MĐ03 giáo trình nuôi cầy hương

+ Hạn chế không cho các động vật khác tiếp xúc với cầy hương Chuồng nuôi cầy hương cần đảm bảo có đủ nguồn nước sạch bởi nước dùng để uống, vệ sinh chuồng trại, tưới cây,… Chuồng trại đ

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN NUÔI CẦY HƯƠNG

MÃ SỐ: M02 NGHỀ: NUÔI NHÍM, CẦY HƯƠNG, CHIM TRĨ

Trình độ: Sơ cấp nghề

HÀ NỘI, 2014

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ03

LỜI GIỚI THIỆU

Phát triển chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2010 - 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, là nhu cầu cấp thiết của các cơ sở đào tạo nghề Đối tượng học viên là lao động nông thôn, với nhiều độ tuổi, trình độ văn hoá và kinh nghiệm sản xuất khác nhau Vì vậy, chương trình dạy nghề cần kết hợp một cách khoa học giữa việc cung cấp những kiến thức lý thuyết với kỹ năng, thái độ nghề nghiệp Trong đó, chú trọng phương pháp đào tạo nhằm xây dựng năng lực và các

kỹ năng thực hiện công việc của nghề theo phương châm đào tạo dựa trên năng lực thực hiện

Chương trình đào tạo nghề Nuôi nhím, cầy hương và chim trĩ được xây

dựng trên cơ sở nhu cầu học viên và được thiết kế theo cấu trúc của sơ đồ DACUM Chương trình được kết cấu thành 5 mô đun và sắp xếp theo trật tự lô-gíc nhằm cung cấp những kiến thức và kỹ năng từ cơ bản đến chuyên sâu về nuôi nhím, cầy hương và chim trĩ

Chương trình được sử dụng cho các khoá dạy nghề ngắn hạn cho nông dân hoặc những người có nhu cầu học tập Các mô đun được thiết kế linh hoạt có thể giảng dạy lưu động tại hiện trường hoặc tại cơ sở dạy nghề của trường Sau khi đào tạo, học viên có khả năng tự nuôi cầy hương, làm việc tại các doanh nghiệp, trang trại chăn nuôi, nhóm hộ gia đình, các chương trình và dự án liên quan đến lĩnh vực liên quan đến nuôi cầy hương

Mô đun nuôi cầy hương gồm có 4 bài:

Bài 1: Xây dựng chuồng nuôi cầy hương Bài 2: Chọn giống cầy hương

Bài 3: Nuôi dưỡng và chăm sóc cầy hương Bài 4: Phòng và trị bệnh cho cầy hương Việc xây dựng chương trình dạy nghề theo phương pháp DACUM dùng cho đào tạo sơ cấp nghề ở nước ta là mới, vì vậy chương trình còn nhiều hạn chế và thiếu sót Ban xây dựng chương trình và tập thể các tác giả mong muốn nhận được

sự đóng góp của các nhà khoa học, các nhà quản lý giáo dục và các bạn đồng nghiệp để chương trình hoàn thiện hơn./

Xin chân thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn

1 Mai Thị Thanh Nga Chủ biên

2 Vũ Việt Hà Thành viên

3 Mai Anh Tùng Thành viên

MÔ ĐUN: NUÔI CẦY HƯƠNG

Mã mô đun: MĐ03 Giới thiệu mô đun

Mô đun MĐ03 “ Nuôi cầy hương” có thời gian học tập là 120 giờ trong đó Người học sau khi học xong mô đun này có khả năng xây dựng được chuồng trại, lựa chọn được cầy hương giống, nuôi dưỡng, chăm sóc, phòng và trị bệnh cho cầy hương Mô đun này được giảng dạy theo phương pháp dạy học tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, kết thúc mô đun được đánh giá bằng phương pháp trắc nghiệm

và làm bài tập thực hành

Bài 1: Xây dựng chuồng nuôi cầy hương

MĐ03-01

Mục tiêu

- Nêu được đặc điểm chính trong quy trình xây dựng chuồng nuôi cầy hương đúng kỹ thuật

- Lựa chọn được nguyên vật liệu xây dựng chuồng nuôi cầy hương

- Làm được các loại chuồng nuôi cầy hương

A Nội dung

1 Địa điểm xây dựng và hướng chuồng

1.1 Địa điểm xây dựng

Địa điểm nuôi Cầy hương cần phải đảm bảo:

+ Bằng phẳng

+ Cao ráo

+ Yên tĩnh

+ Thông thoáng

+ Cách xa khu dân cư

+ Không gần các đường quốc lộ lớn

+ Giao thông thuận tiện, đảm bảo để vận chuyển thức ăn và các sản phẩm chăn nuôi

+ Hạn chế không cho các động vật khác tiếp xúc với cầy hương

Chuồng nuôi cầy hương cần đảm bảo có đủ nguồn nước sạch bởi nước dùng

để uống, vệ sinh chuồng trại, tưới cây,…

Chuồng trại được bố trí và xây dựng trên quỹ đất hiện có của các cơ sở hoặc các trại chăn nuôi Hiện nay, có nhiều cách thức lựa chọn khi làm chuồng nuôi Cầy hương như:

Tuy nhiên khi xây dựng chuồng nuôi theo kiểu nào cũng cần đảm bảo:

+ Mái lợp ngói

+ Thoáng mát

+ Hệ thống cửa sổ đóng, mở thuận lợi

+Có quạt thông gió

2.1 Làm phòng rộng

Một phòng thường nhốt chung khoảng vài chục cá thể Loại chuồng này phù hợp với đối tượng nuôi là cầy hậu bị, hoặc cầy thương phẩm với mục đích cung cấp thịt

Hình 3.1.1 Kiểu phòng rộng

Kiểu chuồng này phù hợp với nơi còn diện tích rộng, có thể tận dụng các phòng có sẵn, chuồng heo cũ hoặc làm mới

+ Trường hợp tận dụng phòng có sẵn hoặc chuồng heo cũ, ở những nơi không thông thoáng, cần thiết mắc hệ thống quạt thông gió

+ Trường hợp làm phòng mới, nên thiết kế hệ thống cửa và cửa sổ hướng đông nam

Quy cách phòng nuôi Cầy hương theo cách này, nếu làm mới phải đảm bảo: + Tối thiểu 1 cá thể/1m2:

