
nhilng thanh phan c6 \ai bi phan giai
Bd^n la, tra thuo'c nen cho vao rihiSng do cd tinh giCf
nhiet, thong thu:dng c6 the duy tri nhiet do d miJc
80-95°C, nhif the mdi c6 the bao ddm nhiJng thanh phan c6
Igri dtfcfc hoa tan ma khong bi pha huy
Nam la, c6 the do nu-dc lai nhieu Ian de duy tri lau dai
cong dung chCfa benh Dac bi§t, ddi vdi m6t loai bgnh
man tinh nao do, neu sau khi udng thu'dng xuyen trong
m6t thcfi gian thi nhilng thanh p h i n c6 loi se dat den mot lu'c'ng tieu chuan ma neu chi udng thudc khong se khong
dat diTdc hi&u qua nhtf vay Vi du, nhCfng benh nhan bi
s6i tiet nieu, sau khi udng tra thu'dng xuyen, c6 the gia tang nhCfng thanh phan thud'c c6 tac dung bao mon s6i
than, CO Idi cho viec dao thai va lam nh6 soi than
Sau la, ddi vdi nhCfng loai thuo'c dang keo khong chiu du'dc nhiet do cao nhi;f a giao, nhung htfdu hoac nhiJng loai thud^c d§ phat tan nhu: hoa cue, hoa ngan, mot so' loai khong nen dun lau nhif la dau, la phien ta, tao ra tra thud^c con dotn gidn hdn tao ra nhCfng loai thudc khac TCf iJng dung lam sang, thud'c nu'dc c6 the coi la thuo'c d the dich, tuy c6 liu diem la hap thu va tac dung nhanh chong, r\hui-ig v i phdi ud'ng mot li:fgfng Idn, cd v i dang,
ngu'di benh khi ud^ng thud^c c6 cam giac xic che, rat khd
chiu Tra thud'c lai du'cfc coi nhu! tra de ngu'di benh c6 cdm giac d& chiu hcfn khi udng va khong bi bo buoc ve thdi gian uo'ng ma c6 the uo'ng tuy liic Dong thdi, nhi&t
d6 cua tra thud'c cung di khd^ng che', c6 the can ciJ vao b&nh tinh de Ixia chon each udng thich hdp TCf hieu qui
trong each chiJa benh, nhilng thanh phan c6 Idi trong tra thudc hoa tan mot lu'c'ng Idn, chat lu'gfng cua cdt thudc eung td^t, nen sil dung lam sang VI u'u diem cua tra la ti§n Idi, cd cong dung, eo tinh ttf nhien, tiet kiem, ngoai
ra eon cd tinh tap trung, tinh linh hoat, vi vay tra thud^c nhanh chong du'cfc van dung rong rai vao chCfa tri lam sang va da nhan dufdc stf ung ho cua moi ngu'di
VI CACH CHE BIEN TRA THUOC
Can cvC vao nhCfng thanh phan khong gidhg nhau d ^
tao ra tra thudc, each sil dung khong gidng nhau, c6 mot
s6 phu'dng phap phan loai va suf dung du'di day:
Trang 111 Trd bot
•
Bot gia nho, trpn lai vdi nhau va phan lam ba bifdc
Bot gia la thao dvfcfc sau khi phdi kho, gia thanh bot
dang tho, qua 14-20 Ian sang Phdi tranh khi gia c6 qua
nhieu bot nho Cho h6n hcfp nhiJng loai bot da gia d
dang tho vao may danh tan danh deu, hoac dung may
tron den khi mau deu roi lam lai 1-2 Ian Bot nghien la
dung loai giay cd tinh nang chong am tot, hoac tui lam
bang polyethylen, mdi tui phan thanh tiifng Itfofng thudc
nhat dinh Bao qudn cf ncfi kho rao thoang mat Lam bot
tra, khong dUcfc de von cue, bot min cung it
2 Tra vien
© Gom nam bUcfc: gia thanh bot, tron deu, nan thanh
vien, say kho, dong goi Dung each gia giong nhu tren, tao
thanh bot tho Loai thuoc nay la lay bot mi cho them mot
lUdng nUcfc thich hcfp vao nau len thanh loai thuoc sanh
nhu bot, tron iSn vao cung vcfi bot tra, tao thanh vien Chu
y, bot can vvTa phai, neu qua dac se kho nhao, tham chi
con ^nh hUcfng den do dinh Yeu cau mau sac ciia cac vien
nan phai d6ng nhat, khong dUdc rcfi rac Cung c6 the lay
nhCtng nguyen lieu thuoc c6 thanh phan khong boc hcfi
dUdc trong phUcfng thuoc, dun nUdc c6 dac thanh thuoc
cao thay cho thuoc dang h6 bot, tron h5n ho'p vdi nhCtng
loai thuoc d dang bot tho nhao thanh vien Neu do ket
dinh khong dii thi tuy tinh hinh ma cho them lu'cfng bot
ho thich hcfp vao Lay mot lu'cfng thuoc nhat dinh cho vao
khuon tron bang dong, lay phan tarn cua khuon go dat
vao thuoc, dung mot chiec gay de go cho rcfi ra la c6 the
dung dUcfc Khi say nen bat dau tu! nhiet do thap m6i den
5v nhiet do cao, mcfi dau vao khoang 60°C, dcfi den khi mat
ngoai kho mdi tu" tu" tang nhiet do len 70-80°C, nhU the
mdi tranh cho b§ mSt b&n ngoai khdi niJt Trong qua trinh say kho nen d i o deu cac vi tri de be ngoai dUcfc kho deu, tranh cho mau sac cua vi&n tra khong giong nhau lam ^nh hvfcfng den chat lu'cfng Cuoi cung dung loai giay cd tinh chong a'm tot de ddng gdi cac vien, ca't giiJ tai ncfi kin, yeu clu be mat phai toan ven, khong cd hien tUcfng niJt
3 Trd hat
Con goi la tra cd dSc, gom bdn budc la ngam, lam thanh hat, say kho, ddng gdi Ngam la lay 10-20% nguyen lieu trong phUofng thudc nghien thanh bot nho (70-100 Ian sang) Tiep dd cho nUdc vao nguyen lieu dim mot Ian hoac nhieu Ian, dem Ipc, cha't dUcfc loc cd lai thanh bot dac Dem nhiJng hat cd dac va bot thudc trdn iSn vdi nhau, tron dSu cho den khi cac chat ket dinh lai, sang tiep 12-14 Ian de tao thanh hat Nhilng hat nay dat den nhiet do eO-SO^C la tien hanh say khd, lai loc tiep
12 Ian niJa, de d ncfi kin dao Gdi cung vdi thang thudc, thong thudng vSn ddng gdi bang tiii polyethylen, hko
qudn ncfi khd rao thoang mat Tra cf dang hat yeu cau khong cd hien tUdng hiit a'm, ket hat
V I I C A C H P H A T R A T H U O C
Mot la, bd trUc tiep cac loai nguyen li&u vao cdc tra, do' nUcfc soi vao hoac nUdc da dun sdi va dang giil d nhi&t dd nhat dinh, day nap vao de trong 5-10 phut, thifcfng xuyen udhg NhiJng nguyen lieu cd the udng dUcfc trUc tiep da phan deu la nhCng thuf d§ chiet xua't nhU nhan sam, hoa cue, hat ngu vi d§ dang hdn cho viec phat huy cdng dung, cay thach xUcfng bo, scfn tra nen che bien thanh dang bot tho, lay vai sach boc lai, sau dd do' nUdc vao udng
Trang 12Hai la, dem tat cd nguyen li&u vao mot binh niidc nong,
cho nifdc soi vao, day chat nap lai, de tii 30-60 p h u t la c6
the uong nhu" tra K h i d u n g theo phu'dng phap nay, do
binh nu'cfc nong c6 tinh nang giu! nhiet tot, n h i i n g thanh
phan thuoc c6 Idi cang d§ phan tach Co the cho 2-3 luldng
vao m o t goi, sau do phan ra so Ian uong trong ngay
Ba la, d e m tSft cd vat lieu vao n o i , cho nu'cfc vao d u n ,
chat lay nu'cfc r o i cho vao b i n h g i i l nhiet, u o n g r\hieu Ian
n h i i tra K h i cho rwidc vao d u n c6 the cho n hi e u nu'cfc,
t h a m chi c6 the d u n l a m hai Ian lien tiep, sau do lay
nu'cfc da chat cua hai Ian d u n ay cho ciing vao nhau, chia
l a m hai l l n uong
Bon la, p h a n thit hach dao, v i i n g la cac loai thtfc
p h a m CO the suf d u n g triic tiep, nen xat trvfdfc de tao
thanh b6t, sau do cho them sCfa, siJa d a u n a n h vao la c6
the u o n g dxidc Ng'u nguyen lieu la nhxlng loai hoa qui
nhif ca ro't, tao c6 the ep lay nvfdc, sau do cho t h e m siJa
hoac nu'cfc ep hoa q u i vao la c6 the u o n g du'cfc
K h i pha tra can chu y nen do nxidc trxic tiep vao uong,
k h i uong het 1/3 lu'gfng midc, c6 the cho them nu'cfc soi
vao, tiiy theo each uong ma cho them 3-5 Ian, uong cho
den k h i thay v i nhat thi thoi K h i uong nu'cfc ep hoa qud,
nen l a m t u y liic va uong t u y luc, tranh l a m mat d i thanh
phan chat d i n h dvtdng trong k h i che bien Trong nu'cfc tra
CO nhan sam, nhan kho, v a i , tao do, uong den k h i thay
v i nhat nen lay ra an K h i che bien c6 the cho them
du'dng, tuy nhien can biet dieu tiet de c6 v i v i i a phdi,
k h o n g nen cho qua nhi§u K h o n g nen cho di^dng trang
ma nen d u n g dxidng den va du'cfng kinh ; ,, j ,
VIII CACH Stf DUNG TRA TIIUOC
Can c\i theo yeu cau ve phtTcfng thuoc cua bac sT ta n§n
bo nhiing thao du:gfc can thiet vao coc tra hoac binh gii?
nhiet, do midc d u n soi vao, khuay deu, day nap coc hoSc
nap binh lai, de trong 15-30 phut la c6 the d u n g du'cfc, uong nhu' tra, uong cho den khi c6 v i nhat N e u c6 nhiJng loai
thuoc can phai dun , dung noi dat d u n lay nxidc cot, cho
2-3 Ian nxidc vao d un , d u n cho den k h i con nu'cfc cot thi dem
Ipc, cho vao binh gitJ nhi&t, uong nhieu Ian thay tra
D o l v d i nhiJng loai tra nghien thanh bot can cho t h e m chat ket d i n h vao (nhi^ bot ho loang, hoac nhCfng loai thuoc chxJa thanh phan khong bay hcfi trong phu'ofng thuoc, d u n thanh cao r o i l a m thanh thuoc dang chat dinh), t r o n deu, v o vien, chia thanh tijfng thang (hoac cho vao binh), bao quan ncfi kho rao thoang mat, p h d i
cho den k h i kho; phdi du'dfi anh nang hoac p h d i dxidi
nhiet do thap; cuo'l ciing dong goi vao nhUng loai giay
CO tinh nang cho'ng a m t6't, di 6 nofi k i n dao, hoac de trong b i n h da K h i sxi d u n g cin can c\i vao lifcfng nxidc
hoac t h d i gian d u n de uong thay tra
NhCfng loai tra nghien thanh b6t can can cu" theo y e u
ciu cua phu'cfng thuoc, lay giay hoac v a i de goi, k h i da chia thanh goi nen de cf nofi kho rao, trong qua trinh
d u n g p h a i goi lai can than
Tra thuoc thanh pham, thong thu'dng cac gia d i n h
k h o n g n a m ro du'cfc phifcfng phap va cong ngh& bai che,
CO the can cv( theo n h u cau ciia ban than, k h i Ixia chon mua tra thuoc cf xu'o'ng gia d i n h hay cf rO^Cfng thxidng hieu tra thuoc cf tharth pho can can cxi vao each hxidng
d i n suf d u n g N o p h i i hdp k h i mang theo hoSc d u n g trong gia dinh Ydi nhOfng loai benh phiJc tap, tot nhat nen d u n g du'di sxi hu'cfng dSn ciia bac sT
K N H L T N G D I E U C A N C H U Y K H I D U N G T R A T H U O C
Can can cuf vao benh tinh, the chat cung nhxi kha nang chiu d t f n g cua ccf the de Ixia chon nhCfng loai tra thuoc
Trang 13hgrp l i , can nam ro lieu Ivfcfng dung hap l i , khong nen
dung qua it, cung khong du'Oc uo'ng qua nhieu
N6n uo'ng nong, thong thu'dng khong nen de qua
dem Nen pha xong roi uo'ng luon, tranh khong du'dc
pha roi de each mS'y ngay sau mdfi uo'ng
Vdi nhCfng loai tra khi uo'ng de do mo hoi thi nen udhg
nong, khong han che uo'ng vao luc nao thi b&nh c6 the
dijfng Can duy tri viec do mo hoi mot each tijf tu", khong
nen de mo hoi tiet ra qua nhieu nham tranh kiet siJc Tra
la thudc bd nen udng tru'dc btfa an de toan bo nhflng
thanh phan trong do c6 the hap thu du'cfc Vdi nhCfng loai
tra CO tinh kich thich trang vi nen udng sau bCta an nham
gidm SLf kich thich Vdti nhilng loai tra thudc an than nen
udng tru!cfc khi d i ngii Vdfi loai tra thanh hau dung cho
benh nhan bi b&nh v^ hong, khi ud'ng vao mieng nen nud't
mot each tu" tu" de lam u'cft va am hong Vdi nhiJng loai
tra thud'c chila nhiJng benh truyen n h i l m ve du'cfng tiet
nieu, nen duy tri viec udng lien tiep nham duy tri nong
do thud'c c l n thiet trong difdng nieu dao, ddng thdi c6 tac
dung lam loang dich nieu, lam sach du'dng nieu, eo Idi
cho vi&e dao thdi nhanh chong cac chat doe ban V6i
nhu'ng loai tra thud'c phong dich, nen nam chae each dung
theo mua Vcfi nhu'ng loai tra chCfa benh man tinh va
nhu'ng loai bd du'dng siJc khde cho ngu'di gia nen ud'ng
thu'dng xuyen va ud'ng trong mot thdi gian dai
Neu mud'n lam vien tra (binh tra) nen giCf nong nham
tranh nu'dc ngudi khien do ket dinh yeu, khd thanh hinh
dang Nen cd' gang riit ngan thdi gian che bien, tranh
thdi gian qua dai lam chat lifdng thay ddi, n§n chu y
hdn vao mua he
Do the tich cua binh pha tra rat nhd, dung mdi va
Itfcfng thud'c it, v i vay, khong nen dung nhu'ng loai thud'c
CO Ixiang Idn, bi sui bot Ngoai ra, cung khdng n§n su"
dung r^hCtng loai thud'c cd ddc td' hoSc nhiJng loai thud'c
cd thanh phan cd Idi nhu'ng lai khd tan trong nu'dc
se bi dich cam ' ' * Cam lanh cung la loai benh hay gap nhat trong cudc song hang ngay cua chiing ta, cdn goi la trung gid, cd
trieu chiJng hat hcfi, xd mui, chay nxidc mSt, ngifdi nong,
dau dau, ho, toan than khd chiu v.v Ndi tdm lai, trieu chiing lam sang chia thanh hai loai chu yeu la cdm phong nhiet va cdm phong han, trong do cdn cd triing nang, trung a'm, cdm lanh do cd the' suy yeu Ngiidi bi
Trang 14cdm nen can cu" vao nhilng trieu chiJng khac nhau de
Ivfa chon nhCfng loai tra thich hdp de dieu tri berth
1 Nhiifng dieu can ghi nho ve dtfong sinh
Trong la tra c6 cha't cafein, theophylline, ca cao c6 c6ng
dung Idi nieu, c6 the dao thai mot li-fdng nhiet l\i(Jng I6n,
CO Idi cho vi&c gidm nhiet d6 ciia cd the Nghien ciJu da
chi ra rang, uong tra nong sau chin phut, nhiet do cd the
CO the giam xuong 1-2°C, sau 15 phut nhiet do cd thi lai
hoi phuc nhu" luc dau Tra uong vao mua he c6 the chong
nong, giam nhiet do, tang cu'cfng sinh \\ic, chong khat,
cung la thi? do uong chfla nhiet mieng, kho hong
2 Cdc ioai tra nen siir dung
Phifdng phap chifa benh bang tra thuo'c: Gxing tu'di 10
mieng, la tra 10 gam, du^dng den 15 gam Trifdc tien
gijfng dem rila sach, thai r\hd, cho vao coc Idn cung la
