Đề cương khoa học môi trường

Lấy ví dụ• Khái niệm môi trường: • MT là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người có ảnh hưởng tớicon người và tác động qua lại với các hoạt động sống của con người Ví d

Đề cương khoa học môi trường Câu 1: Khái niệm môi trường, các chức năng cơ bản của môi trường? Lấy ví dụ

• Khái niệm môi trường:

• MT là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người có ảnh hưởng tớicon người và tác động qua lại với các hoạt động sống của con người

Ví dụ: đất, nước, không khí, xã hội loài người, sinh vật,…

• Các chức năng cơ bản của môi trường:

• Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật

Ví dụ: nhà ở

• Môi trường là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho đời sống và hoạt động sản xuất của con người

Ví dụ: nước để uống, không khí để thở, các loại quặng dùng để sản xuất,

• Môi trường là nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra trong cuộc sống

và hoạt động sản xuất chính

• Ví dụ: đất là nơi con người chôn lấp rác thải, xác chết,…

• Môi trường là nơi giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên trái đất

Ví dụ: Rừng có chức năng cung cấp nước, bảo tồn tính ĐDSH và độ phì nhiêu của đất, nguồn gỗ củi, dược liệu và cải thiện điều kiện sinh thái

• Môi trường là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người

Ví dụ: Cung cấp sự ghi chép lưu trữ lịch sử địa chất, lịch sử tiến hóa của vật chất

và sinh vật, lịch sử xuất hiện và phát triển văn hóa của loài người

Câu 2: Vai trò của tài nguyên thiên nhiên trong phát triển kinh tế xã hội

• Tài nguyên thiên nhiên là các yếu tố nguồn lực cơ bản của quá trình sản xuất, là đối tượng lao động

• Tài nguyên thiên nhiên cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành kinh tế, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nước

• Tài nguyên thiên nhiên là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chiến lược phát triển kinh tế xã hội của một đất nước

• Tài nguyên thiên nhiên là căn cứ khoa học cho việc xây dựng chiến lược quốc gia

về bảo vệ tài nguyên môi trường

• Tài nguyên thiên nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế vĩ mô

• Tài nguyên thiên nhiên là cơ sở tạo tích lũy vốn và phát triển ổn định

• Tài nguyên thiên nhiên phục vụ cho nhu cầu tồn tại và phát triển của con người

Câu 3: Khái niệm khủng hoảng môi trường và các biểu hiện của khủng hoảng môi trường

• Khái niệm:

Khủng hoảng môi trường là các suy thoái về chất lượng môi trường sống trên quy mô toàn cầu, đe dọa cuộc sống của loài người trên trái đất

• Biểu hiện:

• ô nhiễm không khí vượt tiêu chuẩn cho phép tại các đô thị, khu công nghiệp

• Hiệu ứng nhà kính gia tăng làm biến đổi khí hậu toàn cầu

• Tầng Ozon bị phá hủy

• Sa mạc hóa đất đai

• Nguồn nước bị ô nhiễm

• Ô nhiễm biển xảy ra với mức độ ngày càng tăng

• Rừng đang suy giảm về số lượng

• Số chủng loại động thực vật bị tiêu diệt đang gia tăng

• Rác thải, chất thải đang gia tăng về số lượng và mức độ độc hại

Câu 4: Tài nguyên đất, vai trò, các nguyên nhân gây suy thoái tài nguyên đất, biện pháp bảo vệ và sử dụng bền vững

• Tài nguyên đất

Đất là một dạng tài nguyên vật liệu của con người Đất có hai nghĩa: đất đai là nơi ở, xây dựng cơ sở hạ tầng của con người và thổ nhưỡng là mặt bằng để sản xuất nông lâm nghiệp

Vai trò trực tiếp: là nơi sinh sống của người và sinh vật trên cạn, là nền móng, địa bàn

cho mọi hoạt động sống, là nơi thiết chế các hệ thống nông lâm để sản xuất ra lương thực, thực phẩm nuôi sống con người và muôn loài

Vai trò gián tiếp: là nơi tạo ra môi trường sống cho con người và mọi sinh vật trên trái

