1. Trang chủ
  2. » Nông - Lâm - Ngư

Vấn đề phát triển đồng bào thiểu số Tỉnh Bình Thuận

105 378 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 105
Dung lượng 27,61 MB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

pkdn dot nhijCng y ktm phot btm tAong Ludn vS.n; nkUng y kA,m dd do tdji gta hoh.n tod.n akiu tfidch nhtm... n&o ikitc ALt ikLck-kcfp doj.. nhUnjg chlnk-Aack chiiwg cua cklnk-cyxy^ nhfs

Trang 1

HOC-VIEN QUOC-GIA HANH-CHANH

Trang 2

pkdn dot nhijCng y ktm phot

btm tAong Ludn vS.n; nkUng y kA,m dd do tdji gta hoh.n tod.n akiu tfidch nhtm -s

Trang 3

- Nguyen Bo-Trtto'ng Phu Thu-TiCcmg dao trdch Lien-lac Quoa-Hdi

^d tdn £ink hu'o'ng dan ckung td< kohn tkbnk Zu&n vSn nh.y

Trang 4

* GIAO-SU* VIEN-TRUdNG

* GlXo-SU" PH(5 VIEN-TRUi^NG

* QUI V I GlXo-SU'

trong'BAN GIANG-HUAN

f a tqn tarn gldng day vci gldp 3iJ ckung tdl

tAong i>ud't hoc khoS 1970 - 1973

Trang 5

* KfNH DANG * K / N H D A N G

- Hu'ohg Hon THAN PHU

- Huong hon Anh LAM-QUANG-CHUYEN

^ nht&ig ngd-y thong xdt xo chtng

chdt da -in dam nit bta long ght

dn -itj.' HV Sim CAO C A ' cho mot LC&C

Trang 6

Ti'hlH BiNH THUlN 1

ChUo'ng t h u - n h a t - THU'C T R A N G X A H O I VA^ T H U C T R A N G

PHA'P C U A • D O N G ' B A O T H I E U SO ' 2

Mvio A.- Sy HitN HU'U cfjA BONG BAO THIEU SO 2

Voct.n T - P d n io - 2

Voan I I - UqaoYi goc 3

Muc B,- THUC TRANG CUA DBNG BAO THIEU So' _ 7

•Poan I - Tfiuc tn.anQ hlnh hoq.t KCC hoi 7

Voan I - TKvio'c thhl ky Phdp thuoc 1 9

-Voan I I - Tho'l Phdp thagc 19

Voan 111.' Thctl ky cht do higd VXnh Vle,m 2 0

Trang 7

doan I f - Tho'l ky 6au each mang nUm 1963

Muc B.- THOr KY DE NHI CONG HOA 25

ChUdng t h u ' n h a t - NH0NG SU' KHifiM KHUYET, TRO' NGAI

VA^KHO KHAN K H i ' T H U t HIEN TRONG

Mua A.- NHJfNG SV'KHIEM KHUYET 36

Muc B.- NHlfNG TRO' NGAI VA KHO KHAN KHI THlfC HIEN 3 9

^oan I - y e u t o nhan Au: 1 39

•Ooan 11,- Via td'dla da' HO

Voan I I I - via to chl'nh q a f i n ^ 1

^oan I f - Vza t o c h l i n tfianh "+3

Chu'o'ng t h u - h a i - MOT^ V A I N G H I L I E N QUAN D E N

VAN D E PHAT T R i f i N DONG BAO T H I E U SO

'Muc A.- THU' DAT LAI CO' CAU VA VAI TRO

Trang 8

^oan T.- Off qaan daJi dl^n d^dng bd.o _ 4 6

A LSp p h d p - i 6

B H 6 i Dong T i n h 48

A To' chii'c T o a Hanh Ch^nh T i n h 50

1 Cdi cdoh ruong dat 5 9

2 Dan thuy nhdp dien 61

B Chan n u o i _ 63

C Ky nghe _ 63

2 Khodng sdn 64

2 Lam sdn vh ady ky nghe 64

D Ho'p t a c x a vh Quy t i n dung _ 65

3 Tru'dng ahuy§n nghiep _ 72

B Ke' h o a c h giu'p d <5 hoc s i n h dang t h e o hoc 72

C Tho' ngU v a v a n h o a _ 72

Trang 9

i v

-Muo C- PHAC HOA KHU VU'C THI TU' KIEU MKU

doan I.- ^ nghJCa <jCL^\jal tKo cda kha vi£c

Trang 10

doi- v&t in.^ ^ ) chua^-ioc 7k<Leu-Ao vcfi ixjri'^-con.g gha 2 i/u.eu ngut^i d a Jidu l^iong phcu La v a n - d ^ tkuqc

±kom-c^y.hx cku^en-doc c a a nJtih cbn qu^^ di^dh.(^-ih(y^,rthHizg a^Lgd"^ can-bd kdnA-chdn/i iAiicfc iMJi iluic M dutcfc pkuc-vu c^oc-gin d&n-i3c da phcu ofian-idm n n ± nJnJ^ Su! ajuan tdm dutcfc ike kiJen bdn^ izhltng M m.4.ei-md^ kkcuJ-diu, ^uy gam de

A^iL torug-kiyp JiojL khu dong gop mdi vdj y keen dLck ikiic J.iLen.-qjUan den v a n - d ^ ckunjg cua q^oc-gjux, (f\oJL A-urA-vJLen

CO moi hhuynk-kiicfnjg n^ki.en-c&u /u.en.g b^At, koac c/it hkao

A a i nhJuOxg n.ep ^ong of ate, hko /iCf cua fiq, de A^JL diia n a

nhutng y.-kiL&x AA-eng cua mXnh v% cac bi.en.-pkap ikLck kctp, Hoac nghfCen.-ahc nfubrg n.guy.en.-vqn.g,nluinjg nhu-Cjctu vh nluhig

ddA h.o4- Cling koat-dong cua cac pkonig-ijiho ddu-ijwnk cua

ngctd'A iki.eu-/io de Aau cUng nkdn xJei nkHng k&u-c^a c u a cac pkomg-tjihii vh muc-dLcL cua c u e ckjunh-Aack c u a nkd dim

djL£cfn,g-iJk!f4^ Mkutnjg c a kox v a n kkdng t/ionk h k o i ank kiicfng ko-ii£cfn.g c u a kcu ikL£c-±nang xa-koi vh.' ikLic-±A.azg pkap-ly

Quon-a^em cua ckunjg io^, van.-d^ pkdi-i/u.en ddn.g baa ikA.eu-/^o kkon^ pk&^ b&i agudn i l ^ khu-a^a ckLnk-ijUL,

n.eu CO cung ckl n.§a nJihin mdi i.ac.~dqn.g cklnk-tn.^ ii£c Jih

Trang 11

khu da ihitc AI£ dem Lax rw cdta dm ao cko ko, chJink-(^y.hi bkong cdn pkcu Lo n^cu bjL Qdrn^-yian < ^ ^ m AJU kay. nhUh.^

dd^ ken cua mdi vhj cA-nkdn i(f^.-dwxg. iAp-ihe ho Jink

ilnk ckdt-fAac ikuto-ikh ko nkOn K e i cke-dd cklnk-tru n&o ikitc ALt ikLck-kcfp doj vcfjL ko Hcfn ruJCa vcf^. in.en ^ ckun^-ioc, cyxa ik&i n.di hko-hkan doj_ V&JL hkuda hko da

btuL. iu^n-vOn, rteu /i^trfJU ngk^Jen-djiu ikdi Aii muon dx Adu

vho ikiic-inaixg xa-ko-iL cua mo-i ckiiru^-iqc vh, ahlJdxg. ng.uy.^

do gd-y incf ngaj v& pkLa cklnk-gay^ irwng hhu ikLfc-Lcin nkjuCng b^en-pkdp Do do, ckurig iQjL ckX Lay mdi hkdn<^-'^4jan

kaix-kep de hk&o-ciiu Kkx ckon ilnk Btnk-TkudrL Ldm hkuSrt

hko cua bhjL JjuGn-vOn, iuy hkorv^ dai inorxj^-iSm vd.o d^ ikiic-ijiong pkap-ly (ilnk Blnk-lkuan hkoag c6 ahUn-^

vdn-koai-djong dau-in.onk cua dhng.-bho ikjLeu-Aojrdutng ba nkom

ckuri^-idc hkac nkau (cdc ilnk ijien cao-ng.uyen ckL gdm

moi ckung,~ioc ikuoc lo(uJ cun;g id m d i van d^ hko -Hicm do-iL vcfJL hjLen-ih&c cua cn.-nk6n Aujik-v^en