+ Chiều cao của phòng tối thiểu là 2m

Phòng cần phải lợp chắc chắn bằng tôn hoặc ngói, tránh khe kẽ hở vì Cầy leo trèo giỏi, có thể chui ra ngoài Chuồng nuôi cần phải làm trần với mục đích:

+ Làm mát chuồng vào mùa nóng (đối với phòng lợp tôn)

+ Tránh việc cầy đẩy ngói chui ra ngoài (đối với phòng lợp ngói)

Phòng cần xây chắc chắn, xung quanh có thể:

giá và gác ván hoặc cây

cho Cầy leo trèo

Hình 3.1.2 Kiểu phòng rộng có sàn

Hệ thống giá hoặc gác này được bố trí làm nhiều tầng để nhốt nhiều cá thể Cầy hương.Yêu cầu về độ cao của tầng:

+Tầng dưới cách mặt đất khoảng 1m để tiện cho việc dọn vệ sinh

+ Mỗi tầng cách nhau khoảng 0,5 m tùy theo chiều cao và rộng của chuồng + Giữa các tầng cũng cần có “cầu thang” làm bằng cành cây để cầy có thể lên, xuống dễ dàng

Trong phòng cần bố trí một thùng gỗ để cầy đi vệ sinh Sàn chuồng được lót bằng lưới B40 lớn và có độ dốc để giúp thoát nước và làm sạch ráo, vật liệu lót sàn dùng loại ít bám dính, láng giúp dễ dàng khi làm vệ sinh chuồng

Hình 3.1.3 Kiểu phòng rộng có trần

2.2 Xây ô chuồng

Chuồng xây thành ô phù hợp với việc nuôi tách riêng từng cá thể hoặc từng cặp Cầy sinh sản Tận dụng được diện tích và không gian để phát triển đàn Cầy nuôi với mục đích kinh tế

Yêu cầu hệ thống các ô chuồng được xây phải đảm bảo:

+ Diện tích 100cm x 120cm

+ Sâu từ 60 – 70cm

Trước mỗi tầng cần có thềm rộng từ 30 – 40cm để Cầy đi lại

Chú ý: Khi xây ô chuồng không nên thiết kế ô chuồng có diện tích quá nhỏ, làm cho cầy bị nhốt gò bó, khó hoạt động, đi lại bên trong

Hình 3.1.4 Kiểu chuồng xây ô

Hệ thống ô chuồng phải được xây trong khuôn viên một phòng có tường bao hoặc có lưới B40 quây xung quanh, đảm bảo mặt sau các ô chuồng được che kín, chuồng được xây cách mặt đất tốt nhất là 1m

Trong khuôn viên này, cần dành một phần không gian chung để:

+ Cầy nuôi có thể đi lại và làm sân chơi

+ Người nuôi dọn dẹp, vệ sinh, cho Cầy ăn, chăm sóc,

+ Trồng cỏ

Trong chuồng cần để những cành cây để Cầy leo trèo Trong mỗi ô chuồng, cần thiết kế sàn làm nơi nằm ngủ, nên lót chỗ nằm cho Cầy bằng các vật liệu như giẻ rách, rơm khô Thức ăn đưa vào được đặt dưới nền chuồng để tiện việc dọn rửa

Mái chuồng nên lợp bằng ngói hoặc tôn có trần để đề phòng cầy chui ra ngoài Sàn chuồng được thiết có độ dốc và bằng lưới B40 thuận tiện cho việc vệ sinh

2.3 Làm chuồng cũi

Đây là cách thức đơn giản, dễ di chuyển khi thay đổi địa điểm, nhưng hạn chế về diện tích hoạt động của Cầy nuôi Cũi thích hợp cho việc nuôi tách từ 1 - 2

cá thể, nuôi cầy con cùng lứa và dành cho Cầy sinh sản

Cũi có thể đóng bằng tre, gỗ hoặc bằng lưới sắt; nhưng đảm bảo chuồng phải chắc chắn, tránh Cầy gặm, cắn chuồng để thoát ra ngoài Diện tích cũi có thể rộng hẹp khác nhau tùy số lượng Cầy trong từng cũi, nhưng phải đảm bảo cho các

cá thể Cầy hoạt động dễ dàng, không bị gò bó Bên trong mỗi cũi cần bố trí các cành cây cho Cầy leo trèo

Làm cũi hình chữ nhật cần có thể tích 1m3

: + Rộng 1m

vệ sinh dọn phân được dễ dàng

Cũi có thể thiết kế 1 – 2 tầng để Cầy nuôi có thể leo lên xuống Mỗi cũi tốt nhất nuôi 1 cặp cầy

Đối với cầy con, có thể nuôi nhốt chung một lứa cầy con trong cũi (trung bình từ 3 – 4 con/lứa) Cũi cần thiết kế đặt cách mặt đất từ 20 – 50cm để tiện cho việc làm vệ sinh Sàn cũi cần lát gỗ láng, lót thưa hoặc lưới để phân và thức ăn thừa

có thể lọt xuống dưới

Hình 3.1.5 Kiểu chuồng cũi

Trong chuồng có thể thiết kế giàn nhiều tầng (2-3 tầng) bằng bê tông hay tre,

gỗ chắc chắn để chứa cũi nhốt cầy

+ Mỗi tầng cao 0,7-0,8m, các cũi để trên 1 tầng phải được ngăn kín bằng các bìa cattông màu để cầy hương trong 2 cũi không trông thấy nhau, nhằm phòng chống hiện tượng stress

+Nền từng tầng được làm bằng bê tông hơi dốc (khoảng 5-60) về phía rãnh

có thoát nước thải của nền chuồng

+ Cũi được làm bằng lưới sắt B40, cửa có then cài chắc chắn, để cầy hương không chui ra được

Đối với Cầy sinh sản, nên làm cũi để tách riêng Cũi cần phải che kín đáo và trong cũi nên làm ổ đẻ cho cầy Ổ đẻ có thể làm bằng thùng gỗ với kích thước tối thiểu:

Hình 3.1.6 Kiểu chuồng cũi nhiều ngăn

Chú ý: Dù chọn hình thức chuồng trại nào thì cũng nên thiết kế sao cho có

bóng đèn ở phía bên trên, vì ánh sáng đèn lại giúp thu hút côn trùng trong tự nhiên tập trung; đây là nguồn thức ăn vô cùng hữu ích cho Cầy mà người chăn nuôi khó

có thể cung cấp được (thời gian chiếu sáng chỉ khoảng 30 phút mỗi tối)

