Tổng quan về siêu âm Doppler

Nguyên lý “Khi một chùm sóng siêu âm đ ợc phát đi gặp một vật thì có hiện t ợng phản hồi âm, tần số của chùm sóng âm phản hồi về thay đổi so với chùm sóng âm phát đi nếu khoảng cách t

Siªu ©m doppler

Bs NguyÔn Xu©n HiÒn Khoa C§HA BV B¹ch mai

– Hµ néi

Siêu âm Doppler

 Ch n oán b nh lý m ch máu: Huy t kh i, x ẩ đ ệ ạ ế ố ơ

 S n ph khoa: Tu n ho n thai nhi, ả ụ ầ à động t nh ĩ

m ch r n, ạ ố động m ch não gi a, tim thaiạ ữ

Điểm di động

A Nguyên lý

H 1 H 2 H 3

A Nguyªn lý

Passage du mur du son

Infra sonique supra sonique

VÒ ®Çu dß  §á

Xa ®Çu dß  Xanh

Johann Christian Doppler

1803-1853

A Nguyên lý

“Khi một chùm sóng siêu âm đ ợc phát đi gặp một

vật thì có hiện t ợng phản hồi âm, tần số của

chùm sóng âm phản hồi về thay đổi so với chùm

sóng âm phát đi nếu khoảng cách t ơng đối giữa

nguồn phát và vật thay đổi; tần số tăng nếu

khoảng cách giảm và ng ợc lại.

+ λ dài ngắn tuỳ L phátL thu

Chúng đúng cho tất cả các loại sóng kể cả

sóng âm.

∆ f = F1-F2 = 2F1.V.cos θ / C

A Nguyªn lý

Doppler son.aiff

A Nguyên lý

Do đó khi muốn bắt dòng chảy 2Hz  Tần số phát

của đầu dò phải là 4Hz

Góc gi a đầu dò và mạch máu càng nhỏ càng tốt

A Nguyªn lý

A Nguyªn lý

H íng ®Çu dß

A Nguyên lý

θ≤60

Mở cửa sổ Doppler đủ lớn sát thành mạch

A Nguyên lý

Hiệu ứng Doppler ứng dụng trong Y học dựa vào

sóng âm đ ợc phát ra từ đầu dò tới các tế bào máu

đang chuyển động trong lòng mạch và sóng âm

phản lại từ các TB máu này với c ờng độ khác

sóng phát Hiệu của hai tầm số sóng âm này là

tần số Doppler

2 Nguyên lý siêu âm màu(Color Doppler)

Dựa theo hiện t ợng Sao đổi ngôi

Dòng chảy về đầu dò Đỏ

Dòng chảy xa đầu dò Xanh

A Nguyên lý

3 Siêu âm Doppler liên

tục(Continuous Wave Doppler)

Đầu dò có hai bản áp điện: Một phát

và một thu Trong đó tinh thể phát

A Nguyªn lý

4 Siªu ©m Doppler xung(Pulsed Wave

Doppler)

§Çu dß chØ gåm mét b¶n ¸p ®iÖn, sãng

©m ® îc ph¸t ng¾t qu·ng, gi÷a thêi gian

nghØ cña hai lÇn ph¸t lµ lóc nã thu tÝn

hiÖu ©m ph¶n håi

Kh¾c phôc nh îc ®iÓm cña CW Nh ng nÕu

dßng ch¶y cao qu¸ HiÖn t îng

Aliasing

A Nguyªn lý

5 Siªu ©m Doppler n¨ng l îng(Power Doppler)

§o tÝn hiÖu Doppler thÊp§ îc m· ho¸ n¨ng l

îng: Kh«ng phô thuéc gãc θ, m¹ch nhá, chØ

cã mét lo¹i mµu

A Nguyªn lý

A Nguyªn lý C¸c yÕu tæ ¶nh h ëng

A Nguyªn lý

C¸c yÕu tè ¶nh h ëng

B Cách đọc phổ doppler

1.Âm thanh

Động mạch có tiếng ngắt

quãng theo nhịp tim, không

thay đổi theo nhịp thở.

Tĩnh mạch có tiếng liên tục và

thay đổi theo nhịp thở Nếu có

tiếng rít tại chỗ hẹp ±

2 Màu của mạch máu

Không nhất thiết màu đỏ là

ĐM và ng ợc lại màu xanh là

TM.

Cả màu và chiều dòng chảy chúng ta đánh giá đ ợc

có đảo chiều dòng chảy không

B Cách đọc phổ doppler

4 Hình dạng phổ Doppler xung

Việc phân tích hình dạng phổ Doppler xung đã có

thể cho chúng ta thông tin chính xác có bất th ờng

ở mạch máu

5 Đo tốc độ dòng chảy

Là b ớc quan trong để khẳng định sự bất th ờng của

mạch máu Luôn phải đặt góc cho đúng(θ 60 ≤

độ)

PI: ChØ sè søc ®Ëp(Pulsatility Index)

AcT: Thêi gian dèc lªn t©m

thu(Acceleration Time)

ET: Thêi gian tèng m¸u(Ejection

Time)

c C¸c chØ sè doppler

§M ngo¹i biªn §M trung ¬ng

c C¸c chØ sè doppler

§M ngo¹i biªn

d Nguyªn t¾c siªu ©m doppler

@ Ph¶i th¨m dß tÊt c¶ c¸c ®o¹n cña m¹ch

m¸u

@ Ph¶i th¨m dß b»ng siªu ©m 2D

@ Th¨m dß b»ng Doppler mµu

@ Th¨m dß dßng ch¶y víi gãc hîp lý

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

I §éng m¹ch ngo¹i vi

- §M kh«ng cÊp m¸u trùc tiÕp cho t¹ng.