Diii^c may-m6n ihjutc-iAp iajL iXixk Blnk-lkuqn inong

Auoi ikdfjL-gjuan 12 ikang, iuy ng&n.HX'^LU. nhiinsg ckurig idjL

da muc-hlck iu!<ifn.g-iQn nkdng bi-Qn-doi cua xa-kd^ dbng

bbo ihjuQU-Ao ciua nkHng cklnk-A&ck c u a cklnk-ouyht.Kkdng

ike il-ml ij^ei-h^ nkitrig bi.Qn~pkdp n&m i/wng cklnk-ACLck

dh. iJuec-hjuen, rduirug vSu a£(Atg-v^ cua n.gLe(!fJL k^nk-ckdnk,

ckdnq idjL hkoag ike hkdng n^a /la d&y nkuhg hei-c^d ikitc

ie i& nkUng co-g&ng vd ik^^^n-ckl c u a cklnk-c^y^n \/dy

nkUng ijicf-rtgcu. vh nkHng hko-hkan pkdi-xudi iCt rduing yeu

io njdo, pkcu. ckang no bai ngubn iHt yeu-io xa-kd^ iiic ih

nkUng k&nk-ddrig ik^-cf iank-dqm cua dbng-bdo, bcfJL Aii pkd

Trang 12

^c?Gx cua cLcSx-iyionk, bcfị mdị vhx n.gaỵ^-ị&c khnK-ck&nk kaỵ bcfjL ỵeu-io djux-dii f^ong ikaan tjum V^jug, nJu&ig ^ hho-hhan hfiong pkcụ Id bcfJL mdị lyeu-io njJ^g bjLei nho ca, mti no boo gdm iai ca nAcdzg i^OLi-io in.^.Do do, ^ ng/n.^ ciiu iaị ca rJiUng ỵeụ-io ijien dH inang moikkdag gum nho kep, nhjutwg khx chn duCa /la moi vbu- ỵ keen LLen-(p.an den vdh.-d^ ph.ai-iyụen dsSng-bho ih.JLea-AO dẹ gx.om dx m6i vhJL ikjLea ^oi vd mdi vhju ^ajL-lAn vl nhUnjg chlnk-Aack chiiwg cua cklnk-cyxy^ nhfsm g^ajL-cuyei nhitng đJL kôL ckinh.-in.4., nhiing kkdng kodjz-iodn ikLck-kcfp cko mdi vtụ djua-pkcicfng, van cdn c^a io-iai dộ V&JL kka-nong vd ikd'rC-gịan kotm ikdnk lu&n-van

1/1 M chn-ikẠei caa mdi AL£ kkao-aiu hkack-qj.an

v & k4.hr.-ii£(^g xa-kô dẹ co nkitng dH-kcen mh ckung i3^

cko ia can-b5n., cko nen ckung idJL kkdng ike ii£ doi mink pkia ckJink-cyxy^ cung nkuC pkia ngctdf^ đn ihu-kitcfng

lay nhjLtn, vdi- licfc vong pkuc-vu Quoc-~§ịa ]//.eĩ Nam vd d5ng-bbo ik^eu-.40 iaụ mdi (dng-Bdng dJLa-fkctctwg

no Ạ njLeng de gop pkhn x£Lỵ diing mdi <yj.oc-gịa ijLOX-bd vb iujik-ikhn kod.-dc)ng da Aoị Aawg cko ckL^-kcd&ng cua d^ icụ iu&n-vnn nhig Hktinjg dong gop caa ckiln^ idj dH ib nkuh.g y-kjcen /ụ^g nkuCwg da co-gioig Ida-Jjoc cung von f^dng ck&c-ck&n ifiank HIOJL ckụ-ap.an dH cku-ciixan dy JLb Jjbng ikjLeí-ika muon xtLig-diing mdi đn-idc kob-dtSng vd đng-i^Sz

Trang 13

I V

-D A N N H ^ P

Mot d i p nao do, d u - k h a c h d i ngang qua d i a - p h a n

t i n h B i n h T h u a n de x u o i ra T r u n g , sau k h i r a k h o i t h i

-xa P h a n - T h i e t , h\i6ng mat ve p h i a Dong-Nam each t h i - x a

5 km t h a y mot t h a p cu siing-sQng t r e n d o i cao Du-khach

t i e p t u c h a n h - t r i n h , canh nh5ng don b o t nhiing ng\id±

l i n h vc^i dang ngiJci'i den xam t a y g h i c h a t cay s u n g , mat hu!c?ng ve x a - x a de t h e o d o i bong t h u Den doan diic^ng Suot Nhuom ( e a c h t h i - x a P h a n - T h i e t do 40 km) d u - k h a c h khong con gap p h a i k h o - k h a n v i diic^ng ngap day nhiing

n\idc n h i i tr\i6c k i a , nhh ban t a y k y - d i e u cua dong-bao

d i a - p h i i c ' n g da dan n\idc vao nhiAng t h i i a r u o n g ma triic^c

k i a c h i l a nd± h o a n g - v u de s a n - s a n g quanh nam dcta bong

k e t t r a i Suot khoang diio'ng x u y e n qua d i a p h a n , d u

-khach t h a y r a i - r a c mot v a i h i n h anh ngiici'i dan ong hoac dan ba m i n h t r a n l i i n g mang g u i l a m - l u i n h x i h a n h - d i e n

vc?i cuoc song h i e n t a i , cung nhxi t r o n g qua khvl t o - t i e n

ho cung da h a n h - d i e n

Nhiing s i i - k i e n t r e n t i e u - b i e u cho nhOng s a c - t h a ' i

d o c - d a o cua ba nhom dong-bao t h i e u - s o h i e n dang song t a i

t i n h B i n h - T h u a n Do l a nhom dong-bao Thiic'ng Mien Nam,

nhom dong-bao Thvldng Mien Bac va nhom dong-bao Cham Co

du nhiing d i ^ c - t i n h c a n - t h i e t de x a y - d i & i g mot x a - h o i t i e n

b o , ho g i a u n g h i - l i i c , hang say lam v i e c , ho co mot y

c h i v3ng manh q u y e t h y s i n h mang song c a n h a n va g i a

-d i n h -de b a o - v e t i J - -d o , q u y e n - l c ^ i , c o n g - l y va nhiing g i

da tao^dufi^c, ho co mot nen v a n - m i n h r i e n g the-ma mai

den t h e - k y 20 n a y , k y - n g u y e n cua thhl n g u y e n - t i i ma hanh

phuc cua ho van c h i c h a t - c h i i a vao mot c a i g u i be n h o

Trang 14

ho C O t h e dao x6± c a n - t h a n mot manh d a t s o i da khong

maumc? l i e n t i e p s u o t n g a y , ho c h i ngiJng t a y k h i c a n

-t h i e -t B m h - -t h i i o ' n g ho nhu m i , h i e n hoa nhi^ng k h i hvhi

s-d khong mot a i c6 quyen phu nhan dxic t i n h gan l y b a t nguon t\i mot y - c h i sSn c6 q u y e t b a o - v e l y - t u f c ' n g t h i e n g

l i e n g cua h o , lyt\ic?ng t h i e n g l i e n g l a quyen t i i d o c a

-nhan b a t - k h a xam-pham b a t cxi t\i mot b a o - l i i c nao d\ia d e n ,

l y - t i i c ? n g t h i e n g - l i e n g l a t i n h d o a n - k e t K i n h ^ ThTio'n| keo sc^ k h a n - k h i t b a t - k h a p h a n - l y de t r u c - l c ? i bo'i y - d o man-

t r a cua n g o a i - b a n g o Do d o , t\i hang t r a m nam trUc'c t a i

day cung nhvt t a i hau h e t cac nc'i khac t r e n d a t n\i6c

V i e t - N a m t h a n y e u , khong c h i e n t h a n g nao cua d a n - t o e

V i e t - N a m l a i khong dvlcfc t a o diing l e n bang xvtdng va mau

cua dong-bao t h i e u - s o Hc'n t h e n i i a , t i J ngan xiia ho da

C O mot nen v a n r d n h t o i h a o , bang chUng l a nhQng d i

-t i c h l i c h - s i i h u n g - v i , nhiJng -t h a p Cham k i e n - c o q u y e -t

t r c / - g a n chong c h o i l a i s i i xam-th\jfc cua moi b i e n - c h u y e n

t h i e n - n h i e n t a o - h o a o The ma cho den ngay hom n a y , s i i

h y - s i n h va c o - g a n g l ^ n l a o cua ho v a n b i da t i e n - h o a

v a n - m i n h v o - t i n h bo q u e n Chung t a khong t h e h o a n - t o a n

do t r a c h - n h i e m cho c h i e n - t r a n h vc^i l y l e g i a n - d i "c6 an

c\i vol m6± l a c - n g h i e p " » Cung c6 t h e dung phan nao bo'i

svl t a n pha cua c h i e n - t r a n h , nhiing chung t a diing quen

r a n g , da t u ' l a u s o n g - s o n g v6± s i i g i a - t a n g cua wJc do

c h i e n - t r a n h , Tong-Thong NGUYEN-VAN-THIEU van t h i i c - t h i

3 m u c - t i e u chung cua c h i n h - q u y e n : " V a n - h o i h o a - b i n h ,