đất, đồng thời thông qua cơ chế điều hòa của nước, khí quyển

• Các nguyên nhân gây suy thoái tài nguyên đất:

Do tự nhiên:

• Do sông, suối thay đổi dòng chảy

• Núi lở

• Do thay đổi khí hậu, thời tiết

• Mưa liên tục, cường độ lớn: gây lũ quét, rửa trôi, xói mòn trên vùng đồi núi và ngập úng ở vùng thấp trũng

Do con người gây nên:

• Chặt, đốt rừng

• Trong quá trình trồng trọt, không có biện pháp bồi dưỡng, bảo vệ đất

• Sử dụng các loại nông dược ngày càng gia tăng

• Rác thải từ các hoạt động của con người

• Các chất hóa học tồn lưu sau chiến tranh

• Một số khí thải trong các hoạt động sản xuất công nghiệp

• Khai thác các mỏ khoáng sản, kim loại quý,…

• Vửa sử dụng đất đồng thời kết hợp với cải tạo

• Áp dụng biện pháp sinh học và hữu cơ trong việc phục hồi đất bị suy thoái

• Áp dụng biện pháp thâm canh trong nông nghiệp

Câu 5: Tài nguyên rừng, vai trò, các nguyên nhân gây suy thoái, biện pháp bảo vệ

• Cung cấp một số nguyên liệu quan trọng trong ngành công nghiệp

• Cung cấp nguyên liệu cho y học, nguyên liệu sản xuất thực phẩm cho con người, động vật

• Rừng là nơi sống của nhiều loài động, thực vật

• Rừng là nơi bảo vệ và cung cấp nguồn gen phong phú, quý hiếm có giá trị sinh thái cao

• Rừng giúp điều hòa khí hậu

• Rừng điều hòa lượng nước trên mặt đất

• Rừng tham gia vào việc giữ cân bằng nồng độ các loại khí trong bầu khí quyển, giúp không khí trong lành

• Rừng có vai trò quan trọng trong việc hình thành và bảo vệ đất

• Nguyên nhân gây suy thoái rừng:

• Hậu quả chiến tranh

• Tập quán du canh du cư

• Các nguyên nhân khác

• Biện pháp khắc phục và sử dụng bền vững

• Tuyên truyền, phổ biến giáo dục, nâng cao nhận thức về quản lý bảo vệ rừng

• Quy hoạch, xác định lâm phận các loại rừng ổn định

• Nâng cao trách nhiệm của chủ rừng, chính quyền các cấp và sự tham gia của các ngành, tổ chức xã hội bảo vệ rừng

• Hỗ trợ nâng cao đời sống của người dân giúp họ thoát nghèo

• Xây dựng cơ sở hạ tầng, đầu tư trang thiết bị bảo vệ rừng

• Ứng dụng khoa học kĩ thuật vào công tác nghiên cứu và bảo vệ rừng

Câu 6: Tài nguyên nước, vai trò, các nguyên nhân gây suy thoái, biện pháp khắc phục và sử dụng bền vững

• Tài nguyên nước:

Tài nguyên nước là các nguồn nước mà con người sử dụng hoặc có thể sử dụng vào những mục đích khác nhau.

• Vai trò của tài nguyên nước:

• Nước tham gia và chu trình sống của mọi loài động, thực vật trên trái đất

• Nước có mặt trong mọi hoạt động sống, sản xuất,… của con người

• Nước là chất mang năng lượng

• Nước là chất mang vật liệu

• Nước là tác nhân điều hòa khí hậu

• Nước thực hiện các chu trình tuần hoàn vật chất trong tự nhiên

• Các nguyên nhân gây suy thoái tài nguyên nước

• Do các hoạt động sống của con người

• Do phát triển nông nghiệp

• Do phát triển công nghiệp và dịch vụ

• Do khai thác quá mức nguồn nước

• Rác thải sinh hoạt

• Gia tăng dân số

• Thiên tai, dịch bệnh

• Các biện pháp khắc phục và sử dụng bền vững

• Tăng cường sức mạnh của pháp luật

• Áp dụng các biện pháp tuyên truyền, giáo dục

• Áp dụng công nghệ, khoa học kĩ thuật trong công tác nghiên cứu và bảo vệ nguồn nước