tra, do ngap nu'dc soi vao, dSy nap lai, de khoang hdn
10 phiit, cho them mot luldng du'dng den vijfa dii vao
Uong luon trong mot lin khi con nong, uong xong len
giu'cfng dap chan cho ra m6 hoi
Cong hieu chila tri: Giiip tan han, hoa vi DCing cho
nhiJng ngxXdi bi cdm kinh nien, dau diu keo dai, dau
nhiJc toan than, an khong ngon
Chii y: Phu'dng tra nay la kinh nghi&m dan gian chuy&n
chila cdm lanh Trong phu'dng tra nay c6 giifng tu:di c6
vi cay va nong giiip chila lanh, la tra giup Idi nieu, lam
^ gian mach mau, du'dng den c6 vi ngot diu dung de
J trung hoa si^ kich thich vi gCfng va la tra doi vdi da day
Ngifdi bi cam nang sot cao khong nen uong ,
(2) Tra QL/ng tie to ^ Vi- • /
Phu'dng phap chCfa benh bang tra thuo'c: GCfng tu'di, la tia to m6i loai 3 gam, la tra vijfa du GiJfng tu'di dem cat nh6, la tia to riJa sach, cho mot lu'dng la tra thich hdp vao coc, do nu'dfc soi vao de trong 10 phiit, uong thay tra,
ix\6i ngay uong hai thang vao sang va tol, uong nong
Cong dung chCa tri: Thong gio gidm nhiet, dieu khi hoa vi Dung cho nhiJng ngu'di bi cam phong han, dau dau va nong, hoac bi cam dang trang vi nhu' c6 chiJng n6n 6i, dau da day, tru'dng bung
Chii y: Phu'dng thuo'c nay uong thay tra, vi dl uong,
dl su" dung, thich hdp vdi viec phong benh, chtJa benh
va bao ve siJc khoe trong gia dinh *
(3) Tra khUdng hoat tia to > ' ' ' "
Phu'dng phap chCfa benh bang tra thuo'c: La tia to, khu:dng hoat, la tra m6i loai 9 gam Dem ba loai tren tao thanh b6t, do nu:dfc soi vao Moi ngay uong m6t thang, uong khi nong ' '
Cong dung chiJa tri: Gidi nong va cay Dung cho nhCfng ngu'di bi cam phong han, non, sot, dau dau, khong CO mo hoi, cd the dau nhiJc v.v
Chii y: Phu'dng tra nay uong thay tra khi con nong, gidi gio va lanh, nhilng ngu'di bi cam, cd the dau nhiJc cung CO the dung Day la each chila benh ddn gidn ma hieu qua ,
(4) Tradt
Phifdng phap chiJa b&nh bang tra thuoc: dt 500 gam,
la tra 10 gam, ho tieu, muoi an viia du. Trifcfc tien dt dem rufa sach, sau do cho hdn hdp la tra, ho tieu, muoi an vao tron deu, cho vao binh, bit chat mieng lai, de khoang 15
Trang 15ngay la c6 the dung dxXac Khi dung phdi IS'y ra luldng oft
thich hdp, do nu:dc sol vao, uong khi con nong
Cong dung chiJa tri: ChiJa lanh, khai v i , h6 trd tigu
hoa Dung cho nhCfng ngu'di cdm lanh dau d i u , chong
mat, an it Phu'dng tra c6 each dung thuan tien, v i d u
nhi^ khi can c6 the uong mot coc da c6 tac dung khai v i ,
an dvcac nhieu hcfn
Chu y: NhCfng ngu'di bi loet tr^c trang, viem phg"
quan cung nhu" cac benh ve gan, than khong nen dung
(5) Tra chong cam
Phu-dng phap chCfa benh bang tra thuoc: R i bdn lam,
la dai thanh m6i loai 50 gam; hoa cue dai, hoa kim ngan
m6i loai 30 gam Cho 4 thiJ tren vao a'm tra, do nxidc soi
vao, ddi sau mot lat roi uong Uong nhieu Ian nhu" tra
Cong dung chfla tri: Thanh nhiet gidi doc Dung cho
nhiJng ngu'di phong chiJng cdm dich t§
Chii y: Phu'dng tra nay ngoai de phong tranh dich
cam, con c6 tac dung phong tranh kha tot cac benh viem
nao dich t§, viem gan dich t§ va lay du'cfng ho hap dich
t§ (dac biet la cac henh truyen T\hiim do virus) Khi mac
nhCtng loai benh dich se cd rat n h i l u loai tra thuoc
phong benh va bao ve s\ic khoe
Thdi tiet thay doi, lam vi$c qua sulc, tinh than cang
thang hoac cf moi tru'dng nhieu gid trong mot thdi gian
dai se khien kha nang m i l n dich giam d i , cang khien
virus gay cdm d§ xam nhap vao cd the V i vay, phuldng
phap phong tranh benh cam hilu hieu nhat va cung la
phifdng phap bao ve svCc khoe to't nhat chinh la tang
cu'dng kha nang mi§n dich cua cd the, dong thdi can
cd mot che do dinh dudng hdp l i trong khau p h i n an hang ngay
(1) Tang cii6ng kha nang mien dich cua cd the
Kien tri tap the due, v i du nhu" di bo, chay bo, leo nui,
danh bdng, luyen thai cxic quy^n, cd the tang khd nang
chiu ret cua cd the, phong tranh benh cum
Bdo dam giac ngii day dii Day la dieu ki&n giu" gin sxJc khoe cd ban nhat cung nhif quan trong nhat Neu cd cam giac minh sSp mac benh thi nen tao ra thdi gian nghi ngdi day d u cho ban than Khong nen de cd the lam viec qua siJc, rat d§ khien cd the suy nhifdc, d& bi virus gSy cdm xSm nhap vao cd the
Khong lam cdng vi$c phai chiu nhieu ap liic trong
mot thdi gian dai A p liic se gay anh hu'dng khong td't
cho cd the Lam cdng viec chiu nhieu ap Itfc trong mot thdi gian dai se cang nguy hai hdn cho cd the, can thu'dng xuyen giu! cho tam tinh vui v^, tu" dd chiJng cam cung se giam theo
(2) Che do an uong hdp if
Che do an ud'ng phai ddm bao dSy dii dinh dvfdng
Ken an hoac thifdng xuyen an ngoai rat di khien che do
dinh du'dng khong can bang, tuf dd se khien cho siJc de khang cua cd the kem di, can chu y giu" can bang cac chat dir\ du'dng khien cd the khde manh nhtf protein, chat du'dng, chat beo, vitamin va khoang chat
Vitamin C cd the dxi phdng dm Ngu'di ta thu'dng ndi,
mdi ngay bd' sung 100 mg vitamin C cd the tranh dUdc hien tu'dng thieu vitamin C Neu mpi ngu'di mudn de phdng nhilng loai benh man tinh nhu* ung thu: da day hoac mudn tang sufc de khang ciia cd the, mdi ngay cd
ihi dung 500-600 mg vitamin C trong mot thdi gian dai
Trang 16Uohg nhieu tra xanh vi trong tra xanh c6 chiJa n h i l u
ham lifcfng nhi tra, giup chong lai sU xam nhap ciia v i
khuan gay b&nh cdm dich t§
(3) Co gang giam nguy cd tmyen nhiem
Tranh nhCfng ndi tap trung dong diic Tai nhCfng ncfi
cong cong c6 dong ngu'cfi nhtf trong nha ga hoac nhiJng
ciia hang bach hoa, trong khong khl luon ton tai v6 s6'
vi khuan gay benh De m i l n dich vdi cac loai benh
truyen nhiem, to't nha't la nen tranh xa nhiJng ncfi nguy
hai nhvf vay DSc biet, trong thdi gian bung phat benh
cdm dich tg can sdm each l i ngu'di benh, giam tan suat
sinh boat tap the
(4) Kip th6i tiep nhan vacxin phong dich cam ' '
Vacxin phong dich cam la mot bien phap hiJu hieu
phong tru" benh cam dich t l , nhuiig lai khong phat huy
tac dung vcfi cac benh cam thong thu'cfng Tom lai, thong
qua viec su" dung vacxin phong dich cam de tao khang
ihi hko ve cd the con ngu'cfi trong vong mot nam Nhuiig
do virus gay cam se khong ngCfng tao ra bien the nen
hang nam can tiep nhan cac loai vacxin phong benh cdm
dich t§ 'n:,^,; , -, ,, ^ ^ „, ,,„,
Ho la trieu chtJng thvfdng gap cua cac loai benh ve he
thong du'dng ho hap, la mot loai phan xa lai tinh bao ve
cua du'cfng ho hSp, sdn sinh ra cac chat c6 hai nhu" dich
ddm va cac chat khac biet, lam giam miJc do ho la rat
CO Idi, nhifng khong nhat thie't phdi dung thuoc Tuy
nhien, neu ho diJ dpi, ho nhieu, tham chi la ho c6 kem
theo CO giat thi can kip thcfi di kham benh
Dich ddm la chiing viem du:cfng ho hap do t§' bao va th^ mac niem mac khi quan tiet ra qua nhieu, dich dcfm c6 the kich thich niem mac du'cfng ho hap sinh ra ho, thSm chi ho
ra ddm, con gpi la khac dcfm Khi c6 hien tifcmg khac ddm, nen dung thuoc tieu dcfm va thuoc giam ho, khac dcfm Thu'dng xuat hien chiJng ho kinh nien, hay gap nhat chinh la chijfng viem cuong phoi man tinh; ho khong diJt
CO the tao thanh chiJng hen suyen cuong phdi, dtfcfng ho
hSp khong binh thu'dng; ho nhieu vao sang sdm cd the
la chiJng viem man tinh hoac do hut thuoc la; ho nhi^u vao dem cd the la benh lao phd'i, ho ga Khi khac ddm,
do benh va trieu chiJng benh khong giong nhau, ddm cung khac nhau, luc mau vang, luc mau nSu hoac mau xanh, tham chi trong ddm cdn cd ca mau
1 Nhufng dieu cdn ghl nhtf ve daSng sinh ' ? ; '
Got v6 quyt den phan cui mau trang, Idp bieu bi diidc ghJ lai ay du'dc gpi la v6 quyt, cd tac dung dieu tiet khi
trong pho'i, ti§u ddm, lam sang nhieu cd the dung di
chiJa chiJng ho, nac Cho nu'dc soi vao vd quyt uong thay tra, cd tac dung rat td't khi chiJa chiing ho
2 Cdc loai trd nen stif dung (1) Tra v6 quyt
Phifcfng phap chCfa b§nh bang tr^ thuoc: Vd quyt mdt mieng (3-6 gam), hong tra 4,5 gam Do' nvfdc soi vao de trong 20 phiit la cd the uong, mdi ngay uong mot thang Cong dung chiJa tri: ChiJa chiJng ho ra ddm nhieu, khd khac ddm
Chu y: La quyt cd cdng dung nhuan gan hda khi, tieu Phu giai dpc, la thuoc chCfa dau sifdn, dau ngiic
Trang 17(2) Tra tieu dcim nhuan phoi •
Phifofng phap chCfa benh bang tra thuoc: H a t n g u bo'i
500 gam, tra xanh 30 gam Gia t h a n h bot, cho t h e m 120
gam dxidng g i a m vao, t r o n d e u v a n h u y f i n t h a n h n h i l n g
hat n h o , d o n\idc soi vao v a u o n g nong
C o n g d u n g chiJa t r i : ChiJfa chiJng h o keo d a i , d a u
hong, v i e m hong, v.v
C h u y : H a t n g u b d i c6 tac d u n g ha hoa d p h d i , chila
chiJng n o n g p h o i v a ho ra rJnieu d d m
Phu'dng phap chiJa benh bang tra thudc: Banh h o n g 6
cdi, d i f d n g k i n h 15 gam Sau k h i d u n nhxi, cho t h e m 5
gam la tra v a o nifdfc tra tren la c6 the d u n g , m 6 i ngay
u o n g m 6 t thang '
C o n g d u n g chCta t r i : ChCta chiJng ho, p h d i suy, ra d d m
n h i e u , v.v • • '•'^ '.)')^'''' • • ^v-'
C h i i y: H a m lu'cfng v i t a m i n t r o n g b a n h h o n g cao tdfi
65,22%, protein 1,5%, chat beo 0 , 1 % , banh m & m , v i ngot
d i u , nen a n nhieu BarUi h o n g c6 the thxic d a y qua t r i n h
thay m a u , g i a i doc ru'cfu, c6 tac d u n g n h a t d i n h t r o n g
viec g i a m huyet ap, hong muo'i c6 the chiJa chiJng d a u
h o n g , kho h o n g va benh aptcf
(4) Nadc tra ep cu cai trang '' * '
Phu'ofng phap chtfa benh bang tra thud'c: C u cdi trang,
gijfng tu'di, le m 6 i loai 10 gam, cat m i e n g r o i t r o n deu,
cho nu'dc soi vao uong nhu* tra
C o n g d u n g chiJa t r i : Chila chiJng h o ra d d m n h i e u
C h u y: D o c u cdi trang c6 v i ngon ma p h a n thit n h i e u
nen c o n dulcfc g o i la tieu n h a n sam N o c6 t i n h lanh, v i
cay ngot, c6 chiJa n h i e u thanh p h ^ n d i n h d u d n g nhu"
protein, du'dng, v i t a m i n A , v i t a m i n C, canxi, sat, photpho
N o CO tac d u n g thuan k h i , gia rifdu, tieu d d m , nhuSn
p h d i , chCfa khat, v.v
(5) Tra dau, cue, hanh nhan
Phifcfng phap chCfa benh bSng tra thudc: L a d a u (da ngam), hoa ciic vang, h a n h nhSn m S i loai 10 gam, du'dng cat trang vCfa d u Tru'dc tien dem ba thiJ tren n a u len l a y nu'dc cd't, cho m o t lulcfng du'dng cat thich h d p v a o d d o
deu la CO th§' d u n g difdc U d n g thay tra
C o n g d u n g chCfa tri: T h u a n phong tharih rihiet, n h u a n
Phu'dng p h a p chila ber\ bang tra thudc: Gufng tu'di 15 gam, la tia to, du'dng den m 6 i loai 10 gam Tru'dc tien dem rila sach g i i n g tu'di, cat nh6, sau d o cho vao coc tra cung v d i l a tia t o , d d nu'dc soi vao, d a y chat n a p d&' trong 10 p h i i t , cho du'dng d e n v a o dao d e u la cd the
d u n g du!dc Ud^ng nong thay tra
Cong d u n g chfla tri: Giup ra mo hoi, nhuan p h d i diJt ho
C h u y : H o d o g i o lanh, h o ra n h i e u nu:dc b o t loang,
Wc ngifc, k h i m d i ra ngoai c6 chiJng sd lanh, d a u d a u , dau ngu'di, k h o n g c6 m o h o i , m i e n g khat, v.v
(7) Tra da6ng kfnh ngan nhT
Phuang phap chiJa benh bang tra thud'c: La tra 5 gam
Trang 18ngSn n h i , dtTdng kinh m 6 i loai 20 gam Trifdc tien dem
ngan n h i n l a sach, cho m o t liiofng nifofc v a m o t lu'dng
difdng k i n h thich hgfp nau nhijf, sau do cho la tra vao r o i
do nifdrc soi len, chat lay nifdc co't, cho ngan n h i vao, ddo
d ^ u la CO thi d u n g dxidc M 6 i ngay uong m o t thang
Cong d u n g chiJa t r i : Tit a m nhuan p h o i , thanh nhiet
dOfng ho
C h u y: N g a n nhi thich hcfp v d i ngu:di b i ho, b i lao phdi,
than nhiet thap. v ; ; M ' ] ! ' r ; ' ; M : , ' : , '
(8) Tra nhuan phoi chOa ho , f , , ,M ^ ^,
Phu'cfng phap chiJa benh bang tra thuo'c: H u y e n sam,
mach m o n , cat canh m 6 i loai 6 gam; 6 mai, cam thdo
ttfcfi m 6 i loai 3 gam Cho cac v i thuoc tren vao b i n h giiJ
nhiet, d o m o t lulcfng nu:dfc soi vOfa d u day chat nap d ^
trong 15 phiit, uong thay tra M 6 i ngay uohg m o t thang
Cong d u n g chila t r i : Du'dng am bo p h o i , thanh hong
d i i t ho
C h u y: Phu'cfng tra nay d u n g di chila chiJng ho trong
m 6 t thdi gian dai, p h d i b i t o n thu'cfng, trieu chiJng
thu'dng thay la kho hong, ho du" d o i , khong d d m , kho
mieng, lu'Si do, hoac c6 hien tifcfng len nhiet, do mo h o i
trom N h i l n g ngu'di b i ho do gio lanh khong nen d u n g
