Nghien cufu a nu'o'c ta cung thay cac thufc an chufa cac chat diio'ng cao, chat beo thap, ciia cac chat xo' C O tac dung ha thap du'o'ng trong mau- cai thien chat beo trong mau lam giam
Trang 1Sifa ban in Trinh bay Bia
LE HOA THUAN HOA
AI THU DJNH KHAI Thi/c hien lien ket:
C 6 N G TY TNHH TM & DjCH v y VAN HOA HUtlNG TRANG
416 Nguyin Thi Minh Khai • PhKOng 5 - Q.3 - TP.HCM BI; (M.e) 38322386 • 36340990 • Fax: (64.8) 38249739 Emai: kinhdoanher>uonjlfang.ne1 • Web www.huongtrang.net
AM THIIC TRI BiNH Dili DlldNfi
I I
(HL/6NG DAN AN UONG DE TRj BENH DAI DL/C/NG BANG CAC MON AN DON GIAN DE LAM)
tki^ tiik \4Jt — Qc i^uA cia^ to - K * ^
HID THIfC TRI BinH DHI Dl/OnG
DS PHAN VAN C H I E U
In 500 cuon, kho 13x19 cm t?i cong ty in Lien Ti/6ng S6 dSng ky k^ hoach xuSt bin:
143-2013/CXB/90-01A7huH QDXB so: 108/QD-XBTH, ngay 25.9.2013 In xong va
nOp lau chieu Quy IV - 2013
THI/ VIE-'; BsNH TMUAM
Trang 2ca dung thuoc"
Benh tgt do nhiiu nguyen nhdn gay ra, nhUng phdn Ion do an uong qud nhieu chat cay, nggt, beo, bia rUgu gay nen, nlidt Id cdc benh cao liuyet dp, ddi duang Do do cung nhu dung phuong phdp an ggo lice muoi me Id phuong phdp " n h i n an chufa
benh" thi phuong phdp dn uong tri benh Id p/iUong
phdp "tiet che an uong" tri benh Vi vdy, chung toi
bien sogn tdi lieu ndy de cung cap cho quy vi dgc gid vd nhiing benh nlidn bi ddi dudng mot pliUang phdp chUa benh dan gidn md liieu qud cao Ngodi
5
Trang 3ra, cdc tdi lieu cua Trung Qudc ud Viet Na?7i c6 mot
so bdi thuoc vd kinh nghiem ddn giaii tri ditgc benh
ddi diiang, chung tdi cdng bo sung de cung cap cho
quy vi tliam kJido them
Theo tinh than bien chiing ludn tri cua Dong y,
benh tat do nhieu nguyen nhdn, nhu an udng khdng
chiCng miXc, mitng gian qud miic, phdng sU biia bdi
v.v Cho nen, bieu hien hinh chiCng cua benh tat
cung rat khdc nhau, nhieu the benh khdc nhau tuy
theo siic khoe tuoi tdc nghe nghiep, nam nd
v.v -ddn den cung mot benh md cdch chda tri cung khdc
nhau Trong qud triiih chUa benh, cung tuy theo
tiing giai doqn, them vi nay bat vi kia cho thich
hgp-Khi tham khdo tdi lieu ndy, neu c6 nguai am
hieu chuyen mon huang ddn thi cdng hay, neu
kliong CO thi tu doc tdi lieu vd "tu' m i n h l a m thay
cho m i n h " bdng cdch viia uong viia tham do tiing
budc Neu khdng thay cd cdc hien tugng chdn an, ia
clidy, mat ngu vd cdng ngdy cdng khoe ra tJii nJiU
vdy Id dung thay dung thuoc, tiep tuc dung cho deii
k/ii benh Idnh Mat kJidc, cdc vi thuoc tri ben/i ddi
diXdng, phan Idn Iqnh vd nidt, do do cdn sao vdng
vd uong thuoc luc that nong de trdnh Idm gidni
thieu an udng, dong thai liSu licgng cua thiic an vd
cdc vi thuoc cung tdy ngicai beo gay vd tinh trgng
siic klide, benh tat md them bdt cho thich ligp
Chung tdi dua vdo tdc phdm "Dudrng nieu
benh thtCc lieu" cua Ldi Vinh Lac, do Qudng Dong
Nhdn Ddn xudt ban nam 1998, Id cliii yeu de bien
sogn tdi lieu ndy Mong ban doc gop y xdy dUng
Scan gia
P H A N I : ,
I S 0 L U 0 C v i BENH D A I DUONG Trong CO' the chiing t ^ c6 nhieu hormon du'o'c
tiet r a bo'i cac tuyen noi tiet de gop phan duy t r i sU song Insulin la mot loai hormon do tuyen tuy tiet
I 'a (Dong y cho rfing tuyen tuy thuoc ty tang) de can bang lUo'ng dad'ng trong mau Neu v i mot l y do nao
do liJo'ng Insulin du'o'c tiet r a i t qua t h i lu'o'ng du'o'ng trong mau tang len qua cao Do do co' the se cho thai so diro'ng dtf nay ra ngoai bang du'o'ng tieu va
ngLfo'i nao bi lam vao t i n h trang tren t h i ngLfo'i do b i
benh dai diro'ng (tieu du'o'ng)
• Vi sao ggi Insulin Id chat "Sink menh chi bdo" ?
Trong CO' the con ngUo'l ngoai te bao nao, te bao
hong cau va than khong b i Insulin - mot chat noi tiet do tuyen tuy tiet r a de dieu hoa lu'o'ng du'o'ng trong mau nhii da noi 6' tren Nang liio'ng 70% do boat dong co' the ngLfo'i yeu cau do diio'ng cung cap,
ma chat Insulin l a m ha difdng trong mau, l a m du'o'ng trong mau tha'm qua mo te bao du'a chat kich thich duy nhat vao trong te bao de duy t r i sii song,
vi vay chat Insulin goi la "sinh menh chi bdo"
I I NHONG NGUYEN NHAN D E D A N Tdi
B E N H D A I DUONG
- Ngi/6'i i t boat dong the lUc va khong chiu tap the due thao'ng xuyen
Trang 4- NgLfo'i qua map (beo)
i - Gia toe CO ngU'o'i bi benh dai difdng
- Von bi cao huyet ap tru'dc do \>:
- Tre so' sinh diT can
- Thao'ng t h a m gia tiec tung
- Co t h o i quen an dem
- T h i c h a n qua v a t va a n thiic pham c6 chiJa
nhieu duo'ng tufc l a t h i c h do an ngot
- Thich a n do Sn nhieu dau mo' (chat beo noi
chung), t r o n g do c6 cac thufc a n chien xao nhu' co'm
chien thap cam
- Uo'ng qua nhieu ru'o'u bia
- K h o n g t h i c h hoSc i t an rau xanh
III TRIEU CHaNG CUA BiNH DAI DU0NG
• •
10 tin hieu bdo tritdc benh ddi diicing:
- M i e n g luon k h a t l a t r i e u chijfng dau tien cua
benh d a i dUo'ng NgUo'i tru'o'c day khong he uo'ng
nifd'c nhieu, nay dot n h i e n uong vd'i liio'ng ntrd'c k h a
Id'n, so vd'i nhu cau b i n h thu'o'ng tSng rd ret
- D i tieu nhieu Ian, lu'o'ng nUdc tieu cung tang,
mot ngay di tieu 3 - 4 l i t nUdc tieu
- Cam thay ddi, khong ke a n nhieu hay i t van
ddi, t h i c h an do ngot
- NgU'o'i mdi met, sufc khde kem, du'd'ng Gluco
t r o n g mau tang, nhu'ng khong cung cap dii nhu cau
cua to chufc te bao
- The t r o n g giam, gay go tuy lu'o'ng a n uong
k h o n g giam
- Da b i nhiem t r u n g , tac dung cho'ng do' cua bach cau giam rd ret, r a t de bi viem nang long, ghe nhot, nam ngoai da
- Bap t h i t C O giat, chan b i r u t gan, liJo'ng du'd'ng trong mau, trong nu'dc tieu tang; lu'o'ng Canxi trong mau b i t h a i r a ngoai qua nu'dc tieu, lam cho lu'o'ng Canxi trong mau giam
- NgU'o'i b i dai diid'ng thu'dng bi liet du'o'ng (ty le 50%)
- T h i I L T C giam rd ret, khong rd nguyen nhan
- Chay mu d ke rang, day l a hien tiTcfng third'ng thay 6' ngU'o'i bi benh dai du'dng
Neil phdt hien nguai ndo c6 8 trong 10 trieu c/iiing tren, cdn kip thai di khdm vd dieu tri
Cdc tri^u chiing khdc:
- N a gid'i CO' the map, chi so' vong liTng so vdi vdng bung l a 0,7 - 0,85, b a t luan can nang bao nhieu Thiic nghiem lu'o'ng chiu du'd'ng Glued ngU'o'i d i thud'ng dat 60%, ngU'o'i dudi the beo map khong liet vao the khac thiTdng
- D i tieu khd k h a n do cd vdng bang quang t r d ngai, d l n h i l m t r u n g du'dng tieu, hien tu'o'ng nay d
nam la 42/3%, d nuf l a 2 6 , 7 %
- V i e m \\iQi h i n h qua t r a m : Tren lirdi cd mot
khu khuye't ton h i n h qua t r a m , khong cd reu ludi che phii, t y le phat benh cua dang nay l a 6 1 %
- V i e m t h a n k i n h : The hien chan tay te cufng,
C O cam giac nhxi sau bd, cam thay ndng, k h i d i nhU
dam len bong hoac dau ddn, t r i e u chufng nay chiem 40% ngLfd'i bi benh dai diidng
Trang 5- NgiTo'i sinh thai qud to, t r o n g iLfo'ng tre so' sinh
vLTot qua 4 kg, loai nay ty le 15 - 25%
- Ket hach phdi kho khdng che : NgJo'i b i benh
dai du'o'ng sinh ra ket hach phdi cao 3 - 5 Ian ngu'o'i
binh thu'o'ng, chiem khoang 10-15 ngu'o'i benh, du'o'ng
cao se tao dieu kien cho sir phat sinh cac hach h i n h
que, sufc de khang kem, tac dung ciia thudc thap
- Du'o'ng trong mau thap, ngu'o'i b i benh d a i
du'o'ng tho'i k y dau tuy cung t i e t r a mot lu'o'ng chat
I n s u l i n , nhUng qua t r i n h tiet r a cham, k h i du'o'ng
t r o n g mau dat d i n h cao qua d i , chat I n s u l i n luc nay
tiet r a nhieu, tac dung vo'i ndng do du'o'ng ha thap,
k h i e n di/6'ng t r o n g mau thap
- Huyet ap thap, sau k h i ngdi lau hoSc nkm lau
dot nhien dufng len hoac diJng lau, huyet ap dot
n h i e n ha xuo'ng
- Ra mo hoi nhieu, thJo'ng 6' tay, m i n h ; i t thay 6'
chan
- l a chay k i n h nien, dau bung phan nhieu sau
hUa an, ban dem, sang sd'm, i a chay 10 - 12 Ian
nhUng khong dau bung
• K h i CO cac t r i e u chiJng t r e n can kiem t r a
lu'o'ng diro'ng t r o n g mau va t r o n g ntrd'c tieu de phat
h i e n benh, t r a n h bo sot
IV TU CHAN DOAN BENH DAI DUONG
Can cuf vao t i n h h i n h co' the 3 thang gan n h a t
va can cu: vao nhang muc duo'i day de t i i chan doan
- NgLfo'i gay met moi
- Da de ngufa ngay, bi n h i i m cam lap lai nhieu Ian
- K i e m t r a dUo'ng trong mau tang, nUd'c tieu c6 duo'ng
Nghiem trong l a dai r a Axeton, t r u n g doc axit hon me, hoac xuat hien cac chufng xo' cufng dong mach, cao huyet ap, viem than k i n h , bien t h i vong mac
• The ndo Id trung doc the Xeton?
Do trao ddi chat du'o'ng b i r d i loan, sU che tao va
dU truf du'o'ng trong gan giam bd't, do do co' the can
bd sung chat beo, ngiidi bi benh dai dUo'ng chat beo
bi phan giai qua nhieu The Xeton ciia gan phan giai chat beo sinh ra vUo't qua kha nang tieu t h u ciia CO' bap, chung Oxy hoa sinh r a nhiet nang, t h e Xeton thCra ra Ngu'o'i benh se thd" ra m u i gid'ng m u i rUo'u va h i n h t h a n h Xeton tieu ra ngoai goi l a t r u n g doc Xeton Do la t i n hieu nguy h i e m !