k i e n - t o a n d a n - c h u , k i e n - t a o t h i n h - V T J c / n g " ' -Va bang chiing

l a t r o n g may nam qua v a n co nhiAig c h i i o ' n g - t r i n h nham p h a t

t h c ' i - k y P h a p - t h u o c va t h d i - k y sau Cach-mang l963 t r o n g

g i a i - d o a n t r a n h - c h a p c h i n h - t r i cua cac t\i<5ng-lanh

Trang 15

V I

-Khong nhOng c h i s a i lam v i khong am-tiic/ng x a - h o i de dufa

ra nhiAig c h i i o ' n g - t r i n h khong t h i c h - ^ g v6± nguyen-vong cua

dong-bao t h i e u - s o ma con v i nham thoa-man chung cac d o i

h o i c h m h - t r i cua cac p h o n g - t r a o n o i day t r e n cao-nguyen, nen nhiing c h d n g - t r i n h chung nay khong phu-hc'p vc^i hoan-

canh dia-phi^Cng cua t i n h Binh-Thuan

NhOng c h i n h - s a c h "Hoa Dong Dan-Toe" cua Btll-TA-HAN,

c h i n h - s a c h " B i n h Dang, Doan-Ket" cua NGO-OiNH-DIEM va

c h i n h - s a c h "Dan-Toe Hoa-Dong va Dong-Tien" thh± De-nhi Cong-Hoa khong n g o a i m u c - d i c h l a nham cho ngvidx dan " b i n h dang khong p h a n - b i e t dong-bao t h i e u - s o , khong phan b i e t

t o n - g i a o ", chii khong p h a i l a nham "bao t o n " n h i i mot

"do CO hiem c o " de fd hanh-dien nhiJng s a c - t h a i d a c - b i e t

cua nxic'c mmh vc^i cac nvldc khac, n h i i t a i cac m^d'c Dong-Au

va Bac-Au ngay nay

Tuy n h i e n , chung t a can p h a i k e t - t u tvt nhiing nhan

d i n h r i e n g r e cua tvtng d i a - p h i J c ^ g de c6 m9t c h i n h - s a c h chung hoan-hao t h i c h - i i n g vc^i t i f t i g k h u - v i i c Chung t o i n g h i rang neu khong phan t a c h t h i i c - t r a n g cua txing dia-phiic?ng nho be vc?i mot v a i c h u n g - t o c de t u - b o cho nhiing c h i n h - s a c h dang t h i i c - h i e n du c h i l a mot siJ k h i e m - k h u y e t be nho, nhiAng neu de cho nhiing t h i e u s o t I a n r o n g t h i qua t h a t l a mot

d i e u dang t i e c , chung t a da v o - t i n h t a o mot ganh nang cho con chau chung t a sou nay V i van-de p h a t - t r i e n dong-bao

t h i e u - s o de c o "m9t q u o c - g i a c h i co mot d i n h - c h e c h i n h - t r i

va k i n h - t e duy n h a t , khong con quan-niem da-so va t h i e u - s o ,

t a t ca moi ngiic?i deu hifc'ng quyen I c ^ i dong deu, mot

quoc-g i a khonquoc-g b i e t chunquoc-g-toc cua nquoc-gLfc^i dan, d a n h - t i i t h i e u - s o

c h i CO mot y - n g h i a t h o n g - k e " l a mot van-de ma ngi^c^i

quoc-g i a khonquoc-g t h e t r a n h diio'c

1\i nhSng nhan dinh ve tam quan-trong r i e n g r i cua

nhiJng dong-bao t h i e u - s o t a i moi dia-ph\:fdng, chung t o i l a y

t i n h B I N H - T H U A N lam k h o n g - g i a n de k h a o - s a t t h i J c - t r a n g ca'c dong-bao t h i e u - s o R O G L A I , KOHO, NtJNG, T A Y va C H A M ma chung

t o i tarn c h i a lam 3 nhom : Nhom dong-bao t h i e u - s o Thiic'ng

Trang 16

Mien Nam, nhom dong-bao t h i e u - s o Thi^c/ng Mien Bac, nhom

dong-bao Cham, cung n h a n - d i n h mot v a i van-de l i e n - q u a n den c h i n h - s a c h cua c h i n h - p h u danh cho ho t r o n g nhiing

nam qua va sau cung l a nhSng y - k i e n r i e n g cua chung t o i

r i e n g cua chung t o i d a n h - t i i s a c - t o e co t\i c h i i COLORED

PEOPLE (ngulo'i da mau) de t h a y t h e t i e n g NEGRO (dan Da

Den) va INDIAN (dan Da Do) cua My-quoc k h i ng\ih± t a can

g o i chung h a i g i o n g dan nay Hc^ n i i a , t r o n g nhiing v a n

-t h i i g i a o - d i c h bang n g o a i - n g i i Anh, Bo P h a -t - T r i e n Sac-Toe

cung n h i i cc^-quan ban v a n thiic'ng dung ch\i ETHNIC MINORITY

Rieng t a i Viet-Nam n o i chung va t i n h Binh-Thuan n o i r i e n g ,

cac g i o n g dan co diic'i 100.000 ngiic'i t r d xuong hay con

c h a m - t i e n so v d i 35 t r i e u ( d a - s o ) dong-bao K i n h , n g o a i mot v a i chung-toe co da mau hc'i ngam den, t a t ea ehung-

t o e con l a i n h a t l a dong-bao Thiic/ng Mien Bac van-de mau

da khong r o - r e t cho lam Hc'n n i i a , neu g 9 i n h i i t h e chung

t a da d i qua xa mot t h i i c - t h e hc?p n h a t "da vang, mau d o "

ma h i e n t a t ca ngiiO'i dan Viet-Nam dang h a n h - d i e n m j ' g no

t r o n g n g i i d i Tuy n h i e n , danh-ti:^ dong-bao t h i e u - s o chung

t o i c h i dung de t r i n h - b a y quan-diem r i e n g cua chung t o i ,

k h i n g h i e n - c i i u v a n - k i e n l i e n - q u a n den d e - t a i l u a n - v a n

chung t o i van p h a i g i Q nguyen danh-tuf s a c - t o e t r o n g cau

van l i e n - h e Va de cho van-de k h a o - s a t them' r o - r e t , chung

t o i t r a n h dung d a n h - t i f K i n h c h i chung dong-bao Cham va

Viet-Nam t h u a n - t u y nh\i mot v a i l y - t h u y e t - g i a da quan-niem,

ma c h i dung d a n h - t i i K i n h nay de c h i r i e n g cho dong-bao

V i e t t h u a n - t u y

Chung t o i c h i a l u a n - v a n r a lam h a i phan :

Trang 17

VIII

* Phan Mot : THlfCTRANG D 6 N G B X 0 T H I S U S 6 T J N H B ^ N H

-T H U A N

Phan n a y gom hai Chi^c'ng :

- ChiJc^g thij n h a t : Thiic-trang x a - h o i va

thvlc-trang phap-ly cua dong-bao t h i e u - s o

- ChiJc^g thiJ hai : NhiAig co-gang cua chinh-quyen trong nhiing nam q u a

* Phan Hal : V^N-ofe P H A T - T R I ^ N D 5 N G - B A O T H l g U - S 6 T I N H

B I N H - T H U A N

Phan nay »ung gom h a i ChiJc'ng :

- Chiic^g thiJ nhat : Nhiing svl k h i e m - k h u y e t , trc^

n g a i va k h o - k h a n khi thiic-hien trong nhiing nam q u a

- Chu?c?ng thii hai : M5t v a i d e - n g h i liSn-quan den

d o n g - b a o t h i e u - s o

!1

Trang 18

THUC T R A N G

» •

B O N G BAO THIEU SO TINH BINH THUAN

* T H U C T R A N G XA Hdl VA THlTC T R A N G P H A ' P LY C|3A D b N G B A O T H I E U S O

* NHU'NG C O G A N G C O A C H I N H O U Y E M ^

T R O N G NHU'NG NAM Q U A

Trang 19

CHU'O'NG M O T

THU'C T R A N G X A H O I V A THU'C T R A N G

P H A P L.Y C U A D O N G B A O T H i t u S O

B m h - T h u a n l a mot t i n h ciJc Nam T r u n g - n g u y e n

Trung-Phan d vao khoang gii5a dong k i n h t u y e n 1 1 6 , 5 0 - l l S , bac

v i - t u y e n 1 1 , 5 0 - 1 2 , 7 0 Dong g i a p b i e n Nam-Hai, t'ay gia'p

n u i Tru'c?ng-so^ va cac t i n h Lam-Dong, Tuyen-D\Jc, bac g i a p

t i n h N i n h - T h u a n , nam g i a p t i n h B i n h - T u y t h u o c Nam-Phan

Be d a i l a 139 km va d i e n - t i c h t o a n t i n h 427.710ha

H i e n - d i e n cung v ^ i 231.162 ngu'c'i K i n h c6 30.772 Qong-bao t h i e u - s o song r a i - r a c doc t h e o chan n u i cua c a o -nguyen L a n g - B i a n g va b i n h - n g a y e n Chau-Tho