H o m a n tinh rat de dan tdi ton hai p h d i hoac k h i p h d i ,
ngu:di a m h\i can du^dng am, k h i hu! nen b d k h i K h i k h i
d p h d i h o i phuc, benh ho m d i c6 the chCfa kh6i H u y e n
sam, mach m o n trong phu'cfng thudc c6 tac d u n g du'Sng
am nhuan phdi; cat canh, cam thdo c6 tac d u n g tieu
dcfm diJt ho; 6 mai c6 the l a m p h d i khoe manh, trong
cud^n "Ban thao cu'cfng m u c " cung n o i d u n g no de chtta
chxJng ho trong thdi gian dai Cac thi nghiem ve dulcfc l i
da chi ra rang, dich nu'cfc du:gfc tiet ra tijf 6 mai hoac dich
con CO tac d u n g khang khuan dd^i vdi m o t sd^ loai khuan
nhtf each Ian t h i am, each Ian t h i difcfng v a cac loai
k h u a n CO tinh ket hat
3 N h i ^ g ctieu can ghi nhtf
Cac chuyen gia khuyen rang, cdm lanh la nguygn nhSn chu y e u dSn t d i ho, v i the trong sinh boat hang ngay, can chu y tranh b i cdm, khong cam t h i ho it De phong tranh ho, trU'dc tien chung ta phai l a m du'gfc bd^n
d i ^ u sau:
(1) Phong tranh ho tru:drc tien phai phong tranh cam Tranh ho tranh cam la dieu v6 ciing quan trong, v i vay binh thu'dng phai chu y ren luyen ccf the, nang cao kha
nang chd'ng k h i doc, tranh ngoai dm, n h a m tranh mac
phai benh nang T i i y luc ma mac nhieu hay mac i t do,
tranh phai chiu lar\h, chiu gio la nhiJng nguyen r\han d§
bi cdm
(2) Sinh boat p h a i d i e u do Binh thu'dng c a n tang
cu:dng sinh boat d i e u dp, a n u o n g hgfp l i , p h d i d a m
bao m o t ngay an ba bxJa chinh, it an vat, i t an d d l a n h
hoac d d ngay, nen a n do h d p k h a u v i , dd thanh d a m ,
do C O n h i e u chat d i n h du:dng Bao d a m giac n g u ,
k h o n g gian p h o n g n g u p h a i yen tinh, k h o n g k h i trong
lanh, de lu'u thong r i
(3) I t den nhCfng ndi cong cdng Co' gang han che du'a tr^ nhd t d i ncfi cdng cong, i t tiep xiic v d i n g i i d i b i ho
(4) N e n a n le v a c i i cai Bir\ thifdng nen a n m o t
lu'dng thich h d p le va cu cai, m d i ngay an 1-2 qua le, c6 tac d u n g du'dng p h d i nhuan trang, chdng ho N g o a i ra,
quat CO tac d u n g tot trong viec chdng ho, m d i ngay cd
the an ba Ian, m d i Ian 5-6 qua cung cd cdng d u n g gidng
nhLf thudc Quat cd cdng d u n g p h d n g tranh nhat d i n h
d d i v d i benh ho
Trang 19I I I V I E M PHE Q U A N M A N T I N H
Viem phe quan man tinh la tri&u chiJng viem man
tinh cua khi quan, niem mac cuo'ng phdi va cac bo phan
lien quan khac Trieu chilng lam sang la chiJng ho tai
phat trong thcfi gian dai, ho ra dcfm hoac thd hdn hen
Benh tinh neu tien trien t i l tu", khi se iJ dong lai d phdi,
tham chi dong mach phdi bi cang hoac bi dau tim do bat
nguon tu" phdi Day la m6t loai benh nguy hiem thtfcfng
gap do'i vdi su:c khoe con ngu'di, phat benh nhieu, ngifcfi
d do tudi 40-65 tudi cd ti le mac benh la 15-20%
Truyen nhiSm la nhan to quan trong phat sinh ra chiJng
viem phe quan, ngoai ra trcfi lanh va thdi tiet thay ddi dot
ngot cung la nguyen nhan quan trong khac phat sinh
ber\h Sxi kich thich cua trcfi \anh khien huyet quan thuoc
bo phan du'dng ho haip bi co giat, khi khd nang phong
tranh bi giam se c6 Icfi cho su: xam nhap va sinh soi nay
nd ciia cac loai vi khuan va virus gay benh Dtfdng ho hap
cua con ngildi thong thifdng deu c6 mot ccf che phong
benh hoan thi&n, c6 the ngan trd du'cfc s\i xam nhap cua
nhiJng vi khuan c6 hai gay benh cho ccf the, giup diidng
ho hap duy tri dxigc trang thai khong c6 vi khuan Khi che
do dinh du'dng khong hdp ly, ccf the nhi&m con man tinh
va mSc cac benh man tinh khac, chiJc nang phong chdng
va m i l n dich ciia bp phan du'dng ho hap hoac cd the bi
suy giam, tu" do tao dieu kien phat sinh benh viem phe
quan man tinh Do nguyen nhan gay benh khong gidng
nhau, su" yeu di cua noi tang cung khong gidng nhau, tCf
do cac trieu chiJng lam sang se khac nhau Nen can cuf vao
benh tinh de Ixia chon cac loai thudc phu hcfp
1 Nh(]fng dieu can ghi nha ve duolng sinh
Cu cii trang chiJa nhieu ham lu'cfng vitamin C va canxi,
vi vay, an nhieu cii cai trang c6 the chdng cdm, giai tda
cang thang, gidm met moi, lam sach khi d ruot, gidi doc, Idi tieu va bd h\X, v.v Neu c6 cac trieu chiJng nhu" tieu
hda khong td^t, axit da day qua nhieu, ho nhieu, tij'c ngu'c
kho thd, cam gio thi khong nen an qua nhieu Lay niXdc
cdt da dun cua cu cai trang uo'ng thay tra se c6 tac dung nhuan phdi ra't tot ^
2 Nht?ng loai tra nen dung ? (1) Tra cu cai
Phu'cfng phap chiJa benh bang tra thudc: Cu cai trang
100 gam, la tra 5 gam, mudi an vCfa du Dem cu cdi cat nho cho mud'i an vao nau chin Dd nu'dc soi vao la tra, lay nu'dc cd't dd vao nildc cu cai, cho them mudi an vao
la cd the dung du'cfc Mdi ngay uo'ng hai thang
Cong dung chi?a tri: Giai nhiet, chila ho, diu hong
Chu y: Philcfng tra nay dung cho nhCfng ngvfdi bi viem phe quan, ho ra nhieu ddm Ngoai ra, phildng tra nay
C l i n g CO cdng dung vcfi chiJng ho phong nhiet, viem
hong Cu cii trang cd v i ngot mat, cd cong dung lam bdft
ngay, giam chal beo, tieu ddm, chila ho, v.v jij fttr
(2) Tra mQ ban vdi mat t , , , - , ' ; ;
Phvfcfng phap chiJa benh bang tra thudc: Tra xuan 60 gam, ma Icfn thai mieng, mach nha, mat ong mdi thxj" 120 gam Trifofc tien cho mot lu'cfng la tra thich hcfp vao noi, cho bdn bat nitcfc vao, dun len cho den khi nu'dc can con
2,5 bat, chat lay nu'dc Sau dd lay md Icfn bd can, cho
nu'dc cdt tra, mach nha, mat ong vao nau len cho den khi thanh cao Lay thia miic ra mot it cao, hda vao cung nu'dc canh, mdi ngay udng vai Ian
C6ng dung chCta tri: Thanh nhiet nhuan phdi, bd ti
du'dng khi, chCfa ho tieu ddm
Trang 20Chii y: Phifcfng thuo'c nay dung cho ngtfdi bi hen
suy§n d i n den hu! mang phdi, viem phe quan man tinh
(3) Tra sOfa hanh nhan i 1
Phifdng phap chila benh bang tra thuo'c: Hanh nhan
ngot 10 qud, difdng cat trSng vita du, siJa 200 mg Tru'dc
tien dem hanh nhan gia nat, cho vao coc, cho them mot
luldng du'dng trang thich hcfp vao, do nu'dfc soi len, day
nap lai de trong 15 phiit, Ipc de bo can, do nxidc cot
hanh nhan vao cung vdi sHa la c6 the dung dvcac Uong
khi doi, m6i ngay uong 1-2 Ian
C6ng dung chCfa tri: Nhuan phdi chila ho
Chii y: Phu'cfng tra nay dung cho nhiJtng ngu'di bi
viem phe quan man tirvh va ho keo dai, the Ixic gidm sut,
van dong manh nen ra mo hoi nhieu Chii y: ngifcfi bi
ho, ddm vang, ho oe can than khi dung
(4) Tra la dau cam mau l , ,
Phu-dng phap chiJa benh bang tra thudc: Lay mot
lu'cfng la dau da mud^i kho nghien nho, cho vao binh su"
la CO the dung difcfc M6i ngay 1-2 Ian, mdi Ian lay ra 6
gam, lay 3 gam tra xanh, nau thanh canh hoSc dd ntfdfc
soi vao, dcfi ngupi la c6 the ud^ng du'dc M I
Cong dung chCta benh: Thanh nhiet gidm nong, lam
mat mau va cam mau , ^
Chii y: Phtfofng tra nay dung vdfi nhiJng ngiidi bi gian
mach mau, hoac cac chiing ho do nong phdi, ddm trong
mau, ket hat d phdi, chay mau cam, chay mau rang
(5) Tra quyt
Phu:dng phap chCfa b&nh bang tr^: La tr^ 2 gam, v6
quyt kho 2 gam Dd nu'dc soi vao ud'ng khi nong, mdi
ngay ud^ng mot thang
Cong dung chiJa tri: Tri cac chving ho do viem phe quan man tinh, nhieu ddm, ngat mui v.v
Chu y: Thit qud ho dao c6 tac dung bd phdi, S'm phdi, chila ho Dung cho nhiJng ngu-di yeu phdi hoac phdi va than deu yeu do ho keo dai, thd yeu va ho do lanh
(6) Trdng ga vdi la tra >; ; ^
Phu'dng phap chCfa benh bang tra thudc: La tra xarih
15 gam, trufng ga 2 qui Cho vao ludc cung nhau, khi
triJng chin bdc b6 v6 rdi lai cho vao lupc, an la tra va triJng, mdi ngay an mot iSn, an khi doi
Cong dung chijfa tri: Tri cac benh ho do viem phe qudn,
hensuygn i, y;!,,! v:^^' '/.y^
'•UV'i'r:- •li;:"^^ •U:y:-/' ' A ' / : : ,
3. HhQng dieu can ghi M vi , ,
Mot la, tang cvfdng tap the due: Ngiidi bi viem phe quan man tinh liic rdi rai nen tap the due nham tang
cifdng kha nang mign dich cua ccf the va kha nang dxi
trCf nang lu'cfng ciia tim, phdi
Hai la, chii y gixJ am: Khi thdi tie't chuyen lanh, tranh
bi nhigm lanh V i khi lanh mdt mat c6 the khien chvtc nang phong herxh cua khi qudn suy gidm, mat khac c6 the lam ccf bang quan d khi qudn bi riit ngan, su" tuan hoan dich huyet d niem mac bi ngan trd va sxi bai tiet
cac chat can ba cung gap kho khan, tu" dd cd the phat sinh cac benh truyen nhi§m .:, , ,,
Ba la, chdng cam lanh: Chii y bao v& cd the, phong
chdng cam lanh Phai duy tri viec tap the due deu dan, tdt nhat la nen bat dau vao mua he, tat nhien bat dau vao
mua thu hoac mua ddng deu du-pc NgxXdi cd dieu kien c6
the tap chiu lanh de phong cam, duy tri vi&c rila mat bang ntfdc lanh, rila khoang mui nham tang kha nang chiu lanh
Trang 21Bon la, cai thuoc: Ngifdi bi viem phe qu^n man tinh khong nhCfng phdi cai thuoc ma con phdi tranh cd viec
phdi htit thuoc thu dong, vi cac chat hoa hoc d trong
thuoc nhu" hac in, nicotin, axit xyanic c6 the tac dong tdi
day than kinh, dSn tdi hien tu'crng co giat phe quan, tu"
do lam tang s\i ngan trcf do'i vcfi du'dng ho hap Ngoai ra,
con CO the ton hai tdi te bao da va trung mao tren niem
mac khi qudn, khien niem mac khi qudn tiS't ra nhi^u
chat hofn, lam giam chUc nang lam sach cua phdi, de d i n
tdi cac v i khuan gay benh sinh soi trong phdi va khi
qudn, tu" do, se d§ mac benh viem phe qudn man tinh
Nam la, giu! gin to't moi tru'dng xung quanh: Mua ddng, trong phong ngii can dinh ki cd su" thay ddi khong
khi, nhiet do, do am thich hgfp la bien phap quan trong
de giam benh "gia" Cila so phong ngu nen md dinh ki
0 de khong khi lifu thdng, dieu nay khong chi giiip cho
cac loai khi cd hai thdi ra ngoai ma con cd tac dung
gidm so' lu:dng v i khuan trong phong ngu Tat nhien,
I thdi gian cho mdi Ian thong gid cung khong nen qua
I dai, nen duy tri trong 30 phut, nham tranh khi a'm trong
I phong bi gidm nhanh Trong phong ngu nen nghiem
I cam viec hiit thuoc la, c6' gang tranh sij" 6 n h i l m ciia cac
I loai khdi dau, khdi cui, khdi than Tranh nhiJng loai
I khdi, bui va nhCfng loai the khi cd tinh kich thich anh
! hu'dng tdi du'dng hd hap nham tranh mac chijfng viem
! phe qudn man tinh ' i ' ' ^ ! ; • i
I Ngoai ra, viem phe quan man tinh phat benh nhieu
j vao mua dong khi thdi tie't lanh, mua he mac benh it
I hcfn, cd the dung ket hdp cac loai thud'c mua he va mua
I dong cua Dong y Day du'dc gpi la nguyen tac "phuc
I chinh c6' bdn", tu: viec thong qua s\i trcf giiip cua chinh
^ khi ma tang cifdng khd nang khang benh cua cd the, loai
bd doc to', tu" dd thiic day qua trinh hoi phuc cd nang
T^!NQk. sinh l i cua cd the
IV H E N SUYfiN - v - v ^ / , o , - v : , ^ ,
Hen suyin la chi viSc h6 hd'p gap khd khan, la trieu chiing viem man tinh khi qudn do rat nhieu cac te bao (dac biet la te bao tru'dng to, te bao phinh to va te bao
CO tinh khat axit) xam nhap vao Benh hen suygn phat tac do cdc nhan to' nhu* cd cua phe qudn co ngan lai, niem mac phe qudn bi su'ng, dich nhay tiet ra qua nhieu khifi'n du'dng khong khi bi ngan lai Trieu chiJng benh rd thay nhat la khi hit thd khong khi tao ra am thanh nhu* tiS'ng rit Bien chiJng cua benh phe quan se dan den cac tri§u chiJng r\hu" ho, tiJc ngu'c, khd thd CiJ vao budi dem
va (hoSc) vao Ivic sang sdm la benh lai phat tac, bi nang hdn, thu'dng xuat hien hi§n tuldng diidng khi thuan nghich bi ngan trd, da so ngiidi benh cd the tu" lam gidm difdc trieu chii'ng hoac dieu tri de lam gidm trieu chiJng
1 Nhufng dieu can ghi nh0 ve dudng sinh '
Theo nghien cxiu cua y hoc hien dai da chi ra rang,
trong hoa khoan dong cd chiJa ham lu'dng chat kiem, chat xeton, glucozit, flaven, chat con, dau bay hdi, tannins , iSm sang dung cho nhiJng ngiidi bi hen suy§n, viem phe qudn man tinh se cd hieu qud rd ret Hoa khodn dong va
la tra khi udng dd nu'dc soi vao la cd the udng du'dc, cd tac dung rat tot ddi vdi ngu'di bi hen suygn
1> Nht?ng loai trd nen suf dung
(1) Tra thuoc chOa hen suyen - phUdng thuoc 1
Phifdng phap chiJa benh bang tra thud'c: Tang bach bi
15 gam, hat tia to 15 gam, ma hoang niidng 10 gam, hanh nhan 15 gam, cam thdo 10 gam, phan hoa 10 gam, hat bi dao 15 gam, dia long 15 gam, thuc dia 15 gam, sdn
Trang 22difcTc 15 gam, la tra vvCa du Dem nhCfng loai thuo'c tren
cho nxXdc vao dun, m6i ngay uong mot thang, chia ra hai
Ikn uong vao m6i sang va toi
Cong dung chiJa tri: Bd am, thanh pho'i, binh on hcfi thd
(2) Tra thuoc chQa hen suyen - phUdng thuoc 2