V PHAN LOAI BENH DAI DUONG
NgLTo'i bi benh dai du'o'ng (tieu du'o'ng) - Dong y goi benh nay l a benh tieu k h a t - se nSm vao mot
t r o n g hai trUo'ng ho'p sau :
- Ddi duang tuyp I: Do tuyen tuy khong hoat
dong tao ra dii Insulin de can bfing diio'ng huyet nen phai t i e m hoac udng Insulin Do do loai dai diro'ng
nay con diTo'c goi la ddi diCdng le thuoc Insulin
- Ddi duang tuyp II: Co' the ngUdi benh van t i e t
ra I n s u l i n nhitog khong dii k h i e n dudng khong dtfo'c
Trang 6d u a v a o t e bao m a c h i \\jtu h a n h d t r o n g m a u Muo'n
t r i b e n h n a y n g i i o l t a c h i c a n a p d u n g m o t che d o
SLTL uo'ng h o p l y l a k i e m che dUo'c b e n h NhCfng ngu'oi
n a y n e u k h o n g chUa t r i k i p thoti c u n g se d a n d e n d a i
du'o'ng t u y p I TrUo'ng h o p n a y g o i l a ddi ditdng
khong le thuoc Insulin
CO phao'ng each t r i t h i c h ho'p
V I CAC BIEN CHONG C U A BENH D A I DUONG
M a c d u t r o n g m a u c6 n h i e u du'o'ng nhiTng co" t h e
k h o n g t h e siir d u n g dJo'c do t h i e u I n s u l i n , cac t e bao
p h a i suf d u n g c h a t b e o (cu t h e l a mo') de c u n g ufng
n f i n g lu'o'ng cho co' t h e b o a t d o n g Q u a t r i n h d o t c h a t
beo n a y de t a o n a n g lu'gfng thu'o'ng s a n s i n h r a cac
- N e u h e p cac m a c h 6' v o n g cO q u a n s i n h due de dUa d e n suy nhu'o'c s i n h due ( l a n h c a m hoac l i e t du'o'ng)
N g o a i r a viee h u t t h u o c l a , u o n g n h i e u ru'o'u b i a
v a d i n h du'o'ng s a i c h e do c u n g g o p p h a n l a m c h o
t i n h t r a n g ngu'o'i b e n h x a u t h e m
V NGirdl BENH DAI DDQfNG CAN NHtf
1 Khong ngiing bo sung liictng Canxi : Ngu'oi
b i b e n h d a i du'o'ng thu'o'ng b i m o i lu'ng, c h a n d a u , co
2 Nen an thiic an co chat xa nhieu : T h d c
a n xo' CO t a c d u n g chiJa b e n h d a i du'o'ng r o r e t T a i
A n h qudc ngu'o'i b i b e n h d a i diTo'ng a n cha't xa cao
nhiT b a n h m i che t h o , cac l o a i n g u co'c, cac l o a i d a u ,
13
Trang 7cac loai rau qua lam cho Itfo'ng diTo'ng trong niidc
tieu trong mau giam ro ret, lam giam lu'o'ng Insulin
dieu t r i Nghien cufu a nu'o'c ta cung thay cac thufc an
chufa cac chat diio'ng cao, chat beo thap, ciia cac chat
xo' C O tac dung ha thap du'o'ng trong mau- cai thien
chat beo trong mau lam giam thieu lu'o'ng Insulin
can thiet cho chUa benh (giam 30-40%)
O M y ngUo'l bi benh dai du'o'ng sau k h i an tao
tay, mat qua 10 phiit l a m cho I n s u l i n trong mau
tieu hoa cham chap, nong do du'o'ng trong mau daqc
khong che 6' miJc thap Dudng trong gao doi vo'i viec
chL^a benh dai du'o'ng cung rat tot, nhUng so vo'i ca
chua, tieu mach, yen mach t h i nhCTng loai nay to't
ho'n du'o'ng trong gao Thtfc pham chiJa nhieu chat
xo' C O the cai t h i e n thay the du'o'ng cua ngUo'i dai
diio'ng, tang them Insulin lam du'o'ng trong mau ha
xuo'ng, liio'ng Insulin nho' do ma giam ThiJc an xo'
con C O the lam cho nong do du'o'ng trong mau tang
cham chap, de phong miJc diTo'ng trong mau tang
dot ngot, do do cd tac dung bao ve tuyen tuy Chat
keo t r a i cay trong t r a i cay cung c6 tac dung trong
viec kho'ng che dai dtfo'ng, v i no lam tang do deo
dac ciia thiJc an nhuf, ha thap sir hap thu diio'ng cua
ruot non Gia tang t i n h chiu dUng doi vo'i du'o'ng
Gluco, chat xo' con c6 tac dung ha thap liTc/ng
Cholesteron trong huyet thanh NgJo'i Pakistan hap
thu chat xo' nhieu, nen so ngiio'i hi dai dtrdng thap
(2%), ngUo'c l a i ngLfo'i 6' M y hap thu xo' trong thilc
fin i t , dan den ty le dai duo'ng cao (17,2%) Cac thufc
an C O chat xo' cao n h u hot gao, cam kieu mach, dai
mach, cac loai cii, du'o'ng gao, hoai so'n, bi do, cii cai,
rau can, mang, sup lo', bfip cai, rau he, hanh tay,
cac loai dau, tao bien
3 Nen an cd: Can cuf vao cac nghien C L T U cho thay, an ca c6 tac dung quan trong doi vo'i viec cai thien cac trieu chufng cua ngu'o'i bi benh dai du'o'ng dieu t r i bSng Insulin Cong nang bao ve do ciia ca
nho' axit beo Anpha va Beta bo sung dau ca c6 the
gia tang nong do huyet sSc to, muoi, axit go'c du'o'ng,
t i n h trang ngu'o'i benh d^o'c cai thien ro ret D i n h
ky an ca giup chan chan benh dai diTo'ng do 2 6'
ngiio'i benh tuoi gia Ngu'o'i thiro'ng xuyen an ca, c o n g
n a n g phan giai va siif d u n g du'o'ng tot ho'n so vo'i ngu'o'i khong an thadng xuyen Lay 75 ngufo'i an i t hoac khong an ca, ty le phat sinh khong binh
thUo'ng, lu'o'ng chiu du'o'ng tich luy 34%, 34 ngiTo'i
phat sinh benh dai du'o'ng, ty le ngUo'i bi benh 45%, trong 100 ngu'o'i an ca chi c6 25 ngu'o'i sinh benh ty
le 25%; cac nghien cufu benh dai du'o'ng cho rfing ket qua nay la chSc chan Doi vo'i ngu'o'i bi benh dai du'o'ng nen thUo'ng xuyen an ca va giam an chat beo
4 it dung sita bo: V i s a o tre so' sinh an sQa bo
bi benh dai du'o'ng ? Cac nghien cufu cho thay khang
the chong lai Albumin sHa bo trong co' the tre bi
benh dai du'o'ng cao ho'n 7 Ian so vo'i tre khoe manh
v a ngu'o'i thanh nien Loai khang the chong lai
Albumin sfla bo da ngo nhan te bao Insulin la Albumin ciia sufa bo Doi vo'i ngu'o'i khoe manh khang the nay rat thap hoac khong c6
Chat Albumin c6 the lam tang toe do Oxy hoa
v a lo'i dung duo'ng Gluco trong to chufc, tCi do ma
dieu tiet lUo'ng du'o'ng mau cua co the, k h i lUq'ng chat Insulin tiet ra thap lam dan to'i benh dai du'o'ng Do tre so' sinh ra sau may thang da co he thong m i l n dich nqi the thuoc ve mot chufc nang dac biet Doi
vdri tre sa sinh bi benh dai dUo'ng do di truyen,
Trang 8Ivcang Insulin trong co' the da c6 sSn, liic uo'ng sffa
bo he thong mien dich xem te bao Insulin la vat
nguy hiem nen tieu diet ca Albumin sUa bo va te
bao Insulin Sau k h i te bao Insulin bi diet, do thieu
chat Insulin d i n toi benh dai diio'ng nang ho'n Tre
so' sinh CO di truyen benh dai duo'ng, nen dung sufa
me de nuoi, t h i ty le phat sinh benh giam 2/3 Cac
gia dinh c6 tien suf benh dai dUo'ng khong nen dung
su'a hoac che pham tCf sufa bo de nuoi tre trong vong
9 thang
5 Kieng an beo, ngot, nong: Dong y cho rkng
nguyen nhan ciia benh dai duo'ng phan nhieu do dm
hu tdo nhiet d i n den, neu an cac thiJc an c6 vi beo,
ngot, nong la loai "thuoug dm trg n/iiet" Sach To
van noi : "Ket nhi duang ggi Id tieu", nhi dUo'ng la
da day va ruot, nen an thiJc an ngot, nong lau dai
se anh hudng den tieu hoa cua ty v i ThiJc an thiTa
trong ruot va da day sinh nong, sinh tao bon, thieu
do mat, xuat hien chdng doi ngu co'c sinh ra benh
dai dudng Cac thtfc pham c6 nhieu chat beo nhu'
t h i t mo', bo', long do trufng Cac thUc pham c6 du'o'ng
(vi ngot) cao nhu khoai tay, ngo sen, miJt ngao,
du'o'ng qua, keo, kem c6 sufa v.v Sau k h i an du'o'ng
phai danh rang de khoi ton tai vi khuan nhu toan
lam cho rang bi chat chua xam thiTc, de lau se rung
rang An du'o'ng nhieu se dan to'i thieu Crom Crom
CO tac dung 16'n doi vo'i viec phat huy hieu nang ciia
Insulin Neu ngu'o'i thieu Crom, du'o'ng trong mau se
tang; ngoai ra an nhieu du'o'ng chat beo trong huyet
cung tang ro ret, rat de lang dong tren thanh mach,
lau ngay se sinh ra benh vanh t i m V i nong la
nhufng ihxic pham cay, nong nhtf rxicSu, thuoc la, 6't,
ho tieu, gCfng, que, hoi v.v
16
Binh thiio'ng lu'o'ng mo' m6i ngay cho moi kg the trong can i t ho'n 1 gam Mo' qua nhieu se tro' ngai viec su' dung du'o'ng, d i triing doc Axeton Kieng an cac thiTc pham c6 nhieu Cholesteron nhU nao, than,
ruot, t i m An mo' nhieu se tang ganh nang cho tuy,
tang tiet cua tuyen tuy se d i n den tuy suy kiet te bao Insulin dan to'i benh dai du'o'ng Du'o'ng trong
mau ngu'o'i benh dai diio'ng tang cao, siJc de khang
ha thap se bi nhiem khuan Chat beo doi vd'i ngu'o'i
bi benh dai du'o'ng rat nguy hiem, v i vay phai thUo'ng xuyen chii y t i n h toan an uo'ng cho thich ho'p Neu the trong thiTc te cua ngu'o'i benh cao ho'n the trong ly tu'o'ng t h i tong nhiet lu'o'ng moi ngay phai du'o'c cung cap i t di mot t i , ngu'o'c lai neu the trong thtfc te thap ho'n the trong ly tu'o'ng t h i tong nhiet lu'o'ng cao ho'n
6 An it muoi: Ngu'o'i bi benh dai du'o'ng ngoai
han che an uong ra, con han che an muoi Ngu'o'i bi benh dai du'o'ng thufo'ng khat va trong ngtro'i nong, neu khong han che an muo'i t h i nong do N a t r i trong mau cao lam tang lu'o'ng du'o'ng trong mau, lam tang suf thoat nu'd'c trong te bao d i n den viec trao doi chat bi hon loan Ngoai ra an muo'i nhieu con gian tie'p lam giam tac dung cua Insulin, nang lu'o'ng thay the' mat can bSng lam ngu'o'i benh doi nhieu met moi; nhieu muoi con c6 tac dung lam tang hoat t i n h cua men Aminaza lam tang sU tieu hoa t i n h bot, lam ruot non hap thu du'o'ng Gluco tang, lam cho nong do du'o'ng trong mau tang, dan to'i benh dai du'o'ng nang them Nghien cufu cac biJa an sang cua mot nhom ngu'o'i bi benh dai du'o'ng chia thanh hai