• Nâng cao ý thức, trách nhiệm của mọi người về việc sử dụng hợp lý và bảo vệ nguồn nước

• Đầu tư trang thiết bị cần thiết trong việc bảo vệ nguồn nước

• Quy hoạch, phân loại xác định từng nguồn nước

Câu 7: Tài nguyên khoáng sản, vai trò, tác động của quá trình khai thác và sử dụng khoáng sản đến môi trường, kinh tế-xã hội và sức khỏe con người, biện pháp khắc phục.

• Tài nguyên khoáng sản:

Tài nguyên khoáng sản là tích tụ vật chất dưới dạng hợp chất hoặc đơn chất trong vỏ trái đất, mà ở điều kiện hiện tại con người có đủ khả năng lấy ra các nguyên tố có ích hoặc sửdụng trực tiếp chúng trong đời sống hàng ngày

• Vai trò của tài nguyên khoáng sản

• thúc đẩy nền kinh tế phát triển

• cung cấp nguyên, nhiên,vật liệu cho các ngành sản xuất kinh tế

• nguồn cung cấp mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao

• khoáng sản là nhân tố có khả năng tạo vùng, do đó góp phần thúc đẩy sự phân bố lao động theo lãnh thổ

• Góp phần giải quyết nhiều vấn đề xã hội

• Tác động của quá trình khai thác và sự dụng khoáng sản đến:

Môi trường:

• Đời sống dân cư, an ninh trật tự nơi khai thác dễ bị biến động

Sức khỏe con người

• ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe con người do ô nhiễm không khí, nguồn nước xuất phát từ nơi khai thác

Câu 8: Tài nguyên năng lượng, vai trò, các vấn đề môi trường trong quá trình khai thác và sử dụng các nguồn năng lượng truyền thống (than đá, dầu mỏ, khí đốt), biện pháp khắc phục.

• Tài nguyên năng lượng

Năng lượng là một dạng tài nguyên vật chất xuất phát từ hai nguồn chủ yếu: Năng lượng mặt trời và năng lượng từ lòng đất

• Vai trò của tài nguyên năng lượng

• là nhiên liệu cho các động cơ trong hoạt động sản xuất, hoạt động sống của con người

• thúc đẩy phát triển kinh tế

• quyết định sự tồn tại, phát triển và chất lượng cuộc sống của con người

• cung cấp mặt hàng xuất khẩu có giá trị

• Các vấn đề môi trường trong quá trình khai thác và sử dụng cái nguồn năng lượng truyền thống

Khai thác than đá:

• Khai thác than đá bằng phương pháp lộ thiên tạo nên lượng đất đá thải lớn, ô nhiễm bụi, ô nhiễm nước, mất rừng Khai thác than bằng phương pháp hầm lò hiện nay

làm mất 50% trữ lượng, gây lún đất, ô nhiễm nước, tiêu hao gỗ chống lò và gây các tai nạn hầm lò.

• Chế biến và sàng tuyển than tạo ra bụi và nước thải chứa than, kim loại nặng

• Ðốt than tạo ra khí SO2, CO2 Theo tính toán một nhà máy nhiệt điện chạy than công suất 1.000 MW hàng năm thải ra môi trường 5 triệu tấn CO2, 18.000 tấn N0X, 11.000 - 680.000 tấn phế thải rắn Trong thành phần chất thải rắn, bụi, nước thải thường chứa kim loại nặng và chất phóng xạ độc hại

Khai thác dầu mỏ-khí đốt:

• Khai thác trên thềm lục địa gây lún đất, ô nhiễm dầu đối với đất, không khí, nước Khai thác trên biển gây ô nhiễm biển

• Chế biến dầu gây ô nhiễm dầu và kim loại nặng kể cả kim loại phóng xạ

• Ðốt dầu khí tạo ra các chất thải khí tương tự như đốt than

• Biện pháp khắc phục

• Khai thác hợp lý nguồn tài nguyên năng lượng

• Cần đầu tư, áp dụng khoa học kĩ thuật trong việc xử lý những chất thải, ảnh hưởngtrong quá trình khai thác nguồn năng lượng