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Câu hỏi

1.1 Kể tên một số loại chuồng dùng để nuôi cầy hương?

1.2 Xác định hướng chuồng và địa điểm xây dựng chuồng trại nuôi cầy hương?

1.3 Kích thước khi xây ô chuồng nuôi cầy hương là bao nhiêu?

1.4 Mô tả cách làm chuồng cũi nuôi cầy hương?

1.5 Câu hỏi trắc nghiệm

B Hướng Đông Nam

C Hướng Tây Nam

1.5.3 Lưới thép sử dụng trong quây ô chuồng thường dùng loại nào?

A Lưới thép nhỏ

B Lưới thép B40

C Cả A và B

2 Bài thực hành

Bài thực hành số 3.1.1 Làm cũi nuôi cầy hương

Bài tập thực hành số 3.1.2 Xây ô chuồng nuôi cầy hương

Bài tập thực hành số 3.1.3 Làm phòng rộng nuôi cầy hương

C Ghi nhớ

- Chọn địa điểm và hướng xây chuồng nuôi cầy hương

- Kích thước loại chuồng nuôi cầy hương

- Xây chuồng nuôi theo mẫu

Bài 2: Lựa chọn cầy hương giống

Mục tiêu

- Nêu được đặc điểm của loài cầy hương

- Lựa chọn được giống cầy hương phù hợp với nhu cầu chăn nuôi

- Thực hiện được các công việc lựa chọn cầy hương giống trong chăn nuôi

- Có ý thức tiết kiệm và đảm bảo vệ sinh cho môi trường sinh thái

A Nội dung

1.1 Đặc điểm của loài cầy hương

1.1.1 Phân loại, phân bố

Cầy hương hay Cầy vòi hương (có nơi còn gọi là chồn mướp, ngận hương,

cầy xạ, cu tỏi) là một trong những loài thú ăn thịt nhỏ thuộc họ Cầy (Viverridae),

bộ Ăn thịt (Carnivora), lớp Thú (Mammalia) Tên khoa học Viverricula indica

Hiện nay có khoảng trên 200 chủng loại chồn khác nhau, riêng chồn hương

là đặc biệt nhất vì ở dưới bụng của con đực, giữa hậu môn và dương vật có 1 túi xạ,

chất xạ sánh như mật ong, màu nâu đỏ, có mùi thơm nồng, chất xạ này của con đực

để dẫn dụ con cái vào mùa sinh sản

Chồn hương phân bố chủ yếu ở Ấn Độ, Trung Quốc và các nước Đông Nam

Á Ở Việt Nam chồn hương có ở hầu khắp các tỉnh miền núi, trung du và có 3 loại

thường được nuôi ở Việt Nam:

- Loại thứ nhất: Có lông màu xám tro ngả vàng, có 4-6 dải sọc màu nhạt hơn

chạy dọc theo thân Đây là giống cầy hương có số lượng nuôi nhiều nhất ở Việt

Nam

+ Con đực trưởng thành thường nặng 5-7 kg,

+ Con cái từ 3-5kg

Tuy cầy hương là loài thú hoang dã, không dễ thuần hóa nhưng đây là giống

dễ nuôi hơn cả Giống cầy hương này nuôi nhanh lớn, đẻ từ 1-5 con một lứa

Hình 3.2.1 Cầy hương có màu xám tro ngả vàng

Loại thứ hai: có lông màu xám tro hay lông mốc ngả đen có các đốm đậm màu hơn nổi trên nền lông Loại chồn này có thân ngắn hơn loại thứ nhất, nhìn có

vẻ mập hơn nhưng trọng lượng con trưởng thành nhẹ cân hơn Đặc điểm của loại này là ghét bầy đàn, thích sống cô độc, tính tình hung dữ, đôi lúc rất năng động hay cắn nhau nếu sống gần nhau và chúng có thể ăn cả con nhỏ

Hình 3.2.2 Cầy hương có lông màu xám mốc

Loại thứ 3: loại này có lông vàng hay đốm đỏ

+ Con đực trưởng thành nặng 2,5-3kg

+ Con cái chỉ nặng từ 1,2-1,5kg

Loại này cũng dữ tính biểu lộ sự hung hăng, tuy bé hơn hai loại trên nhưng mắn đẻ hơn, động dục sớm

Hình 3.2.3 Cầy hương có màu lông vàng

Cầy hương loại này nuôi 6-8 tháng đã động dục, mỗi năm đẻ 2 lứa, mỗi lứa

- Tai tròn và rất thính

- Hai mắt lớn và cực tinh anh, có thể nhìn xuyên trong bóng đêm

Phần hông có các vệt đen hay đốm đen mờ xếp thành hàng dọc chạy từ vai xuống mông (phần mông rõ nét hơn)

Đuôi dài từ 35-50 cm (khoảng 2/3 thân) có vệt không rõ hoặc màu đen ở phần gốc đuôi, phần mút đuôi thường có màu đen, tuy nhiên ở một số cá thể có thể trắng

Các vòng đen trắng hoặc đen nâu xen kẽ nhau (thường từ 7-10 vòng tùy theo loài)

Bộ lông có tính biến dị lớn: Bộ lông màu xám mốc hoặc hung mốc, mút lông phớt đen Dọc theo cơ thể, phía trên lưng của chồn hương có 4 dải lông màu vàng nhạt hoặc xám nhạt hơn so với lông toàn thân, tạo nên các vệt sọc dưa chạy dài dọc theo thân từ cổ đến đuôi

Đối với con trưởng thành có chiều dài từ mõm đến hậu môn khoảng 60cm, riêng phần đuôi dài từ 36-42cm

50-Tuổi thọ trung bình của cầy hương:

+ Trong tự nhiên 8-9 năm

+ Trong điều kiện nuôi nhốt khoảng 22 năm

Hình 3.2.4 Cầy hương các vết dọc dưa chạy dài từ cổ đến đuôi

1.1.3 Tập tính sống của cầy hương

Chồn hương là loại thú hoang dã Ngoài tự nhiên có một số loại có cách sống bầy đàn nhưng cũng có nhiều chủng loại chỉ sống và đi kiếm ăn đơn độc, chúng chỉ gặp nhau vào mùa sinh sản