Phifdng phap chiJa benh bang tra thuoc: Hat tia to 15
gam, hanh nhan 15 gam, d^ng sam 20 gam, phuc linh 15
gam, bach thuat 15 gam, tan bi 15 gam, ban ha 15 gam,
ciic tay 15 gam, hoa khoan dong 15 gam, ma hoang nifdfng
10 gam, thuc dia 15 gam, scfn dxidc 15 gam, la tra vita du
Dem nhCng loai thuoc tren do nifcfc vao dun, moi ngay
uong mot thang, chia lam hai \kn uong vao sang va tdi
Cong dung chiJa tri: Kien t i tieu ddm, chCfa ho, binh
(3) Tra thuoc chOa hen suyen - phUdng thuoc 3 , j|,
I PhifOng phap chtta benh bang tra thuoc: Xac ve 30
! gam, dia long 10 gam, tam kho 10 gam, cay xa can 10
I gam, ma hoang 6 gam, cam thao 6 gam, cay te tan 3
! gam, xuyen bo'i njSu 9 gam, la tra vdi Itfcfng thich hcfp
I Dun soi nhCfng nguyen lieu tren, m6i ngay mot thang,
i uong hai Ian vao sang va toi ^ , _
; Cong dung chiJta tri: Lam am phdi tdn r\hiet, hda vi§m
j binh suy^n , ^
I (4) Tra kieu mach mat ong
I Phu'cfng phap chCfa b§nh bang tra thuoc: B6t kieu mach
; 120 gam, la tra 6 gam, mat ong 6 gam La tra nghign
^ nho, tron deu cung vdi bgt kieu mach va mat ong M6i
\ ngay lay ra 20 gam, do niicfc soi vao de trong nam phiit
* la CO the uong difOc M6i ngay uong mot thang
Cong dung chtfa tri: Thanh nhiet, binh on hdi thd Chii y: PhifOng tra nay dung vdi ngUdi bi hen suy§n thdng thiidng Trong kieu mach c6 chiJa nhieu ham
lu'tfng cac chat dinh difdng nh\i rutin, selen va vitamin,
la nhCfng chat cd loi cho s\ic khde Theo cudn "Ban thao cxXdng muc" ghi lai: no cd tac dung dol vdi trang v i , ich
Ichi, dieu tiet than kinh, giam nhiet, chCfa dau phu, chiJa
chiing khi h\X mau trang, chCfa dau do ti
(5) Tra hoa khoan dong ' '
Phu'cfng phap chCfa benh bang tra thuoc: Hoa khodn
dong 6 gam, la tra 6 gam Do' nxidc soi vao de trong 5
phut la cd the dung difOc M6i ngay uong mdt thang, uong lam nhieu Ian
Cong dung chiJa tri: Tieu ddm, binh 6n hcfi thd
Chii y: PhifOng tra nay dung vdi ngvfdi bi hen suyen thong thiidng Hoa khodn dong (con ggi la hoa dong, hoa cilu cufu) la mot loai thuo'c da diiOc sil dung tu" rat lau, thay sdm nhat la trong cuon "Sd ttf', sau dd du'dc thay d
nhCfng cuon "Thu" tich co'" ve y difOc tit thdi tru-dc nhu"
"Than nong b i n thao kinh", "Ban kinh phung nguyen",
"Biet luc", "Difcfc pham hda nghia", v.v da luan giai sSu sac ve gia tri ciia v i thuoc tr§n Loai thuo'c tren cd
vi cay, hoi dang, cd tinh ndng, cd tac dung nhuan pho'i
ha khi, chiJa ho tieu ddm, cd tac dung rat to't ddi vdi rigu'di bi ho keo dai, ho ra nhieu ddm, ho ra mau
(6) Tra phuc linh gC/ng kho i
Phifong phap chCa benh bang tra thuoc: Giifng tvCdi 5
gam, phuc linh 10 gam, cam thao 5 gam Dem ba thu"
tren nghien thanh bgt kho, cho vao cdc, dd niidc soi vao,
udng luc ndng, uo'ng nhif tra M6i ngay uong mot thang Cong dung chu-a tri: am pho'i t^n lanh, loi thap tieu ddm
Trang 23C h u y : Phifcfng tra nay d u n g cho nhiJng n g t f d i b i h o
do l a n h , hay t h d h d n hen, co h o n g kho c h i u , h o d d m ,
m i e n g k h o n g khat, hoac thich u o n g nvCdc n o n g v.v
(7) Tra true Ijch
Phtfcfng p h a p chijfa b§nh bang tra thuoc: Triic lich,
m a t o n g m 6 i loai 30 gam Cho true l i c h v a m a t ong vao
t r o n g coc r o i t r o n deu, u o n g thay tra
C o n g d u n g chCfa t r i : Thanh nhiet t i e u d d m , o n d i n h
t i n h t h a n , t h o n g m a c h lac
(8) Tra nhan sam phuc linh ^ :<
Phu'cttig p h a p chCfa benh bang tra thuoc: N h a n sam 5
gam (hoac 20 gam d a n g sam), phuc l i n h t r a n g 20 gam,
gijfng ttfOi 5 gam D e m ba loai thuoc t r e n gia t h a n h bot
k h o , b6 vao coc giu" nhiet, day nap l a i de t r o n g 30 p h u t ,
u o n g thay tra M 6 i ngay u o n g m o t thang, c6 the u o n g
quanh n a m suo't thang
C o n g d u n g chiJa t r i : B6' t i ich ph6'i, I d i tha'p t i ^ u d d m
C h i i y : Phu'cfng tra nay chCfa chiJng hu" p h d i v a da day
nhu'ng dang d t h d i k i t h u y e n giam, t r i e u chiJng thu'dng
gap l a d o m o h o i , a n i t , d a i tien ra p h a n loang, h d i thcf
ngan, n h i e u dcfm, d d m l o n g v.v f ? Y f i i ] ) , ? r '< ; j
(9) Tra hach dao nhan sam '^''J'"'^]''''' ^!', •' *
Phu'cfng p h a p chvfa benh bSng tra: N h a n sam 5 gam,
n h a n hach dao 4 cai D e m n h a n sam, n h a n hach dao gia
nat, n g h i e n t h a n h bot, bo chung v a o m o t coc tra, d o
nu-dfc soi vao, day k i n nap de t r o n g 15 p h u t , u o n g thay
tra M 6 i n g a y u o n g m o t thang
C o n g d\ing chvfa t r i : Bo t h a n ich p h d i , t h u k h i b i n h o n
h o i t h d
C h u y : PhulOng tra nay d u n g vdri nhCfng n g u d i b i htl"
cd p h d i v a t h a n d i n t d i ho, t r i e u chxJng thu'dng thay l a
ho n h i e u , hOi t h d ngan, d a u l u i i g , u tai
(10) Tra kinh gidi bac ha
Phtfcfng p h a p chila benh bang tra thuoc: K i n h g i d i 10
gam, bac h a 5 g a m , q u d d a u dOn 10 g a m D e m ba thvC
tr6n gia n a t t h a n h bot tho, cho vao c u n g m o t coc t r a , d o
nvtdc soi vao, day chat nap de tu" 10-15 p h u t , u o n g thay tra M 6 i n g a y ud^ng m o t thang
C o n g d u n g chila t r i : T a n l a n h , giai doc
C h u y : Phu'cfng tra nay d u n g cho nhu'ng ngu'di b i h o phong h a n , t r i e u c h i i n g thu'dng gap la ho, d d m t r o n g v a loang v a k e m m o t so' t r i e u chiJng khac
(11) Tra tia to, hanh nhan, gi/ng tUdi
Phu:dng p h a p chiJa benh bang tra thuoc: Tia t o , h a n h nhan, gOfng tu:di m d i loai 10 gam Cho b a l o a i n g u y e n Ii$u t r e n ti6n h a n h sd che qua, sau d o cho vao t r o n g b i n h
gia a m , d d nu'dc soi v a o trong, day n a p t r o n g v d n g 30
p h u t , u o n g thay tra M 6 i ngay u o n g m o t thang
C o n g d u n g chCfa t r i : G i d i l a n h , chila ho, c h o n g h o birUi suyen
C h i i y : Phu'dng tra nay d u n g cho nhiJng ngu'di b i h o
do p h o n g h a n
(12) TratrucnhalUcan '^'-^ f ' ?
Phifong p h a p chila b§nh bang tra thuoc: L i f cSn tu'di
100 gam, triic n h u ' 30 gam, tang bach b i 10 gam, g t o g
tu'di 10 gam Tru'dc t i e n l\X can d e m riJa sach, cat t h a n h
doan n h o , d d ni:fdc cho vao c u n g v d i true n h u ' d u n t h a n h
^anh, chat b o can lay nu'dc cot, u o n g thay tra
Trang 24Cong d u n g chCTa t r i : Thanh nhi&t l o i tiiu, thanh p h d i
chCfa ho
C h u y : Phifcfng tra n a y d u n g cho nhijfng ngifcfi b i ho
do phong nhiet
(13) Tra hat tia to
PhUofng phap chCa benh bang tra: H a t tia to 15 gam
Tru:dfc tien dem hat tia to gia nat thanh bot, cho v a o coc,
do nu:dc sol vao, uong thay tra M 6 i ngay uong mot thang
Cong diing chiJa tri: Ha k h i giai doc, tieu dcfm ngtfng ho
C h u y : PhuTCng tra n a y d u n g v d i nhiyng ngxXdi hi ho
ra d d m , trieu chiJng thu'cfng gap la h a y ho, d d m nhieu
ma CO dich nhay, kho khac n h d , tiic ngtfc, b u o n n o n , t i m
dap nhanh —'^:^';V- r "
(14) Tra hanh nhan vdi hai loai hat • ' ' i • ' •
Phuldng phap chCfa benh bang tra thu6c: H a t tia to 15
gam, hat bach gicfi, hanh nhan m 6 i loai 10 gam, mSt ong
viia d t i D e m hat tia to, hat bach gidfi, hanh nhan gia nat
thanh bot, cho v a o coc, d o nu'dc vao, day n a p l a i de tu"
10-15 p h u t , cho m a t o n g vao, uong thay tra M 6 i ngay
u o n g m o t thang ' ,y
-Cong d u n g chCfa t r i : Bo phdi Icfi k h i , tieu d d m giam ho
C h u y: Phu'cfng tra nay dung v6i nhilng ngu'di ho ra ddm
3. HhQng dieu cdn ghl nho v
Benh hen suyen la chiJng b§nh m a n tinh ve du'cfng ho
hap, d o k h i phat benh difdng ho hap trong m o t thcfi gian
ngan c6 the c6 cd che tti" l a m benh thuyen g i d m hoac c6
stf di&u t r i de ngu'di ta cdm thay dg chiu, v i v a y thong
thiidng k h o n g dxXac benh nhan chu y That ra hen suygn
la m o t loai b^nh nghiem trong ve dtfdng ho hap, m o t
khi CO sii phat tac cap tinh t h i c6 the dSn t d i chet ngifdi,
v i thS' ngu'di benh phai c6 su" phong tranh can than
(1) Tranh tiep xiic v d i nhCfng ndi m i n cam Ngu'di b i hen suySn nen de y t d i m d t so" chat c6 the gay kich thich
du:dng ho h a p , c i n co' gang tranh tiep xiic, v i d u v d i
nhilng benh n h a n m i n cam v d i long d o n g v a t k h o n g
ngn n u o i vat n u d i trong nha N h i l n g thu! d§ tao s\i mSn
cam v d i ngu'di benh khac nhu' tham, ngu'di benh cung
ngn CO gang tranh tiep xuc, hoac m d i tuan nen t a m bang
nu'dc ndng N e u m u d n du'a nhufng thiJ tren l e n giifdng thi nen d u n g t i i i bpc lai ^ (2) D u y t r i viec khong k h i ludn du'cfc lu'u thdng trong
phong va san nha sach se Ngu'di b i hen s u y i n n e n dac
biet chu y khong k h i Ixiu thdng va stf sach se trong phong,
v i b u i va v i khuan trong khdng k h i la nguyen nhan c h u
yeu dSn tdi s\i phat tac ciia benh hen s u y i n , v i v a y nen
thu'dng xuyen d o n dep, gidm lifdng b u i trong khdng khi
(3) Cai thudc Thanh phan hda hoc trong k h d i thudc
va k h i h i i t thudc nguldi ta nha ra m d t lu'dng k h d i d e u c6
dnh hu'dng trvfc tiep dd'i v d i ngu'di b i h e n suy§n, v i n o
se kich thich dtfdng h d hap, v i v a y ngu'di benh n e n bo ngay t h d i quen h i i t thudc Ngoai ra, nguldi benh cung
nen c d gSng tranh viec phdi hiit thudc la t h u ddng
(4) L a m viec viia phai M d t so' ngtfdi v i l a m viec m a phat ra chxJng hen suyen, khien toan b d cdng viec phai
bi du-ng lai, that ra day la each l a m sai l a m , v i v a n d o n g
CO the tang cu'dng chxJc nang cua t i m va p h d i , hd trcf cho
viec k h d n g che benh Ngu'di b i hen suygn can IVa chon each v a n d d n g theo I d i khuyen cua bac sT, cd the vSn
«3dng m o t each thu'dng xuyen, bdi la m d t h i n h thiJc v a n
<5png v 6 cung thich hdp v d i ngu'di b i hen s u y i n , v i n^X^c
tac d u n g g i d m chvJng hen s u y i n phat tac
Trang 25V B E N H L A O P H O I ^
Nam 1882, cac nha khoa hoc DTJC da phat hien ra
nhanh khuan bacillus gay lao (goi tat la khuan lao),
dong thdi khang dinh khuan lao la nguyen nhan gay
benh dtiy nhat ciia benh lao Sau khi nhi§m phai khuan
lao chac chan con ngtfdi se mac benh lao Khi mac phai
su: truyen nhiem cua khuan lao hoSc siJc khang the cua
ccf the giam, benh lao se bi nang hofn Cac cd quan noi
tang cua ccf the deu c6 the bi n h i l m bgnh do si^ truyen
n h i l m ciia khuan lao gay nen, nhuiig benh lao phdi la
can b&nh d l thay nhat, chiem hdn 80% trong cac bgnh
lao ciia cd quan noi tang
Trieu chiJng dien hinh ciia bgnh lao phdi la than nhi§t
tha'p, ngifdi yeu, do mo hoi trom, an it, ho, ra ddm
nhieu, khac ra mau, ve l i thuyet la rat kho chan doan
Tuy nhien, trong nhCfng nam gan day, che do dinh
diidng ciia con ngifcfi da dxidc cdi thien, the chat diicfc
tang len, nhCfng loai thudc chong lao da dxidc iJng dung
rong rai, sau khi mac benh lao phdi, nhCfng trieu chiJng
lam sang khong con d dang dien hinh Dac biet, tai
nhCtng ncfi truyen nhi§m nhe, cung vdi suf tang len ciia
hien tifdng voi hoa d ngtfdi gia trong qua trinh dieu tri
benh lao phdi, sau khi lay nhiem se bi cdm nhieu Ian, c6
bieu hien ho, d§ tao ra lau chan » r v f " '
1 KhQng diiu can ghi nhtf ve dicing sinh
Hoa ciic than nhe, de ndi, thanh nhiet lam mat,
thu'cfng dung de phan tan phong nhi§t, hoac ngu'di nong,
chat doc nong lifu trong phdi, dau dau, ho, thifcfng dung
cung v d i la dau, lien kieu, bac ha, cat canh, udng r\hu'
tra la dau hoa ciic
2 Cdc loai tra nen su' dung ? *
(1) Tra mat ong ngoc Ian
Phifcfng phap chiJa benh bang tra thud'c: Hoa ngpc Ian
3-5 gam, mat ong 25 gam, tra xanh 0,5-1 gam Cho hoa
ngpc Ian, tra xanh vao nu'dc soi de trong nam phiit, khi con nong cho them mat ong vao trpn deu la c6 the dung du'cfc Moi ngay ud^ng mot thang, chia lam ba Ian ud^ng
Cong dung chiJa tri: Chi?a viem, tieu ddm
Chii y: Phu'Png tra nay dung cho nhSng ngifcfi bi lao phdi, viem phe qudn man tinh •
(2) Tra ludi tiidi 6 liu , , < i r r ; ^ i ;
Phu'cfng phap chCfa benh bang tra: Qud Ivtdi tifdi 9-10
gam, 6 liu 5 gam, mat ong 25 gam, tra xanh 1-1,5 gam
Dd nxXdc soi vao qua lifcfi tifofi, 6 liu de trong nam phiit
rdi chat bo can, khi con nong cho them tra xanh, mat ong vao trpn deu la c6 the dung difpc M 6 i ngay udhg mot thang, chia lam ba Ian ud^ng
Cong dung chiJa tri: Thanh nhiet, gidi doc, trPn hpng, Igfi am
Chii y: Phu'Png tra nay dung cho nhiSng ngi:fdi bi viem hpng man tinh, phdi nong, ho
(3) Tra !a hong « ' ^