Trang 9an sang c6 them muoi trong suot thdi gian lam t h i
nghiem nong do diTo'ng Gluco ciia huye't ttCOng cao so
vo'i ngUo'i an sang khong them muoi, chat Insulin
cung tang cao
7 Kieng uong riCcfu bia: Uong riro'u lam tang
nhiet ciia co" the 1 gam muo'i giai phong ra 7 calo
nhiet liTOng ma benh dai diio'ng t h i nhiet liTOng da
cao Doi vol ngiTol bi benh dai dao'ng chufc nang giai
doc ciia gan da r a t kem, uong riip'u la thay doi dung
moi tieu hoa lam cho tuyen tuy boat dong yeu
Insulin co the lam tang ctrd'ng doc t i n h trong
Insulin tuyet doi cam rUpu trfing, rUpu co du'o'ng, bia
Uong riJo'u lau ngay co the dSn to'i cac chufng benh
vanh t i m , cao huyet ap, xo cufng dong mach, benh ve
nao nhu" dai nao thu nho, t r i nho' kem Ngu'o'i bi
benh dai du'o'ng neu khong cai riipu ngay diio'c t h i co
the giam tCfng bUo'c Lupng ru'o'u cho phep doi vo'i
ngu'o'i benh dai du'o'ng la 75 m l rUo'u 35° cho mot
ngay hoac 60 m l rUo'u Wishky hoac 300 m l bia, nen
dung 1/3 hay 1/2 lUo'ng tren la dUo'c Nhiet lUo'ng ciia
rUo'u uong sinh ra trong tong nhiet lUo'ng mot ngay
t i n h theo cong thufc :
N h i e t lUo'ng = So' do cua rUo'u x lUo'ng ru'o'u uong
(ml) X 29.7
8. Khong nen uong Cam thdo va thud'c che
tii nhung hitcfu: NgUo'i bi benh dai dUo'ng do lUo'ng
dUo'ng trong mau tang Trong Cam thao va nhung
huo'u C O chda loai du'o'ng tuyen thu'o'ng than se thuc
day sinh dUo'ng va thiic day phan giai P r o t i t va mo';
tu' do lam cho Glycerin, nhu toan va cac loai dUo'ng
duo'i tac dung ciia dung moi trong gan chuyen t h a n h
du'o'ng lam du'o'ng trong mau tang cao
9. Phdi cai nghien thuoc la: Chat k i e m t r o n g
thuo'c la C O tac dung kich t h i c h tuyen thu'o'ng t h a n
l a m cho du'o'ng t r o n g mau tang cao NgUo'i benh sau
k h i hiit thuo'c la, k h i Carbonic, k h i Amoniac trong mau tang, huyet ap tang, t i m dap nhanh, nhiet do
t r e n da ha xuo'ng 1 - 2, mach mau co lai anh hUo'ng td'i viec hap thu Insulin Nghien cufu cho thay cung
la bi benh dai dUo'ng nhUng ngUo'i hiit thuo'c la phai tiem Insulin nhieu ho'n 15 - 20%, nang la 30% md'i
C O hieu qua
Benh dai dUo'ng la benh nhiet thinh thuang dm
Thuoc la la vat ndng lam am h u hao dich r a t co h a i , lam ton thu'o'ng t h a n 2 - 3 Ian so vo'i ngu'o'i khong hut Nghien thuoc la doi vo'i ngUo'i bi benh dai dUo'ng con d l den benh liet dUo'ng Nghien C L T U tren
167 trUo'ng ho'p liet duo'ng, cd 162 ngUo'i do nghien thuo'c la, chie'm 97%, t r o n g do ngUo'i dai duo'ng bi liet duo'ng chie'm 50% Mot trong nhUng bie'n chufng nghiem t r o n g ciia ngUo'i bi benh dai dUo'ng, nghien thud'c la la benh vong mac d i n td'i mu Ida H i i t thud'c la dd'i vdi ngUdi bi benh dai dud'ng la hiem hoa dan t d i t h i luc giam, teo t h a n k i n h t h i giac, chat N i c d t i n ciia thud'c la cdn lam tang nhan ap V i vay ngUdi bi benh dai dudng can phai bd thud'c la
10 Thiidng xuyen hoat dong the litc va tap the due
Doi vdi ngUdi bi benh dai dudng, can phai thud'ng xuyen tap the due dUd'ng sinh n h u T h a i cUc quyen, Y vd dUdng sinh Yoga de gdp phan lam can bang am dUo'ng ciia co the, k h i e n benh mau thuyen giam va on d i n h , khong t a i phat
Trang 10P H A N I I
IPHUaNGPHAPllNUdNG
CUANGUOl BENH DAI DUaNG
Benh dai duo'ng can chaa t r i lau dai, thUc h a n h
chu yeu gom 3 m a t : a n uong, hoat dong the life va
chaa bang thuoc Trong do, t r i Heu hkng an uo'ng'la
CO' ban Benh dai dLfo'ng Dong y goi la benh Tieu
khat Ho-n m o t nufa benh chiJng liet vao chufng 3
nhieu : an nhieu, d a i nhieu, uong nhieu Quan he
giufa benh d a i dUo'ng va an uo'ng lien he v6 cung
mat thie't V6 luan benh thuoc loai h i n h nao, dau
tien phai ap dung chiJa t r i bang an 'Jong, neu ngLfo'i
benh nhe khong can dung thuo'c, thong qua an uo'ng
diey chinh cung c6 the khong che benh; ngiio'i benh
nang ngoai chiJa t r i bang thuo'c, pho'i hp'p an uo'ng
t r i lieu la mau chot gop phan vao hieu qua chiJa t r i
benh nay
1 Han che an: De giam nhe ganh vac cho te
bao tuyen tuy, do'i vd'i ngiio'i beo, gao m6i ngay a n
150 - 250 gam, neu thay doi an them nhieu rau
xanh bo sung Do'i vd'i ngiio'i gay an m 6 i ngay t i i
200 - 250 gam gao, ngiio'l the liic gay ho'n c6 the an
tCr 250 - 350 gam, ngiio'i the liic bac trung, ngiio'i
lao dong 300 - 400 gam Ng^o'l lao dong nang an
400 - 500 gam Khong che an uong c6 the chia ra
nhieu bCTa
2 Bo sung chat profit: NgUo'i benh dai diiong
do CO' the h i r o i loan chuyen hoa, chat Protein h i
phan giai qua nhanh, xay ra t i n h trang thie'u liio'ng
Nitof (liicfng Nito' hap t h u vao i t , thai r a nhieu).vi vay trong thufc an can bo sung cac t h i i giau chat Protit nhii siia, trufng, ca, t h i t nac, cac loai dau M6i ngay m 6 i can the trong can hap t h u 0,8 gam
Protit la dUo'c M a t khac, k e t qua nghien ciiu nhuTng nam gan day cho thay liitfng Protit qua nhieu do'i vdi benh dai dadng cung khong to't Neu IJOng Protit qua cao c6 the dan td'i tang ap liic ciia tieu
cau than d i sinh benh "than dai diio'ng"
3. An md it: Do md c6 qua nhieu Calo, an liio'ng
md nhieu c6 the dSn den benh xa cufng dong mach,
lifg'ng dau md hang ngay can khoang 50 gam, nen
dung cac loai dau thiic vat, dau cai, t r a n h dung mo' dong vat va dau diia
4 An nhieu rau xanh va hoa qua: Dung cac
loai rau chiJa i t dao'ng nhii rau can, cai bfip, rau he,
cai dau, ca chua, b i do, dUa chuot, bau, miid'p Ngoai ra cac thuf qua nha quit chua, du dii ho'i chin, cam, m a n , thach liiu, anh dao nen dung vd'i m o t
liio'ng thich ho'p
5 Bo sung dii cac khoang chat: Diio'ng trong
benh dai diio'ng thai ra ngoai bSng niidc tieu, dong tho'i cung l a m hao t o n cac chat Calci, Photpho, Manggan V i vay, nen dung cac thiic pham nhii tao, tom, moc n h i , cac che pham cua dau, nhiing thiic pham nay chiJa nhieu Canxi, Photpho, Manggan
Ngiio'i gia mAc benh dai diidng dan den trong mau
thie'u kem, l a m tro' ngai chufc nang m i i n dich, a n h
hiid'ng lam lanh mat ngoai cac vet thacng T h i t nac,
t h i t gia cam, ca va cac loai dau chiia nhieu k e m
Crom va dadng trong ca the h e n he m a t thie't vdi
nhau, thie'u Crom dan to'i viec chuyen hoa diicfng
Trang 11hon loan, du'o'ng va chat beo trong mach mau tang
cao l a m xo' cufng dong mach Co the an hoa mau va
mot so thufc an giau Crom nhu" gan, t h a n (an i t
thoi)
II CACH TINH TOAN Ddl Vdl
NGUdflBI BENH DAI DUdfNG
• •
1 The trong tieu chudn : Do the chat, gidi
t i n h , tuoi tac va lao dong cua m6i ngUo'i k h o n g gio'ng
nhau, nen iLTo'ng Calo can dung cho moi ngu^o'l cung
CO' the (kg) Hai cong thufc nay t i n h cho nam thanh nien Neu
la nOf t h i k h i do giam di 2cm
Cdch tinh todn phdn biet nam ml :
Nam : 0,36 x chieu cao co' the (cm) = the trong
• tieu chuan (kg)
Nuf: 0,34 X chieu cao co' the (cm) = the trong tieu
c h u a n ( k g )
The t r o n g tieu chuan nam t r o n g pham v i 20% la
b i n h thUo'ng, dud'i 20% la ho'i gay, qua 20% la map,
qua 40% la qua map
2 ifoTc tinh nhiet litang can thiet : Ngiioi bi
benh dai du'o'ng m6i k g co' the ckn mot nhiet liTo'ng
can t h i e t (xem bang), 15 tuoi tro' xuong, n h i dong dang 16'n, n h i e t liio'ng so vdi yeu cau b i n h thiTo'ng co nhieu ho'n
- TCf 0 den 4 tuoi, moi k g the t r o n g can "0.000
Vo'i ngu'o'i benh tieu hao nhieu nang liio'ng, len
CO the tang len mot chiit
3 Cdch tinh todn dinh diidng to trong thiXc an: Tiiy theo t i n h h i n h nang nhe cua benh, thong
thu'o'ng CO 2 phao'ng phap t i n h toan
Du'o'ng, P r o t i t va chat beo la 3 d i n h du'o'ng to quan t r o n g t r o n g thufc an Sau k h i xac d i n h tong nhiet lufo'ng phan pho'i tuy theo nhu cau n h u sau : Lu'o'ng dtio'ng chiem to'i 55 - 60% tong n h i e t
lifq'ng, h a n che chat P r o t i t , neu kn nhieu l a m cho SLT
loc ciia tieu cau t h a n qua t a i , d i phat sinh benh
t h a n dai du'o'ng M o i k g the t r o n g can 0,8 gam
P r o t i t Chat beo moi ngay can khong qua 30% tong
n h i e t lifo'ng , i ' , Lu'o'ng thufc an chinh nho' gao hoac m i ciia ngu'o'i nghi ngo'i tCr 200 - 250 gam m6i ngay, ngu'o'i lao dong nhe tCr 250 - 300 gam, ngu'o'i lao dong trung b i n h tCr
300 - 400 gam, ngiio'i lao dong nang tu" 400 - 500 gam chat Protit 30 - 40 gam, chat beo 50 - 60 gam
NgLio'i beo bi benh dai diio'ng can khong che
n h i e t lu'o'ng de ha thap chat du'o'ng, chat beo, chat
Trang 12P r o t i t , t a n g CLTo'ng boat dong, co gfing giam nbe
t r o n g iLTo'ng co' the M o i ngay an cbinb 200 - 300
gam, an them Protit 30 - 60 gam, chat beo 20 - 30
gam, an t a n g them rau xanh N h i dong va phu nu' co
t h a i , phu nuf trong tho'i k y cho con bu b i dai dudng :
hot m6i ngay la 300 - 400 gam, dam 50 - 80 gam,