Mac A

SW Hlin HtTu C U A ^ d W G B A O THli'u SO

^ Ngay^nay, c h i n h - q u y e n t i n h B i n h - T h u a n k i e m - s o a ' t 100/o cac buon ap d o n g - b a o t h i e u - s o vc^i t o n g cong 3 0 7 7 2 ngu'cfi

Trang 20

9 ap thuoc 5 Xa Phu-Nhieu, T r i n h - H o a , Gia-Hoa, Gia-Le va

Song-Trao Nhom nay song r a i - r a c t r o n g vung riing n u i

Hien nay da dUdc d i n h - c i i t r o n g vung a n - n i n h , m9t phan cua

xa Phu-Nhieu d i n h - c i i t a i xa L a c - T r i cua dong-bao Cham, so

con l a i cua xa Phu-Nhieu cung vd± xa Trinh-Hoa va Gia-Hoa

d i n h - c i i t a i Song-Mao, xa Gia-Le d i n h - c i i t a i Song-Luy va

Song-Trao dinh-ci:? t a i Ma-Lam thuoc Quan Thien-Giao

- Nhom dong-bao Cham : Nhom nay gom 13• 911 ng\ic>\

CO t a t ca l a 22 ap thuoc 5 xa L a c - T r i , Hau-Quach, Hiiu-An,

Tinh-My va Ma-Lam-Cham ^

Cac xa cua dong-bao Thiic'ng Mien Nam va Cham thuoc

Quan Ly-Cham l a y xa HiAa-An lam Quan-ly each

Phan-Thiet t i n h - l y cua t i n h Binh-Thuan 70 km

- Nhom dong-bao ThiJc^g Mien Bac d i - c i i : Nhom nay

CO t a t ca l a 12.135 ngiio'l, gom chung-toc c h i n h l a Nung

va Tay, ngxibi Nung chiem da-so (11.025 ngxihl) Co t a t

ca l a 10 ap thuoc 4 xa Hai-Thuy, Hai-Lac, Hai-Xuan va

Song-Luy thuoc quan H a i - N i n h , q u a n - l y dat t a i Song-Mao

each Phan-Thiet 72 km, va 1 ap thuoc xa Phan-Ri cda quan

Hoa-Da

* Doan 2 - NGUbN G6C

Tai Viet-Nam, van-de nguon goc cac chung-toc

thxibng diic^c xay-d\Aig bang nhOng t r u y e n - t h u y e t , sau day l a

mot t r o n g nhiAig t r u y e n - t h u y e t ve chung-toc cua b o - l a c

G i l l Ha-Nghe va K'Nghe du^o'c nan t\i dat ket'duyen vc'i

nhau, s i n h mot t r a i t e n l a Ha-Do va mot g a i t e n l a K'Dong Lc'n l e n 2 ngvlhi l a y nhau va s i n h - s a n r a t n h i e u con chau

phan-tan d i khap no'i de thanh ngiic/i C i l l , Ma a, Kaho,

ngiic^i Kinh va ngiic'i Cham ( 1 ) Phan-tach t r u y e n - t h u y e t

Chung t a gap nhiing k h o - k h a n sau

(D.NGUYgN-TRaC-DI Eons-bao cac Sac-Toe Viet-Nam

(Saigon - 1972) t r 185

Trang 21

4

Theo nha n h a n c h u n g Pha'p P GUILLEMINET cho rang b o - l a c C i l l h i e n dang song t a i D a - l a t l a g i o n g dan con t r o n g t i n h - t r a n g s C - k h a i n h a t gan nhi;^ n g u y e n - t h u y

cua l o a i ngxibl t r o n g nhiAig b 9 - l a c h i e n dang song t r e n

cao-nguyen V i e t - N a m , va ngay ca Bo P h a t - T r i e n Sac-Toe cong-nhan l a Bo k h o n g co t a i - l i e u ve b o - l a c n a y

- T r u y e n t h u y e t diic'c xay-diAag bang mot y - n g h i a

t r a i v c ' i l u a n - t h i i c t a g d a o - l y c a n - b a n cua l o a i n g i i d i , do

l a s-d k e t d u y e n cua 2 anh em Ha-Do va K'Dong

Dai l o a i , nhOng t r u y e n t h u y e t deu t i i d ' n g - t i J n h i i

v a y , q u a n - n i e m cua c h u n g t o i ve s\i t i i c ' n g - q u a n ve cC-che

x a - h o i va cd'-che c h i n h - t r i k h o n g p h a i l a anh-h\ic?ng

manh-me t i i c h u n g - t o c Ngay nay khong mot q u o c - g i a nao co mot

d a n - t o e t h u a n - k h i e t c a , n o i n h i i v a y khong p h a i v i t h e ma

q u o c g i a do thiic^ng p h a i xao t r o n c h i n h t r i v i l y do b a t dong c h u n g - t o c Can-nguyen cua s i i x a o - t r o n c h i n h - t r i

-b a t nguon ti:^ k i n h - t e , t i i STJ -b a t - c o n g t r o n g x a - h 9 i , XM mot

q u y e n - l o ' i c S n - b a n cua con ngiic/i b i cha d a p , t i i S T J t r a n h

Trang 22

dan M a - L a i va dan V i e t - N a m co cung nguon goc, d i n h i e n

t r o n g do C O ca d o n g - b a o t h i e u - s o t a i t i n h B i n h - T h u a n

P h e b i n h t h u y e t nay chung t o i t h a y t a c g i a ( B i n h Nguyen-Loc) ch\ia han l a nha n h a n - c h u n g da l a n - l o i n h i e u

-nam t r o n g n g h e , hcfn nxia c o n g - t r i n h b i e n - k h a o c h i l a cua ca-nhan nen phiic?ng-phap "do so ngxidi cua t a c - g i a neu c o "

d i ni5a chiia chac da p h a n - a n h diic'c k i c h thiio'c t i e u - c h u a n cua cac nha n h a n - c h u n g h i e n d a i Cung can b i e t them

ph\ic?ng-phap do so n g i i c ' i de t i m nguon goc c h u n g - t o c h i e n nay da l o i t h c f i N o i r i e n g ve suf l i e n - h e g i i i a n g i i d i

Cham va n g i i c ' i K i n h , chung t o i nhan t h a y c h i co anh hiio'ng

ve van-hoa va n g h e - t h u a t , hc^ n5a s i i l i e n - h e nay cung b i

g i c ' i - h a n bc?i k h o n g - g i a n va t h c ' i - g i a n r o - r e t Chi nhuhg

vung t i n h Q u a n g - B i n h , tu'c l a d a t Chiem D9ng ngay x\ia

t r d vao md± co l i e n - h e va l i e n - h e nay c h i co tuf t h e - k y

t h i i 14 ti^c l a t h d ' i - k y b a t dau cuoc n a m - t i e n cua ngiio^i Kinh diia d a n - t o e V i e t - N a m ve mot m o i

• • •

Theo S.A STEIN t h i ngulc'i Cham cung nhu! K i n h va

cac nhom t h i e u - s o khac p h a t - x u a t t\i T r u n g - H o a G i a - t h u y e t

can-cuf t i i nhu!ng do dung t h o ' i t i e n - s \ va cac g i a i - d o a n

t i e n - h o a cua con ngvldl d o i vo'i do dung n h i i da d e o j da

m a i ; do k i m - k h i v v Theo chung t o i , t h u y e t nay khong

co mot dijp-kien l i c h - s i : ? nao l a m n e n - t a n g v i M g c h a c Ngi;fc?i Cham khong co mot a n h - h u t t o g dang ke so v d ' i nen v a n - m i n h Trung-Hoa, mot nen v a n - m i n h Ic'n manh khong nhiing c h i a n h -hiio^g t r o n g v u n g A-Chau m.a con l a n - t r a n ra ca Trung-Dong

va Dong-Au T r o n g x a - h o i x i i a , ngiio'i Cham I a n h o i b i e t dung do bang da deo, da m a i , do k i m - k h i v v - , do l a

phaniing cua con ng\id± trxidc s i i s i n h t o n va l a svl t i e n hoa t\jl n h i e n cua l o a i ngxidj co xUa t r e n t r a i d a t chii

-khong p h a i r i e n g g i cho ngxidi Cham va T r u n g - H o a

G i a - t h u y e t sau cung k e t - q u a t i : ^ siJ k h a o - c i i u cua

n h i e u nha n h a n - c h u n g - h o c va nha t r u y e n - g i a o Tay-phij^d^g

da dUdc n h i e u h o c g i a ngay nay tarn chap nhan de lam c a n ban^ cua svl k h a o - c i i u do l a nguon goc l 5 c - C h a u Cac c h u n g -