Phu'Png phap chCfa benh bang tra thuo'c: La hong, tra
Xanh mot lu'png viia dii Tr\idc tien la hong dem riJa
sach, la hong to't nhat nen ngat vao mua thu, nghien
thanh bpt, cho vao am su" M o i ngay udng 2-3 Ian, m d i
lin lay ra 6 gam bpt, cho vao cung la tra roi dun len,
<5cfi ngupi mdi udng ; Cong dung chtfa tri: Lam mat mau, cam mau
Trang 26C h i i y : Phifcfng tra nay d u n g vdi ngUcfi b i lao p h d i ,
gian k h i quan do ho, d d m trong m a u , xuat huyet da d a y
va cac dang xua't huyet nhif tieu tien ra m a u , xuat huyet
tu: cung, ban xuat huyet ^ , :;
(4) Tra tao sen ; ^ ! ' ;
Phu'orng phap chila benh bSng tra thuoc: Tieu mach
200 gam, tao to 30 gam, hat sen 25 gam, tra xanh 1 gam
B6 nhi3ng hat tieu mach n d i ra ngoai, cho nu'dc vao n a u
tig'u mach cho chin, k h i nu'dc dang soi cho tra xanh vao
t r 6 n d e u la c6 the d u n g du'c'c M 6 i ngay u d n g m o t
thang, chia l a m 3-4 Ian udng
C o n g d u n g chCta t r i : K i e n v i , du'dng tinh
M',-' C h i i y : PhuM',-'cfng tra nay d u n g v d i nhttng nguM',-'cfi b i lao
phdi C o n g d u n g cua thudc trong hat tieu mach la ngan
m o h o i ^,,,.„ „ ,.,,.„^ ,„ ,, , ,„ ,„ ,
(5) Tra6ctuyet
Phiidng phap chfla b$nh bang tra thudc: Scfn difcfc
tifdi 45 gam, hat n i n h khuong (gia nat) 12 gam, banh
h o n g n g a m 18 gam Tru'cfc tien d e m scfn dvcac, hat n i n h
k h u o n g n a u len, chat bo can, cho them banh h o n g n g a m
vao nu'dc tren la c6 the d u n g dxidc U d n g t u y Ixic
Cong d u n g chiJa t r i : Bd t i nhuan phdi
C h u y : Phu'cfng tra nay chu t r i Sm k h i p h d i t i k h d n g
d u dSn tdfi hu" nhiet, h d i t h d ngan, i t n d i , tiep nhan k e m ,
ccf the gay y e u , ho do lao phdi Sdn du'dc, cam b i n h , ich
k h i difdng a m , b d t i , than, phdi, c6 the b d ca k h i t i , ich
am t i , l a i c6 the b d k h i p h d i , ich Sm p h d i H a t n i n h
k h u o n g (con c6 ten g o i khac la hat thien \xic) cd chiJc
nang thanh nhiet I d i hong, con c6 chiJc nang k h d n g che
svi* sinh tru'dng cua khuan cau chudi m a u vang Banh
hong ngam, v i ngot va mat, cd chufc nang thanh nhiet
nhuan p h d i , chCfa ho tieu d d m Trong cud'n "Ban thao cu:cfng m u c " c6 n o i ve banh hong ngam: "Co cong d u n g
b d m a u , t i , p h d i , v i ngot giiip hoa k h i , v i chat n h i i n g d§
hap t h u , kien t i b d da day, chCfa ho." C o n n d i them:
" H o n g ngam, niidc hong ep ra't c6 tac d u n g d o l v d i cac bgnh ve p h d i " Ket hcfp ba loai thudc, d e u cd chiJc nang
bd t i nhuan p h d i , thanh nhiet, chtfa ho, tieu d d m K h i
chtfa diidc a m k h i d t i va p h d i se cd tac d u n g h d n de
chiJa ho lao
Phu'cfng phap chiJa benh bang banh h o n g ngSm: C h i lay nhiJfng hat h d n g chin, cat bd Idp v 6 ngoai, p h d i cd ngay va qua d e m su:dng, sau m o t thang t h i g d i k i n vao
do cdi, khoang m o t thang sau m a t ngoai se cd m a u trang nhtf phan, d u n g chdi quet Idp ngoai la thanh h d n g ngam Bd h d n g n g a m vao n d i d u n cho n d n g chay d e n
khi thanh dang mat, do vao k h u d n cd h i n h dang dac
biet, phdi k h d , k h i phdi k h d xong t h i g p i la banh h d n g ngam N e n p h d i k h d ngoai anh nang m a t trdi de tranh
chay nxXdc ,„;, \/
(6) Tra chOa lao
Phu'dng phap chila benh bang tra: V d dia cot 9 gam, sai h d 6 gam, cam thao tu'di 3 gam N h t f n g loai thudc tren d e m nghien thanh bdt, cho vao b i n h giu" nhiet, d d nirdc sdi vao, d a y nap de trong 15 p h u t , u d n g n h i e u nhu* tra M d i ngay u d n g m o t thang, k h i het n d n g t h i k h o n g udng ni?a , ,^ , • ,
Cong d u n g chvfa t r i : Thanh nhiet m a t m a u , chila lao
C h u y : Phu'dng tra nay chu t r i chCfa lao p h d i , d i e u t r i chu-ng tang nhiet va g i a m nhiet Ngu'di b i cam phong han, triing gid doc khong nen d u n g V d dia cot cung gid'ng nhu' hat khdi k i , v i ngot mat, cd tac d u n g thanh
Trang 27nhiet m a t m a u , c h u t r i d o m o h o i t r o m , tang nhiet hu"
lao, p h d i n o n g d o h o , n o n ra m a u , chay m a u cam, chda
khat, cao huyet ap Cac t h i n g h i g m ve dvCac 11 da chiJng
m i n h , phu'cfng thudc n a y c6 tac d u n g r a t t o t t r o n g viec
thanh nhiet v a l a m mat m a u , c6 tac d u n g giai nhiet y e u
hcfn aminopyrine, nhutig l a i tu'dng du'cfng v d i cac loai
thudc gidi nhiet khac N o con c6 tac d u n g g i d m huyet
ap, g i a m IvCang du'cfng trong m a u Sai ho cung g i d n g
r\hif r§ cay c a m chu'dng, v i ngot v a dang, m a t , c6 the
l a m m a t p h d i , t i , v i , than, c6 chiJc nang l a m m a t m a u
V i n o CO t i n h nang giai doc n e n c6 chtJc nang l a m g i a m
nhiet d o lao Phifcfng thudc tren cpng t h e m m o t lu-cfng
nho c a m thdo c6 the gidi nhiet v a d i e u du-dng D u n g ket
h d p ba loai thudc tren, c6 tac d u n g r a t tdt d d i v d i hien
tuWng phat nhiet d o lao ' •! V
(7) Tra la cong lao , , M •;
Phu'cfng phap chila benh bang tra: La cong lao con
t^cfi v a n o n 60 gam Trvrdc tien d e m loai la tren ru'a sach,
de rao n\idc, cho v a o b i n h giu" nhiet, d d nxXdc soi chiem
nufa b i n h , day nap l a i trong 10 p h u t , u d n g thay tra U o n g
hg't t r o n g m 6 t ngay rihuHg chia l a m n h i e u I a n u d n g ,
k h d n g u d n g can ? >• ' [
C o n g d u n g chCa t r i : Thanh nhiet tH a m
' C h u y : Phu'cfng tra n a y chii t r i hien tu^cfng tang nhiet
do lao, h o ra m a u La cong lao, c o n c6 t e n g o i khac la
la hoang t h i e n true, t h d hoang bach, k i c h hoang bach,
k i c h hoang k i m (tieng TiJ Xuyen), m o c hoang lien Su"
p h a n biet gitfa cac ncfi cf T r u n g Qud'c la k h a rihieu, c6
t h ^ m u a difgfc quarih n a m Phu'cfng thuoc n a y t o t nhat
la d u n g k h i c o n tifcfi N o c6 v i d a n g mat, c6 chiJc nang
^ thanh nhiet t i l a m , c6 the chila benh lao p h d i La cong
lao CO chila h a m luldng cha't palmatisine, jatrorrhizine v a
jjiagnolorine c6 k h d nang tieu di§t khua'n c a u c h u d i jjiau v a n g , khua'n que g a y thtforng h a n K h i d u n g phu'cfng tra n a y se tang k h a n a n g k h a n g lao t r o n g qua trinh d i e u t r i » :
(8) Tra bach bp , , ;
Phu'cfng p h a p chi3a bSnh bang tra thuoc: Bach bp, du£fng den m d i loai 20 gam D e m bach bp nghien thanh
b6t, d d nildc soi v a o de trong 20 p h u t , cho du'cfng d e n ff^^
vao, u d n g thay tra » ' v - i
Cong d u n g chvfa t r i : Chtfa h o n h u a n p h d i ' T
C h i i y : Phifdng tra n a y c h i i t r i d6'i v d i n h i i n g ngu:di
bi ho keo d a i , h o ban ngay, h o d o lao p h d i Bach bp c o n ^Sr!
CO t e n gpi khac la thud'c du'Pc sat N e n ngat tru'dc k h i cay n a y m a m v a o m u a x u a n v a trildc k h i c h d i h e o v a o
m u a t h u , ru'a sach h e t dat, bo r e , d d nildc s o i v a o d u n hoac hap each t h i i y cho d e n k h i cay c h u y e n t h a n h m a u
trang, p h p i k h o , cat t h a n h doan, Sn sd'ng hoac nxidng
l^n N o CO v i n g p t d i u , dang, c6 the chila h o n h u a n
p h d i , ngvfdi b i h o d i l dpi, h o t r o n g t h d i gian d a i d e u c6 the d u n g Theo c u d n "DifPc t i n h l u a n " c6 g h i : "Chila nong p h d i , thUcfng k h i , h o , c h u n h u a n i c h p h d i "
N g h i e n ciJu ve dvfcfc l i da c h i ra rang, t r o n g bach bp c6 chiJa h a m lilcfng cha't stemonine, s t e m o n i d i n e , protostemonine, c6 tac d u n g chila h o r o r e t , cd the
g i d m cu:dng dp cua he h o h a p t r u n g u'Png, cd tac d u n g tieu diet n h i e u l o a i k i sinh t r u n g t r o n g cP t h e , khd'ng chg' khua'n que gay lao, khua'n que gay bach h a u , 'khua'n c a u c h u d i , khua'n c a u gay v i e m p h d i , khua'n que
8^y m i l v a cac l o a i na'm tr§n da N g o a i ra, bach bp c o n
CO the d u n g de chila s d i , v i e m da, b e n h acpet m a n g
trdn, m u d i d o t , la'y cay v a n c o n t\Xai r d i cha sat l e n 55 ^
P h ^ n b i b e n h
Trang 283 NhOng dicu can ghi nhtf
De de phong b&nh lao phdi can lam may diem du'di day:
Tich c\ic giao due ve v$ sinh than the, lam cho thanh
nien hieu du:cfc each thiJc truyen nhiSm va s\X nguy hiem
cua b§nh lao phdi Giao due tot thoi quen v§ sinh saeh
se la khong dxidc khac nhd dcfm bufa bai Ddm eiia ngifdi
bi lao phdi phai bi dot hoae tieu huy < ;
Phdi kiem tra svCc kh6e dinh ki ddi vdi thanh thieu
nien, phat hi$n scfm, each l i sdfm, dieu tri sdm Ngoai ra,
con can kip thdi cho tre sor sinh tiem vacxin phong lao
de ccf the c6 khd nang m i l n dich, gidm sii phat sinh
b§nh lao phdi , ,.s ,,; , , ,
Khi phat hign cac tri&u chiJng than nhi$t thap, dd mo
hdi trdm, ho khan, c6 mau trong ddm, ngtfdi m&t m6i,
an it, kem an, v.v can kip thdi den b$nh vi&n kham
Sau khi da xac nhan la benh lao phdi can lap tufe tien
hanh chila benh, ddng thdi phai tang cifdng che d6 dinh
dtfdng nham nang cao the chat Chi can phat hien kip
thdi, chiJa tri triet de thi benh lao phdi hoan toan c6 the
ehiJa kh6i
Ngifdi bi benh lao phdi khi 6 nha can tien hanh each
li Cach l i la bien phap khdng ehe svi" truyen nhi§m cho
ngifdi khac Ngifdi bi lao phdi la can nguyen cua eac
benh lao khac Vi vay nen bd tri ngvfdi b&nh vao mot
khong gian rieng biet, chat thdi va do dung cua ngifdi
b§nh deu phdi de ridng biet kh6i ngifdi kh6e mai\h
Cac bien phap cu the la:
(1) Tot nhat la di^a ngifdi benh d phong c6 khong khi
l\Xu thong, day dii anh sang Neu khong c6 dieu kiSn,
ngifdi benh ed the ngu tai m6t chiee giu^dng rieng, chii
y thu:dng xuyen md cila sd de lay gio
(2) Quan ao chan man ngu^di benh nen thudng xuy§n phcfi ra anh nang de tieu doc, sau khi benh dUcfc chila jfhdi, phong phdi du-gc tien hanh tieu doc triet de Co
thi dung each dot hoae dung 1-2 thia giam moi met
vuong eho vao Id roi xong khoi, lai lay 3% bot tay trang
riJa saeh hoae 3% nxidc lyzon phun len khap nha va san,
ddng eda chinh va eila sd tu" 1-2 gid
(3) Ngifdi benh nen han che tiep xiic vdi ngu:di khac, khong du'dc di den ndi edng edng
(4) Do an, dich ddm, nhilng thu* ma ngifdi benh non phdi du'dc tieu doc, dac biet chii y dich ddm cua ngu'di benh phai khac ra giay hodc khac vao dng nhd, tien hanh dot hodc tieu doc xong mdi du'dc vat di » (5) Bien phap each l i tot nhat dol vdi ngu'di bi lao phdi la vao ndi each l i cua benh vi§n chuyen khoa lao phdi, gidm kha nang truyen nhiem vdi ngifdi trong nganh cung nhu' vdi ngu'di khac, ed Idi eho gia dinh va
xa hdi
VI UNG THlJ PHOI '
Trong nhiJng nam gan day, ti le tiJ vong va ti 1§ mac benh do ung thu" phdi d cac nu'dc trSn the gidi khong
^g^rig gia tang 6 thdi ki dau mac benh, benh ung thu'
phdi thu'dng khdng cd trieu chiing gi, khi da phat hien
ra trieu chiing thi can benh nay da d vao thdi k i eudi, chii yeu cd lien quan den cac yeu to' di can, phSn ki, Idn nhd, v i tri cua khdi u Trieu chiing thu'dng gap la ho
n^an tinh, khac ra mau, tvtc nguTc, khd thd, sot, dau
^gVc, khan tieng, an kem va gidm can v.v Nhilng trieu chu-ng nay cung ed the do nhtfng loai bgnh khac
^ Phan ngtfc gay nen, v i vay mot khi ed bieu hien nen rihanh chdng di den bSnh vien kiem tra nham xac dinh
Trang 29ro can nguyen cua benh, tranh de cho benh tinh tram
trong hcfn
Nguyen nhan dSn tcfi benh ung thu" phdi cho tcfi nay
vSn chu'a xac dinh ro rang difcfc, nhiing thong thtfdng
ngu'di ta cho rang no c6 lien quan t6i nhiJng nhan to du'di
day: Mot la hiit thuoc, day la nhan to dau tien din tcfi
benh ung thu" phoi; hai la khong khi 6 nhiem, theo thong
ke, ti le tiJ vong va ti le mac benh do ung thu" phdi tai cac
khu cong nghiep va cac thanh phd \dn la kha cao, dieu
nay c6 kha nang lien quan tdi s\i 6 r\higm cua khi thai
cong nghiep va khi thai sinh boat; ba la nhan to ve nghe
nghiep, ngu'di thu'cfng xuyen tiep xuc vdi cac chat nhu"
amiang, asen, crom, ken, nhtfa du:dng, khoi bui; bdn la cac
nhan to khac, vi du nhif cac nhan to virus truyen nhi§m,
cac loai thxJc an ban 6i mdc, thieu vitamin A, kha nang
mi§n dich cua ccf the giam va do di truyen deu c6 tac
dung chung ddi vdi svf phat tac cua benh ung thif phdi
1 Nhiftig dieu can ghi nhtf ve duSng sinh
Nghien ciJu da chi ra rang, tra c6 nhieu thanh phan
CO tac dung ngan trd cac chat hoa hoc gay ung thu! Tac
dung ngan trd d tra xanh la manh nhat, c6 the dat tdfi
90% Tiep do la tra hoa, tra C) long va hong tra Qua thi
nghiem da phat hien ra rang, dung 1 gam la tra chia lam