chat beo 60 gam
Bang 1:
BANG THAM KHAO NHIET Ll/CfNG CAN THIET
IVlOl NGAY CUA NGUdl B! BENH DAI Dl/C(NG
Nhiet li/ong \e NgacJi map IMgLicJi binh Ngu'cJi gay
^^^^ \ (Moi kg (IVloi kg (i\^oi kg
Cueing d o \ ^ ^ ^ C a l o \ the trong) the trpng) the trong)
lao dong ^ " \ \
Lao dong nhe va phu
nQ chu gia dJnh 20 - 25 25 - 30 30 - 35
Lao dong tri 6c 20 - 25 30 35
Dang trong thcJi ky
cho con bu 30 - 35 35 - 40 40 - 45
Cach tinh toan :
V i du nam 40 tuoi, chieu cao 168 cm, the t r o n g
thiTc te 60 kg Can cuf vao cong thiJc t i n h toan t h e
t r o n g tho, tieu chuan the t r o n g ngay : 168 - 105 =
63 k g , nhiet lUo'ng can co moi ngay l a 63 x 30 = 1.890 Calo Lugng chat du^dng cho moi ngay la 60%
n h i e t liio'ng, t i n h r a diiOc l a 1.230 Calo va ufng vo'i 1230/4 = 308 gam chat P r o t i t t i n h toan cho m o i ngay la 63 gam Liio'ng chat beo t i n h toan nhu' sau : Chat Tong nhiet lufong - (Protein + diio-ng) x 4 (gam
1.890 - 1.484 = 406 = 45 gam (chiem 22%
9 9 tong nhiet luang)
LiTo-ng dam la 63 gam, chat h o t la 308 gam, chat beo l a 45 gam
Phan phoi tong nhiet lu^gng trong mot ngay, buoi sang 1/5, trira va t o i 2/5 Sau k h i da Sn theo cong thufc, neu thay doi can a n therri rau xanh la chinh, vCra no bung vCra lam cham hap t h u diio'ng 6' ruot, tCr
do lam cho lugng diTo-ng trong mau ha xuong, l a m tang kha nang t r i lieu Tuyet doi khong lay viec lam tang liJo'ng b^ng chat beo de giam doi, cQng khong nen an tuy t i e n hoa qua va cac thufc an khac
3 Cdch tinh doi tiicfng diCcfng giUa gid tri dinh diidng vd thitc an :
T r i lieu bang a n uong cua ngiidi h i benh d a i duo'ng chiem mot v i t r i quan t r o n g can dya vao t h o i
quen va sd t h l c h an uong hang ngay ciia ngUdi benh
de dieu c h i n h cho t h i c h ho-p T y le ttro-ng duo'ng giila cac thufc an nhif sau :
- 100 gam t h i t lo'n nac : 4 cai t r i l n g ga
tiJo-ng dLfo-ng vo'i : 250 g dau phu
: 100 g ca hoa vang
Trang 13: 9 0 g t h i t g a ' : 100 g t h i t v i t
4 Ngiidi berth ddi diidng v&i rau qua
T r o n g hoa qua c6 liio'ng du'o'ng cao, t i e u h o a h a p
t h u n h a n h , ng\ibi b e n h k h o n g n e n d u n g n h i e u , n e n
hn n e n c h o n cac l o a i h o a qua c6 lu'o'ng du'o'ng t h a p
v a p h a i t i n h t o a n lu'o'ng d i r o r n g NLTO'C dCfa, dua h a u ,
diia b a c h I a n chufa 4 - 5% du'o'ng; p h a n t h a c h ILTU, l e ,
c h a n h , dao, m a n , a n h dao, m i t , diia bo', d U a t h o ' m
chufa 8 - 1 0 % ; t a o , h a n h , buo'i, n h o , o h u , q u i t , c a m
chuTa 10 - 1 3 % d U o ' n g ; h o n g , v a i , t h a c h liTu, que v i e n ,
c h u o i chu-a 14 - 1 6 % du'o'ng; d a i t a o , m i a , s o n l y
h o n g chufa 20 - 2 3 % diTo'ng T r a i cay k h o chufa lu'o'ng
du'o'ng n h i e u ho'n, h a n h k h o chufa 6 0 % , h o n g k h o ,
que v i e n 60 - 7 0 % K h o n g n e n m o i bQ-a a n deu d u n g
t r a i cay
T r a i cay n g o a i diTo'ng F r u c t o z a , con c6 difo'ng
Golucoza, diTo'ng Saccaroza, dLfo'ng b a n n h i i , (du'o'ng
t r o n g sufa) v.v S i i t h a y d o i I a n n h a u giiJa cac l o a i
h a p t h u tijf thufc a n r a t c a n t h i e t DLTO'I d a y gio'i t h i e u
m o t so' n g u y e n t o v i lu'o'ng q u a n he vd'i b e n h d a i dUo'ng
• Kem : T h l n g h i e m t r e n c h u o t c h a t I n s u l i n
t r o n g huye't d i c h cua c h u o t con t h i e u k e m t h a p ho'n
so vd'i n h d m do'i chufng N g h i e n cufu chufng t o t e bao
d a i du'o'ng do d a i n h i e u , lu'o'ng k e m h a t h a p , k e m
t h a y d o i a n h hird'ng b o a t t i n h c h a t O x y h d a xuc tac
Trang 14p h a m T h e m k e m se t S n g t h e m h i e u qua d i e u t r i
b e n h d a i duo'ng K h i d u n g thuo'c t h a y k h o n g c6 h i e u
qua p h a i n g h l d e n suf t h i e u h u t cac n g u y e n t o v i
luo'ng de bo s u n g b l n g cac thufc a n c6 cac n g u y e n t o
do, v i n h i i gao lufc c6 n h i e u k e m , c6 tac d u n g r o r e t
do'i vd'i t u y e n t u y ciia n g U o i h i d a i du'o'ng Cac thuTc
a n k h a c n h i T d a u p h u chufa 8 m g / 1 k g , moc n h i
l , 8 1 m g / l k g , d a u n a n h 59 m g / 1 k g , r a u c a i 48 m g / 1
k g , 6t x a n h 47,17 m g / 1 k g N g o a i r a t h i t nac, g a n ,
trufng, d a u p h u n g , h a t dao, t a o t a y c u n g chiJa n h i e u
k e m ; cac v i thuo'c nhiT C a u k y , T h u c d i a , N h a n s a m
• Crfim : N g h i e n ciJu cho t h a y , C r o m t r o n g m a u
ngUo'l d a i du'o'ng t h a p ho'n so vd'i ngu'o'i b i n h thu'o'ng;
c u n g C O n g h i e n cu'u cho r f t n g C r o m 6' ngLfo'i b e n h d a i
du'o'ng v a ngu'o'i b i n h thu'o'ng n h u ' n h a u C r o m l a
n g u y e n to' v i i J o ' n g q u a n t r o n g t r o n g co' t h e , t a p ho'p
t a c H y d r o t a n g su" d u n g du'o'ng C u n g co t a c g i a cho
r S n g C r o m h o a t r i 3, t h o n g qua ho'p c h a t du'o'ng
Trang 15the difdng, ttfo'ng dong vo'i InsuHn V i vay ngi/o'i b i
b$nh,dai dudng nen a n nhieu thuTc fin cd Selen nhtf
torn, ca, gan dong v a t , t i m , t h i t bo, mang, n a m ,
gOfng, tdi tay
M i ong (nau 5 phut)
M i soi to con luft (nau 15 phiit)
M i sori to trfing (nau 15 phut)
Khoai tay non luoc
Khoai tay nghien
Khoai tay nird'ng 16
Bot khoai tay chin sfin
Nitdc trdi cdy
Cdc loai diCcfng mat
sua
vd kem
Dau phong Dau nanh kho Dau nanh dong hop Dau petits pois dong hop Dau petits pois kho Dau trfing dong hop Niid'c ep tao tay Tao tay (bom) Cam
N L T O ' C cam vfit Chuoi
Nho kho Diio'ng trai cay (fructose) DUo'ng lactose (trong sufa) Mat ong
Dao'ng glucose Sffa de nguyen cream Sufa bot cream, sufa giam beo Yaourt
Cream sCJa de lam banh
Cream che bien tii sufa
Trang 16V i ngot t i n h b i n h , chat hot 75%, Protit 8%, chat
beo A x i t hGu co", sinh to", chat khoang
• Cong dung: Bo trung ich k h i , m a n h Ty hoa V i ,
ngan t a ly, tru' phien khat Dung gao nau chao, nau
co'm an r a t to't, sao vang nghien bot khuay ho de an
t r i i a chay Dung thoc lam coc nha c6 tac dung
m a n h T y khai V i , ha k h i tieu thUc, chffa phu ne
Gao te chiJa nhieu V i t a m i n B l
GAO N E P
• Tlnh vi : V i ngot, t i n h on
Ian, sat V i t a m i n B l , B2, PP, t i n h bot
• Cong dung : Bd trung ich k h i , giam di tieu, t r i
V i han tho'ng, t r i dai diio'ng, dai nhieu ve dem
• TJii/c lieu :
Bong nep sac : Gao nep no' t h a n h bong 50 gam
Tang bach bi : 50 gam
Hang ngay sfic uo'ng mot ngay 2 Ian t r i chij-ng
dai du'o'ng, phien k h a t , dai thao nhat; Tang bach b i
CO tac dung ha du'o'ng huyet
T I E U M A C H
• Tinh vi : Ngot, mat
• Thanh phdn : ChiJa 53 - 70% bot, P r o t i t 1 1 % , cac loai diio'ng 2 - 7%, chat beo 1,6%, chat xo' 2%, chat nhay V i t a m i n B l , B2
• Cong dung : Du'o'ng t a m Ich t h a n , truf n h i e t chi k h a t , t r i benh dai du'o'ng t a m phien, du'o'ng t a m
t h a n , t r i mo hoi t r o m , Tieu mach la thUc pham c6 chat xo' cao c6 the cai t h i e n su' trao ddi chat du'o'ng ciia ngUo'l bi benh dai du'o'ng, gia tang t i n h man cam vo'i Insulin lam du'o'ng t r o n g mau ha xudng, tCf do giam thieu luo'ng Insulin ciia ngUo'l benh, l a i h a thap mufc do beo ciia ngUo'l benh, ngan ngCfa xO cufng dong mach Chat xo cao lam nong do du'o'ng t r o n g mau tang cham, do do c6 the ngan ngCra mufc diTo'ng trong mau tang dot ngot, nen dan den kha nang tuyen tuy k h o i bi ton h a i
• Thuc lieu :
- Cc/m tieu mach : Dung tieu mach de thdi com
hoac nau chao, t r i benh dai diTo'ng, mieng kho, tay chan te cufng
- Tieu mach Dai too thang : Tieu mach, Dai tao
m6i thuf 30 gam, sac niTo'c udng, m6i ngay udng 1 - 2 Ian T r i benh dai dUo'ng c6 mo hoi trom, ngiTo'i yeu ra
mo hoi (hiT han) Tieu mach cho vao niTo'c noi len goi la Phu tieu mach, no c6 v i ngot tinh mat, dung cho ngtfo'i hif nhiet nhieu mo hoi, mo hoi trom, lUo'l kho mieng rao, tam phien kho ngii Dai tao t i n h binh, v i ngot chufa 2.8% chat Albumin, 62,8% diTo'ng, Axit hufu co', keo, cac Vitamin A, B l , B2; Canxi, Ian, sat; co tac dung bo gan tang sufc khoe, bo T y V i , sinh tam chi
Trang 17k h a t , d u n g cho ngiicfi T y V i hut nhxxac a n i t , i a chay, h o i
hop D a i tao chufa n h i e u V i t a m i n C, ufc che A l b u m i n
dUo'ng hoa, b a n che t i e n t r i e n cua b e n h d a i diro'ng
- Bdnh cam bgt mq^ch (hoac cao ho) : LiTong
t h i c h ho'p c a m m a c h v a n o t m a c h t h o , t r i J n g ga 1
cai, t h i t nac 100 g a m t h a i n h o , r a u b a m n h o vCfa d i i
t h e m m o t iLTo'ng d a u t h i c h ho'p, t h e m m u o i l a m
t h a n h b a n h hoac ho cao l a m hUa a n c h i n h D u n g t r i
b e n h d a i dLfo'ng, c a m m a c h chufa n h i e u c h a t xo' l a m
h a dUo'ng t r o n g m a u , tac d u n g bao ve t u y e n t u y