Ban ngày chúng trốn tránh và ngủ ngày trong các hang hốc, kẽ đá, ban đêm mới bò ra đi kiếm ăn

Vào mùa thức ăn khan hiếm, cầy hương đói không ngủ được cũng phải đi kiếm ăn vào cả ban ngày Tuy nhiên ban ngày cầy hương vẫn thích chọn chỗ có bóng tối, tránh ánh sáng

Đặc tính của cầy hương là có sự phân chia lãnh thổ, sống đơn lẻ trong tự nhiên, chỉ gặp nhau trong mùa sinh sản nên có sự tranh giành, đánh dấu lãnh thổ Vào mùa động dục tất cả những con trưởng thành cả đực và cái đều dữ hơn bình thường

Cầy hương là loại ưa sạch sẽ, không thích chỗ ẩm ướt hôi hám, bụi bặm Chúng không đi vệ sinh lung tung mà thường đi ở chỗ nhất định, kín đáo

Lợi dụng tập tính này nhiều bà con nông dân trồng cà phê chín có cầy hương vào vườn ăn cà phê vào ban đêm, sáng ra chỉ đến một chỗ nhất định để lượm phân của nó, phơi trong bóng râm rồi sơ chế cà phê chồn

Hình 3.2.5 Cầy hương đang ăn cà phê

1.1.4 Đặc điểm sinh học

Cầy vòi hương là loài ăn tạp, thức ăn tự nhiên bao gồm cả thực vật lẫn động vật, tuy nhiên loài này thường ăn thực vật nhiều hơn động vật

Thành phần thức ăn thực vật chủ yếu gồm:

+ Các loại quả vả, chuối, xoài…

+ Các loại rau xanh hoặc cỏ

1.1.5 Đặc điểm sinh sản của cầy hương

Cầy vòi hương sinh sản quanh năm và thường tập trung vào các thời điểm tháng 4, 5, 6 và tháng 10, 11, 12 Mỗi lứa 2 - 6 con

Trong điều kiện nuôi: Mùa động dục và sinh sản của Cầy nuôi không rõ ràng, hiện tượng động dục ở Cầy nuôi có thể xảy ra quanh năm Nếu chăm sóc kỹ

và cho ăn đảm bảo đủ dinh dưỡng, điều độ, cầy nuôi sẽ động dục thường xuyên hơn

Biểu hiện động dục ở Cầy hương nuôi: Có thể Cầy nuôi thuần hóa hiền lành

và sống chung với nhau rất hòa thuận nhưng khi động dục cả con đực và con cái đều dữ hơn bình thường

Cầy cái: vào thời gian động dục Cầy cái thường bỏ ăn khoảng 3 ngày, phá chuồng, ra những tiếng kêu lạ như túc túc, chét…chét

Cầy đực: Tiết ra mùi thơm từ xạ hương để quyến rũ con cái

1.2 Phân biệt cầy hương đực và cái

- Cầy hương đực:

+ Khi còn nhỏ nếu đặt nằm ngửa ta có thể thấy gai giao cấu

+ Khi trưởng thành con đực thường to và lanh lẹ hơn con cái, có tinh hoàn lớn lộ ra phía sau mông

Cầy hương đực dưới bụng giữa hậu môn và dương vật có một túi, phần giữa túi xạ có 2 lỗ thông, phía trên phủ dầy lông, đồng màu với lông trên bụng cầy hương Trong túi xạ có các tuyến xạ tiết ra chất xạ hương sánh như mật ong, màu nâu đỏ có mùi thơm nồng trong thành phần của xạ có amoniac, tinh dầu, rất nhiều muối khoáng và các thành phần hợp chất hương hữu cơ…Đây là “vũ khí” của con đực để “chinh phục” con cái khi vào mùa sinh sản

- Cầy hương cái:

+ Khi còn nhỏ không có gai giao cấu lồi ra ngoài

+ Khi trưởng thành cầy hương cái thường có 6 vú và chia đều thành 2 hàng

Ở giai đoạn chửa và nuôi con vú phát triển Cầy con khi mới sinh cho đến 10 ngày tuổi hoàn toàn bú sữa mẹ

1.3 Chọn cầy hương giống nuôi thịt

Trọng lượng sơ sinh không quá nhỏ vì nếu nhỏ rất khó nuôi Nên chọn những con khi được 2-2,5 tháng tuổi đạt trọng lượng trung bình từ 500-1000g/con

Ngoài ra, khi chọn cầy hương để tạo sản phẩm “cà phê chồn” nên chọn những cá thể cầy hương có bộ lông nền màu hung vàng (màu lông ngả sang hung vàng)

Hình 3.2.6.Cầy hương thịt

1.4 Chọn giống cầy hương nuôi sinh sản

Khi mới sinh nên chọn những con:

Cầy non khoảng 1 tháng tuổi đã biết tự ăn dặm theo mẹ Con non tự bỏ bú

mẹ trong khoảng thời gian từ 2-2,5 tháng, lúc này trọng lượng trung bình đạt từ 500 – 1000g/ con

Chọn chồn hậu bị nên chọn những con:

+ Nhanh nhẹn

+Khỏe mạnh

+ Màu lông phù hợp với đặc điểm của giống

Khi chọn không chọn những con quá béo hay quá gầy vì ảnh hưởng đến quá trình sinh sản Tốt nhất nên chọn những con có trọng lượng 1,5kg/con khi được từ 2,5-3 tháng tuổi

Khi chọn cầy hương cái làm giống sinh sản nên chọn những con có đặc điểm:

+ Tinh hoàn lớn lộ ra phía sau mông

Không chọn những con quá béo, còn nhỏ, tinh hoàn nhỏ thường phối giống không có kết quả

Hình 3.2.7 Cầy hương giống

1.5 Vận chuyển cầy hương giống

Vận chuyển trên xe chuyên dụng hoặc trên các xe có thùng kín Cần nhốt cầy hương vào bao cước hoặc bao lưới trước khi vận chuyển Cầy hương vốn nhút nhát nhưng khi bị dồn ép chúng thường phản ứng rất dữ dội và cắn gây thương tích