hai Ian, moi Ian cho them 150 ml nu'cfc la c6 the udng
dvCac, nhif the la c6 the hoan toan ngan trcf dxidc nhtfng
hofp chat hoa hoc gay ung thif cho cd the ,
2 Cdc loaj tra nen suf dung
(1) Tra hoang ki cau kh6i ' •
Phu'dng phap chxJa benh bang tra thud'c: Hoang ki, cau
khdi m6i loai 15 gam, la tra viia du Moi ngay vao budi
sang l3i'y nhiJng loai thudc tr§n, dd nu'cfc soi vao hoSc tot
\\dn la dd nu'cfc vao dun soi len, doi nila tieng sau la c6
thS' dung du'cfc, m6i ngay ud'ng vai Ian Tiep tuc dun s6i udng hoac ud'ng am deu du'cfc, ud'ng muon nhat la
trxicic khi di ngu, td't nhat la nen an het hoang ki va cau ]<hdi- MSi ngay udng mot thang, kien tri ud'ng trong mot thdi gian dai se dat du'cfc hieu qua rd ret
Cong dung chiJa tri: Hoang ki con c6 ten goi la doc
can, CO tac dung tri hoan su" lao hoa cua cd the, tang
ctfdng va dieu tiet khi nang mi§n dich cua cd the Dac
biet no c6 chula nhieu ham lifdng nguyen td' vi lu'gfng selen, la cha't chCfa ung thu" rat td't ^ Chii y: Hoang ki va cau khofi d&u c6 cung tac dung,
CO chiJc nang tang cu'dng va nang cao kha nang khang
benh cua cd the Ngu'di bi mac benh ung thu' phdi cd the kien tri uong tra lam tii hoang ki va cau khdi thi cung
cd the nang cao kha nang mi^n dich cua cd the
(2) Tra dao Ngo Khong Phu'dng phap chiJa benh bang tra thud'c: 50-100 gam dao Ngd Khdng, hong tra 3 gam, tao do 25 gam Dao Ngd Khdng va tao riJa sach rdi cho them 1000 ml nu'dc vao, dun len cho den khi con 500 ml, cho hong tra vao dun sdi trong mot phut la cd the dung du'cfc
Cdng dung chu'a tri: Kien ti ich khi, giai ddc chdng ung thu'
Chu y: Phifdng tra nay dung cho nhijfng ngu'di bi ung thif da day, ung thu" thv^c quan va cac loai kho'i u khac (3) Tra 0 long qua tram
Phifdng phap chu'a benh bang tra thudc: Qua la han
^ai qua, tra 6 long 5 gam Cho nxidc vao qua la ban va
Trang 30tra C) long vao dun I6n, dcfi soi 10 phut roi chat lay
nude Uong thay tra, m6i ngay 1-2 thang
Cong dung chCfa tri: Tang cu'dng sinh Itfc, Icfi hong,
gidi doc cho'ng ung thif
Chu y: Phu'dng tra nay dung cho nhu'ng ngifdi bi vi^m
hong man tir\ va cac benh ung thu" vom hong, ung
thu" phoi ' • i
(4) Tra xanh vdi qua sung > ; i ' !
Phulcfng phap ch€fa bdnh bang tra thuoc: Sung 2 qua,
tra xanh 10 gam Qud sung cat thanh mieng, cho mot
Itfdng nvfdc thich hcfp vao dun len cung vdi tra xanh, dcfi
soi trong 10 phut la c6 the dung du'cfc Uong nhi:^ tra,
m6i ngay uong mot thang
Cong dung chCfa tri: Nhuan phdi sach ruot iS' '^r
Chu y: Phu'cfng tra nay dung vdi nhflng ngvfdi bi ung
thu- phoi d thdi ki dau
3 Nhufng dieu cdn ghl nhtf
Nguyen nhan gay benh ung thu" phoi chu yeu la do
hut thuoc, each sinh boat khong diing, song gap gap,
trong do hiit thuoc chinh la "ban tay tut than" chu yeu,
90% ngu'di bi ung th\X phoi la cd lien quan tdi thuoc la
Vay, trong sinh boat phai c6 each phong tranh the nao
de khong mac phai benh ung thu" phd'i?
Lam gidm s\i nguy hai ciia thuoc la Nguyen nhan
dSn t d i benh ung thu" phoi la do cac yeu to ve moi
trtrdng 6 nhiem, che do dinh du'dng trong an uong,
tuy nhien so v d i hiit thuoc, tac dung ciia moi trifdng,
che do an uong van it hdn C6 tai Meu da chxJng minh,
80% ngvCdi hi ung thu" phd'i la c6 lien quan den thuoc
la, tuy benh ung thxX phoi khong hoan toan la do
thu6c la gay n&n, nhu'ng hai thu: nay c6 the coi nhu j^6\n he mSt thiet, chung khong the tach r d i V i vSy, dieu kien dau tien de phong tranh benh ung thU phoi v i n la cai thuoc
Khi an uong can phdi an dii cd ba loai thij'c vat Cac nha khoa hoc MT da li$t ke ra 25 nhan to' nguy hiem gay ra benh ung thu" phoi, trong do It nhat la khi
an khong d i i ba loai thtfc pham nay se d l gay ra benh ung thu" phoi: thieu rau va hoa qua tu'cfi, thvCc an c6
ham liidng selen thap va an khong d i i cac loai dau Rau va hoa qua tufCi c6 chiJa nhieu ham lifcfng vitamin -
vitamin A t r i hoan s\i giac hoa d te bao, ngan trd su!
phat sinh cua cac te bao gay hai va gay ung thu"; vitamin C ngSn trd su" hinh thanh nhi?ng hgfp chat hoa hoc gay ung thu" cho ccf the, thiic day su" hdp thanh
nhilng chat lam n h i l u trong cd thi Ngoai ra, vitamin
E CO tac dung cho'ng oxi hoa, no cd the tieu diet nhCtng
chat gay ung thif cd hai cho cd the, ngan trd su! hinh thanh nhiJng te bao tu" do dan den ung thvf V i vay, trong sinh boat phdi an nhieu rau va hoa qud tifdi Ngoai ra, trong dau cd chiJa it nhat nam loai cha't cd
c6ng dung cho'ng ung thu" va cd the thiic dKy chiJc
nang tao mau cua cd the, than kinh dinh diidng, cd the gidm qua trinh lao hoa, tang cu'dng boat ddng ciia nao, nSng cao khd nang giai doc cua cd the, con cd chulc nang giam Itfdng md trong mau, cho'ng ung thu", cd the noi no cd rat nhieu cong dung
Giam 6 n h i i m khong khi va moi tru-dng Nguyen nhSn gay benh ung thu: phoi con la do khong khi 6 rihilm P h i i chii y den tvfng diem r\h6 trong sinh boat, thong thu-dng, nhiing ba noi trd d mot so' gia dinh khi
ria'u an cd thdi quen chao, ran, xao, thifdng dun dau
that nong Can phii biet rang, ddu dun, ran, xao cd
Trang 31ihi lam tang vot nhufng chat gay ung thvC co trong
khong khi
Dtfcfng nhien, trong moi trifcfng sinh hoat khong chi
phai chii y nhCfng noi dung nay ma con phai chu y t6i
nhCfng anh hu'dng cua chat gay img thu", cac chat phong
xa, neu c6 chat doc do 6 n h i l m c6 tinh phong xa trong
khi ngili hoa hoac cac vSt lieu trang tri trong phong
cung phai rat chii y
chat platelet hoac 16p can trong dich mau d huyet qudn
bi go len, khien huyet quan tang them do day, trd nen
ciJng lam ch6 trong ben trong huyet quin hi thu hep lai
va qua trinh tuan hoan mau di§n ra khong thuan Idi, tOf
do tao ra chiJng xof ciJng dong mach, neu tiep tuc bi xau
di thi se tac nghen hoan toan dSn tcfi nhoi mau cd tim
va nghen mach mau nao
Co rat nhieu nguyen nhan gay benh, trong do chii yeu la do su" roi loan thay ddi chat lipids, dong Ivfc hoc
ciia dich mau bi thay ddi va Mn than dong mach cung
CO su* thay ddi Khi ngu-cfi b§nh cd tri§u chiJng lu-^ng mof
trong mau cao (chii yeu la ham lu'cfng cac chat cholesterol, chat triglyceride va ham lu'dng thap cua chat
%oproteins tang len) thi benh se d l phat sinh Khien
l ^ O n g ma trong mau tang len c6 the la do an nhiJng
thu:c an c6 chufa qua nhieu ham lifcfng ma dong vat nh\i
^ 9 Igfn, thit ma, cac loai npi tang nh\X gan, than, long do
Trang 32t r i i n g , k e m sCfa v.v C u n g c6 the la d o benh ve gan
than, benh t i e u d i f d n g , chiJc nang t u y e n giap y e u d i dSn
tdi s\X thay the chat lipids b i m a t l a m liicfng m d trong
m a u tang l e n
B§nh n a y thulcfng gap n h i e u d ngu'di gia, p h a n I d n la
trdn 40 t u d i (d p h u nCf thvfdng gSp nhiSu la sau thcfi k i
m a n k i n h ) N h i f n g n g i i d i d t u d i t r u n g n i e n hoac t h a m chl
la d t u d i thanh n i e n cung cd the mac benh N a m gidi
mac benh n h i e u hdn nu" gidi, benh c u n g thvfdng nang
hdn NhiJng cu" d a n d thanh t h i , nhiJng ngu'di lao d o n g
t r i dc cang thang, ngu'di b i beo p h i , cao huyet a p , ngu'di
b i benh t i e u d i f d n g va ngu'di cd lu'dng m d t r o n g m a u cao
c u n g thu'dng d§ mac benh hdn
1 Nhufng dieu can ghi M ve dufdng sinh
Cac chuyen gia ve d i n h du'dng cho rang "tra la phu'dng
thuo'c hCfu h i e u nhat tu" thien nhien du'dc b a n cho con
ngu:di" Cac nghien cvCu cung sdm chiJng m i n h du'dc rang,
u o n g tra cd tac d u n g l a m g i d m lu'dng m d t r o n g m a u ,
g i a m huyet ap, tu! d d cd the p h d n g t r a n h dtfdc rJ-iCfng
can benh phat sinh ve t i m , nao, huyet qudn V i t r o n g la
tra cd chiJa phenol, dac biet la n h i tra cd tac d u n g rat
to't t r o n g viec l a m g i a m lu'dng m d va bao ve m a o mach
h u y e t qudn
(1) Tra cau ky ' - > •
Phu'dng phap chiJa benh bang tra thudc: Mxidi mSy
hat c a u k y , d d nifdc n d n g vao, u o n g l a m n h i e u Ian
C 6 n g d u n g chCta t r i : B d than i c h tir\h, d t f d n g g a n sang
(2) Tra hoa hoe , , ' ' ; \Jl^
Pht^dng p h a p chila b§nh b ^ n g tra thud^c: M d i ngay vao sang va t d i cd d u n g 6 gam hoa hoe, d d nv^dc soi v a o sau d o u o n g thay tra
Cong d u n g chiJa t r i : C d tac d u n g r d r&t k h i l a m g i a m huyet ap
C h u y : H o a hoe cd the l a m g i d m sxi d a u v a g i d n cua
mao mach h u y e t quan C d the d u n g de p h d n g chdng va chijta t r i benh cao huyet ap, xuat huyet nao
(3) Tra sdn tra
Phifdng p h a p chCfa benh bang tra thudc: Sdn tra 15-30 gam, d d nu'dc sdi v a o u o n g thay tra M d i ngay v a o sang
va t d i d u n g m o t Ian
Cong d u n g chtfa t r i : G i d m Ivfdng m d t r o n g m a u
C h i i y : Theo nghien ciJu ve du'dc l i da c h i ra rang, nhiJng t h a n h p h a n cd trong sdn tra cd the tang cu'dng v a
dieu hoa chiJc nang cua c d t i m , cai thien sxi x d ciJng cua huyet mach, p h d n g chdng sii rd'i loan cua n h i p t i m , g i d m
Iv^dng m d t r o n g m a u , m d r o n g huyd't qudn, g i d m huyet
ap Ngu'di b i cao huyet ap, dau t i m , lu'dng m d t r o n g m a u cao cd t h ^ d u n g ; / • „ : , , , , , , i^y;, w,:,,r/,,
(4) Tra hoa cue ^ ^ >
Phtfdng p h a p chfia bgnh bang tra thudc: M d i ngay
d i i n g k h o d n g 3 gam cue trang u o n g nhu' tra, m d i ngay 3
Trang 33Ian; cd thi cho hoa cue vao c u n g v d i hoa k i m n g a n , cam
thdo d u n l e n r o i u o n g nhu" tra
n C o n g d u n g chtfa t r i : B i n h gan sang m a t , t h a n h nhiet
g i a i doc
C h u y : H o a cue c u n g g i o h g nhvf cam thdo, v i cda no
k h o n g d^ng, c6 the d u n g hoa cue to hoSe hoa cue n h 6
d e u dxidc H o a cue cd tac d u n g r d rgt t r o n g viec l a m
g i a n d o n g m a c h v a n h , tang lu'u IvfOng cxia d o n g m a c h
v a n h , d u n g v d i ngvfdi b i eao h u y e t ap, x d ciJng d o n g
m a c h , k h o n g ehi cai t h i g n du-dc t r i e u c h i i n g m a c o n cd
the l a m g i d m lu'dng cholesterol, cd tac d u n g ehCfa benh
r d ret dd'i v d i can b e n h x d ciJng d o n g m a c h nao va d o n g
m a c h v a n h
(5) Tra nhan hat sen "
Phu'dng p h a p chUa b§nh bang tra thudc: D u n g 12 g a m
n h a n hat sen, do'^ nu'dc soi vao sau d d u o n g n h i f tra, vao
m d i sang va td'i u o n g t r o n g n g a y u o n g m o t Ian
C o n g d u n g chiJa t r i : Thanh nhiet, an t h a n , t r d t i m
C h u y : N h a n h a t sen la p h i n c h o i m i m m a u xanh cf
giiJa h a t sen, n d cd v i dang, nhui\ l a i cd tac d u n g g i a m
h u y e t a p r a t to't
3 NhOng dm cin ghi nho
X d ciJng d o n g m a c h la can b d n h thvfdng gSp d ngu:di
gia De p h o n g t r a n h x d c i i n g d o n g m a c h n e n bat d a u d
tn6i t r u n g nien : , ,
M o t la, t h a m gia cac boat d d n g t h ^ due thieh h d p , c h i i
y ket h d p giCta lao d o n g va n g h i n g d i , t r a n h l a m viec
m e t m d i qua siJc M\ic v a n d p n g d tud'i t r u n g n i e n
k h o n g n e n qua n h i e u , cac b a i tap v a n d p n g k h o n g n e n
qua siJc, c h u y e u la cac b a i v a n d p n g nhu" d i bp, chay
tj6, leo cau thang, tap thai cxic quyen V a n d p n g k h o n g chi gi^^ cang t h d n g ve t i n h t h a n , k h i e n t h a n k i n h
5'n d i n h m a con cd the g i d m lu-png cholesterol t r o n g
m a u N h i J n g ngu^di d tud'i t r t m g n i e n k h o n g thg' chay bp hoSc nhCfng ngLfdi l a m viec v a n p h o n g cd the thuldng xuy^ri thtfc h i e n nhCfng b a i v a n d p n g d m a t ca chan, nha'e h a i d d u gd'i l&n, m u i chan c h a m da't, xoay t r d n
p h a n m a t ca chan, xoay theo m o t h i f d n g k h o d n g 20 Ian,
m d i n g a y l a m h a i Ian se p h a t b u y du:dc tac d u n g
H a i la, cdi t h i e n chg' dp a n uong T h o n g thu'dng, qua
t u ^ i 40 se b i mac c h i i n g x d ciJng d p n g m a c h d cac mvCc
dd khac n h a u T r o n g ehe' dp a n u o n g trifde t i e n k h o n g
n§n Sn qua r\hieu n h a m d u y t r i stf o'n d i n h ve t r p n g lifdng eua cd the Tiep d d nen a n i t nhCfng thtfc p h a m la ddng v a t cd chiJa n h i e u m d , n h i e u du'dng Cd the a n nhieu ca, nhiJng thiic p h a m cd chu'a n h i e u h a m I t t d n g cha't magie, nCt g i d i m d i n g a y p h a i cd 450 m g , n a m g i d i
m o i n g a y p h a i ed 550 m g magie la t h i c h h d p nhat Chud'i