- H×nh d¹ng doppler xung: Sãng ba pha

Vp

Vr

Vr ≤1/3 Vp

e Động mạch ngoại biên

1 Mất sóng ng ợc chiều

- Sinh lý: Mất sóng ba pha khi giãn mạch( Do vận động,

do viêm nhiễm ngọn chi, mạch chi trên ở ngọn chi…), nh

ng Vp không bao giờ giảm

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

4 C¸c vÞ trÝ th¨m dß §M ngo¹i biªn

Ph¶i th¨m dß tõng ®o¹n liªn tôc theo ® êng ®i cña

§M, kh«ng ® îc bá sãt Tèi thiÓu ph¶i lµm ë gèc

chi, gi÷a chi vµ ngän chi

VD: Chi trªn: C¸nh tay, nÕp khuûu, cæ tay

Chi d íi: NÕp bÑn, khoeo, cæ ch©n

§M chñ bông: Sau gan, ngang §M thËn, trªn ch¹c ba

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

Mốc thăm dò đm đùi nông, khoeo và chày sau

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

6 DÊu hiÖu m¶ng x¬ v÷a

+ M¶ng x¬ v÷a t¨ng ©m, gi¶m ©m, v«i hãa, hçn hîp hay cã loÐt trªn bÒ mÆt

+ §o tû lÖ hÑp

* Theo ® êng kÝnh: NASCET

* DiÖn tÝch

7.2 Trên Doppler xung: Có giá trị quyết định

@ Dấu hiệu trực tiếp: Tốc độ tăng tại chỗ hẹp, có

e Động mạch ngoại biên

@ Dấu hiệu gián tiếp

+ Tr ớc chỗ hẹp: RI, PI tăng( colleteral branch)

Sát ngay chỗ tắc có sóng phản hồi

+ Sau chỗ hẹp, tắc:

Độ I(<60%): Vr↓ hoặc mất, Vp BT, RI không thay

đổiKhông có TCLS và không can thiệp mà chỉ dùng

thuốc

Độ II(60-75%): Vp ↓ xuất hiện Vd, AcT và ET kéo dài, RI ,

↓ Cần can thiệp.

ĐộIII(75-95%): Vp ↓↓ đỉnh tròn, RI <1, , ↓ AcT và ET↑↑

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

Aliasing

@ Sau chỗ thông: DM binh th ờng TM giãn nhẹ,

dòng chảy không thay đổi theo nhịp thở

@ Tại chỗ thông: Có thể thấy hoặc không, nếu

thấy sẽ thấy dòng rối và tang tốc mạnh

e §éng m¹ch ngo¹i biªn

e Động mạch ngoại biên

@ Chẩn đoán phân biệt với giãn ĐM

- Giãn ĐM là hiện t ợng sinh lý

-Tất cả ĐM đều có tâm tr ơng và tâm thu tăng.

- Không có giãn TM.

- ĐM giãn trong các tr ờng hợp: Sau vận

động, sau băng ép, có viêm nhiễm vùng hạ l u

 L©m sµng: MÊt m¹ch khi gi¬ tay lªn cao

 Siªu ©m Doppler: nghiÖm ph¸p Beaujean

+Chi trªn: T¨ng khi thë vµo vµ gi¶m khi thë ra.

+Chi d íi: T¨ng khi thë ra vµ gi¶m khi thë vµo

f tÜnh m¹ch

tăng tốc Huyết khối trong lòng TM: Tăng,

giảm, đồng âm Màu, ấn bằng đàu dò

f tĩnh mạch

Dấu hiệu gián tiếp

+ D ới chỗ tắc(gốc chi): TM ấn xẹp, dòng chảy ít

thay đổi theo nhịp thở, không tăng tốc khi bóp cơ

th ợng l u

+ Trên chỗ tắc(ngọn chi): TM giãn, ấn khó xẹp,

dòng chảy kém và ít thay đổi khi bóp cơ th ợng l u

L u ý: Bao giờ cũng phải xem huyết khối có đầu

không, và đầu trên ở vị trí nào??

f tĩnh mạch

2 Suy TM

Trên Siêu âm 2D: TM giãn, ấn xẹp

Nghiệm pháp Valsava (+) Hay bóp cơ th ợng l u và

thả bóp sẽ xuất hiện sóng ng ợc chiều

Nên thăm khám ở t thế BN ngồi thõng chân xuống

hoặc t thế đứng

f tĩnh mạch

3 Một số bệnh th ờng gặp ở TM

+ Viêm tắc TM: Hay gặp ng ời tiêm chích ma tuý,

ng ời già, chi d ới > chi trên, chân trái > chân phải;

bệnh về máu; tự phát, di căn từ các khối u ác

tính

+ Suy TM: ng ời già, đặc biệt ng ời chửa đẻ nhiều

lần, làm việc t thế đứng kéo dài

f tÜnh m¹ch

NghiÖm ph¸p Valsalva

f tÜnh m¹ch

f tÜnh m¹ch

f tÜnh m¹ch

HÝt vµo nhÞn thë

Thë b×nh th êng

f tÜnh m¹ch

f tÜnh m¹ch

Xin chóc c¸c b¹n thµnh c«ng!