Khi bắt cầy vòi hương ta nắm lấy phần cuối đuôi và giơ hông lên cao, một số con có thể cong người lên quay ngược lại và khi đó chúng ta hãy hạ cầy hương xuống để chân chạm đất, chúng sẽ chạy về phía trước hoặc chúng ta nên mang theo cây trước khi bắt Cầy hương phòng khi chúng quay ngược lại ta dùng cây khống chế hoặc đưa cây cho chúng bám, cắn

Vận chuyển cầy hương nên vào ban ngày Cầy hương ngủ hãy bắt để vận chuyển, nếu ban ngày chúng ta có thểdùng bao cước khoét lỗ nhỏ hoặc bao lưới cước dày bắt bỏ vào buộc miệng

Tuy nhiên, đến tối Cầy hương tỉnh ngủ sẽ phá bao chui ra Do đó chúng ta nên bắt và vận chuyển ban ngày nếu buộc phải vận chuyển vào qua đêm chúng ta cần phải dùng lồng lưới sắt sợi lớn vì răng chúng rất sắc có thể cắn đứt lưới nhỏ

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Câu hỏi

1.1 Nêu được đặc điểm hình thái của Cầy hương?

1.2 Trình bày đặc điểm sinh sản của cầy hương?

1.3 Cầy hương thường được phân bố chủ yếu ở đâu?

1.4 Nêu cách chọn cầy đực giống?

1.5 Nêu cách chọn cầy cái sinh sản?

1.6 Câu hỏi trắc nghiệm

Chọn câu trả lời đúng

1.6.1 Có mấy loại cầy hương đang được nuôi ở nước ta?

A: có 2 loại

B: có 3 loại

1.6.5 Cầy hương có tên gọi khác là gì?

A Cầy vòi hương, chồn hương, chồn mướp

B Cu tỏi, cầy xạ, ngận hương

C Cả A và B

1.6.6 Thức ăn của cầy hương bao gồm những loại nào?

A: Thức ăn tinh và củ, quả

B: Thức ăn động vật và côn trùng

C: Cả A và B

2 Bài thực hành

Bài tập thực hành số 3.2.1 Chọn cầy hương giống nuôi thịt

Bài tập thực hành số 3.2.2 Chọn cầy hương giống sinh sản

C Ghi nhớ

- Cách phân biệt đực cái khi còn nhỏ

- Tiêu chuẩn chọn cầy đực giống

- Tiêu chuẩn chọn cầy cái giống

- Cách vận chuyển cầy hương

Bài 3 Nuôi dưỡng và chăm sóc cầy hương

MĐ 03-03

Mục tiêu

- Xác định được các loại thức ăn phù hợp cho cầy hương

- Xác định được thời vụ nuôi cầy hương phù hợp với điều kiện chăn nuôi

- Nhận biết được thời điểm thích hợp để ghép đôi giao phối

- Lựa chọn được thức ăn phù hợp với độ tuổi của cầy hương

- Thực hiện cho cầy hương ăn đúng theo tiêu chuẩn

- Chăm sóc tốt cầy hương sinh sản

- Đảm bảo cho cầy hương khỏe mạnh

A Nội dung

1 Dinh dưỡng và thức ăn cho cầy hương

1.1 Chọn lựa thức ăn cho cầy hương

Cầy hương là loài ăn tạp nên chúng có thể ăn được rất nhiều loại trái cây: + Chuối

Hình 3.3.2 Ếch đồng

Mặt khác việc lựa chọn thức ăn cũng làm cho thức ăn của cầy hương đảm bảo chất lượng, tránh được những loại thức ăn ôi thiu, ẩm mốc, thối rữa làm ảnh hưởng tới sức khỏe và sự phát triển của cầy hương

Lựa chọn thức ăn động vật gồm tất cả các loại:

+ Thịt động vật

+ Côn trùng

+ Ếch nhái

+ Trứng

+ Cá

+ Giun đất…

Thức ăn động vật phải đảm bảo ít mỡ, nhiều nạc

Để đảm bảo số lượng và chất lượng nguồn thức ăn động vật cho Cầy nuôi, giảm chi phí, các cơ sở gây nuôi Cầy hương có thể hợp đồng với các lò ấp gia cầm

để thu mua các loại trứng sáp, trứng thành phẩm hỏng nhưng vẫn còn chất lượng

Ngoài ra có thể liên hệ với các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm để mua phổi, lòng (tạng) và thịt loại 2- 3 với giá rẻ nhưng vẫn còn tươi đảm bảo chất lượng cho Cầy ăn Với loại thức ăn này tuyệt đối không cho cầy hương ăn khi thức ăn đã bị thiu, thối

Ở các trại nuôi cầy hương gần đồng ruộng, sông suối có thể kiếm các thức ăn phụ thêm: giun đất, cua đồng, rắn nước, chuột, ếch nhái Đặc biệt giun đất rất giàu đạm, cho những con bị bệnh ăn ít hoặc bỏ ăn sẽ giúp mau khỏi bệnh Nếu những con bị bệnh bỏ ăn chúng ta có thể ép cho ăn bằng cách nắm đuôi giơ lên chỉ để hai chân trước chạm đất, bỏ giun đất rửa sạch cho vào bát để phía trước miệng để chúng tự ăn

Hình 3.3.3 Cua đồng Lựa chọn thức ăn thực vật: Tất cả các loại trái cây chín có vị ngọt như mãng cầu, chuối, mít, đu đủ, cà phê

Hình 3.3.4 Chuối chín- thức ăn ưa thích của cầy hương Đặc biệt Cầy nuôi rất thích ăn chuối chín, đây là nguồn thức ăn đảm bảo cung cấp năng lượng nhanh nhất cho Cầy, do vậy trong điều kiện nuôi, chuối chín

là nguồn thức ăn không thể thiếu được đối với Cầy hương Có thể mua ở các chợ đầu mối hoặc các vựa chuối, vựa trái cây

Khi lựa chọn cho cầy hương ăn nên:

+ Lựa chọn những loại quả chín kỹ, chín mọng

+ Tránh những quả chín bị dập nát

1.2.Thuần dưỡng cầy hương

Trong tự nhiên, bản tính của cầy hương thường hoạt động và kiếm ăn vào ban đêm là chủ yếu, chúng thường tìm bắt chuột, rắn, ếch nhái, kỳ nhông và các loại sâu bọ, côn trùng khác nhau Do có móng vuốt sắc, lanh lẹ, khả năng leo trèo linh động nên chồn hương có thể leo lên cây bắt chim non, ăn trứng chim