- Bdnh mi bot tho : Sau k h i a n b a n h m i b g t
• Thanh phdn : Chufa n h i e u c h a t xo", V i t a m i n A ,
B, E ; b o t , dtfo'ng m a c h nha,dLr6'ng Gluco, c h a t n h a y ,
- Cofm mach : N a u l l n m a c h p h i e n v a gao
t h a n h co'm m a c h , hoac d u n g h o t m a c h v a gao m 6 i thuT m o t nii'a n a u t h a n h co'm Co'm m a c h c6 t h e n g a n ngCra b e n h d a i du'o'ng, n g a n ngufa xo' cufng d o n g
m a c h , tac n g h e n co' t i m , g i a m t h i e u c h a t beo, g i u p
t i e u h o a , trCr b i t i e u Ngu'o'i h i b e n h d a i du'o'ng tho'i
k y dau du'o'ng t r o n g m a u cao, sau k h i d u n g co'm d a i
m a c h , thufc a n xo' c6 t h e l a m du'o'ng t r o n g m a u t a n g tCr tCr, n g a n tu'o'ng du'o'ng t r o n g m a u d o n m a n h bao ve
t u y e n v a Oleic hufu t u y e n m a co' t h e can vd'i h a m
l u o n g k h a cao, co tac d u n g h a cha't mo' t r o n g m a u
B o t k i e u m a c h co tac d u n g h a d\idng t r o n g m a u v a
Trang 18niio'c tieu ciia ngJol bi benh dai dUo'ng, cung c6 tac
dung ha thap Cholesteron trong huyet t h a n h va
esteglycerin huyet thanh cua ngao'i vCra cao huyet ap
v L f a bi dai dUo'ng
T r o n g bot kho k i e u mach c6 chiJa nhieu n h d m
chat CO' C O quan he vol viec ha dtfofng t r o n g mau,
ngoai r a con chufa C r o m , cung c6 ich lo'i do'i vol
benh dai dadng T r o n g co' the ngiro'i bi benh dai
du'o'ng chi c6 Crom md'i c6 the l a m chat I n s u l i n
p h a t buy tac dung T r o n g kieu mach cung chufa
IJo'ng Mangan gap 2 Ian dai m§, c6 tac dung ha
t h a p m a t do mo' A l b u m i n , Cholesteron Kho k i e u
mach C O cac t h a n h p h a n dac biet cd the ha t h a p
mot each hCu hieu su" xo' ciJng ciia cac v i mach va
t i n h t h a m t h a u cua no
• ThUc lieu :
- Bdnh kho kieu mach : Bot kho kieu mach 50
gam t r p n vao chat hon ho'p ep t h a n h banh dung
ngay 3 Ian, 30 ngay l a m mot lieu t r i n h Sau k h i
dung 45 - 60 ngay quan sat ket qua Qua liet ke 27
benh t r i lieu bang kho kieu mach, du'd'ng t r o n g mau
ha thap 26 benh, diio'ng t r o n g niidc tieu cung ha
- Mi kieu mach : M i kieu mach lam co'm de an
dung 3 - 5 ngay t r i dai dtfd'ng, dau bung tieu chay
k h o n g ngOfng
- Canh la kieu mq,ch : Dung 60 gam la kieu
mach sac uong, t r i ngLfo'i benh dai du'd'ng kem theo
chat xuat huyet day mSt, chiing tii' dien
C A O Ll/dNG
• Tinh vi : T i n h on, v i ngot chat
• Thanh phdn : Chat bot, P r o t i t , mo', chat
Ichoang, chat beo, sinh to' P, dUo'ng v.v
• Cong dung : On t r u n g chi tho, t h u H i m chi ta,
dung cho benh dai dud'ng, tieu hda k h o n g tot, tieu chay phan long
• ThUc lieu :
- Bot cao liCofng dai tdo : Cao luong 30 gam
sao vang, dai tao 10 qua bd h a t sac chay, nghien thanh hot, moi ngay uong 2 Ian, m6i Ian 10 - 15 gam, t r i tre con dai diTd'ng kem theo chu'ng tieu hda yeu M 6 i 100 gam dai tao tUdi cd chufa 38 - 60 m g
V i t a m i n C, cho nen goi la " V i t a m i n C t h i e n n h i e n "
V i t a m i n cd tac dung phdng benh dai dud'ng, dai tao
bo Ty hoa V i sinh t a n ich k h i , pho'l ho'p cao lUo'ng
de t r i benh dai du'd'ng cd kem tieu hda kem la r a t tot
C A Y N G O
• Tinh vi : V i ngot, t i n h b i n h
• Thanh phdn : H a t chufa 61,2% bot, 4,2 - 4,75%
dau beo, khoang 0 , 2 1 % chat Idem, V i t a m i n B I , B2, B6, A, PP; Carotin v.v
• Cong dung : Dieu t r u n g k h a i v i , tieu chat beo,
nguo'i bi benh dai du'd'ng thie'u V i t a m i n PP an ngo rat to't, dung ngo cd the bo sung lUofng V i t a m i n PP Trong ngo con cd chat Protein B6 r a t can t a n g trirdng cho te bao, no xuc tie'n SLT hap t h u A x i t a m i n
va ho'p t h a n h ciia A l b u m i n , giam viem gan, xiic t i e n viec thay the chat beo, ha thap Cholesteron t r o n g niau; t r o n g ngo con chufa cac t h a n h phan dau Carotin, V i t a m i n E, chat nhay la nhiJng chat bao ve
3 6
Trang 19khoi X O ' ciJng dong mach, benh vanh t i m , cao h u y e l
ap, gan nhiem mo', benh beo p h i
• ThUc lieu :
1 Canh cdy ngo : Lay mot i t cay ngo non tiTo'l,
boc v6 ngoai, cung vd'i rau ngo, hat ngo cho vao n o i
nau cho them i t muo'i de an
beo, ha huyet ap, ha dUo'ng tieu thung, t r i benh dai
dudng, cao huyet ap, t h a n viem thuy thung, ngCfa
ung t h u
2 Chdo thap cam ngo : Bot ngo 200 gam, dai
tao 20 qua, nhan hot dao 20 gam, vCfng rang 20
gam, nho kho 15 gam, lac rang 5 gam
t h e m mot iLTo'ng ntCo'c vCra du dun soi, hot ngo cho
nUd 'c vao t r o n , dung moi (va) tCr tii cho vao nifdc
nong, quay t h a n h ho N h a n hot dao, vCfng, lac xay
nho r a i vao trong chao
• Cong dung : Bo ty v i , dtro'ng huyet, an t h a n ,
m a n h nao, ha huyet ap, ha du'o'ng huyet, tang sufc
khde, ngda ung thtf
3 Rdu ngo
• Tinh vi : V i ngot, t i n h b i n h
dao, dird'ng Glucoza, k i e m V i t a m i n , A x i t hiJu co'
chat dau
• Cong dung : Tac dung lo'i tieu, tieu nhiet, binh
can, hoa dd'm, thong l a m , cam mau, giam huyet ap,
tang loc nufd'c, ha duo'ng huyet trong mau, dung t r i
benh d a i diid'ng, viem t h a n phu niidc, viem g a n
noang dan, mat ket soi, tho huyet, chay mau cam Rau ngo C O the chaa benh dai dtfo'ng; nghien C L T U
j^ien dai thay trong rau ngo cd chufa nhieu t h a n h
phan dLfd'ng, cd tac dung ha dUo'ng ro ret, ngoai ra c6n C O nhieu chat xo' tang cu'o'ng ha tac dung ha
diio'ng huyet
• ThUc lieu :
- Rdu ngo nau thit nac : Rau ngo 30 gam, t h i t
nac 100 gam cung nau canh, sau k h i chin bd can, uong canh an t h i t Cd hai tac dung : rau ngo ha du'o'ng, t h i t nac tiT am nhuan tao, nhuan t h a n t h i c h ho'p vd'i chuTng dai dudng, t h a n am hif
C A Y K E
• Tinh vi : Ke m d i ngot; ke cu dang, han
protit, 3,2 gam chat beo, 72 - 76 gam bot, 29 mg
Canxi, 240 mg KaH, 4,7 - 7,8 mg sAt (cao ho'n 1,5
Ian so vdi dai mach, B2 cao ho'n 1 Ian, chat xo' cao ho'n 2 - 7 Ian B l cao ho'n 1 Ian), ngoai ra con cd Carotin va nhieu A x i t a m i n , V i t a m i n PP
• Cong dung : Hoa trung ich t h a n , trCf nhiet giai doc, dung t r i dai du'o'ng the Ty V i h i i nhiTo'c, sau an non mufa, ia chay, chat xo' trong ke cd the lam cho nong do diio'ng trong mau len cham, ngan ngCra dtid'ng t r o n g mau don manh, cd tac dung bao ve tuyen tuy Ngoai ra chat xo' con cd tac dung cai thien sii trao ddi thay the du'o'ng ciia te bao, tang tinh man cam ciia Insulin, lam ha diTd'ng, ha mo' trong mau, ngoai ra con cd tac dung ngan ngCra benh xo cufng dong mach
Trang 20• Chdo he hoac cdm ke, d.lng ke cu nau cc<m
an t r i benh dai dirorng ;,
- Bdnh to'gao ke • G s ' \e t r p n ngo, dau nanh
l a m m i goi la banh to, co tac dung chQa benh dai diJdng, chan tay te cufng, da t h i t tho rap
- Chdo 3 loai goo : Cao luong, gao, ke moi thii
30 - 50 gam Dau tien nau cao liiong soi r o i cho gao vao, sau them ke, dung lam thufc an sang, c6 tac dung
k i e n ty ich k h i , giam md trong mau, dung cho ngUcJi
h i benh dai dufdng k h i doan, dai tien kho k h a n
D A U N A N H
• Tinh vi : V i ngot, t i n h b i n l i
• Thanh phdn : Trong dau n a n h c6 A l b u m i n ,
chat beo C a r o t i n , dudng Gluco, V i t a m i n B l , B2, PP, chat nhay, Ian, &St, Canxi
• Cong dung : K i e n t y khoan t r u n g nhuan tao,
tieu thiiy Dung cho ngufcfi gay, h i ung nhot Trong dau n a n h c6 chufa dung moi, ufc che Tuy, do do t r i benh dai diidng c6 hieu qua, l a i la thufc an c6 chat
x 0 n h i l u , CO tac dung cai t h i e n viec trao ddi thay
the diidng t r o n g te bao ciia ngiTcfi benh, t a n g t i n h
m a n cam ciia I n s u l i n , l a m ha diidng, ht md trong
mau
• Tham khdo : Dau n a n h qua gia cong c6 the
l a m gia dau, t r i k h i ket, t h a n h nhiet, t r i Ty V i tich
n h i e t , V i k h i t i c h ket Dau n a n h sau k h i moc gia
t a n g iLfotng V i t a m i n , t r o n g do liJOng C a r o t i n t a n g 2
3 Ian, V i t a m i n B2 t a n g 2 - 4 Ian, V i t a m i n B12 tang
10 Ian, V i t a m i n PP t a n g 2 Ian; V i t a m i n C t r o n g gia
(jau n a n h 100 gam la 10 mg trd len, gia dau n a n h
cung CO nhieu chat xo' c6 tac dung ha dtfo'ng huyet
D A U P H U
• Tinh vi : V i ngot, t i n h mat
• Thanh phdn : Co P r o t i t , chat beo, du'o'ng,
Canxi, Ian, sSt, A x i t a m i n
• Cong dung : T h a n h n h i e t nhuan tdo, sin h t a n
giai doc, bo trung, khoan trao'ng, giang troc, dau phu t r a n g c6 gia t r i d i n h dUo'ng cao, c6 the v i dau phu nhiT t h i t cufu non Dau phu so vd'i siJa chat bo giong nhau, do do che pham ciia dau phu c6 the thay the sCTa, la thufc an tot cho ngiidi h i benh dai du'o'ng
H a m lu'o'ng Canxi, Mangan, sat A l b u m i n ciia dau phu k h a cao, t i n h l a i mat, r a t ho'p cho ngiio'i bi benh ddi du'o'ng thiicfng phat nhiet
• Thaclieu:
Dau phu ba ma : Dau phu non 500 gam