Trang 23

6

-toe Thxidng Mien Nam va Cham co nguon goc tU nhiing bo-lac

Negritos va Papuans cua cac dao Nouvelle guine va

Nou-velle Caledonia tJc-Chau To-tien cua ho di-dan bang

each viidt bien Thai-Binh-Diic?ng b a n g cac thuyen doc-moc khoet t\i nhiing than cay lo'n tii cac quan-dao nay de tranh

cac nguon n u i Ilia trong thd'i-ky T a n - T h a c h - K y Nhuhg

theo VU-TI^N-PHtJC khong p h a i t o - t i e n h9 di-dan ma la m o t sii hanh-trinh di tim than Thai-Diic'ng Ian ( 1 ) Tuy cac muc-tieu d i - d a n ch\ia xac-dinh r o , nhiing co m o t vai s\i-

kien co the tin diiCc do la s\ tiic^g-tii cua sii cau-tao bo xiidng cung m o t v a i phong-tuc tap-quan cua giong dan nay

va giong dan Dayak d B o r n e o N g o a i r a , sii d i - c h u y e n bang

thuyen doc-moc khong nhiing chi tin diio'c trong hanh-trinh ngan (l5c-Chau - Viet-Nam) ngay xi^a vc^i thuyen doc-moc dau chan ngi^cyi Cham da theo giong hai-liiu tim den Le Caire cua Ai-Cap de hanh-hiic'ng va ngiio'c dong hai-liiu den N h a t - Ban de buon b a n

Rieng doi vc^i cac chung-t9c Thiidng Mien Bac di-cii

ma da-so la dong-bao N u n g , cac nha n h a n - c h u n g phan dong

deu cong nhan la p h a t - x u a t t\i T r u n g - H o a Chung-toe Thai

va I^kic^ng cac nha nhan-chung cho rang co sii pha tron cua 2

giong m a u Trung-Hoa va K i n h Mac du co STJ phi:?c-tap cua

cac chung-toc n a y , nhiing co dieu chac-chan la ho hien-dien

tai Binh-Thuan bat dau ti:^ nam 1 9 5 4 tiic la sau ngay phan

chia lanh-tho Viet-Nam bd± h i e p - d i n h Geneve 20 thang 7

(1) vO-TlfiN-PHUC "Cac Hanh-Irinh 8 Thai-Binh-DiicJns"

Cap-Tien 36 thang 6 nam 1972 Trang 7 1

Trang 24

M a c B

THtfC T R A W 6 C U A ^ ^ N G BAO T H I E U So'

Trvtdc k h i d i t i m mot dap so d phan h a i , phan chu

yeu cua b a i l u a n - v a n , chung t o i x i n t r i n h - b a y 2 d i i - k i e n hien t a i lam g i a - t h u y e t , do l a t h i J c - t r a n g s i n h - h o a t x a -hoi va t h i J c - t r a n g p h a p - l y cua van-de

Cac chinh-sach trUdc day cua cac nha cam quyen

di;fCng-thc'i ch{nh v i khong de y den t h i i c - t r a n g x a - h o i ma chi "hap t a p " dufa ra nhSng bien-phap nham thoa-man thiJc-

trang p h a p - l y txic l a cac d o i h o i c h i n h - t r i nen khong may

hiJu-hieu- T h i i c - t r a n g p h a p - l y , cho du co mot tam trong l a lam " t h i i c t i n h " cac nha cam quyen nhi;ftng no t h o a t

quan-t h a i quan-ti;^ quan-t r a n g - quan-t h a i x a - h o i nen chiia han phan-anh dung hoan toan nhiing nhu-cau can g i a i - q u y e t , no co the c h i l a muc-

t i e u cua mot v a i ca-nhan cua ngiic?i chu-xud^e- hoac co t h e chi dap-ling tiing khu-vtic Do do, cho du pham-vi cua b a i luan-van khong cho phep mo-ta c h i - t i e t nhiing t r a n g - t h a i tho-sc/^ l a c - h a u cua tiftig nhom dong-bao t h i e u - s o , nhiing d i i -kien de lam nen-tang chinh yeu cung phai l a t h i i c - t r a n g sinh-hoat x a - h o i

* Doan 1 - THl/C-TRANG SINH-HOAT XS-HOI

A - T6-CHd'C Xi^-HQI

1 ) - To-chiic buon ap

Dong-bao t h i e u - s o song thanh tiing lang gom t i i 50

noc-gia den 200 n o c - g i a , d\id± quyen d i e u - k h i e n cua Chu

Lang, ngay nay Chu Lang l a nhiing Triic?ng-Ap diidc bau theo

t h e - t h i i c va quyen-han l u a t - d i n h Moi lari.e: thd mot hay

nhieu V I t h a n g o i l a t h a n thanh-hoang, v i t h a n nay co

nhiemvu baove dan l a n g t r a n h k h o i canh hoahoan, t h i e n

-t a i ' v a b e n h - -t a -t , ngoai ra con phai -tao mi;?a, gio de dieu

Trang 25

hoa raua mang c u a d a n - c h u n g Do d o , h a n g nam h a y d i n h - k y ngiic^i d a n p h a i t a c'n b a n g e a c h c u n g b a i l i n h - d i n h b a n g

t a i - s a n r i e n g c u a ' l a n g h o a c b o ' i s\i d o n g gop cua d a n l a n g ,

t r o n g v i e c the? p h u n g t o t i e n Ngi:?ci'i Cham va n h G n g d o n g

b a o Thiic'ng M i e n Nam c h i u anhhvtdng Cham t h e o c h e d o m a u

Trang 26

NgTJc'i Cham va Thiicyng M i e n Nam, n h a g a i d i i n g c h u

Trang 27

10

-cho nhiAig ngufd'i nong-dan yeu kem t a i - c h a n h phai c h a t - v a t tau t r a u giup v i e c dong-ang •>

B - TIN-NGUHNG

Cac dong-bao ThiJc^ng Mien Nam, mot v a i ngxidl theo

dao T i n - L a n h , B'Hai v v o „ nh\;fng day c h i l a ca-nhan khong anh-hiic'ng g i den s i n h - h o a t g i a - d i n h , con l a i t a t ca t r o n g dau oc deu c6 n h i e u v i than de the?

Dong-bao ThiJc'ng Mien Bac di-ci:?, chung ta co the

n o i , gan nhii hau het cac t o n - g i a o h i e n dang c6 t a i t i n h

Binh-Thuan, ngoai trxi t o n - g i a o : Hoi-Giao ( B a - N i ) ,

Ba-La-Mon va B'Hai deu c6 t r o n g s i n h - h o a t cua t a p - t h e ho

Dong-bao Cham theo h a i t o n - ^ i a o chinh l a Mon va Hoi-Giao ( B a - N i ) , theo cac siJ-gia tru^c^c k h i hap

Ba-La-thu van-minh Hindo (1) ngvldl Cham theo Phat-GiaOo

Ngoai mot^'gia-dmh ngiic'i Thiicfng Mien Bac d i - c i J , gan nhuf hau het ngu'c'i ThiJc'ng Mien Nam va ngiib'i Cham (du

da C O t o n - g i a o va nguyen c h i thd mot dang t o i - c a o l a

A l l a h hay dang chua t r c ' i ) t r o n g long deu n g i j f - t r i nhieu

v i t h a n Tin-ng\i5ng da-than nay l a mot hien-tiic^ng dijfd'ng

nhien t r o n g nhiing x a - h o i con l a c - h a u , nhiJng t a i - h a i hdn

l a i C O s-d tiic'ng-quan giQa t o n - g i a o va t h a n - t h a n h Gat

ra ngoai sii t^ic'ng-quan nay va l i e t - k e nhiing v i than ma

dong-bao hang ngay phai cung k i e n , c h i rieng^V(5i mot v i

"Than Niic5c" cung lam cho dong-bao phai v a t - v a r a t nhieu

t r o n g nhOng nam han han Hang nam, den mua ca3'"-cay neu

trd± chiia mUa dan lang se l a y l o * i - t i i c c6 txi t a i - s a n

r i e n g cua than (thufc/ng l a ruong do cac t r i e u - d a i phong cho) hoac t i i dong de cung cau ui^a » Neu than "chiia h a i

l o n g " ngvibl dan nghi rang can phai siia-sang hay xay l a i

no'i the? phung cho t r a n g - n g h i e m , the l a co mot sii dong

( l ) ANTOINE CABATON N o u v e l l e s R e c h e r c h e s S u r Ijes C h a i n s