Khi cầy hương sống gần khu vực nông thôn, ban đêm cầy hương rình bắt gà vịt, ăn cả đàn gà con và trứng, chúng rất thích ăn trứng gà lộn, vịt lộn

Trong điều kiện nuôi nhốt khi thiết kế chuồng trại cần có bóng đèn treo phía trên để thu hút côn trùng vào buổi tối, đó là loại thức ăn mà cầy hương rất thích ăn Trong khẩu phần ăn của cầy hương nên cho ăn thêm trứng (có thể mua từ các lò ấp trứng những quả trứng sáp, trứng loại)

Ngoài các loại hoa quả có vị ngọt cầy hương rất thích ăn quả cà phê chín, Chúng kén chọn từng trái cà phê, ăn hết phần vỏ và cùi, còn phần hạt có vỏ trấu cứng thì chúng nuốt và không tiêu hóa được, các hạt cà phê này sẽ thải ra ngoài thành phân “cà phê chồn” là loại cà phê có hươg vị đặc biệt Lợi dụng đặc điểm này người chăn nuôi thường cho cầy hương ăn cà phê để sản xuất cà phê chồn

Hình 3.3.5 Cà phê chín

1.3.Tập cho cầy hương ăn thức ăn nhân tạo

Muốn nuôi nhốt cầy hương ta phải mất thời gian tập cho chúng ăn hoàn toàn mới lạ so với bản năng tự nhiên của chúng, việc này phải tiến hành từ từ, kiên trì trong 5-10 ngày, cầy hương mới chịu ăn uống bình thường

Hình 3.3 6 Cháo đường Trước tiên ta để cầy nhịn đói trong 1-2 ngày, sau đó cho chúng ăn chuối chín bóc vỏ để cả quả (1/2 quả/con/bữa) trộn lẫn với cháo đường (cho tương đối ngọt như nấu chè) nấu nhuyễn

Ban đầu cầy hương chỉ ăn chuối và liếm cháo đường ở xung quanh, cho ăn như vậy khoảng 4-5 bữa Sau đó nghiền nhuyễn chuối chín với cháo đường cho ăn 1-2 ngày Khi cầy chịu ăn cho ăn cháo đường trước, hoa quả ăn bổ sung sau

Hình 3.3.7 Hoa quả dùng cho cầy hương

Khi cầy hương đã quen ăn thức ăn nhân tạo, cần cho cầy ăn thêm cháo nấu với nội tạng động vật, thịt tôm, cá vì cho cầy hương ăn cháo đường lâu ngày sẽ không đủ chất

Hình 3.3.8 Nội tạng động vật dùng nấu cháo cho cầy hương Tuy nhiên, cũng nên hạn chế cho cầy hương ăn cá vì ăn cá chúng bài tiết ra mùi rất hôi Nếu nấu cháo bằng nội tạng động vật chúng ta nên nấu chín kỹ để diệt mầm bệnh vì mầm bệnh có thể có trong sản phẩm vì chúng ta mua không biết rõ nguồn gốc Khi nấu cháo nên bỏ thêm chút muối để cháo có vị mặn giống như cháo

ta ăn

Hình 3.3 9 Tôm dùng nấu cháo cho cầy hương

Chú ý về mùa nóng không nên nấu cháo để lâu trước khi cho ăn vì cháo dễ bị chua, ôi thiu mà chúng ta không thể thử được, cầy hương ăn phải sẽ bị tiêu chảy Nên nấu vừa nguội cho ăn vào bữa tối là được

Nếu chúng bị nhiễm một ít vi khuẩn gây hại đường ruột thì chúng có thể chủ động ăn rơm, cỏ khi còn khỏe để làm sạch ruột tránh bệnh nhưng nếu cháo bị thiu gặp lúc đói chúng ăn nhiều thì vi khuẩn tấn công nhanh chúng mau mất sức và không tự điều trị được khi đó cần có sự can thiệp của bác sĩ thú y

1.5 Dinh dưỡng cho cầy hương theo giai đoạn

1.5.1 Dinh dưỡng cho cầy hương con

- Cầy hương khi mới sinh đến 10 ngày tuổi hoàn toàn bú mẹ

- Khi cầy hương được 11ngày tuổi tập cho cầy hương ăn các loại thức ăn với mẹ

- Khi cầy được 35 ngày tuổi cho cầy hương con ăn thức ăn cùng với mẹ

1.5.2 Dinh dưỡng cho cầy hương nuôi thịt

Thức ăn cho cầy hương giai đoạn này có thể dùng các loại thức ăn:

Động vật: rắn, ếch, giun đất, chuột

Thức ăn thực vật: mít, táo, xoài, chuối, cà phê

Thức ăn tinh : cơm, cháo

+ Cháo nấu với đường

+ Cháo thịt, cá các loại

+ Cháo cám có độ đạm cao dùng để nuôi heo, gà

+ Cháo nấu từ thức ăn thừa tận dụng từ các nhà hàng

Nếu bổ sung thêm vitamin như thuốc B complex vào nguồn thức ăn cho Cầy thì rất tốt Các thuốc này giúp Cầy khỏe và tăng sức đề kháng

Vào thời điểm nuôi thúc thịt ngoài bữa tối là bữa chính chúng ta có thể cho cầy hương ăn thêm bữa vào sáng sớm Thường một con cầy hương trưởng thành 1

đêm chúng ta có thể cho ăn lượng khoảng 2-3 chén cháo

1.5.3 Dinh dưỡng cho cầy hương sinh sản

Cũng giống như cầy hương nuôi thịt, thức ăn cho cầy hương sinh sản bao gồm các loại thức ăn: thức ăn động vật, thức ăn thực vật và thức ăn tinh

Cầy hương giai đoạn hậu bị sinh sản không nên cho ăn quá nhiều đặc biệt là các chất giàu tinh bột, nếu chúng ta nuôi quá mập dễ gây hiện tượng vô sinh của con cái và ảnh hưởng đến tính hăng trong mùa động dục của con đực