va h a n h n h a n cd chiJa n h i e u h a m lu'dng magie
Ba la, thij'c h i e n cai thudc, cai ru'du m o t each nghi§m tuc H a n g n g a y n e n giCf t a m l i v u i v^, t i n h t h a n t h o d i mai, tao md'i q u a n he td't va giao tiep c d i m d v d i d d n g nghiep, h a n g x d m va b a n be x u n g quanh T r a n g t h a i tinh t h a n t o t c u n g la m o t t r o n g cac each de p h o n g c h d n g b&nh x d eiJng d p n g mach
Bd'n l a , u d n g n h i e u tra xanh Tra x a n h ed chxJe n a n g
g i d m Itfdng m d t r o n g m a u , cd the p h o n g t r a n h ber\ x d ciJng h u y e t q u a n Theo bao eao, do n h i tra cd t r o n g tra xanh chu'a t h a n h p h a n ed I d i la f l a v o n cd the g i a m
^^dng m d t r o n g m a u , g i d m lu'dng platelet b i d d n g t u qua n h i e u , g i d m d p d i n h d m a u , c h d n g tdc h u y e t q u a n ,
tiJf do g i d m so I a n t r i i n g p h o n g V i vay, ngUdi hay u d n g tra x a n h cd so' Ian t r i i n g p h o n g i t h d n n g i i d i k h o n g
U6ng la 73%
Trang 34n. B E N H V A N H T I M ^ - ^.r/^ r^- - - v ,
B&nh v a n h t i m hay con gpi la benh d 6 n g mach vanh
la d o cd che" cua d o n g mach v a n h (xd ciJng d o n g mach
hoSc CO giat huyet quan) b i hep hoac b i ngan t r d d i n tdi
dau t i m d o cd t i m b i thieu m a u thieu oxi (tim quan dau)
hoac cd t i m b i hoai tu" (cd t i m b i tac) con goi la benh dau
t i m d o thieu mau
Binh thvCdng chiing ta n o i benh v a n h t i m da p h a n la
do hep hoac tac d o n g mach gay ra, con g o i la benh dau
t i m d o xd cxJng d o n g mach vanh D o n g mach v a n h b i co
hep la d o chat beo trong huyet quan b i tich t u l a i , qua
t r i n h nay du'dc gpi la xd cxJng d o n g mach Su* phat trien
cua xd Cling d o n g mach l u o n theo m o t t r i n h tu" nhat
d i n h , s\i co hep cua d o n g mach v a n h d a n d a n b i nang
hdn, han che su" chuyen hoa m a u vao cd t i m T i m khong
du'dc cimg cap d i i liidng oxi can thiet khien ngxic b i anh
hifdng va l a m t i m b i dau
S\i phat tac cua benh dau t i m d o l vdfi m 6 i ngifdi la
k h o n g giong nhau Da so ngiidi ta h i n h d u n g d o la "cdm
giac p h a n ngtfc b i tiJc", "cam giac tiJc bung", "co cam
giac b i tiJc", m o t so' ngu'di benh co cdm giac k h d chiu d
hai vai, luiig, co, co hpng, lam cham hoac ngan t r d gljocerin
cd t i m n a y d o k h o n g du'dc d i c h m a u cung cap se b i
h d n g D a so' d o bp p h a n b i t h u h e p m a d i n tdi qua
t r i n h ngifng m a u nhanh, d l p h a h i i y hoac h u y e t quan
b i CO giat
1 Nht^g ctieu can ghi nhtf ve diidng sinh
Cac loai axit amin cd trong la tra g d m 25 loai, trong jjd theanine cd h a m lifdng cao nhat, chiem h d n 50% trong axit amin Theo to'ng ket, axit amin la thanh p h a n
dinh dxidng tat y e u cua cd the C d axit amin la y e u to'
quan t r p n g de biet du'dc cd the cd khde m a n h h a y khdng, v i d u nhu" axit glutamic cd the l a m g i d m amoniac trong m a u , chiJa chiJng h d n md gan; methionine cd the
d i l u chinh chat beo
2 Cdc loai tra nen sdrdung
(1) Tra dau xanh la sen
Phu'dng phap chxia benh bang tra thud'c: La sen kho 2
gam, dau xanh 5 gam, tra xanh 2 gam Cho d a u xanh vao noi rang qua, gia thanh bpt Cho la sen va tra xanh vao
n6i, cho bpt dku xanh va mot lifdng nxidc thich h d p vao
dun l§n Sau k h i nxidc soi chat bd cSn, uo'ng nhu' niidc tra
Cong d u n g chtta t r i : Cd tac d u n g thanh nhi$t, g i d m lifdng m d trong m a u , giiip g i d m huyet ap
Chii y : Phifdng tra nay d u n g v d i nhiJng ngifdi b i benh vanh t i m
(2) Tra mach nha sdn tra
Phifdng phap chijfa benh bang tra thuo'c: M a c h nha da
10 gam, sdn tra n a u cat mieng 3 gam, d i f d n g d e n
^iJfa dia Cho nhCfng v i thuo'c tren vao cd'c, cho 250 m l
W c soi vao, d a y n a p l a i de trong 20 p h u t r d i uong '^ong n h i i tra M o i ngay uo'ng 2-3 thang
Cdng d u n g chGa t r i : G i i m lifdng m d , g i d m huyet ap, trpr t i m
Trang 35Chu y: NhiJng ngiidi bi cao huyet ap, ngtfdi bi vanh
tim va ng\Xdi tieu hoa khong to't nen uo'ng trong m6t
thdi gian dai, c6 tac dung to't trong vi&c boi bd siJc kh6e
(3) Tra la ngan hanh ; '>
Phu'cfng phap chiJa benh bang tra thudc: La ngan hanh
5 gam Dem la ngan hanh v6 nat, cho vao trong co'c giu"
rihiet, do nvtdc soi vao, day nap trong nila tieng Uo'ng
thay tra
Cong dung chGa tri: Ich tim bd phdi, hoa thap cho'ng ta
Chu y: Phu'cfng tra nay dung vdi nhCfng ngu:di bi dau
tim do xd ciJng dong mach vanh, lu'dng md trong mau
cao, b&nh li, viem ruot i' ' i <
(3) Tra hoa cue, quyet minh • ' '' ' / '
Phu'cfng phap chila benh bang tra thudc: Hoa ciic 3
gam; sdn tra, quyet minh mdi loai 15 gam Cho ba loai
thud'c tren vao co'c, dd n\idc soi vao, de trong 30 phut,
CO the uo'ng nhu! tra • ^ , j ; ,
Cong dung chCfa tri: Thanh nhiet hmh gan, hoat huyet
thong mach ; - ,iV , "
Chii y: Phifdng tra nay dung v d i nhiJng ngxidi bi
bgnh vanh tim, c6 tac dung giam huyet ap, l a m mem
huyet qudn , ,^ i
(4) Tra thuoc qua sam
Phu'cfng phap chiJa benh bang tra thud'c: Dcfn sam, tao
gai cat mieng (scfn tra cSt mieng) moi loai 10 gam, mach
mdn 5 gam Cho ba loai thudc trgn vao cdc, dd nu:dc soi
vao, de trong 30 phut, dcfi cho bdt ndng la cd the udng
du'cfc Udng thay tra
Cong dung chCfa tri: hoat huyet thong mach
Chu y: Phu'cfng tra nay dung de dieu tri berih vanh tim, cao huyet ap va cd tac dung lam mem huyet quan
(5) Tra thuoc hoa cue, sdn tra, tieu than khuc
Phulcfng phap chi?a benh bang tra: Hoa cue 25 gam, scfn tra cat miS'ng 15 gam, tidu t h i n khuc 3 gam M 6 i ngay udng mot thang Dd nifdc soi vao, uo'ng nhu" tra
Cong dung chCfa tri: ChiJa sang mat triing gid, t r d ti^u hda Chu tri benh vanh tim cao huyet ap
Chu y: Phu'cfng tra nay con kiem chCa chxJng lu:dng m d trong mau cao, tieu hda khong to't, tieu chay
mj^ HhUng diiu cdn ghl M i
Ngu'di khong cd tri&u chuing nguy kich cda b§nh vanh
tim cung se giam d i s\i nguy hiem cua benh chu ye'u
nham vao nhxing ngu'di d§ mac benh, khd'ng che nhiJng
nhSn to' d§ gay benh, phdng tranh s\i hinh thanh xd
ciJng dong mach Ngay tu* khi con tr^, thar\ thieu nien
n§n bat dau tich c\ic phdng tranh nhiJng nhan to' nguy
hiem phat sinh , •:,(::>
Mat la, khong hut thudc
Hai la, duy tri su" dn dinh binh thtfdng cua huyet ap, huy§'t ap d mu:c l i tifdng la 120/80 m m Hg Cac bi§n phap de phdng tranh cao huyet ap la gii? trong lu'dng cd the d mu:c binh thuldng, han che chat con va cac dd an du'cfc hap thu vao cd the, duy tri lu'dng kali, canxi magie thich hdp va sil dung thudc giam huyet ap
'^Udi s\i chi d i n cua bac sT , i 1 a <n :; •
Ba la, duy tri lu'dng md trong mau d miJc binh thu-dng, Phong tranh lu'dng md trong mau qua cao, ngu'di d mvCc
•^^o nguy hiim nen kiem tra dinh ki, an it do an cd chat md, thudng xuyen vSn dong va udng thudc g i i m lifdng md
Trang 36Boh la, tranh tam l i c&ng thSng
Nam la, sinh hoat van dong qua it la yeu to' v6 cung
nguy hiem d i n tdi benh vanh tim, tap the due deu dan
giiip duy tri difdc trpng liitfng cd the, lam gidm lu!c(ng
md trong mau va s\i phat sinh cua b&nh cao huyet ap,
benh vanh tim
Sau la, duy t r i lu'dng du'dng trong mau d mvCc on
dinh, phong trar\ heT\h tieu difdng
I I I C A O H U Y E T A P
Cao huyet ap la tu" thu'dng goi can benh huyet ap cao
trong h§ thong tuan hoan, thong thvfdng la chi huyd't ap
dong mach tuan hoan trong cd the tang cao, la mot trieu
chufng lam sang chung thu'dng gap Huyet ap dong mach
trong mot ngay c6 stf thay doi rat Idn, khi trang thai sinh
li khong giong nhau, v i d u nhu" luc nghi ngdi va van
dong, luc binh tam va bi kich dong, luc no va doi, luc
sang va to'i, chi so huyet ap thiidng c6 s\i thay doi nha't
dinh Huyet ap d mvlc cao thi ti le mac cac benh vanh tim,
bien chiJng cua dong mach than va xuat huyet nao ciing
cao hdn Co the thay rang, giCa huyet ap dong mach va
hau qua cua no c6 moi quan he nha't dinh vdri nhau
Lam the nao de biet difdc miJc do cua chiJng cao
huyet ap? Thap d mvCc 18,7/12 kPa (140/90 m m Hg) la
binh thifdng, cao d miic 21,3/12,7 kPa (160/95 m m Hg)
la cao huyet ap Day la mufc tieu chuan chan doan vg
cao huyet ap cua to chxJc Y te the gidi Hien nay, tieu
chuan binh thu'dng la svi* khang dinh tu" qua trinh phan
tich so sanh cua sxi phan bo' huyet ap d nhiJng ngu:di cao
huyet ap vdi s\i phan b6'd nhCfng ngu'di binh thuldng
Gidfi han of mvCc binh thu'dng da dat difdc nay hdp l i hdn
nhieu so vdi cac phvfdng phap khac ^,
1 Nhufng dieu cdn ghi nha ve dufdng sinh
Tra phd nhi cd the lam gidm lu:dng cholesterol, cha't
triglyceride va axit fatty t\X do, tang luldng bai tiet chat
cholesterol qua difdng tieu tien va dai tien, cung cd the ]<hd'ng che phan nao thanh phan cholesterol cd trong gan, dong thdi cd tac dung phdng chd'ng benh ve huyet quan tim , j
2 Cdc loai tra nen suf dung
(1) Tra la dau, kho dinh , > ? ,4 mT^i^:
Thu'dng phap chCfa benh bang tra thud'c: Tra khd dinh,
hoa cue, la dau, r§ cd gianh trang, cau dang mdi loai 6
gam Gia tharth bot thd, dun thanh tra, uo'ng thay tra
Cong dung chCfa tri: Thanh nhiet, binh gan Dung cho nhiJng ngu'di bi cao huyet ap, dau bung, dau dau
Chii y: Dong y cho rang, cd gianh trang cd v i ngot va mat, quy phd'i, da day, bang quan Cd tac dung mat mau cam mau, thanh nhiet Idi thap, tang cifdng sinh life, chiJa khat
(2) Tra ki sinh dau ; >; |:
Phifdng phap chCTa benh bang tra thud'c: K i sinh dau,
la tra moi loai 10 gam Do' nu'dc sdi vao ud'ng T)h\i tra
Cong dung chCfa tri: ChCfa benh cao huyet ap, dau xUdng, phong thap ,^ ^ :,
Chii y: Ki sinh dau cd v i dang, ngot diu, quy gan, loc than Day la loai thud'c trung tinh khdng ndng, khdng lanh, chCa phong thap, bd gan than, ciing cd tac dung dudng huyet ich am ^,
Trang 37(3) Tra hoat huyet
Phifcfng phap chiJa b$nh bang tra thuoc: H o n g hoa 5
gam, d a n htfcfng 5 gam, tra xar\ 1 gam, du'dng d e n 25
gam D o nifdrc vao d u n
C o n g d u n g chUa t r i : Phong tranh bSnh xuS't huyet
nao, cao huyet ap
C h i i y : H 6 n g hoa con goi la hoa n a m h o n g , hoa thdo
hong Phu'ofng thuoc n a y c6 v i cay nong, nhap gan, t i m ,
CO tac d u n g hoat huyet thong mach, chila tac g i d m dau
(4) Tra hoa cue hoa hong long dam ' '
Phu'Ong phap chiJa ber\ bang tra thuoc: H o a cue 6
gam, hoa h o n g 6 gam, c6 long d a m 10 gam, tra xanh 6
gam D o nu:dfc soi v a o b o n v i thuoc tren, u o n g thay tra,
m 6 i ngay u o h g m o t thang
Cong d u n g chila t r i : Thanh nhiet m a t m a u , ki&n t i ,
ha ap
Chxi y : Hoa cue eo h a m lulcfng chat d a u , t r o n g d a u la
long n a o , d a u cue N g o a i ra, n o c o n ehxia h a m Ivfdng
v i t a m i n A , v i t a m i n B l , axit amino
D o nu'dc soi vao hoa ciic hoac d u n len, no eo tac d u n g
khang k h u a n nhat d i n h d o i vdi k h u a n cau chuoi m a u
v a n g , k h u a n que g a y ra nhieu loai benh v a cac loai n a m
da K h i d n o n g d o cao, n o con c6 tac d u n g k h o n g che'
d o l v d i virus gay c u m P R 3 va k h u a n xoan Chat thuoc
chiJa trong hoa cue con c6 the l a m gian d o n g mach
v a n h , tang IxXu lu'Ong m a u chay v a o v a n h t i m , cd tac
d u n g l a m g i d m lu'dng o x i hao p h i d t i m v a l a m g i a m
h u y e t ap N g o a i ra, n o con cd ehiJc nang k h o n g che su"
IvCu t h o n g eiia mao mach huyet q u d n de tijf d d cd the
chong v i e m Thuoc cao hoa cue g i u p t h o n g v i , cd tac
d u n g giai nhiet
(5) Tra giam huyet ap hoa hong, hoa cue '
Phifdng phap chiJa benh bang tra thuoc: Tra xanh, hoa ciic, hoa h o n g m 6 i loai 3 gam D d nu'dc soi v a o , u d n g hang ngay
Cdng d u n g ehCfa t r i : C d tac d u n g cii thi&n mao mach huyfi't quan, p h d n g trijf s\i di vd cua mao mach h u y e t
qudn, tinh thai'm thau cao ma d i n t d i xuat huy§'t C d thi
giam huyet a p , cd tac d u n g d o l v d i nguldi b i cao huyet
ap, CO tac d u n g p h o n g tranh chvJng xuat huyet
C h u y : Thifdng xuyen d u n g loai tra nay,- cd the b i n h gan giai g i d , sang m a t g i d m nhiet, cd cong d u n g r a t t o t trong viec p h o n g tru! benh cao huyet ap
(6) Tra hoa tarn that , ^ ^ n , ; '
Phiicfng phap chCfa benh bang tra thuoc: Hoa t a m that
30 gam (hoa tam that thuldng n d tu: thang sau d e n thang
tam, sau k h i h a i thi phdi kho, cat n h d , cho v a o b i n h su!)