P a r i s 1 9 0 1 p 7

Trang 28

gop khac o Lan nay, neu v i t h a n nvidc "van ch^ia het g i a n " ,

t h i dan lang l a i n g h i co the nc'i thc^ ph^io'ng b i o-ue v i l y

do nao do hay l e khanh-thanh khong uy-nghiem nh\ y muon

cua t h a n d o i h o i , l a i mot l a n niJa, co mot siJ dong gop Idn

lao khac t u y theo y - k i e n cua da-so hay mot v a i ca-nhan co

u y - t i n ^ " h i e u r o " 1^ d o T h i e t n g h i , chung t o i khong

can phai ke them ve hau-qua cua s\i ton-sung mu-quang ay

t r e n phiio'ng-dien k i n h - t e ,

C - KINH-Tg *

Ng\jfc/i Thiicfng B a c - V i e t , da-so s i n h song ve nghe

thij?c?ng-mai hay ky-nghe Ngxidl Nung, can-ban cua ho chinh

l a giong mau Trung-Hoa do do ho khong kem g i ngiic'i V i e t

goc Hoa t r e n thiic'ng-trxic'ng, va d i nhien l a hdn h i n ngUdl

Kinh ( 1 )

Bong-bao Thvtdng Vden Nam song bang nghe lam r a y

Vc^i nghe lam r a y , ho con gi{5 t u c du-canh, d u - c i i , l y do

V I k y - t h u a t canh-tac tho-sc?, n h i e u nc'i con g i i i t u c kieng

c\ khong dam bon phan nen l u a lam diic'c t r o n g v a i ba mua

l a h e t mau-m5 p h a i de dat n g h i v a i nam Thong-thiid'ng,

sau v a i bs vu mua ca lang l a i t h i e n cvt v i ruong r a y cua

t a t ca dan lang da den ky hiAi-canh Ho den mot d i a - d i e m

t h u a n - t i e n khac l a p buon, lam r a y Cung co k h i ho t h i e n

cU khong p h a i v i l y do d a t - d a i , ma v i co nhiing hien-tiio'ng

theo tin-ng\iSng l a xau, l a dau h i e u ma-qui am-anh, l a

than khong cho d day n5a Ca buon hay c h i v a i g i a - d i n h

t h i e n - C T i nhiAig ho cung c h i quanh-quan c' t r o n g pham-vi

r a n h - g i d i cua buon va lam r a y t r e n dat r i e n g ma t h o i ch\

khong d\idc l a n qua vung sc'-hQu, tr\i trvtdng-hdp nhiJng khu

dat do chxia co chu

Khi chuyen nhiic^ng d a t - d a i , ngiid'i mua p h a i lam l e

md± nhan-ch;5ng l a nhiJng ngiic?i g i a , nhOng t r a i t r e , va t r e

( l ) N G U Y S N - T R A C - D I Eong-bao cac s i c - t o o H i i e u - s o Viet-Nam T r 1 2 1

Trang 29

con den chiJng k i e n v i e c mua ban khu d a t do V i v a y , mac

du khong c6 bang-khoan, v a n - t i i moi ngiio'i deu t o n - t r o n g

quyen so'-hiJu-chu cua nhau qua nhan-chiJng ba dd± do«

Kgay nay, mot so ngxidl ThuJc'ng M e n Nam c h i u anh

hiidng cua Cham da b i e t lam r u o n g va cay-cay bang t r a u bo

Dong-bao Cham, hau h e t deu s i n h - s o n g bang nghe

lam r u o n g mot so i t k i e m them I c ' i - t i i c bang nghe lam vvibn

va r a y

Tuy phiic'ng-phap c a n h - t a c c o - t r u y e n da d a t den

rai^c t o i - h a o anh-hiic?ng cho ca dong-bao Thiic/ng va Kinh

t r o n g vung l a n - c a n nhiAig khong p h a i v i t h e ho khong de y den nhOng phu?c?ng-phap c a n h - t a c khoa-hoc h i e n t a i Ho can

may c a y , nhiJng r u o n g c a n h - t a c qua i t ( r a t hiem ngUdl

canh-tac t r e n 5 mau) ho can g i o n g t o t , phnn bon, may bom

nxiSc v v ^nhiMg khong c6 von de mua sam Cu t r o n g

vong l a n - q u a n a y , dc'i song cua ho t h a y d o i khong bao

n h i e u so vc'i s i i co-gang va can-cu s i e n g - n a n g cua ho o

Tong-hc/p l a i t a t ca nhiJng t h i i c - t r a n g x a - h o i t r e n , Chung t a t h a y nhiing ngiJc^i n h i e u t i e n , nhiing ngiic/i buon

ban b i e t lo'i-dung t i n h - t r a n g x a - h o i va cong them mot t i n h

t h a n "do liio'ng b i e t thiic'ng x o t hoan-canh" se lam g i a u mau chong nho' ho Do do, chung t a khong l a y g i lam ngac n h i e n , nhling quan-nhan cong-chijc t h u a n - t u y kho v a y t i e n va mua

t h i e u t a i nhOng nc'i nay du vd'i g i a d a t hc'n nhiAig ngxibl

nong-dan, va t a i nhQng " t i e m buon Ic^n" ben di;^c'ng d i vao buon ap nhi5ng pham-vat c6 t i n h - c a c h t i e n - n g h i v a t - c h a t va nhOng san-pham hc?p v e - s i n h thich-ho'p v ^ i sv! dinh-d\;f5ng

cua con ngvldl r a t hiem c6 hoac khong c6 so v6± nhi5ng do

dung va san-pham dung de cung k i e n va lam cac phu phep

Trang 30

l a t\i nhOng d o i h o i , nhiing bao-dong, nhiing thiio'ng-liid'ng, nhiAig sU nghien-ci;^ cua cac nha chuyen-mon v V o , de co

nhi5ng v S n k i e n m i n h d i n h nhQng c h i i d t i g t r i n h p h a i t h i i c

-h i e n trong_^mot t -h c f i - g i a n nao do, bang c-hiing l a dong-bao

t h i e u - s o van thxibng hiid'ng nhi5ng dai-ngo viic't r a ngoai

khuon-kho cua nhQng v a n - k i e n va da t-ifng c6 nhUng

chiic'ng-t r i n h khong l a y mochiic'ng-t v a n - k i e n p h a p - l y nao lam can-ban c a

Do l a nh{5ng v a n k i e n b a t t h a n h van, hay l a nhOng t r a c h

-nhiem t h i e n g - l i e n g cua ng\ib± dan Viet-Nam khong t h e lo"

l a vo'i cuoc song t o i - t a m day-doa h i e n t a i cua dong-bao

t h i e u - s o o Va du cho K i n h , ngiic'i t h i e u - s o c6 b a t nguon

t i i nh{5ng nguon goc chung-toc khac nhau t h i bon-phan cua mot quoc-gia t r e n phiic^g-dien x a - h o i phai bao-boc, nang d5 moi cong-dan khong phan b i e t nam n{5, chung-toc da suot t r o n g may t r a m nam cung chung liing dau c a t bno-ve non song gam voc» Do d o , theo quan-niem r i e n g cua chung

t o i du l a can-cii tvl t h i i c - t r a n g x a - h o i hoac t h i J c - t r a n g

p h a p - l y , van-de can-ban l a chinh-sach p h a i phan-anh long

t r u n g - t h i i c , t h i e n - c h i va p h a i thoa-man dung nhu-cau va nguyen-vong cua dong-bao.^ Tuy n h i e n , khong p h a i v i t h e

ma chung t a bo quen d i phan khao-sat can-ban p h a p - l y cua van-de, v i t h i i c - t e no van l a diem t i i a chung cua cac quoc

g i a t r e n the-gi(5i va t u y moi quoc-gia c6 m u c - t i e u r i e n g can d a t den nha cam quyen se ban-hanh nhiing v a n - k i e n

r i e n g b i e t de c6 nhiing phiic?ng-tien d i den m u c - t i e u r i e n g

do

Triic^c h e t l a Bang Tuyen-Ngon Quoc-Te Nhan-Quyen ngay 10 thang 10 nam 194S« Du khong co g i a - t r i p h a p - l y rang buoc cac quoc-gia ve phiic'ng-dien p h a p - l y v i no c h i

l a h-ddc dau t i e n de t i e n tc^i mot to-chiic quoc-te nham

bao-dam nhan-quyen va quyen cua t h i e u - d a n , cac quoc-gia can phai bo-tuc bang thoa-iio'c g i i i a cac quoc-gia va cac dinh-che bao-dam nhiing cung phan-anh moi quan-tam cua cac quoc-gia ve van-de Thieu-So Dieu 2 t r o n g chiic'ng md' dau Bang Tuyen-Ngon da l o n g - t r o n g xac-nhan : "Chung t o i nhiing dan-toe cua Lien-Hiep-Quoc quyet-tam xac-nhan mot