Tuy nhiên còn phụ thuộc vào cơ địa của từng con, có con ăn ít nhưng vẫn mập, có con ăn nhiều nhưng lại gầy những trường hợp này phải tách riêng và có chế độ ăn hợp lý

Khẩu phần ăn trong giai đoạn này nên tập trung cho ăn nhiều đạm, bổ sung thêm nhiều khoáng chất như: vitamin A, nhóm B, C, D, E,K, các thức ăn có nhiều chất vi lượng như sắt, đồng, kẽm, canxi Các chế phẩm này có bán tại các hiệu thuốc thú y Khi sử dụng có thể trộn với thức ăn hoặc cho uống nước

1.6 Cách cho cầy hương ăn để tạo nguyên liệu cà phê chồn

Ở Đăk Lăk, mùa cà phê chín thường vào khoảng tháng 11 – 12 dương lịch hàng năm Ngoài tự nhiên, Cầy hương vẫn có thể tìm đến các rẫy cà phê trong mùa

cà phê chín để lựa ăn những quả chín kỹ

Trong điều kiện nuôi vào mùa cà phê người nuôi có thể chủ động cho Cầy ăn

cà phê chín kỹ bổ sung với các loại thức ăn khác, nhằm tạo ra nguyên liệu cho sản phẩm “cà phê chồn” hàng hóa với số lượng tập trung và chất lượng vẫn đảm bảo tính độc đáo của loại sản phẩm này ở Tây Nguyên

1.6.1 Kỹ thuật cho ăn theo các công đoạn sau

- Công đoạn lựa chọn và thu mua cà phê: Quả cà phê chọn làm thức ăn cho

Cầy hương phải đạt yêu cầu sau:

+ Quả cà phê chín kỹ (mọng)

+ Quả còn tươi, chắc

+ Quả không bị héo

+ Quả không bị sâu hoặc rầy rệp bám

Tránh làm dập vỏ quả, rửa sạch bụi bẩn bằng nước mát, để ráo trước khi cho vào máng hoặc chậu để Cầy ăn Cà phê hái bữa nào, cho Cầy ăn bữa đó, không được để dành sang hôm sau vì Cầy không chịu ăn quả héo, bị đổ mồ hôi

Hình 3.3.10 Cà phê chín mọng

- Công đoạn cho Cầy ăn cà phê

Thường sau khi ăn cà phê khoảng 3 – 4 tiếng thì Cầy thải phân Do vậy cần

phải sắp xếp thời gian cho Cầy ăn để có thể thu được sản phẩm “phân cà phê” không bị lẫn lộn tạp chất khi Cầy ăn các loại thức ăn khác Tùy theo điều kiện chăm sóc, hoặc nhân lực mà người nuôi có thể lựa chọn các cách bố trí giờ cho Cầy

ăn như sau:

Hình 3.3.11 Cầy hương ăn cà phê

Cách 1: Áp dụng trong trường hợp người chăm sóc Cầy trực tiếp là chủ cơ sở

tự làm, kiên nhẫn và chịu khó Giờ cho ăn được chia cách nhau khoảng 7 tiếng Nếu cho Cầy ăn lúc 18h00 thì đến khuya khoảng nửa đêm (24h00) thu sản phẩm

“phân cà phê”, đồng thời cho Cầy ăn tiếp lần 2 bằng các loại thức ăn khác

Cách 2: Áp dụng trong trường hợp thuê nhân công chăm sóc, không đòi hỏi

sự kiên nhẫn hơn, đó là cho Cầy ăn cà phê theo ngày Một ngày cho Cầy ăn cà phê

để thu sản phẩm “phân cà phê”, ngày khác cho Cầy ăn thức ăn khác

Chú ý:

- Khi cho ăn, Cầy thường ngửi và chọn quả để ăn Chúng thường bỏ lại rất nhiều cà phê trong máng ăn Thường Cầy chỉ ăn khoảng 10% lượng cà phê trong máng Trường hợp chúng ăn được 15 – 20% số lượng cà phê chín trong máng là thành công rồi Do vậy người nuôi không phải lo lắng về điều này

 Chú ý: Không nên bỏ đói để ép cầy hương ăn cà phê Thực tế cho thấy,

những con Cầy càng sung sức thì càng có nhu cầu ăn cà phê nhiều hơn

1.5.4 Cách thu và sơ chế “phân cà phê”

Sau khi cho Cầy hương ăn cà phê khoảng 3 – 4 tiếng thì Cầy thải ra sản phẩm “phân cà phê” Phân cà phê sau khi thu thường có nhiều màu sắc khác nhau Sau khi thu phân cà phê được rải đều trong các khay nhôm, sau 2 ngày hong khô trong mát đem ra phơi nắng hoặc sấy cho đến khi độ ẩm chỉ còn khoảng 12%

“Phân cà phê” của Cầy sau khi sấy có thể cất giữ trong bao bì, để ở nơi thoáng mát, khô ráo để dành bán dưới dạng thô hoặc chế biến thành sản phẩm “cà phê chồn”

Hình 3.3.12.Thu phân cà phê

Câu hỏi trắc nghiệm

- Sau khi sinh bao nhiêu lâu thì cầy hương con có thể ăn cùng thức ăn với mẹ chúng?

A 10 ngày tuổi

B 15 ngày tuổi

C 35 ngày tuổi

- Ngoài thức ăn là động vật, thực vật, thức ăn tinh trong khẩu phần ăn của

cầy hương cần bổ sung thêm loại gì?

A Khoáng và vitamin

B Ngô và cám gạo

C Trái cây và cháo

- Đối với cầy hương nuôi thịt cần cho cầy hương ăn mấy bữa trong ngày?