Tuo'ng n a m B K 30 gam Chao 20 gam Dau an 120 gam
T h i t bo vun 150 gam Bot niTd'c 40 gam Bot hoa tieu mot i t Toi xanh 50 gam Tieu t h a n g 200 gam Muoi, hot ngot, tieu m6i thuf m6i t i vCfa du
40
Trang 21chao, 6't xao den k h i c6 mui tho"m, cho tieu thang
vao, t h e m muol, t h i t bo, bot ngot dun soi 3 phut cho
nUo'c soi vao, t h e m t o i va bot hoa tieu
• Cojig dung : Bo k h i hoa t r u n g , sinh t a n nhuan
tao, t h a n h nhiet giai doc, la thiJc an tot cho ngao'l h i
benh dai dudng
B A D A U P H U
• Thanh phdn : Chat xo", Canxi
• Cong dung : T r i benh dai duo'ng, chiJng xo'
C l i n g dong mach, giam beo Ba dau phu sinh nhiet
luo'ng i t l a i chiJa nhieu chat xo', c6 the hut phan
dud'ng phu lam co' the cham hap t h u diio'ng, dong
tho'i chat xo' cung hap t h u chat mat cua Cholesteron,
theo dai t i e n ma bai t i e t ra ngoai, giam Cholesteron
t r a m tich, han che xo' cufng dong mach, giam mo' Ba
dau phu t h e m t h i t , ca, nam vao nau chung, la thufc
an r a t tot tang sufc khoe cho ngUdi benh
D A U D E N
• Tmh vi : V i ngot, t i n h b i n h
• Thanh phdn : Co nhieu P r o t i t , dUo'ng, chat
beo, sat, Ian, Canxi, V i t a m i n B
• Cong dung : Bo huyet du'o'ng can, bo than, lo'i
thuy, sang mSt, hoat huyet, giai doc phong doc cu'o'c
k h i , trLr phong giai nhiet, chC?a phu thung 6' ngUoi dai
du'o'ng, chufa phCi vang da, t r i t h a n h u dau lu'ng, nhot
16', giai doc thuo'c, sUng tay, nhiem doc vet thtio'ng;
dau den c6 nhieu chat xo' lam tang sii thay the du'o'ng
cua te bao ngLro'i benh, tang t i n h man cam ciia
Insulin, c6 tac dung ha du'o'ng va mo' trong mau
D A U T A M
• Tinh vi : V i ngot, ho'i cay, t i n h b i n h
• Thanh phdn : Co chat P r o t i t , Ian, sat, Canxi,
cac V i t a m i n B l , B2, PP; chat xo'
• Cong dung : K i e n Ty lo'i thap, sap t i n h , thiTc
t r a n g (manh ruot), chCTa phu nu'o'c, miJa ra mau,
chay mau m u i Hoa dau iam c6 tac dung cam mau, chiJa bach dd'i, ha huye't ap Chat xo' cua dau tarn cai thien s,\i thay the du'o'ng cua te bao cua ngu'o'i benh,
tang t i n h man cam cua I n s u l i n lam ha diTo'ng mau, lai han che do du'o'ng t r o n g mau, khong cho tang cao, do do c6 tac dung bao ve tuyen Tuy
• Thuc lieu :
• Canh dau tarn v6 bi dao : Dau tkm, v6 bi
dao, moi thuT 60 gam sac niTd'c uong V6 bi dao c6 tac dung t h a n h nhiet, giai doc lo'i thiiy, giai thu', hoa dam, l a i t h e m dau t a m kien Ty lo'i thap, c6 nhieu
chat xo', CO tac dung ha du'o'ng t r o n g mau, t h i c h ho'p
vo'i benh dai dud'ng kem theo benh t h a n phu nUo'c
• Dau tam xdo : A n dau t a m xao r a t t h i c h ho'p
vd'i ngud'i benh dai dtfo'ng, the ty hu" tiet ta
D A U D U A
• Tinh vi : V i ngot, t i n h b i n h
• Tlianh phdn : M o i 100 gam dau dua chiJa 22
gam P r o t i t , 2 gam chat beo, 55,5 mg bot, 4,1 gam chat xo', 100 mg Canxi, 450 mg Ian, 7,6 mg sat, cac
V i t a m i n B l , B2, PP
• Cong dung : Kien Ty bo T h a n , t r i mieng kho
khat, di t i n h , bach dd'i, bach troc, di tieu nhieu Dau
Trang 22dua CO nhieu chat xo" lam cai thien thay the dUdng
trong te bao ngiTo'i benh Tang t i n h mSn cam cua
Insulin, lam difo'ng trong mau ha xuong
• ThUc lieu :
- Dau dua cd v6 sac nit&c : Dau dua ca v6
100-150 gam sfic nud'c uo'ng moi ngay 1 Ian t r i benh
dai du'o'ng
D A U X A N H
• Tinh ui : V i ngot, t i n h han
• Thanh phdn : Chufa t i n h hot, dau beo, Protit,
V i t a m i n A, B l , B2, PP; Canxi, Ian, sSt, Crotin
• Cong dung : Thanh nhiet giai doc, lo'i thuy,
tieu phu, giai thuT chi khat, cam nAng, khat ma non
mu'a, tieu tien b i , phu nud'c bung triidng Dung chCTa
nong khat, tieu tien b i , phCi nUo'c, giai doc thuoc
NgLfo'i bi benh dai difo'ng sinh lo' loet, stfng tay c6
the an nhieu dau xanh, c6 tac dung ha du'o'ng Chat
xo' ciia dau xanh han che nong do diio'ng trong mau,
phong ngCra du'o'ng trong mau len manh, do do c6
the bao ve tuyen Tuy
• ThUc lieu :
- Canh dau xanh : Dau xanh 120 gam nau
nUd'c uong, t r i dai dUo'ng, mieng khat, di dai nhieu,
hay doi, ngUo'l gay
- Chdo dau xanh : Dau xanh, gao nau chao an
t r i benh dai du'o'ng
- Ddu xanh, le, cu cai : Dau xanh 200 gam, cii
cai xanh 200 gam, le 2 qua chien hoac nau chung Sn
t r i benh dai du'o'ng
44
D A U V A N T R A N G
• Tinh ui : V i ngot, t i n h binh hofi on
• Thanh phdn : Co Protit, chat beo, cac loai
dtfcfng, canxi, sat, kem, v i t a m i n B l , B2, PP,
• Cong dung : Kien Ty hoa trung, thanh thuT
giai doc, trCr thap chi khat Dung t r i chufng thuT thap, thiiy dinh tieu khat, tho ta, ty h u tiet ta, chufa dai dUo'ng, xich bach do'i Dau van c6 chufa nhieu chat xcf
Ikrxi cai thien s\i trao doi thay the difdng ciia te bao
ngUo'i benh, tang t i n h m i n cam ciia Insulin lam ha difo'ng giam mo' trong mau
• Chii V • Chat Albumin trong dau van de bi
pha hiiy v i nhiet, cho nen k h i dung phai han che nhiet
D A U D O
• Tinh vi : V i chua, t i n h binh
• Thanh phdn : Chufa Protit, chat beo, cac loai
diTo'ng, chat xo', Canxi, Ian, sat V i t a m i n nhom B,
PP, nhom, dong, cac chat khoang
• Cong dung : Lo'i thuy tieu thung, giai doc tieu
mu, thanh nhiet trCi thap, kien ty, chi ta dung chila chufng dai dUo'ng kem theo phu nUd'c, ung nhot, ta
l y , tieu ra mau, cha't xo' trong dau do lam cai thien
sir trao doi thay the du'o'ng trong te bao ngifdi benh, lam tang t i n h m l n cam doi vd'i Insulin, lam du'o'ng
trong mau ha xuong, lai kiem che SLf tang diTo'ng,
ngan khong cho mufc diTo'ng tang dot ngot, do dd cd tac dung bao ve tuyen tuy
Trang 23• ThUc lieu :
- Chdo dau do : D a u do, gao te n a u chao a n ,
t r i d a i diTo'ng k e m theo p h u nu'd'c
- Thang dau do bi dao : Dau do 60 g a m , hi dao
250 g a m nau a n t r i dai du'o'ng k e m theo p h u niTo'c
• Cong dung : Bo can t h a n , n h u a n ngu t a n g , t r i
g a n t h a n yeu, c h o n g m a t , d a i di/dng, sau b e n h suy
nhUo'c, d a i t i e n tao k e t VCrng den c6 chufa Selen l a m
t a n g k h a n a n g h a p t h u dUo'ng ciia te bao, tac d u n g
g i o n g I n s u l i n
• Thi/c lieu :
- Thang vitng den (hoac hot, hodn) : VCfng
den 15- 25 g a m n a u nUo'c uong hoac t a n bot u o n g t r i
b e n h d a i d u d n g
- Vu:ng den, ho dao, hat tung: M o i thuT 15
g a m t r o n c h u n g gia n a t u o n g v d i nu'd'c n o n g t r i b e n h
d a i du'o'ng h a y b i d a i t i e n
- Thang viCng khdi tit: VCrng den, kho'i tiif, h a
t h i i 6 m o i thuf 15 g a m , hoa cue 10 g a m sSc nird'c u o n g
c h a t beo, diTo-ng, C a n x i , I a n , sat, c a r o t i n , V i t a m i n
B I , B2, C, PP; cac A x i t a m i n deu cao ho'n gao te v a bot m i
• Cong dung : Bo t r u n g hoa h u y e t i c h k h i s i n h
• Thilc lieu :
- La rau khoai lang : N a u v d i b i dao, sac nu'd'c
uong m d i n g a y 1 te Hoac d u n g day k h o a i l a n g k h o sSc ntrdc uo'ng t r i b e n h d a i dtrd'ng
D A U H O A L A N
• Tinh vi : V i n g o t , ho'i h a n
• Thanh phdn : T r o n g dau H o a I a n cd chufa
A l b u m i n , c h a t beo, cac l o a i dtfo'ng, I a n , C a n x i , sat
V i t a m i n B, C, PP
• Cojig dung : Bo t r u n g i c h k h i , g i a i doc l o i
t h i i y , c h i t a , t h o n g n h u T r i b e n h d a i diTo'ng, b u n g
trird'ng, t i e u t i e n b a t lo'i, p h u nd t a t sUa
• ThUc lieu : D a u H o a I a n n a u n h a t hoac d u n g
m a m n o n gia n a t wit niXdc uong, m d i n g a y 1/2 l y ,
ngay 2 I a n , t r i d a i diio'ng
Trang 24tac d u n g cai t h i e n sir t r a o d o i t h a y t h e dLfo'ng cua te
bao ngifo'i b e n h d a i diio'ng, t a n g t i n h m ^ n c a m cua
• Cong dung : B o a m n h u a n t a o , t r i b e n h n h i e t , thifo'ng t a n d i c h , t i e u k h a t , b i t i e n , ho k h a n
• ThUc lieu :
- Thang Thach hoc, re lau, thit heo nac :
T h a c h hoc 30 g a m , r l l a u 15 g a m , t h i t heo nac 30
g a m , L 6 can rufa s a c h da't, sao, t h i t heo t h a i n h o , t a t
ca rufa sach bo c h u n g vao n o i d a t , cho niio'c d u n 2 gio' cho g i a v i t h e m vao de a n
• Cong dung : Diio'ng v i a m t h a n h v i n h i e t , trCf
p h i e n , c h i k h a t , d u n g cho b e n h d a i difo'ng a n n h i e u
k h a t n h i e u , m i e n g k h o , lUo'i n o n g , ngiio'i gay o m , d a i
t i e n k h o T h a c h hoc c6 v i n g o t , t i n h ho'i h a n , c6 tac
d u n g diio'ng v i s i n h t a n , t h a n h n h i e t trCf p h i e n , t h i t heo nac k i e n T y bo h i i , L 6 c a n v i n g o t t i n h h a n ,
n a n g difo'ng v i s i n h t a n , t h a n h n h i e t trCf p h i e n
- Sinh dia, Thuc dia nau thit heo : S i n h d i a ,
T h u c d i a m 6 i thuf 12 g a m , t h e m t h i t heo, na'u c h u n g
D u n g cho ngUo'i g i a b e n h d a i difo'ng, ngtfo'i b i n h thu'o'ng u o n g ra't t o t T h u c d i a qua che b i e n ha'p p h o i
n h i e u I a n goi l a "cufu chUng, cufu s a i " S i n h d i a tac
d u n g t h a n h n h i e t m a t h u y e t , t\i a m g i a n g hoa Co
t h e m T h u c d i a tac d u n g bo a m c a n g Id'n S i n h d i a
Trang 25tac dung rat 16'n doi voi benh dai diio-ng, c6 tac dung
ha thap dtfo'ng mau, bao ve gan Thuc dia va Sinh
dia deu c6 tac dung bo am nhuan tao, thich hop cho
ngL/o'i bi tien TriTo'ng hop ngu'o'i di dai tien long ia
chay, khong dung bai thuoc nay
THIT HEO xAO H A N H T A Y
• Thanh phdn: H a n h tay tiioi lOOgr, t h i t heo
nac 50gr, tiiOng dau, muoi mot lu'Ong thich hop
• Cong dung : Mon an nay c6 cong hieu ich
than, giam diidng huyet Thich hop voi benh tieu
dUo'ng kem chufng 0 ha tieu
• Thuc lieu: Xao t h i t heo trLfdc, sau do cho hanh
tay vao xao chung, nem nem gia vi vCfa an An trong
bOfa an
Xl/GfNG SONG HEO
• Tinh vi : V i ngot, t i n h binh
• Cong dung : Bd am ich tiiy
• Thuc lieu : Canh xiiOng song heo nau Phuc
Hnh: XiiOng song heo 50 gam cho nUo'c vao nau, bo
xiiOng va mo", cho 30 gam Phuc l i n h , nem muoi dung
ngay 2 Ian, dung t r i benh dai dLTo'ng Theo Dong y,
Phuc l i n h c6 t i n h ngot, nhat, binh; c6 chufa cac chat
nhay Albumin, sat, Canxi, Liiu huynh, Magie, cac
loai diidng
Bai thudc c6 tac dung bd nao, manh than, ich
ty, hoa v i , tham thap loi tieu, an than, cac loai
diro'ng ciia Phuc l i n h c6 tac dung ha diidng trong
mau, lam manh t i m , ha huyet ap, ufc che ung nhot,
tang kha nang khang khuan ciia cO the
CANH XU'dNG HEO HAT SEN
• Thanh phdn: Xu'Ong song heo mot cai, hat sen
lOOgr, tao do 20gr, moc hu"Ong 3gr, cam thao 2gr
• Cong dung: Mon an nay c6 cong hieu dtTo'ng
am bd than Thich hop voi benh tieu dir6"ng kem chufng 6" ha tieu
• Thuc lieu : Xu'Ong sd'ng heo rufa sach gia nat,
hai v i thud'c sau dung vai boc lai, cho vao ndi cung vdi tao do va hat sen, ham voi niTo'c bSng lijfa nho
trong 4 tieng K h i dung t h i udng ntrdc la chinh, c6
the a n t h i t tao va hat sen
- Hodn da day heo Hoang lien : Dung 1 cai da
day heo dUc cho vao 150 gam bot Hoang lien Qua lau can 150 gam, gao bach lu'Ong 150 gam, T r i mau 90 gam, Mach mon 60 gam, hong chin gia ra lam vien,
mdi ngay 10 - 20 gam (30 hoan) t r i benh dai du"6"ng
GAN HEO
• Tinh vi : V i ngot, dSng, on
• Thanh phdn: Trong gan heo c6 cac chat
Albumin, mo", cac loai diTdng, Canxi, Ian, V i t a m i n A,
B l , B2, C, PP; Selen
Trang 26• Cong dung : Bo g a n s a n g m a t , diren g h u y e t ,
d u n g cho chufng hU' nhuo'c v a n g da, do m a t , t h a n h
m a n h , p h u t h u n g , ciTo'c k h i G a n heo chuTa n h i e u
S e l e n , v a n g u y e n to v i lu'o'ng t h u c day n a n g liTc h a p
t h u cua te bao, tac d u n g tUo'ng d o n g ciia I n s u H n ciia
t r o n g 1 p h a n tiif ciia I n s u l i n c6 2 n g u y e n tuf k e m , c6
q u a n he vo'i h o a t t i n h ciia I n s u l i n V i v a y c a t heo c6
i c h lo'i d o i vd'i ngUo'i b e n h d a i diTo'ng
• Thuc lieu :
- Thang cat heo Ky txi; : C a t heo 1 d o i , K y tu'
10 g a m , H o a i san 15 g a m
52
• Cdch die hlen : C a t heo l o t bo m a n g , g a n rufa
sach c a t t h a n h m i e n g , cho vao n a u c u n g K y tuf, H o a i sorn, cho t h e m i t d a u v a m u o i t r i chufng d a i diTo'ng
k e m t h e o b e n h d i t i n h , K y tiif v a H o a i so'n l a h a i v i thuo'c CO tac d u n g h a d u d n g t r o n g m a u
T U Y H E O
• Tinh vi : V i n g o t , t i n h b i n h
• Cong dung : I c h p h e , b d t y , n h u a n tao, chufa h o
do p h e t o n , k h a c r a m a u , si/ng p h o i , s u y i n , t y v i hiT, sffa k h o n g t h o n g , da c h a n t a y b i nu-t ne, d a i dLr6'ng,ty hiT m a s i n h r a b e n h l y T u y heo Q u a n g C h a u goi l a
T r U h o a n h lo'i, l a y t a n g b d t a n g , d o n g k h i tu'o'ng cau,
CO tac d u n g t r e n co' t h e ngiTo'i, dieu t i e t cong n a n g
t u y e n t u y , b d h i f d a n k i n h , b d i b d co' t h e
• ThUc lieu :
• Bot tuy tieu khdt : T u y heo rufa s a c h say
k h o , n g h i e n v u n , ud'ng m d i n g a y 3 - 6 g a m , n g a y 3
I a n , u d n g vo'i nUo'c n o n g , t r i b e n h d a i du'o'ng
- Thang tuy heo ran ngo : T u y heo 1 c a i sSc
v d i 50 g a m r a u ngo, m d i n g a y ud'ng 1 t h a n g t r i b e n h
d a i du'o'ng, u d n g 10 n g a y l a m o t l i e u t r i n h
- Tuy heo bot san day : T u y heo 1/2 cai, b o t s a n
day 50 g a m , n a u niTo'c t u y heo d u n g de n a u h d b o t s a n day, a n m d i n g a y 2 I a n , a n thiTo'ng x u y e n T r o n g h o t s^n day co n h i e u l o a i duo'ng l a m h a du'o'ng t r o n g m a u ,
g i a i n h i e t , t r i j ' p h i e n c h i k h a t , g i a i co' t h a n h n h i e t
- Thang tuy heo mach nha : T u y heo s o n g 150
g a m , m a c h n h a 3 0 0 g a m t h e m niCo'c sac l a m t r a de
u d n g , m d i n g a y 2 I a n ; tac d u n g r a t t d t M a c h n h a co tac d u n g k i e n t y t i e u thiTc
53
Trang 27- Thang gidi khdt tuy heo : Tuy heo 1 cai,
Hoang k y 18 gam, hot Hoai so'n 30 gam, hoac t h e m
bot T h i e n hoa phan, hot sAn day m6i thuf 12 gam
sac uong t r i benh dai dUo'ng k h a t nhieu, uong nhieu,
dai nhieu, met moi
- Thang tuy heo Hoang ky Hoai sc/n : Tuy
heo 1 cai, hat y di 30 gam, Hoang ky 60 gam, Hoai
s6"n 120 gam Triio'c tien nau Y d i , Hoang ky, Hoai
so'n loc lay nu'o'c bo ba, cho tuy heo vao nau soi, lay
nUd'c uong Cong dung Ich k h i kien t y , nhuan tao trCr
n h i e t ha di/o'ng chi k h a t , chUa phu thung
- Thang tuy heo Hoang tinh Ngoc true : Tuy
heo 1 cai bo mo" mang riifa sach, Hoang t i n h 24 gam,
Ngoc true 30 gam cho vao noi dat, cho li/o'ng niJo'c vCra
du, dun soi liifa to, sau do dun lufa nho khoang mot gio'
(60 phut), xong roi uong canh va an t h i t Cong dung
diio'ng v i am, nhuan phe chi khat, dung cho ngUo'i dai
diTo'ng phe v i am h i i , bieu hien cac trieu chufng mieng
kho uong nhieu, hong kho lUoi tao, tieu tien nhieu,
hay doi, gay go, lUo'i viem do, reu trang mong kho,
ngUo'l gay yeu, mach te sac Hoang t i n h v i ngot, t i n h
binh, nhuan bo t y dao'ng v i , bo phe nhuan tao Ngoc
true v i ngot t i n h binh, nhuan tao, them am dUo'ng v i ,
sinh t a n chi khat Hoang t i n h ngoc true c6 tac dung
ha dUo'ng trong mau
- Thang tuy heo Hoang ky Sofn thu nhuc :
Tuy heo 1 cai, Hoang k y 30 gam, Sinh dia 30 gam,
Hoai so'n 30 gam, So'n thu nhuc 15 gam, nau canh
uong, t h i t de an Tac dung diio'ng phe bo t y nhuan
tao Dong y cho rfing lay tuy bo tuy, do do t r i duoc
benh dai dUo'ng, Hoang ky eo t i n h co bieu liem h a n ,
bo trung Ich k h i , chi khat; Sinh dia thanh nhiet m a t
huyet, tu" am, lo'i tieu, ha diio'ng trong mau Hoai so'n
kien t y , t r i tieu k h a t do'i ha So'n t h u nhuc bo gan
t h ^ n , sap t i n h , chi han, t r i tieu khat
T I M H E O
• Tinh vi : V i ngot, m a n , t i n h b i n h
• Thanh phdn : Trong t i m heo c6 A l b u m i n , mo',
Canxi, Ian, s&t, V i t a m i n B l , B2, C, PP; Selen
• Cong dung : Du'o'ng t a m an t h a n , bo huyet, t r i chufng t a m quy (hoi hop), chufa mat ngu, hay mong
T i m heo chufa nhieu Selen, cac nha khoa hoc N h a t Ban da nghien cilu thay Selen c6 tac dung thue day kha nang hap thu du'o'ng cua te bao, eo boat t i n h
sinh ly dieu tiet, sti thay the difo'ng ttio'ng dong vo'i
Insulin NgUo'i benh dai du'o'ng thUo'ng an cac thufc
an CO chiJa Selen, se giup viee ha du'o'ng trong mau,
cai t h i e n benh dai du'o'ng
• ThUc lieu :
- Ngoc true tim heo : Ngoc true 100 gam bo tap
chat cat nho, cho niio'c vao nau 2 Ian, con lai dp 100
ml T i m heo thai nho rufa sach mau, dung 15 gam, hanh 15 gam, rufa sach dap dap Cho vao noi vo'i lUgfng nu'o'c thich ho'p, cho them 2 gam Hoa tieu; cac thuf dem dun soi sau do cho nUd'c ngoc true vao cung nau Sau do cho them muoi, hot ngot, du'o'ng, dau me
D A D A Y D E
• Tinli vi : V i ngot, on
• Thanh phdn : Chufa A l b u m i n , mo', du'o'ng,
Canxi, Ian, sat V i t a m i n B l , B2, PP
• Cong dung : Bd h\i, kien t y v i , dung thich hdp
cho ngLTo'i hi benh dai du'o'ng h\i nhu'o'e, tieu hoa
kern, mo hoi t r o m , dai nhieu
Trang 28• Thuc lieu :
• Phi thiiy da day de : Da day de 200 gam, cong
cai dau 100 gam, cai trfing 100 gam, bot dau me, muoi
an, bot ngot, gCtog, hanh, toi vCfa dii Cach lam: da
day de cat dai 6,5 cm, t h a n cai dau, cai trfing bo goc,
cat rong 1,5 cm, dai 6,5 cm Da day de dung nil6c soi
nhung qua lai bo vao nifo'c lanh cho nguoi H a i thuf cai
dau va cai trSng nhung vao nu'o'c soi, sau l a i nhung
vao nu'o'c lanh vo't ra Cho dau cai vao chao, dao qua
hanh, gCfng, toi, cho mot It bot vao quay t h a n h nu'o'c,
sau do cho da day de, cai vao, cho them bot hoa tieu,
muoi, hot ngot vao day vung dun liira nho ham 2 phut,
sau do cho lufa to cho dac, rJo'i dau vCfng len
• Cong dung : Bo hiT nhuo'c, k i e n ty v i , dung cho
ngiio'i benh dai du'o'ng ma suy nhiTo'c cof the, tieu hoa
k e m , ra mo hoi t r o m , dai nhieu Ian, con c6 tac dung
boi bd CO' the, m a n h t h a n k i n h
S I T A N G I T A
• Tinh vi : V i ngot, mat
• Thanh phdn : 100 gam sCTa ngiTa c6 91 gam
nUo'c, 2,1 gam A l b u m i n , 1,1 gam mo', 6 gam diio'ng,
0,4 gam t r o
• Cong dung : Bd huyet nhuan tao, t h a n h n h i e t
chi k h a t T r i benh dai duo'ng, huyet hu, phien nhiet
• Thuc lieu : SHa ngiia nau soi, mdi ngay udng 3
Ian, moi Ian 1 co'c, t r i benh dai du'o'ng ma hay doi
bung
• Tinh vi : V i ngot, mat, t i n h b i n h
• Thanh phdn : Chufa nhieu chat diio'ng, mo',
A l b u m i n , k h a n g the, khoang chat
• Cong dung : Bd ngu tang, b d huyet, hoa k h i ,
sinh CO', an t h a n , m a n h gan cot, ich t r i , m a n h Ty v i ,
thong n h i , m i n h muc Dung t r i benh dai diio'ng
• Chu y : Ngufo'i bi b e n h dai diio'ng gay yeu
dung cac loai thUc p h a m che tCf suTa, n e n map ra,
c a n b a n che
SIJ'A O N G C H t J A
• Tinh vi : V i ngot, chua, b i n h
o Thanh phdn : Co nhieu p r o t i t va 20 loai axit
amin, k i c h t h i c h to, khoang chat, V i t a m i n , chat beo, dung moi va c6 ho'n 70 loai chat c6 t i n h phong xa
• C6?ig dung : Co tac dung bdi bd co' the, ich gan,
kien ty, ha diJo'ng trong mau Sffa ong chiia c6 kha n&ng tang sufc de khang ciia co' the, day nhanh kha nang ho'p t h a n h chat protit, day manh sinh thufc, keo dai tudi tho, dieu tiet huyet ap, tang tao mau
T R t y N G G A
• Tinh vi : V i ngot, t i n h b i n h Ke tiif t h a n h ngot,
mat; Ke tijf hoang ngot, b i n h
• Thanh phdn : T r o n g trufng ga chufa 14,7%
Protit, chii yeu la A l b u m i n triJng bao gdm 8 loai
A x i t a m i n r a t can cho co' the ngLfo'i, ngoai ra con co
md, nhieu loai V i t a m i n , Canxi, Ian, sat T r o n g long
do trufng co chufa chat nhay, Cholesteron, chat nhay
sau k h i tieu hoa thoat ra chat k i e m g i u p t a n g t r i
nhd'
Trang 29• Cong dung : TruTng ga c6 tac dung bo ngu tang
ich k h i dxidng am, dieu hoa ngu tang, c6 tac dung
to't doi vdi benh dai dadng ; ,
• Thi/c lieu :
- Thang Tuy heo Ba thai triXng gd : Trufng ga
3 cai, rau chan v i t 30 gam, tuy heo 1 cai, 3 v i nau
thanh canh dung tif tit mot ngay 3 Ian
- Nhdn sdm long trdng trjing : N h a m sam 6
gam nghien thanh hot, long trfing trufng ga 1 cai,
tron hai v i uong moi ngay 1 Ian Lieu t r i n h 10 ngay
N h a n sam boi bo nguyen k h i , sinh tan chi khat, ha
dUdng trong mau, long trang trufng dU8ng am sinh
tan, nhuan tao chi khat, hai v i ho-p lai c6 tac dung
tot doi vd'i benh dai dudng
- Thien hoa phan trvCng gd : Thien hoa phan
12 gam (nghien bot), trufng ga 1 cai say kho, bot
Thien hoa phan vdi bot trufng ga t r o n lam banh,
m5i Ian uong 6 gam, ngay 3 Ian Thien hoa phan
sinh tan ha hoa, nhuan tao chi khat, trufng ga bo
ngu tang, ich k h i dLfo'ng am, sinh tan dieu hoa ngu
tang, CO tac dung rat tot doi vdi benh dai dtio'ng
C A N H C A T H U
• Cong dung: Mon an nay c6 tac dung giam
difo'ng huyet Thich ho'p vdi moi loai benh tieu di/o'ng
Trong la lach cua ca thu c6 chCra nhieu InsuUn
• Thuc lieu:
Ca thu mot con, muoi, hanh, tieu, gCfng, iLTo'ng
vCra du Ca rufa lam sach nau canh, nem gia v i luo'ng
vCra dii, uong nu'dc an ca
111 CAC LOAI NONG S A N
S A N D A Y
• Tinh vi : V i ngot, cay, t i n h binh
• Thanh phan : Trong san day c6 nhieu t i n h
bot, diTdng
• Cong dung : Giai co* thanh nhiet, trCr phien
chi khat, chat du^dng chufa trong san day c6 the ha dUo'ng huyet
• Thi/c lieu :
- San day nau chao : M o i Ian dung 30 gam
sSn day, gao te cho lu-o'ng n\i6c vCfa du thanh chao
loang, them muo'i va gia v i de an Dung t r i benh dai
dLfo'ng, v i nhiet thuo'ng tan, thanh vi nhiet trCr phien
khat, CO the dung 4 mua
C A C H U A
• Tijih vi : V i ngot, chua, t i n h ho'i ban
• Thanh phan : Trong ca chua c6 1,5 - 4,5%
du6-ng, Canxi, I a n , sSt, Bo, Manhe, dong, l o t ,
V i t a m i n C, B l , B2, Carotin, Idem, Axit hoa qua
• Cong dung : Sinh tan chi khat, kien t y tieu
thuc, luo'ng huyet binh can, thanh nhiet giai doc, t r i benh dai dtrdng cao huyet ap, benh than, day mSt chay mau, t r i mieng khat, an uo'ng kern Nhieu chat
xuc tac cua ca chua c6 tac dung tro' tieu hoa, lo'i tieu
• Thuc lieu :
• Cd chua tiicfi : M6i buoi sang an song 2 qua,
tac dung giam ap cam mau, t r i benh dai difo'ng, cao huyet ap, mat ngii, day mat xuat huyet
69
Trang 30- Nit&c cd chua vd dUa hau : Ca c h u a , diia
h a u ep l a y niio'c, gop h a i thuT lUo'ng d u n g t u y y , d u n g
c h a t beo, n h i e u A x i t a m i n N g o a i r a con chiJa S e l e n ,
C O tac d u n g t o t d o i vd'i b e n h d a i du'o'ng
• Cong dung : Bo p h e , i c h V i C h a t t h o cua
hiTo'ng c o n chufa n h i e u c h a t c6 t a c d u n g h a mo' t r o n g
m a u , t h i c h ho'p cho ngUo'i b e n h d a i du'o'ng, c6 liTo'ng
' • Cdch lam : RiJfa sach n a m htro'ng, moc n h i
t r f i n g , k i m c h a m n g a m nu'o'c, cfit dau p h u t h a n h
m i e n g cho l e n chao d a u c h i e n t h o ' m d a u p h u , cho
t h e m m o t i t nu'o'c, t h e m n a m hiTo'ng, moc n h i , k i m
c h a m vao d u n n h o lufa nu'a g i d , cho t h e m m i e n g d a u
x a n h , h a n h , g i a v i
• Cong dung : T h a n h difo'ng phe v i , k h o a n t r a n g
h a t r o c , h a du'o'ng m a u D u n g t h i c h ho'p cho ngUo'i
b e n h d a i du'o'ng, m i e n g k h o k h a t , u o n g n h i e u a n
n h i e u , fin diio'c m a v a n g a y go, d a i t i e n k h o t a o , h o
k h a n k h o n g c6 d a m , b i e u h i e n ciia phe a m hir N g i f d i
d a i du'o'ng k e m t h e o lao p h o i hofic v i e m k h i q u a n cung r a t t h i c h ho'p
- Long trang chitng nam hoa : N a m h o a k h o
100 g a m , nu'o'c l o n g t r f i n g trufng 750 g a m , d a u c h i n
100 g a m , muo'i a n vCfa d u
• Cdch lam : N g a m n a m v a o nu'o'c cho m e m , bo
c u o n g rufa s a c h , n g a m nu'o'c bo c a n ba N g a m n g a p
n a m vao l o n g t r a n g trufng ga cho vao b a t to ( b a n g
d a t , su') d a y n f i p l a i , d a t l e n lufa chUng 15 p h u t t r i i t xuo'ng rU'd'i d a u vao
• Cong dung : I c h v i bo g a n , dtrSng h u y e t m a n h
g a n cot, h a mo' t r o n g du'o'ng, h a h u y e t a p D u n g
t h i c h ho'p cho chu'ng d a i du'o'ng t h i e u m a u , coi xu'o'ng, mo' t r o n g m a u cao, v i e m g a n A N a m h o a l a thUo'ng
Trang 31• • Cong dung : Co tac d u n g n h u y e n k i e n t a n k e t ,
t h a n h n h i e t lo'i t i e u , t r a n k h a i khuf d a m , b i n h suyen
h a a p , d u n g t r i t u y e n g i a p t r a n g b e n h h a c h co b i
su'ng, l a m ba k e t h a c h , t h i i y t h u n g , s a n k h i , h a
dLfo'ng, h a h u y e t a p , n g a n nguTa xo' cufng d o n g m a c h ,
n g a n ngCra b e n h beo p h i , t r i b e n h d a i diTo'ng C h a t
keo CO t r o n g H a i d d l l a m o t c h a t da dacfng, c6 tac
cho ngLTo'i b e n h d a i diXo'ng, cao h u y e t a p , mo' t r o n g
m a u cao B i dao c6 tac d u n g t r i b e n h d a i diio'ng v i c6
c o n g n a n g t h a n h n h i e t g i a i doc, lo'i t i e u h o a d a m ,
g i a i thuf c h i k h a t , y d i k i e n t y lo'i t h a p bo p h e , chu
t r i t i e u k h a t Cac v i d u n g c h u n g l a m thufc Sn c6 tac
d u n g t o t do'i vd'i b e n h d a i diio'ng
p h a t h i e n ntfo'c che l a n h t r i b e n h d a i du'o'ng N g h i e n
ciJu n a y da di/o'c to chiJc siirc k h o e t h e g i d i thCfa
n h a n T r o n g l a che c6 cac c h a t t h u c d a y n h a n h s i i jio'p t h a n h cua I n s u l i n , d o n g tho'i c6 chufa cac c h a t (ja du'o'ng, c6 k h a n a n g h a du'o'ng t r o n g h u y e t , n h U n g fn/d'c che l a n h p h a i d u n g nu'd'c l a n h de h a m t r a , n e u
d u n g nu'dc soi hoac ntTo'c n o n g de p h a t r a t h i se p h a jiiiy cac c h a t da du'o'ng, h a t h a p h i e u qua chufa b e n h (chat da d a d n g n a y chufa n h i e u t r o n g t r a t h o )
• ThUc lieu :
- Nit&c tra lanh : L a y 10 l a che, d u n g 200 m l
nUd'c l a n h de h a m , m 6 i I a n d u n g 10 - 100 m l , m o i ngay uo'ng 3 I a n t r i b e n h d a i du'o'ng
• Litu y : Nu'd'c che l a n h , uong vao d i day b u n g ,
do do thu'o'ng t h e m gCtog vao de n a u , hoac uong n o n g
M O C N H i D E N
• Tinh vi : V i n g o t , t i n h b i n h
• Thanh phdn : T r o n g 500 g a m M p c n h i d e n chiJa 53 g a m P r o t i t , 325 g a m du'o'ng, 25 c h a t xo' t h o ,
175 m g C a n x i , 105 m g I a n , 925 m g s&t C a r o t i n ,
V i t a m i n B I , B 2 , C, c h a t beo 1 g a m , c h a t n h a y
• Cong dung : T u a m i c h V i , h o a t h u y e t n h u a n tac d u n g t r i b e n h d a i du'o'ng, b a n g t r u n g d d i h a ,