M o i ngay l a y ra 3 g a m hoa t a m that, do' nu'dc soi v a o
Udhg thay tra ^.^ • Cong d u n g chCta t r i : Thanh nhiet sang mat, b i n h gan
ha huyet ap >
C h i i y : Phu^dng tra nay d u n g de chCta t r i cao h u y e t ap, hoa m a t chdng mat, u tai, v i e m h o n g cap tinh v.v
(7) Tra la sen i v i / i i - u sijl^-l rui-s: ^[hn:: -:'b;;c; s,::
Phu'Ong phap chCfa benh bang tra thud'c: L a sen txXcA riia sach cat n h d , cho m o t iMdng nu'dc thich h d p v a o ,
<3un soi de n g u o i u o n g thay tra
Cong d u n g chila t r i : Thuoc nxXdc v a thuoc cao tOf la
sen cd tac d u n g l a m gian huyet quan, thanh nhiet gi^i
<30c va ha huyet ap
C h u y : La sen con la m o t v i thuoc gixip g i a m beo
Trang 38(8) Tra cu san day
Phifdng phap chCa benh bang tra thuoc: Dem cu san
day riJa sach cat thanh tiing mieng m6ng, m6i ngay dung
30 gam, cho nu'dfc vao dun soi len sau do uong thay tra
Cong dung chijfa tri: Thuldng xuyen uong tra lam tu"
cu san day se c6 tac dung ro ret trong vi^c chtJa tri b&nh
cao huyet ap
Chii y: Cd san day con c6 tac dung cai thien tuan
hoan mau len nao, c6 tac dung kha to't dol vdi cac chiJng
dau dau, chong mat, u tai va dau moi luiig do benh cao
huyet ap gay ra i , /
(9) Tra hat quyet minh
Phu'cfrig phap chiJa benh bang tra: M6i ngay dung
khoang 15-20 gam hat quyet minh, do nu'dc soi vao uong
Cong dung chCfa tri: Co tac dung giam huyet ap,
gidm lu'dng md trong mau, loc gan sang mat v.v
Chii y: Thu'dng xuyen uong tra lam tu* hat quyet minh
se CO tac dung trong viec dieu tri benh cao huyet ap, la
mot loai thuoc chiJa cao huyet ap, hoa mat chong mat,
thi giac kem
(10) Trakisinhdau
Phtfdng phap chiJa benh bang tra thuoc: Lay 15 gam
ki sinh dau kho, dun len trong 15 phut la c6 the dung,
m6i ngay vao moi sang va tol uong mot Ian
Cong dung chila tri: Ki sinh dau la loai thuoc bd than,
bd huyet
Chii y: Dong y cho rang, tra ki sinh dau la loai nvCdc
^ ud^ng thay tra, c6 cong dung ro ret trong viec chCfa benh
'4,7 cao huyet ap
0
(11) Tra rau ngo • •
Phiiofng phap chiJa b&nh bang tra thud'c: RSu ngo mdi figay dung 25-30 gam, mdi ngay ud'ng vai Ian
C6ng dung chvta tri: Co tac dung chila td, ha huye't
ip, Idi nieu, duSng vi , , , ,
Chii y: Rau ngo c6 tac dung raft td't trong vi&c Idi nieu gidm huyet ap, khi c6 bieu hien lam sang dung rau ngo
se CO tac dung ro r$t trong viec chiJa benh phu va cao
huyet ap do chiJng viem thSn gay ra
3 NhOng dieu can ghi nhtf
Chiing ta deu biet cao huye't ap la m6t loai benh do phifdng thiJc sinh boat, khong mot loai vacxin nao c6 the phong tranh duldc b$nh cao huyet ap Phifdng phap sinh boat lanh manh chinh la each phong tranh td't nhat To chiJc Y te the gidi da sdm chi ra rang, cao huye't ap gdm ca chiJng huye't quan tim nao, hoan
toan CO the thong qua each sinh boat van minh, lanh
manh de tang tinh phong benh, hdn nifa con nen phong benh ngay tu" khi con tr^ Vi stf phat sinh ciia nhtfng loai benh nay la bat dau hinh thanh tijf thdi k i chiing ta con tr^, trong mot thdi gian dai an benh, d§n tudi trung nien trieu chiing ciia benh mdi dan dan phat tac
Phai phong triif benh tijf sdm, ngay tijf khi phat hien ra chiing cao huyet ap, dieu mau chdt la moi ngifdi deu Pb^i biet each phong tranh benh, moi ngifdi deu cd the
tu bdo ve du:dc siie khoe ciia mirJi Trong bdn nen tang
^<5n ciia tuyen ngon Victoria ndi tieng - "an uong hdp li,
^^n dong vijfa phai, cai thude it rifdu, tarn l i binh dn" (cung la each sinh boat lanh manh), da thong qua thiic
Trang 39ti^n de chufng minh dxidc dSy la mot phUcfng phap hi&u
qud Co nghiSn c\iu da chiJng minh, sinh hoat lanh
manh c6 the lam ti 1& mac b&nh cao huyet ap giam
xuohg 55%, CO the thay rang lam gidm ti le mac benh
cao huyet ap khong phdi qua kho
Co chuyen gia da du^a ra "ba ki luat Idn, tarn chu y
Idn" de phong tranh benh dau tim, cao huyet ap Ba ki
luat Idn la: ThiJ nhat, sinh hoat dieu do; thu* hai, an
uo'ng khoa hoc; thu! ba, sinh hoat van hoa thu'dng xuyen
Tarn chu y I6n la: Mot la, duy tri huyet ap d m\3c binh
thifdng Hai la, duy tri trpng lulPng cd the of mu'c binh
thu'dng Ba la, duy tri lifcfng md trong mau d miJc binh
thuldng Bon la, an uong dieu d& Nam la, cai thuo'c, han
che uohg rifdu, an it muo'i Sau la, duy tri vi$c t i p the
due cf mu'c thich hcfp Bdy la, giijt on dinh trang thai t^m
li cung nhu' tinh than Tam la, c6 y thiJc ttf bao ve su!c
kh6e cua minh Nhvfng dieu nay rat c6 y nghia va c6
anh hu'dng sau rong den viec phong tranh benh cao
huyet ap •
-IV BfiNH TIM MANG TINH PHONG THAP
1 Nhtfng dieu can ghi nhtf ve dufSng sinh ^, •
Ngoc true CO chiJa ham lulcfng glucozit dang cua hue
tay, glucozit hue tay, va phenol glucozit, ru'du ho bi va
vitamin A Glucozit hue tay cua ngpc true c6 tac dung
trd tim, mot lifdng thuoc nh6 c6 the khien tim dap
nhanh va manh hdn, vdi mot lu'dng Idfn se phdn tac
dung Ngpc true ket hcfp vdi vi^c dung cay long dofm
chila phong thap, difdng quy giup hoa huyet, cam thao
dieu hoa cac v i thuo'c se c6 tac dung chila benh dau tim
do phong thap
2 Cdc loai trd nen suf dung
(1) Tra phong tim ,
phu'cfng phap chCfa benh bang tra thuoc: Rg cay tra gia (hdn 10 nam tudi trd len) 30-60 gam, phong ha le 30 gam, van nien thanh 6 gam, mot it ru'du nep Cho mot
IxXdng nxidc thich hdp vao bo'n v i thuo'c tr§n, dim soi
trong 30 phut, chat bo cSn la c6 the dung du'dc M 6 i ngay uo'ng mot thang, uohg tuy liic
Cong dung chCfa tri: Tri gio, trgf tim, Idi ni§u
Chu y: Phu:dng tra nay diing vdfi nhiJng nguldi bi tim
mang tirOi phong tha'p, tim dap nhanh, hdi thd ngan, stfng tiJc ngxic v.v
(2) Tra trd tim , , , ^ ,
Phifdng phap chiJa benh bang tra thuoc: R l cSy tra gia 30-60 gam, ruldu nep mfit lifdng thich hdp Dem r§
cky tra gia (cang gia cang to't) riJa sach, sau khi de rao
nifofc cat thanh mieng mong, cho nu'dfc va mot luldng ru'du nep thich hdp vao, cho vao noi na'u len hoac cho
vao do bang svC dung Ma nh6 dun, chat b6 can la c6 the
dung du'dc M 6 i ngay uo'ng mot thang, uo'ng mot l l n vao budi to'i triidc khi di ngu
Cong dung chila tri: Chila phong thap, trd tim an than,
10 ni&u tieu phu
Chu y: Phu'dng tra nay dung vdi nhiJng ngu'di dau tim phong tha'p tinh, tim dap nhanh, hdi thd ngan, suing Phvi, khd ngu
(3) Tra hoa hiidng dUdng
Phu'dng phap chi2a benh bang tra: Hoa htfdng difdng
^Ot bong Dem hoa hxXdng diidng cat thanh bdn phSn,
Trang 40lay mot p h i n , cho ntfcfc vao dun len uo'ng nh\i tra M6i
ngay hai Ian, m6i Ian m6t Ian dun, uo'ng khi con nong
Cong dung chCa tri: ChiJa phong thap, trcf tim, an than
Chu y: Phu'dng tra nay dung vdi nhCng ngu'di bi phong
thap, van hai la hep, tiJc ngtfc, tim dap rJianh, nhip tim
khong deu
: (4)Trangoctruc
Phvfcfng phap chCfa benh bang tra thuoc: Ngoc true,
long ddm, diidng quy m6i loai 9 gam, cam th^o 3 gam
Can cu" theo ti le ciia nhiJng v i thuoc tren tang so lifdng
l§n 10 Ian, nghien thanh bpt, m6i ngay la'y ra 30-40 gam,
do n\idc nong vao binh, do mot nufa lu:dng nu'dc soi vao,
day chat nap, sau 10-20 phut la c6 the dung
Cong dung chvfa tri: Du'dng am nhuSn phdi, chCfa
phong thap, hoa huyet. ::,,hy;,,,:r ".<,r:.uY'
Chu y: Phu'dng tra nay chu tri b&nh dau tim tinh phong
thap Co tac dung ngan thap va chCfa b§nh tieu du'dng
Ngu true con c6 chvtc nang dxidng am lam am, dung de
chijfa cac chxJng ton thifdng phdi, da day Trong cudn
"Ban thao bien doc" c6 ghi: "Ngoc true eo tac dung lam
nhuan, du'dng am d phdi va t i , nhilng ngu:di bi phong
nhiet phong thap c6 the dung, nhfing ngvfdi b i ntxiet
phong thap d§ gay tdn am, ma v i thuoc nay lai c6 tac
dung du'dng am, lai d§ ngan doc Ngoc true c6 v i ngot
diu, bd ma khong doc, du:dc ngtfdi xifa tin dung."
(5) Tra ngoc true mach mon • J /
Phu:dng phap chCfa benh bang tra thuoc: Ngoc triic,
mach mon, bach hdp, thach h6c mdi loai 15 gam Can
eiJ vao Ivrdng t i le cac loai thuoc tren tang len gap bay
Ian, nghien thanh bot Moi ngay dung 60 gam, dd nu'dc
da dun soi vao, cho them mot niJa lifdng nxidc soi, day
chat nap, ddi 10-20 phut sau la c6 the udng, uong tuy y
thay tra
Cong dung chiJa tri: Dtfdng am, tang eu'dng sinh Ivfc, nhuSn phdi, thanh tim, ich vi
Chii y: Phu'dng tra nay dung vdi nhflng ngu'di bi bach
h l u d thdi k i dau, phong tranh benh viem cd tim va te ligt dau day than kinh, nhiJng ngifdi bi vigm t i v i ngn
kieng dung Bon v i thuoc tren deu cd v i ngot lanh, cd chiJc nang tu" am, nhuan phdi, du'dng v i , sau khi ket hdp
dung vdi ngu ddng se cang them tijC nhuan, cd tac dung
vdi ngu'di bi tdn thu'dng phdi v i , bao gom ngu'di mdi kh6i berih bach hau, ngu'di mdi hoi phue benh viem phdi Mach mon c6 tac dung du'dng Sm nhuSn phdi, difdng tim, khai v i , tang eu'dng sinh Itfe Trong cudn
"Ban thao hoi ngvT" cd viet: "Mach mon la loai thuoc thanh tim nhuan phdi" Cudn "Bdn thao ehinh nghia" cung viet: "Mach mon cd v i ngot, ngan md, bd am v i , tang tuyen nu'dc bot, von la mot loai thuoc bd ich cam difdc." R§ mach mon cd chiJa ham lu'dng chat steroid sapogenins, axit amin, diidng gluco va vitamin A Do'i vdi ngu'di bi benh tieu du'dng, mach mdn c6 tac dung
lam gidm lu'dng du'dng trong mau va nhemh chdng thiic
day si^ phue hdi cua tg' bao insulin Ngoai ra, thanh phan mach mon c6 tac dung khang khuan kha tot ddi vofi khuan cau ehudi trang, khuan que rupt gia v.v
3 NhOng dieu cdn ghl nh6 ' f; • ^ *
E>e de phong can b$nh nay, tru'de tien can d l phong
^ac chiJng phong thap nhiet, la cd sd de benh dau tim
^ 6 phat sinh Mot khi phan mang tim da cd su' tdn hai
* ^ nen tieh c\ic khong che va d\i phong boat dpng phong thap, khong che trieu chiing, cAi thign chvlc nang
^'ia tim nham tranh cho b&nh big'n chxing nSng hdn