I a n niia long t m - t i i c ' n g d quyen l o ' i can-ban cua con ng\ic?i

t i i - c a c h va g i a - t r i cua ca-nhan, d s i i binh-quyen nam n\

Trang 31

14

-h s i i b i n h - d i n g giiip nhi5ng dan-toe Ic^n eung nhii nho" Ld±

tuyenbo khong nhQng c h i xacnhan suong v i e c baove t h i e u

-dan t a i mot q u o c - g i a , t a i mot khu-VL^c ma con bao-dam va

giup dc' t h i e u - d a n co mot mvlc song cua xmic song con ngiJc^i,

dieu 25 g i a i t h i c h : "Moi ngiio'i deu co quyen co mot miic

song day du sung-tuc de bao-ve s\ic khoe, STJ de c h i u cho

g i a - d i n h ^ n h a t l a th{ic a n , nha d, thvlc u o n g " o Sau eung, Bang Tuyen-Ngon eung khong quen nhac-nhc' cac quoc-gia

t h i e t - l a p nhOng phLec'ng-tien de bao-dam nhQng quyen nhan cua con ngiic/i nhii da q u i - d i n h o' treno

ca-Tai Viet-Nam, sau cuoc cach-mang nam 1963 t r o n g thc^i-gian 3 nam ke tuf thang 5 nam 1964 cho den thang 10 nam 1966, co 4 k y ' D a i - H o i Cac Sac-Toe t a i P l e i k u Tinh Binh-Thuan duftfc de-cijf 2 d a i - d i e n t r o n g so cac d a i - d i e n

t a i cac t m h co dong-bao t h i e u - s o « Cac bien-ban cua cac

ky DaiHoi dxidc g h i r o t h i n h n g u y e n chung cua cac d i a

-phUo'ng va chinh-phu hiia bao-dam t h i - h a n h , nguyen-vong va

q u y e t - n g h i co t h e t o m - t a t vac 3 diem sau day :

1) - X i n chinh-phu ban-hanh mot chinh-sach

Thiidng-Vu hiJu-hieu de t h e - h i e n s i / b i n h - d a n g , tiJ-do doan-ket gii5a

Kinh va Thi^c/ng va xoa bo nhiing bat-cong t\i tvxidc

2) - X i n l a p mot cd'-quan tham-quyen nang-d5 bao Thu-c^ng

dong-^ 3 ) - X i n CO chifcdong-^ng-trinh nang-d5 d a c - b i e t cho

dong-bao ThUc^ng t r e n cac d i a - h a t hanh-chanh, c h i n h - t r i , van-hoa , k i n h - t e , x a - h o i theo nhu-cau thi^c-t'rang va

nguyen-vong cua dong-bao dia-phiJc'ng o

Hien-Phap ngay 1 thang 4 nam 196? t r o n g thc^i-ky soan-thao co d a i - d i e n cua dong-bao t h i e u - s o t i n h B i n h - Thuan, t a i d i e u I I khoan 2 xac-nhan : "Quoc-gia c h u -

tv \idTi.g sU bmh-dang giiia cac cong-dan, khong p h a n - b i e t

nam hay nxi, t o n g i a o , s a c t o e d a n g p h a i , dongbao t h i e u

-so diio'c d a c - b i e t nang d5 de theo k i p da t i e n - h o a chimg cua d a n - t o e " Phan-tach Bang Hien-Phap 196? chung t a

Trang 32

t h a y , c h i n h - q u y e n khong nhGng c h i c h u - t r \ i c ' n g mot s i i b i n h dang bang mot v a n - t h i i c l o n g - t r o n g , ma con t r u - l i e u n h & i g

b i e n - p h a p n a n g - d 5 d a c - b i e t cho dong-bao t h i e u - s o co co'

h o i t i e n - h o a Tuy n h i e n , t a i khoan 3 d i e u 10 : "Nen g i a o

due D a i - H o c d\jdc t i i - t r i " da t h o a t r a n g o a i b i e n - p h a p nang

dd cua c h m h - p h u n h i i t r o n g khoan 2 cung d i e u 10 : "Nen

g i a o - d u c cc'-ban co t i n h - c a c h c i i 5 n g - b a c h va m i e n - p h i " , k h i e n Cho dong-bao t h i e u - s o p h a n - v a n s i i t i e n - h o a ay co t h e o k i p

da t i e n - h o a chung cua d a n - t o e h a y khong ? Van-de n a y se

CO d i p ban l a i c' phan h a i cua b a i l u a n - v a n n a y

S a c - l u a t 0 3 3 / 6 7 , b a n - h a n h Quy-Che Rieng B i e t cho dong-bao t h i e u - s o k e t - t u bang t h i n h - n g u y e n cua cac d a i -

d i e n dong-bao t h i e u - s o t a i cac dia-phi;fc^g t r o n g do co

t i n h B i n h - T h u a n t r o n g 2 n g a y 25 va 26 t h a n g 6 nam 196? gom nhQng d i e u c h i n h - y e u s a u t r o n g 10 d i e u cua S a c - l u a t :

-phu s e mc^ them t r i i c ' n g t r u n g - h o c , t i e u - h o c , x a y c a t

Ky-t u c - x a de cho con em Ky-t h i e u - s o du cho h o c - h a n h

Trang 33

16

-2) - K h u y e n - k h i c h va cap them h o c - b o n g cho con em

t h i e u s o C O p h i i d ' n g t i e n t h e o hoc cac triic^ng T r u n g , D a i

Trang 35

k e t K i n h Thij^dng kho"! dau bang nhi5ng l i e n - h e m a t - t h i e t ,

r o i xa l a , nghingo* r o i l a i cogSng t h a t chac t m h d o a n

k e t o Va cung t u y t h u o c vao b i e n c h u y e n cua l i c h s i i , x a

-h o i d o n g - b a o t -h i e u - s o dUo'c t i e n - t r i e n n g i i n g t r e r o i l a i diio'c t i e n - t r i e n vc?i mot g i a - t o c cham-chap, de r o i aen ngay nay triic^c mot t h i J c - t e khong t h e l a m ngc? diic'c, c h m h -

quyen p h a i ganh vac mot t r a c h - n h i e m nang-ne t r i i c ' c s\i

t i e n - h o a chung cua d a n - t o eo D i n h i e n , k h i d e - c a p den

y e u - t o l i c h - s - i i , n g o a i h e - t r a n g x a - h o i d\ic?ng t h c ? i , chung

t a khong t h e bo qua y d i n h cua c h m h - q u y e n diic'ng t h o ' i o

Muc A

l^ii^Q TH&l WHI CdUG HOA

Trong t h c ' i k y n a y , t a i B m h T h u a n kht^i dau d o n g bao t h i e u - s o gom 2 nhom : nhom dong-bao ThUc'ng I^lien Nam

-va nhom'dong-bao Cham, qua den nam 1954 sau H i e n - d i n h Geneve phan c h i a l a n h - t h o V i e t - N a m , c o n g - d o n g d i a - p h i i d l i g

B i n h - T h u a n h o i nhap mot nhom mc^i do l a d o n g - b a o Thiio'ng

M i e n Bac d i - c i f t\i bo x a - h o i c h u - n g h i a o" Bac vao Nam t i m

c h a n t r c / i t i i d o mc^i T r o n g muc nay chung t o i c h i a b i e n chuyen l i c h - s i i l a m 3 g i a i - d o a n :

Trang 36

-Thc?i-ky t n i o ' c P h a p - t h u o c

T h o ' i - k y P h a p - t h u o c Thc^i-ky c h i n h - p h u Ngo-Dinh-DiSci"

Thc/i-ky sau cach-mang nam I963

* Doan— — — 1 « - T H C / I - K ^ TRI/C^C P H A P - T H U O C

Sau cuoc N a m - t i e n h o a n - t a t , dvta d a n - t o e V i e t - N a m

ve m9t m o i , nha Nguyen l i e n g i a o pho e h i n h - s a e h k h a i hoa

dong-bao t h i e u - s o cho BtJI-T/-HSNo T a i Thuan-Phu vao nam

1540, B u i - T a - H a n d a t ehiic G i a o - d i c h ngiic^i dia-phiic'ng

t r o n g e o i cac dong-bao t h i e u - s o t h u o c bon t m h B m h - T h u a n ,

B i n h - T u y , Lam-Dong va N i n h - T h u a n bay gic/ G i a o - d i c h

la Nguyen, diic'i Nguyen l a eon Quan Cac to-ch\5c r i e n g

Den nam iSOO, Nguyen-Hoang d o i chiic Giao-dieh_^

thanh T h o n g - d i c h d a t t r i i c - t h u o c quan'Lufu Thu B i n h - T h u a n

k h a i - t h a c si5c l a o - d o n g cua dong-bao t h i e u - s o c u n g - i i n g

Trang 37

20

-cho cac d o n - d i e n va khai-tha'c t a i - n g u y e n h i e n - h i i u lam

g i a u cho mau-quoC"