2 Cho cầy hương ăn và uống nước

2.1 Số lần và thời gian cho ăn

Nhiều cơ sở gây nuôi hướng dẫn nên cho Cầy hương ăn hai lần/ngày đêm Trong đó lần cho ăn ban đêm là bữa ăn chính, thường nên cho ăn vào khoảng 18 – 19h00 với thức ăn động vật, đạm là chủ yếu Ban ngày nên cho ăn bữa phụ vào khoảng 10 – 11h00 với thức ăn là quả chín

Hình 3.3.13 Chuối chín

Hình 3.3.14 Hoa quả cho cầy hương

2.2 Thức ăn bổ sung đạm

Trong điều kiện nuôi không thể đảm bảo đủ nguồn thức ăn động vật, cần cho Cầy ăn dặm thêm các loại thức ăn thay thế có nguồn đạm đảm bảo Nguồn thức ăn này thường là cháo nấu với đường, cháo thịt cá các loại hoặc cháo cám có độ đạm cao dùng để nuôi heo, gà; cháo nấu từ thức ăn thừa tận dụng từ các nhà hàng

Trong khẩu ăn của cầy hươg nên bổ sung thêm vitamin như thuốc B comvit vào nguồn thức ăn giúp Cầy hương có sức khỏe tốt và tăng sức đề kháng

2.3 Định lượng khẩu phần ăn cho cầy hương

Lượng thức ăn cho mỗi cá thể Cầy phải đảm bảo bằng 10% trọng lượng cơ thể

Do vậy để tránh Cầy ăn bỏ thừa gây lãng phí vì Cầy vòi hương không bao giờ ăn lại thức ăn thừa, hoặc thiếu sẽ không đảm bảo dinh dưỡng cho Cầy

Khi cho ăn cần phải xác định lượng thức ăn dựa vào trọng lượng trung bình của các cá thể Cầy nuôi và số lượng cá thể Cầy nuôi mà chuẩn bị lượng thức ăn vừa phải cho mỗi bữa ăn

2.4 Phương pháp cho ăn

Chỉ cần cho ăn mỗi ngày 1 lần vào chiều muộn, sau 17h00 Mỗi lần cho ăn lượng thức ăn đảm bảo cho các cá thể cầy đủ no (10 - 15% trọng lượng cơ thể)

Tập cho Cầy vòi hương ăn đa dạng các loại thức ăn gồm cả động vật lẫn thực vật

Để kết hợp nguồn thức ăn dặm và phòng một số loại bệnh giun sán, đường ruột,…tất cả các loại thức ăn có nguồn gốc từ động vật nên nấu chín kỹ rồi mới cho Cầy ăn

Có thể tận dụng nước cơm, gạo và thức ăn thừa của người để nấu cháo cho Cầy ăn, nhưng phải đảm bảo vệ sinh, tránh ôi thiu

Đặc biệt vào mùa nóng không nên nấu một lần quá nhiều để cho Cầy ăn thành nhiều lần, vì thức ăn để dành dễ bị thiu, cầy sẽ chê và không ăn, hoặc ăn vào

sẽ bị rối loạn tiêu hóa

Chú ý: Không nên cho Cầy ăn quá no và nhiều vì Cầy sẽ tăng trọng nhanh, béo quá, nếu bán thịt sẽ có nhiều mỡ, không đảm bảo chất lượng, nếu nuôi cầy sinh sản những cá thể cầy béo thường khả năng sinh sản kém

2.5 Cách thức và kỹ thuật cho cầy hương ăn

Thức ăn nên cho vào đĩa hoặc khay ăn, tốt nhất nên làm bằng inox Trường hợp nuôi trong các ô chuồng, hay cũi có thể cho thức ăn vào các thau, đĩa hoặc bát lớn, tùy theo số lượng vật nuôi trong mỗi ô chuồng Cầy thường lấy thức ăn và tha

ra chỗ khác để ăn, sau khi ăn thức ăn thường vương vãi trong chuồng

Cần phải làm vệ sinh, quét dọn sạch sẽ tránh để thức ăn hôi thối, hoặc chất thải của Cầy làm ô nhiễm chuồng nuôi

Cầy thích ăn chuối chín nhưng không ăn vỏ, nên lột vỏ trước khi đưa vào máng hoặc chậu thức ăn cho Cầy Khi cho ăn là lúc thuận tiện cho việc làm quen và vuốt ve để “thuần phục” loài vật này

Mọi động tác cho Cầy ăn phải hết sức nhẹ nhàng, trìu mến và thân thiện để tạo sự gần gũi Vì khi con vật đã được thuần phục người nuôi dễ dàng tiếp cận và điều khiển con vật để chăm sóc, cho ăn và thu sản phẩm,…mà không bị con vật phản ứng tấn công hoặc gây hại

Cầy hương có khả năng chịu đói và khát rất lâu, chúng có thể không ăn uống trong vòng từ 5 – 7 ngày mà cơ thể vẫn bình thường, không kêu la Cầy nuôi vào mùa lạnh thường ăn ít, người nuôi cần biết đặc điểm này để khỏi phải lo lắng

Phải thường xuyên quan sát mọi hoạt động của đàn Cầy nuôi, nếu con nào có biểu hiện khác thường thì cần tìm hiểu nguyên nhân

Có một số biểu hiện lạ thường gặp khi:

+ Cầy bị nhiễm bệnh

+ Cầy động dục

+ Cầy bị thương do cắn nhau tranh giành thức ăn và giành con cái

Cần phát hiện kịp thời các cá thể này để cách ly theo dõi và điều trị

hộ, đeo găng tay và khẩu trang để đảm bảo vệ sinh an toàn cho người nuôi

2.6 Cho cầy hương uống nước

2.6.1 Chuẩn bị nước uống

2.6.1.1 Nguồn cung cấp và yêu cầu về chất lượng nước

Nguồn nước có thể sử dụng nguồn giếng khoan hoặc nước máy là tốt nhất Nếu sử dụng nước sông, suối thì phải qua xử lý trước khi dùng (lọc, xử lý bằng clo )

Phương pháp xử lý bằng clo: Clo tự do ở dạng khí, màu vàng chanh và có mùi đặc trưng, clo tác dụng trực tiếp lên nguyên sinh chất của tế bào vi sinh vật và tác động tới quá trình trao đối chất của hầu hết các vi khuẩn đường ruột: E coli, Salmonella, tả, lị Khi cho Clo vào nước tạo thành axit Hypoclorit có tác dụng mạnh với các chất hữu cơ vi trùng

Quá trình sử dụng clo diệt khuẩn trong môi trường nước còn phụ thuộc vào một số yếu tố sau:

Nhiệt độ nước thích hợp từ 20-250C tác dụng của clo tốt gấp 3 lần khi nhiệt

độ nước ở 0-30

C, song khi nhiệt độ nước lên >250C tác dụng khử trùng của clo giảm Độ pH < 7 (axit) tác dụng sát trùng của clo mạnh và khi pH kiềm tác dụng sát trùng của clo kém