• Tăng cường quản lý, bảo vệ nguồn tài nguyên, tránh tình trạng khai thác trái phép nguồn năng lượng

Câu 9: Ô nhiễm đất: Khái niệm, nguồn gây ô nhiễm đất, ảnh hưởng, biện pháp kiểm soát

• Khái niệm ô nhiễm đất

Ô nhiễm môi trường đất được xem là tất cả các hiện tượng làm nhiễm bẩn môi trường đấtbởi các chất ô nhiễm

• Nguồn gây ô nhiễm đất

• Chất thải sinh hoạt

• Chất thải công nghiệp

• Hoạt động nông nghiệp

• Các ô nhiễm ngoại lai khác

• Đất bị xuống cấp

• Ảnh hưởng đến sức khỏe của con người cũng như động, thực vật trên trái đất

• Đa dạng sinh học trong môi trường đất bị giảm thiểu

• Thay đổi thành phần và tính chất của đất

• Gây một số bệnh truyền nhiễm do kí sinh

• Dễ bị xói mòn

• Biện pháp kiểm soát

• Sử dụng cây xanh để cải thiện chất lượng đất

• Áp dụng biện pháp làm sạch đất, đổi đất, lật đất

• Khử chất thải rắn

• Thu hồi, tái chế và sử dụng lai các sản phẩm đã thải ra

Câu 10: Ô nhiễm nước: Khái niệm, nguồn gây ô nhiễm nước, ảnh hưởng, biện pháp kiểm soát

Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễmbẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã.

• Nguồn gây ô nhiễm nước

Nguồn gốc tự nhiên:

• Do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt, đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các sinhvật và vi sinh vật có hại,kể cả xác chết của chúng

Nguồn gốc nhân tạo:

• Quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt,công nghiệp, nông nghiệp, giao thông và môi trường nước

• Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

• Ảnh hưởng đến hệ sinh thái

• Ảnh hưởng đến mọi hoạt động kinh tế xã hội

• Thay đổi thành phần và tính chất của nước

• Biện pháp kiểm soát

• Nâng cao ý thức người dân trong việc bảo vệ và sử dụng nguồn nước

• Áp dụng các biện pháp quản lý và kiểm soát nước theo từng khu vực cụ thể

• Ngăn chặn và xử lý phạt nặng các hoạt động xả thải chất thải trái phép không qua

xử lý gây ô nhiễm nguồn nước

• Áp dụng công nghệ, khoa học trong việc nghiên cứu và xử lý nguồn nước bị ô nhiễm

Câu 11: Ô nhiễm không khí: Khái niệm, nguồn gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng, biện pháp kiểm soát

• Khái niệm

Ô nhiễm không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí , làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu,giảm tầm nhìn xa (do bụi)

• Nguồn gây ô nhiễm không khí

Nguồn tự nhiên:

• Núi lửa

• Cháy rừng

• Bão bụi

• Các quá trình phân hủy

Nguồn nhân tạo:

• Hoạt động công nghiệp

• Đốt cháy nhiên liệu hóa thạch

• Hoạt động của các phương tiện giao thông

• ảnh hưởng có hại cho mọi sinh vật và con người

• làm phú dưỡng nguồn nước và đất

• mưa axit

• hiệu ứng nhà kính

• suy giảm tầng ozon

• biến đổi nhiệt độ

• ảnh hưởng đến độ bền của tài sản

• Biện pháp kiểm soát

• Khuyến khích sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo

• Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân về mức độ nguy hiểm của ô nhiễm không khí

• Pháp luật tăng cường kiểm soát nguồn gây ô nhiễm không khí

• Áp dụng các công nghệ tiên tiến trong việc xử lý, đánh giá các tác động gây ô nhiễm không khí

Câu 12: Ô nhiễm tiếng ồn: Khái niệm, nguồn phát sinh, ảnh hưởng, biện pháp

• Khái niệm ô nhiễm tiếng ồn:

Ô nhiễm tiếng ồn là tiếng ồn trong môi trường vượt quá ngưỡng nhất định gây khó chịu cho người hoặc động vật

• Nguồn phát sinh tiếng ồn

Nguồn gốc thiên nhiên:

• Hoạt động của núi lửa

• Động đất

Nguồn gốc nhân tạo:

• Ảnh hưởng tới hành vi con người

• Biện pháp kiểm soát

• Giảm tiếng ồn tại nguồn

• Giảm tiếng ồn trên đường lan truyền

• Sử dụng các phương tiện bảo vệ cá nhân

• Quy hoạch, xử lý các vùng, nơi là nguồn gây ô nhiễm tiếng ồn

• Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức, ý thức con người trong việc giảm thiệu ô nhiễm tiếng ồn

Câu 13: Ô nhiễm chất thải rắn: Khái niệm, nguồn gốc phát sinh, ảnh hưởng, biện pháp kiểm soát

• Khái niệm:

Chất thải rắn được hiểu là những vật ở dạng rắn do hoạt động của con người và động vật gây ra Đó là những vật đã bỏ đi, thường ít được sử dụng, không có lợi hoặc có lợi rất ít cho con người Khi chúng được thải ra vô ý thức, không được xử lý hợp lý sẽ gây ra ô nhiễm môi trường hay còn gọi là ô nhiễm chất thải rắn

• Nguồn gốc phát sinh

• Khu dân cư

• Khu thương mại

• Công sở, cơ quan

• Khu xây dựng và phá hủy các công trình xây dựng

• Về con người: CTR có thể làm gia tăng sự lan truyền các loại bệnh tật có nguồn

gốc từ những con vật trung gian như: ruồi, muỗi, chuột gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe con người

• Về kinh tế: Rác chỉ thực sự có giá trị kinh tế nếu ta biết phân loại và xử lý thích

hợp nếu không, ngược lại với giá trị kinh tế thì rác gây ô nhiễm môi trường, dẫn đến tổn thất không nhỏ về kinh tế trong việc phải đầu tư lớn vào việc xử lý ô nhiễm

• Biện pháp kiểm soát

• Tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, nhận thức của người dân về việc xả thải chất thải rắn

• Áp dụng các phương pháp, công nghệ tiên tiến hữu ích trong việc phân loại và xử

• Nguồn gốc phát sinh

• Các khí nhà kính: hơi nước, CO2 , CH4 , N2O, O3, SF6 , HFC,PFC

• Tác động của con người qua các hoạt động công nghiệp

• Đốt cháy nhiên liệu hóa thạch

• Nạn phá rừng

• Đất đai bị xói mòn dẫn đến quá trình hoang mạc hóa

• Nhiệt độ Trái Đất tăng => băng tan => mực nước biển dâng cao

• Thay đổi điều kiện sống bình thường của các loài sinh vật

• Biến đổi khí hậu

• Xuất hiện nhiều loại bệnh mới đối với con người, dịch bệnh lan tràn

• Biến dạng các công trình

• Phá hủy các kỳ quan thế giới

• Sự biến mất của các hồ

• Cháy rừng

• Biện pháp kiểm soát

• Trồng cây xanh trên diện tích lớn

• Sử dụng năng lượng sạch

• Tăng cường đầu tư khoa học kĩ thuật phục vụ nghiên cứu năng lượng sạch và giảm thải khí thải gây hiệu ứng nhà kính ra môi trường

• Sử dụng các phương tiện giao thông sạch

• Nâng cao ý thức con người trong việc bảo vệ môi trường

Câu 15: Mưa axit: Khái niệm, nguồn gốc phát sinh, ảnh hưởng, biện pháp kiểm soát

Mưa axit là hiện tượng mưa mà nước mưa có độ pH dưới 5,6 Nguyên nhân của mưa axit

là do trong nước mưa có hòa tan những khí SO2, SO3, NO, NO2, N2O Các khí này hòa tan trong nước mưa tạo ra các axit tương ứng của chúng, làm cho độ pH thấp gây nên hiện tượng mưa axit

• Nguồn gốc phát sinh

• Nguồn gốc tự nhiên: do các hoạt động của núi lửa