Kha'c^vc^i Bic^y, ngvlhl I'hap t h i e t l a p nhiJng k h u

-vu-c t i J - t r i r o n g - r a i ^ c h o dong-bao Nung, t a i ^Inh-Thuan

vao^nam t h e o d e - n g h i B o u l l o c h e l e n Cc^-i'iat-Vien'cua

t r i e u - d i n h Hue t h u o c guyen Bao-Ho cua ^hap, dong-bao

t h i e u - s o d a t dxidl quyen t r o n g c o i cua v i e n Cohg '^xi i'hap

va mot Quan-Dao d a i - d i e n ng^^d± K i n h = Theo d e - n g h i nay cac Tong, Nguon, i'^au, ^-^uc d o i t h a n h Dao, Chau hay Huyen Tong va Lang Tvl d e - n g h i cua B o u l l o c h e , dong-bao t h i e u -

so Binh-Thuan c6 mot khu-viJc hanh-chanh g o i l a Hoa-Da'Tho

huyen t h u o c Huyen Hoa-Da t r o n g c o i va den nam 1910 diic^c

d o i t h a n h Huyen Phan-Ly-Cham

Hau-qua cua c h i n h - s a c h nay, c h i n h - q u y e n Bao-Ho Phap da lam cho dong-bao t h i e u - s o von da ngheo d o i , kho

sd nay l a i cang kho sd" de p h a i bo g i a - d i n h d i lam phu

don-d i e n cao-su don-d cac t i n h Nam-phan D i e u nay don-de h i e u v i don-d a t

Binh-Thuan khong t h i c h - h d p vd± v i e c t r o n g cao-su, t r o n g

k h i do cac d o n - d i e n cao-su c' Nam-phan khan-hiem nhan-cong Trong t h d i - g i a n n a y n h i e u nhan-cong b i c h e t , n h a t l a dan

ba va nhi5ng ngiic^i g i a ca v i • khong c h i u n o i nhOng cong

v i e c nang nhoc va d o i k h a t

* C o a n _ 3 o - TH^I-K^ CH^-BO N G 6 - B 1 N H - D I E N

Sau H i e p - d i n h Geneve cham d i i t che-do Bao-Ho cua

Phap, nxidc Viet-Nam c h i a lam h a i mien the-hi.en h a i

che-do khac nhauo M e n Nam Viet-Nam, sau k h i l e n cam quyen

v i e c dau t i e n cua c h i n h - p h u N G O - D I N H - D I E M d o i Yd±

dong-bao t h i e u - s o l a b a i bo che-d5 H O A N G - T R I E U Cl/ONG-THg dem

l a i mot • l u o n g s i n h - k h i mo'i cho dong-bao t h i e u - s o t a i t m h

Binh-Thuan vdi s\i h o i - n h a p cua anh em Th\;^d'ng K i e n Bac

d i - c i J

- D o i vd'i dong-bao Thifdng M i e n Bac c h i n h - q u y e n

cho d i n h c i i t a i SongMao mot vung d a t r o n g Idn va p h i

Trang 38

-n h i e u V i e c dau t i e -n cua c h i -n h - q u y e -n l a t h i e t - l a p mot khu-viJc h a n h - c h a n h l a y t e n l a Quan H a i - N i n h ( t e n ' m o t ' t i n h Bac-phan gom d a - s o d o n g - b a o Nung s i n h s o n g ) , t u y mat d i

t i n h - c a c h t i i - t r i n h i i k h i con o" B a c - p h a n , nh\:^g v i e c d a t khu-vu-c h a n h - c h a n h r i e n g va l a y t e n cu d a t cho k h u - v i J c ,

lam cho d o n g - b a o Thxidng M i e n Bac t i n - t U c / n g r a t n h i e u ' n c ^ i

c h i n h q u y e n

-D o i vd± d o n g - b a o Thiic/ng l i i e n Nam va Cham, co'-quan

c h u y e n - b i e t p h u - t r a c h bay l a u n a y l a huyen Phan-Ly-Gham

d o i t h a n h Quan Phan-Ly-Cham va d a t t m i c - t h u o c Toa Chanh T i n h B i n h - T h u a n c h u khong p h a i i a Phu Hoa-Da nhi;?

Hanh-t r i i o ' c k i a

Tuy d o c - q u y e n a n - d i n h c h i n h - s a c h p h a t - t r i e n cho dong-bao t h i e u - s o , nhiing c h m h - q u y e n r a t quan-tam va c o -

gang t r o n g k h a - n a n g q u y e t d a t dUdc m u c - t i e u c a i - t h i e n

t o a n - d i e n ve moi l a n h - v t ? c C h i n h - q u y e n thiic^ng-xuyen h o i

y vd± cac b o - l a o va de g i u p c h i n h - q u y e n T i n h , c h i n h - p h u

p h a i nhi5ng c h u y e n - v i e h d a c - t r a c h dong-bao t h i e u - s o t h u o c Nha Cong-Tac X a - H o i M i e n Thxic'ng h o a c h - d i n h va'hi;e(5ng-dan

t h i J c - h i e n c o n g - t a c

A - Vfe Y-Tg

N g o a i c o n g - t a c t u y e n - t r u y e n n h i i d i s a u vao buon

ag p h o - b i e n b i c h - c h i i d n g , g h a t - t h a n h , c h i e u bong de cho

dong-bao j-thUc sc'-dang ve nhUng n g u y - h i e m do STJ an uong

t h i e u v e - s i n h , chi5a^benh bang p h u - p h e p n h a m - n h i phan

k h o a - h o c , c h i n h - q u y e n con p h a i n g a y dem s a n - s o c s i i c - k h o e

t\i k h i t r i e u - c h \ 5 n g mdi p h a t - k h c ^ i Song-song vd± c o n g - t a c

nay c h i n h - q u y e n c a g - t o c h u a n - l u y e n cac t h a n h - n i e n nam n\

t h i e u - s o ( t h a n h - p h a n n o n g - c o t cua x a - h o i ) c6 c h u t i t hoc

t h u c ve nhiing each d i n h - b e n h va chi5a benh thong-thiic/ng»

Chi t r o n g t h c / i - g i a n ngan c6 den gan 10 ng\id± ca nam I a n

t o t - n g h i e p cac khoa T a - V i e n Dieu-rH;f5ng va C O - D S

Hiitfng-T h p n D o i vd± d o n g - b a o Hiitfng-Thufc'ng M i e n Nam, v i e c b a t bu9c

p h a i mac ao che k i n t h a n - t h e , chung t o i n h a n x e t l a no

Trang 39

2 2

-nham bao-ve siic khoe dong-bao hdn l a -nham vao m u c - t i e u

dong-hoa dan-toe nhi:f mot v a i ngiic'i quan-niem

B - KINH-Tg

1) - Nong-nghiep

Tai hau h e t cac buon ap, chinh-quyen t h i e t - l a p cac d i n h - d i e n nham giam d i h x n h - t h a i luan-canh c o - t r u y e n

cua dong-bao Thufc/ng Mien Nam Doi v6± dong-bao Cham va

Thifc'ng Mien Bac, chinh-quyen khuyen-khich hiidng dan done bao t h i e t - l a p cac khe-iic/c d i e n - t h o nham bao-ve quyen

canh-tac cua nong-dan De hau-thuan cho c h i i d n g - t r i n h ,

chinh-quyen dao-tao S Huan-Sii thuoc nganh de den t a n buon

ap p h o - b i e n nhiJng k y - t h u a t canh-tac t i e n - b o

2) - Tieu cong-nghe

Chinh-phu NGO-DINH-DIEM thuc day p h a t - t r i e n t i e u cong-nghe khong phai c h i nham vao van-de cong an v i e c lam ciiu-canh c h i n h l a nham vao nhu-cau thiJc-te cua dong-bao, lam cho dong-bao co nhiing t h i i ma dong-bao t h i e u va

nhGng thxi diia cho dong-bao l a de cho dong-bao dung chxi

khong phai de cho dong-bao n h i n ' h o a c cat lam k y - n i e m

- Khi d o i ho can gao ho'n t r a i cay hop s{5a, banh

m i Khi l a n h ho can chan, can ao hd'n l a b i t t a t , non k i e u

That v a y , k h i chiJa c6 mot nen k i n h - t e viing chac,

t i e u cong-nghe r a t t h i i c - t e va thiic-dung no b6-tuc cho phiio'ng-thiic t \ i - t u c p h a t - t r i e n mot x a - h o i nho nhii buon ap chang h a n

Thiic-hien phiic'ng-cham t r e n , chinh-quyen da khuyen

k h i c h va g i u p d5 t h a n h - n i e n nam nU den Nha Cong-Tac

Xa-Hoi Mien Thiic/ng d a t t a i Hue de huan-luyen nhGng nghe sau

- T'lay quan ao

- Moc

Trang 40

Chu-triic'ng cue c h i n h - q u y e n diic'ng-thc/i t u y d i

ngiidc l a i n g u y e n - v o n g nhii b a i b o c a c chiictag-trinh d a y

nh\i iftfc-nguyen s a u n a m 1 9 6 3 co nhi5ng h a n g l o a t sija d o i t o

lc?n, nhiing nhiJng siia d o i n a y k h o n g m a n g l a i nhiJng h a u - q u a

thiic-te nh\i d o n g - b a o m o n g - m u o n ma c h i g a y ra nhu'ng s a i

l a m t o Idn hdn, nhi5ng s a i l a m co t h e v i nhiing ngiic'i s\Ja

Ngày đăng: 16/07/2015, 16:36

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TRÍCH ĐOẠN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN