tu lieu sinh san sinh 8-11

Cha mẹ nênnhấn mạnh rằng, chỉ có ít người xấu mới muốn làm hại trẻ, còn người lớn ai cũng yêu quý 1/ Trẻ vị thành niên muốn được tự do và tự lập Ðối với rất nhiều phụ huynh thì một khi c

việt Nam là 1 trong 3 nước tỉ lệ phá thai cao nhất thế giới

Nước ta, trẻ vị thanh niên (từ 10 đến 17 tuổi) có khoảng 23,8 triệu người, chiếm 31% dân số Theo thống kê của Hội Kế hoạch hóa gia đình thì Việt Nam là một trong ba nước có tỉ lệ phá thai cao nhất thế giới (1,2- 1,6 triệu ca mỗi năm), trong đó 20% thuộc lứa tuổi vị thành niên (VTN)

Những con số báo động

Quan hệ tình dục sớm cùng với việc nạo phá thai đã dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng như biến chứng tử vong, vô sinh, lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục Mặc dù vậy, không phải trẻ VTN, thậm chí các bậc phụ huynh nào cũng biết đến những nguy hại chết người này Thống kê trên phạm vi cả nước cho thấy, có 5% các em gái sinh con trước 18 tuổi, 15% sinh trước tuổi 20

Trong khi đó, nguy cơ chết mẹ của bà mẹ trẻ dưới 20 tuổi cao gấp 5 lần so với bà mẹ sinh con ở tuổi

24-25 Số trẻ em dưới 15 tuổi mắc các bệnh lây qua đường tình dục chiếm 1,16% (đối với bệnh lậu) và 1,5% với các bệnh hoa liễu khác Cùng với những nguy cơ liên quan đến sức khỏe, quan hệ tình dục sớm và

có thai ngoài ý muốn còn dẫn đến những thảm cảnh: tinh thần sụp đổ, mất lòng tin, gia đình ruồng bỏ, bỏ học dẫn tới mại dâm, ma túy

Trong thực tế, những gương mặt non trẻ xuất hiện ở các cơ sở nạo phá thai dường như ngày một nhiều Cũng bởi quá non nớt, chưa kịp trang bị kiến thức nên khi cần đến sự can thiệp thì “hậu quả” đã quá lớn,

có khi cái thai đã ở tháng thứ 5-6 Có những em được cha mẹ, gia đình “áp tải” đến các cơ sở y tế lớn với đầy đủ chuyên gia, thuốc men và trang thiết bị

Song có một số lượng lớn hơn hẳn thì âm thầm tới các phòng khám tư, lủi thủi “giải quyết” một mình Có những em phải dùng đến những biện pháp đặc biệt như đẻ cô-vắc hoặc kích thích sinh non Không hiếm trường hợp sản phụ trẻ phá thai chui trong điều kiện vô trùng kém, lại thiếu phương tiện cấp cứu,

đã bị thủng tử cung, rách bàng quang, thậm chí thủng ruột, sót rau, nhiễm trùng máu và có thể tử vong

Những em được chỉ định sinh con, ngoài các nguy cơ nhiễm độc thai nghén, sảy thai, đẻ non, ngôi bất thường, còn có nguy cơ bị sản giật, chuyển dạ kéo dài, sang chấn nặng đường sinh dục, thường phải mổ hoặc cắt nới âm hộ để lấy thai ra Có trường hợp do thai lớn, cơ thể người mang thai lại chưa phát triển đầy đủ nên việc lấy thai ra đã vĩnh viễn cướp đi khả năng làm mẹ của họ sau này

Còn việc giữ thai lại có thể dẫn tới nguy cơ nhiễm độc thai, cao huyết áp, thiếu máu, sinh non và nhau tiền đạo Những bà mẹ VTN thường không hoàn tất việc học, đứa trẻ ra đời thường nhẹ cân, lại có khuynh hướng ít được học hành và dễ bị bỏ rơi hay bị lạm dụng Có đến 13% con trai của các bà mẹ VTN dễ có khuynh hướng vào tù và 22% con gái của họ có khuynh hướng trở thành những bà mẹ trẻ giống như mẹ của mình

Cần có chiến lược giáo dục cụ thể

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực kế hoạch hóa gia đình, sự dậy thì sớm do điều kiện sống cải thiện cùng với quan niệm dễ dãi về tình dục là những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới tỉ lệ nạo phá thai ở trẻ VTN tăng cao Trong khi đó, vấn đề giáo dục giới tính hầu như chưa được các bậc cha mẹ cũng như các nhà giáo dục, các nhà quản lý xã hội quan tâm đúng mức

Không ít cha mẹ cho rằng giáo dục giới tính, tình dục là “vẽ đường cho hươu chạy”, còn các nhà giáo dục thì cho rằng đó là vấn đề tế nhị, riêng tư, không nghiêm túc, rất khó trình bày trên bục giảng Vì những lẽ đó, cho đến nay chúng ta vẫn chưa có một chiến lược, một giáo trình quốc gia chính thức cung cấp kiến thức về vấn đề sức khỏe sinh sản cho lứa tuổi VTN

Có lẽ đến lúc này, không còn ai nghi ngờ việc phải đưa kiến thức giáo dục giới tính vào học đường Người lớn chúng ta hãy quan tâm tới các em nhiều hơn nữa, hãy tạo cho em một môi trường văn hóa tình dục lành mạnh, một nhận thức đúng đắn về tình dục với hai chức năng: thỏa mãn nhu cầu hạnh phúc của con người và duy trì nòi giống

Vị thành niên là lứa tuổi chuẩn bị trở thành chủ thể thực sự của đất nước Do đó, trước khi chờ đợi sự giúp đỡ của người lớn, chính các em sẽ phải là người sáng suốt tự quyết định trước những “cuộc hẹn hò sớm”- những “cuộc hẹn hò” luôn “lành” ít “dữ” nhiều này.

(the

hực trạng nạo phá thai (NPT) ở tuổi vị thành niên (VTN) gây ra biết bao chuyện đau lòng, ảnh hưởng nặng nề đến tâm sinh lý của trẻ Trong khi đó, vấn đề giáo dục giới tính chưa được các bậc cha mẹ cũng như các nhà giáo dục, các nhà quản lý xã hội quan tâm đúng mức và đây cũng là một trong những nguyên nhân không nhỏ dẫn tới tình trạng này

Không chỉ có “nỗi đau” trước mắt

Trẻ vị thành niên (từ 10-17 tuổi) ở nước ta có khoảng 23,8 triệu người, chiếm 31% dân số Theo thống kê của Hội Kế hoạch hóa gia đình thì Việt Nam là một trong ba nước có tỷ lệ phá thai cao nhất thế giới (1,2-1,6 triệu ca mỗi năm), trong đó 20% thuộc lứa tuổi VTN, thậm chí có em mới 12 tuổi Điều tra quốc gia về VTN và thanh niên Việt Namcho thấy, 7,6% trong độ tuổi

này có quan hệ tình dục trước hôn nhân Đó là chưa kể tới rất nhiều ca NPT tại những cơ sở y tế

tư nhân nhưng không thể kiểm soát và thống kê được

Những gương mặt non nớt xuất hiện tại các trung tâm kế hoạch hóa gia đình ngày một nhiều Nhưng “hậu quả” cần giải quyết thì không hề “non nớt”, có khi cái thai đã ở tháng thứ 5-6 Có những em được đích thân phụ huynh “áp tải” đến các cơ sở y tế lớn với đầy đủ chuyên gia, thuốcmen và trang thiết bị Song không ít cô âm thầm tới các phòng khám tư “giải quyết” cho êm

BS Lâm Thị Thu - Trung tâm Bảo vệ sức khỏe bà mẹ trẻ em và Kế hoạch hóa gia đình An Giang, cho biết: “Trong số các trường hợp đến trung tâm trút bỏ “hậu quả” thì có từ 10-16% là dưới 19 tuổi và chưa lập gia đình Nhiều trường hợp, không chỉ phá thai một lần mà nhiều lần, nhiều nhất là thai khoảng 2 tháng tuổi”

Các bác sĩ sản khoa luôn tâm niệm rằng NPT thông thường chỉ dùng cho những trường hợp bất khả kháng Bởi lẽ những tai biến trước mắt do NPT dễ xảy ra như: băng huyết, nhiễm khuẩn, sót nhau, thủng tử cung, tắc ống dẫn trứng, rách bàng quang, nhiễm trùng máu và có thể gây tử vongnhất là những trường hợp các em mang thai ở độ tuổi từ 13-15 tuổi Hậu quả về sau nữa là các

em sẽ có nguy cơ: nhiễm độc thai nghén, sảy thai, đẻ non, bị sản giật, chuyển dạ kéo dài, sang chấn thương nặng đường sinh dục, có khi phải tiến hành mổ hoặc cắt nới âm hộ để lấy thai Còn nếu giữ thai thì dễ gặp phải nguy cơ về nhiễm độc thai, tăng huyết áp, thiếu máu, sinh non và nhau tiền đạo

Đặc biệt, biến chứng lâu dài và nguy hiểm hơn - dù nạo phá thai an toàn đi nữa thì sau nạo thai cũng dễ có nguy cơ bị viêm tắc hai vòi trứng hoặc dính buồng tử cung (một hay nhiều phần) Đây là nguyên nhân gây vô sinh đang làm đau đầu các bác sĩ điều trị

“Giữ ý” đến bao giờ?

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực kế hoạch hóa gia đình, sự dậy thì sớm do điều kiện sống cải thiện cùng với quan niệm dễ dãi về tình dục là những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới tỷ lệ NPT ở trẻ VTN tăng cao Trong khi đó, vấn đề giáo dục giới tính chưa được các bậc cha mẹ cũng như các nhà giáo dục, các nhà quản lý xã hội quan tâm đúng mức

Không ít cha mẹ cho rằng giáo dục giới tính, tình dục là “vẽ đường cho hươu chạy”, còn các nhà giáo dục thì cho rằng đó là vấn đề tế nhị, riêng tư, không nghiêm túc, rất khó trình bày trên bục giảng Vì những lẽ đó, cho đến nay, chúng ta vẫn gặp nhiều khó khăn hay nói đúng hơn là còn

“giữ ý” đối với vấn đề mặc nhiên được coi là “tế nhị” này

Người lớn cần quan tâm tới các em nhiều hơn nữa, để tạo cho các em một môi trường văn hóa tình dục lành mạnh, một nhận thức đúng đắn về tình dục với hai chức năng: thỏa mãn nhu cầu hạnh phúc của con người và duy trì nòi giống

Theo quan điểm của các bác sĩ sản khoa cũng như tâm lý thì các biện pháp tránh thai cần được

áp dụng cả với những em gái vị thành niên Vì tình trạng quan hệ tình dục trước hôn nhân của giới trẻ ngày nay ngày càng phổ biến và nằm ngoài tầm kiểm soát

Ở nước ngoài, trong quan niệm giáo dục về tình dục, khái niệm “an toàn” đối với họ ngoài vấn

đề bệnh tật còn bao gồm cả việc không có thai ngoài ý muốn Còn chúng ta hiện nay, “an toàn”

là khi con mình không “quan hệ” gì hết, đây liệu có còn là một quan niệm đúng đắn và hợp thời nữa chăng Hay chỉ mang tính cứng nhắc và sẽ lại tiếp tục góp phần “duy trì” hậu quả là tình trạng nạo phá thai VTN vẫn là vấn đề “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”

iệt Nam là nước đông dân thứ 13 trên thế giới, nhưng chỉ số phát triển con người và các chỉ tiêu

về chất lượng dân số chỉ xếp thứ 108/177 nước Một lần nữa cụm từ "chất lượng dân số" lại được gióng lên khi mới đây, Bộ Y tế vừa trình Thủ tướng một báo cáo về tình hình dân só hiện nay của nước ta, trong đó, nhiều chỉ số vẫn ở mức thấp, đến nỗi nhiều người có thể đặt ra câu hỏi: Tại sao nền kinh tế nước ta tăng trưởng tốt mà chất lượng dân số lại vẫn ở mức thấp?

Theo báo cáo này, ngoài vấn đề dân số đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng, các "chỉ số phát triển con người" của nước ta tuy có cải thiện, nhưng vẫn thấp so với nhiều nước trong khu vực và thấp xa so với các nước công nghiệp, chỉ xếp thứ 108/177 nước Tỷ lệ trẻ chết sau khi sinh và suy dinh dưỡng trẻ

em còn cao; 1,5% dân số bị thiểu năng thể lực và trí tuệ…

TS Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Trung tâm Thông tin và Tư liệu, Tổng cục Dân số - KHHGĐ cho biết:

"Có 3 tiêu chí để xem xét chất lượng dân số: trình độ văn hóa, tuổi thọ trung bình và thu nhập bình quân đầu người Ngoài ra còn một tiêu chí nữa là chất lượng sức khỏe trẻ sơ sinh".

Một điều đáng chú ý trong báo cáo lần này Bộ Y tế đưa ra là chỉ số "tuổi thọ khoẻ mạnh" thấp, nghĩa là tuổi thọ bình quân của ta khá cao: đạt 72 tuổi, nhưng số năm khoẻ mạnh thực sự chỉ kéo dài đến khoảng

61 tuổi Như vậy người cao tuổi nước ta phải chịu nhiều bệnh tật, mệt mỏi kéo dài trong hơn 10 năm cuối đời

TS Hoàng Thị Kim Thanh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông, Viện Dinh dưỡng Quốc gia nói: "Dinh dưỡng cho người già phải là dinh dưỡng vòng đời, nghĩa là từ khi còn trong bào thai, đến khi sinh ra, lớn lên… thì cơ chế dinh dưỡng và tập luyện phải được duy trì mới mong có một tuổi già khoẻ mạnh Chúng

ta hiện chưa chú ý đến điều này"

Điều đáng cảnh báo nhất là "tỷ số giới tính" khi sinh ở nước ta có xu hướng mất cân bằng ngày một lớn Hiện có 16 tỉnh, thành phố có tỷ số giới tính cao từ 115 nữ - 128 nam Tỷ số giới tính này tương đương với Trung Quốc cách đây 20 năm và hiện nay nước này đang phải đối mặt với hệ quả của việc "thiếu" tới

20 triệu phụ nữ

TS Lê Hoài Chương - Trưởng phòng KHTH, Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho biết: "Ở đô thị, người dân nhận thức khá tốt vấn đề giới tính Ở vùng nông thôn, vùng xa, điều này chưa được nhận thức đúng đắn Hiện nay có một vấn đề liên quan đến chát lượng dân số đó là việc chẩn đoán trước sinh, chất lượng sơ sinh".

Chất lượng dân số thấp là yếu tố cản trở sự phát triển và đặt nước ta trước nguy cơ tụt hậu xa hơn Giải pháp để giải quyết vấn đề trên đang đang là bài toán khó đối với các cơ quan chức năng.

Ám ảnh vì bị "quấy rối" khi còn nhỏ

Hậu quả để lại của việc bị xâm hại tình dục, không những là những tổn thương về thể chất, mà

về mặt tinh thần cũng thực sự khó khắc phục

Hình chỉ có tính chất minh họa.

Sự suy sụp tinh thần, hoảng loạn có xu hướng muốn tự tử hay tự hủy hoại mình, thái độmuốn trả thù đời hoặc đi tìm sự quên lãng trong tệ nạn là những hậu quả đặc biệt nghiêmtrọng Cha mẹ không thể lúc nào cũng kè kè bên con, vì chúng còn đi học, còn đi chơi với

bạn bè Vì vậy, bạn cần dạy trẻ cách tự bảo vệ mình

Theo hướng dẫn của Cục bảo vệ, chăm sóc trẻ em (Bộ lao động Thương binh và xã hội),các bậc cha mẹ cần nói cho con biết những thông tin đúng đắn, chính xác về khi nào, ở đâu

trẻ dễ bị xâm hại tình dục và ai là người có thể xâm hại trẻ

Hãy nói cho trẻ biết, những kẻ xâm hại tình dục trẻ em, trông bề ngoài cũng giống nhưnhững người bình thường khác, thậm chí là người quen thân, sống trong cùng khu phố

hàng xóm với các em

Tâm lý chung của những kẻ xâm hại tình dục thường tìm những đối tượng thân quen màchúng quen biết Chính sự gần gũi đã tạo nên ham muốn xâm hại ở những kẻ này, đồngthời tạo sự tin tưởng cho trẻ, nên không có sự đề phòng từ trẻ và cả các bậc cha mẹ Nó

cũng làm cho kẻ xâm hại dễ có thời cơ thực hiện ý định của mình

Một số nguyên tắc an toàn cá nhân mà cha mẹ cần dạy trẻ

Dạy trẻ biết nói "không" với người lớn

Trẻ thường được dạy là phải biết nghe lời người lớn, mới là đứa trẻ ngoan Chính vì sự dạy

dỗ đó mà trẻ em rất tin cậy vào người lớn, do đó dễ bị lừa gạt mua chuộc, dễ bị trấn áp về

tinh thần và thể lực

Vì vậy các bậc cha mẹ cần phải dạy và đôi khi cho phép trẻ từ chối, để tự bảo vệ mìnhtrong những tình huống bất lợi như có người rủ đi vào chỗ vắng, tối tăm trẻ cần cương

quyết từ chối.

Dạy trẻ biết làm chủ cơ thể mình

Bạn cần hướng dẫn cho trẻ biết ai là người có thể chạm vào người và chạm như thế nào đểlàm gì Hãy dạy trẻ cách từ chối không cho người khác giới động chạm vào cơ thể, vàonhững khu vực nhạy cảm Hãy hướng dẫn trẻ cách phản ứng khi người khác động chạm

vào "vùng cấm" đã được cha mẹ chỉ bảo

Một điều quan trọng là cha mẹ cần giúp trẻ cảm thấy thoải mái, tự tin khi bước vào tuổidậy thì Việc trẻ cảm thấy bỡ ngỡ, lúng túng và tò mò trước những thay đổi cũng là nguyên

nhân của nhiều vụ xâm hại tình dục trẻ em

Hướng dẫn trẻ tránh xa những tình huống bất lợi

Cha mẹ nên dạy cho trẻ biết cách quan sát và nhận biết các hành vi xâm hại tình dục, biếtcách tránh xa bất kỳ ai và những nơi trẻ cảm thấy không an toàn hoặc bị đe doạ, sợ hãi nhưnhững người rượu chè, tránh nơi tối tăm, tránh xem những sách báo phim ảnh đồi truỵ

Giúp trẻ biết cách tránh thực hiện những hành động vô tình khiến người khác cảm thấy bịkhêu gợi, kích thích, đặc biệt trong cách ăn mặc, cử chỉ, cách nằm tránh sự thúc đẩy xâm

hại tình dục

Dạy trẻ tin vào linh tính của mình

Trẻ em có sự nhạy cảm tự nhiên về những bất thường đang đến Do đó cha mẹ nên dạy trẻtin vào linh tính của mình Khi cảm thấy có gì bất thường thì trẻ cũng đã đề phòng

Dạy trẻ biết những điều gì không nên giữ bí mật

Nhiều kẻ xâm hại tình dục thường dụ dỗ, đe doạ hay ép buộc để trẻ không nói ra cho ai

biết Cha mẹ cần dạy trẻ biết không nên sợ những lời đe doạ Hãy tạo niềm tin rằng bố mẹ

có thể giúp trẻ giải quyết mọi sự sợ hãi hay đau đớn

Dạy trẻ biết tìm người giúp đỡ

Trẻ cần được chỉ dẫn cách tìm người giúp đỡ, nếu trẻ bị sờ mó thô lỗ Bạn cần nói với trẻ

rằng mọi người luôn sẵn sàng bảo vệ trẻ khi trẻ bị đe doạ

Bên cạnh việc dạy con biết cách tự bảo vệ mình, cha mẹ cũng phải luôn biết rõ con đang ởđâu, với ai Hãy thường xuyên nói chuyện với con để biết điều gì diễn ra khi con ở một

mình với người được gửi gắm

Cuối cùng một điều cần lưu ý trong việc dạy dỗ trẻ là bạn phải thật khéo léo, không nênlàm cho trẻ sợ hãi hoặc tẩy chay người lớn, mà chỉ giúp trẻ tự bảo vệ mình Cha mẹ nênnhấn mạnh rằng, chỉ có ít người xấu mới muốn làm hại trẻ, còn người lớn ai cũng yêu quý

1/ Trẻ vị thành niên muốn được tự do và tự lập

Ðối với rất nhiều phụ huynh thì một khi con cái còn sống dưới mái nhà của mình, và dưới sự bảotrợ, đùm bọc của mình thì chúng vẫn còn là những đứa trẻ con Thế nhưng, trên thực tế, cùng với

sự thay đổi về thể lý như thân hình cao lớn, nẩy nở hơn: thí dụ như con trai thì tiếng nói thay đổi,

con gái thì bắt đầu có kinh nguyệt đứa trẻ bắt đầu muốn được cha mẹ cho mình cái quyền tự do

về tinh thần, chẳng hạn như được phát biểu ý kiến và muốn được quyền có luật lệ riêng tư thí dụ như cha mẹ vào phòng của chúng phải báo trước hay gõ cửa, không được mở thư từ gởi đề tên chúng ra xem

Theo các chuyên viên tâm lý thì hành động và thái độ đòi hỏi sự tự do và độc lập như thế xảy ra khi đứa trẻ bước vào ngưỡng cửa bắt đầu học làm người lớn ấy không có gì là bất thường cả Trái lại, điều này giúp cho trẻ con có tinh thần tự tin vào chính mình hơn

Dĩ nhiên vì còn phải tùy thuộc vào gia đình về vấn đề cơm ăn, áo mặc, nhà ở, vì chưa thể tự nuôi sống bản thân nên đứa trẻ vẫn còn phải tuân theo những luật lệ do cha mẹ đặt ra Thế nhưng các

em vẫn mong muốn cha mẹ và người lớn đối xử với mình như một người lớn

Một số em từ 13, 14 tuổi đã bắt đầu chứng tỏ sự trưởng thành của mình khi biết chăm chỉ học hành, giúp cha mẹ chăm sóc nhà cửa Nghĩa là các em tự biết mình có bổn phận với chính đời sống của mình và gia đình, thế nhưng số trẻ như vậy rất hiếm hoi

Phần lớn, trẻ con vẫn phải nhờ đến sự giáo dục và hướng dẫn của cha mẹ từ khi còn nhỏ Phụ huynh cần phải giao công việc và dạy cho con biết tinh thần trách nhiệm từ khi chúng ở vào tuổi chưa đến trường Tạo cho con có thói quen làm việc rất sớm như thế thì khi bước vào tuổi vị thành niên, trẻ sẽ không lười biếng và thụ động Tùy số tuổi của trẻ mà phụ huynh giao công việccho làm Thí dụ như nhỏ 7, 8 tuổi thì quét nhà, xếp áo quần Lớn 11, 12 tuổi thì hút bụi, đổ rác

15, 16 tuổi thì cắt cỏ, phụ giúp mẹ nấu cơm

Khi con cái bước vào tuổi vị thành niên, cha mẹ cũng nên tránh la mắng mà nên nói lời nhẹ nhàng khi dạy bảo con Bởi vì la mắng nhiều khi không làm cho con nể sợ, mà trái lại chúng có thể có những thái độ phản kháng tiêu cực như lầm lì, cứng đầu hay tích cực như cãi bướng lại Như thế chỉ làm cho mối liên hệ giữa cha mẹ và con cái rạn nứt mà thôi

2/ Trẻ vị thành niên muốn được tôn trọng

Ở tuổi này, trẻ vị thành niên muốn được tôn trọng như người lớn và muốn mọi người chung quanh nhìn thấy em là một cá thể riêng biệt Các em không bao giờ muốn bị so sánh hoặc bị phê bình, chỉ trích trước mặt người khác Trẻ vị thành niên tỏ vẻ khó chịu khi nghe những câu như:

“Thằng bé này mau lớn quá, giống bố như khuôn đúc”; hoặc: “Con bé này gầy quá “; “Sao mày ngu quá, coi thằng B, con A kìa, nó học giỏi quá chừng” Chính những nhận xét vô tình hay cố

ý của phụ huynh như thế là lý do khiến những đứa trẻ không muốn đến gần hay đi đâu chung vớicha mẹ nữa

Dĩ nhiên, đứa trẻ nào cũng muốn cha mẹ hãnh diện về mình, thế nhưng đôi khi những cố gắng của chúng hình như không bao giờ đáp ứng những mong chờ của cha mẹ vì chúng ta cứ mãi so sánh con mình với đứa trẻ khác Có một số phụ huynh không bằng lòng với bất cứ điều gì đứa

con mình làm và không chịu tìm hiểu và nhìn thấy được nhu cầu và yếu điểm của con trong việc học hành và những tương quan xã hội để hỗ trợ và giúp con vượt qua khó khăn.

Ở tuổi vị thành niên, đứa trẻ bắt đầu có những suy nghĩ và ý thích riêng Chúng thích mặc áo quần do chúng chọn lựa và cha mẹ nên cho con một số tự do, thế nhưng dĩ nhiên cha mẹ cũng vẫn nên có ý kiến nếu con đi quá xa trong việc ăn mặc Thí dụ như nếu đứa con gái mặc áo quần

hở hang, còn con trai thì mặc loại áo quần mang dấu hiệu khiến người ta có thể lầm tưởng với những băng đảng, thì cha mẹ phải lên tiếng ngắn chận lại một cách quyết liệt

Trẻ vị thành niên cũng muốn được tự mình hoàn thành một công việc được giao phó theo cách riêng của mình Các em muốn cha mẹ tin tưởng là các em biết nhận trách nhiệm

Khi ở tuổi này, trẻ vị thành niên cũng rất dễ tự ái và tổn thương khi bị la rầy hơn là lúc chúng còn nhỏ Việc dạy dỗ con cái bằng cách la rầy, chửi rủa thậm tệ hay đánh đập như lúc còn ở Việt Nam không được chấp nhận trong xã hội Mỹ và đứa trẻ có thể buồn giận và phản đối lại bằng cách cãi lại, hay bỏ nhà ra đi Luật pháp ở Mỹ bảo vệ trẻ con một cách tuyệt đối cho nên việc cha

mẹ đối xử với con cái bằng hành động vũ lực có thể gây phiền hà cho họ vì bị ghép tội hành hạ

và ngược đãi trẻ con

3/ Trẻ vị thành niên thách thức thẩm quyền của cha mẹ

Như đã nói ở trên, với những thay đổi về tâm lý cộng thêm những kiến thức thu nhận từ trường học, từ xã hội, trẻ vị thành niên ngày nay hiểu biết hơn và biết lý luận để bênh vực những hành động của mình Một khi bị la mắng về những chuyện nhỏ hoặc không đúng, các em thường trả lời lại và nói lên những suy nghĩ riêng để bào chữa Trong nhiều trường hợp, phụ huynh cần giữ bình tĩnh để nghe con giải thích, suy xét xem đúng hay sai, hơn là lấy quyền làm cha mẹ để la mắng, giận dữ Nếu con trình bày và cha mẹ thấy mình sai thì nên nhận khuyết điểm và lỗi lầm của mình Chính thái độ nhận lỗi này của cha mẹ là một tấm gương cho con biết nhận trách nhiệm khi làm sai và tạo được lòng kính trọng và tin cậy của con với mình

Từ khi còn nhỏ, nếu đứa trẻ được cha mẹ nuôi dạy trong tinh thần thông cảm, cởi mở và không

hề chứng kiến những hành động vũ lực thô bạo hay phải nghe những lời la mắng tục tằn, thô lỗ thì lớn lên, chúng sẽ trở thành một người hiền hòa và cư xử chín chắn hơn Cũng nhờ đó, trẻ cũng gần gũi với cha mẹ hơn mỗi khi có chuyện cần trình bày hay thảo luận

4/ Trẻ vị thành niên nhận ra được khuyết điểm của cha mẹ

Ở tuổi vị thành niên, các em bắt đầu nhận biết rằng cha mẹ không phải lúc nào cũng đúng, hoặc biết tất cả mọi việc như các em tưởng khi còn nhỏ tuổi hơn Nhờ trường học, nhờ mạng lưới thông tin mở rộng và những khả năng sử dụng hệ thống điện tử thành thạo, trẻ vị thành niên ngàynay có những hiểu biết hơn cha mẹ của chúng ở tuổi này vào những thập niên trước rất nhiều.

Trẻ vị thành niên đã có những phán đoán và nhận xét về thái độ sống của người lớn nên nếu cha

mẹ sống không ngay thẳng hay giả dối thì các em cũng nhận biết ngay Những phụ huynh say sưa, cờ bạc, nghiện ngập thì khó lòng dạy con nên người tốt được Nếu muốn con trở nên một người tử tế trong xã hội, cha mẹ phải làm gương cho con noi theo Chính hành động của cha mẹ

là một bài học thực tế nhất cho con học hỏi

Mặc dù đời sống bận rộn đến đâu đi nữa, cha mẹ cần phải sắp xếp để có thì giờ chuyện trò với con, kể cho con nghe những chuyện vui buồn trong quá khứ Ðôi khi phụ huynh cũng có thể chia

sẻ những lỗi lầm mình đã phạm phải và khiến mình vấp ngã trên trường đời và cho con thấy những cố gắng sửa đổi của mình Nên để cho con phát biểu nhận xét của nó về sai lầm của mình,đừng nổi giận vì tự ái mà hãy bình tĩnh giải thích cho con nghe

Chúng ta đang sống trong thời đại mà lập luận của chúng ta phải có tính cách thuyết phục để người nghe đồng ý và chấp nhận Những lập luận một chiều dù được áp dụng ở trong gia đình hay ngoài xã hội đều lỗi thời và đang bị đào thải

Nuôi dạy con cái bao giờ cũng là một nghệ thuật mà cha mẹ cần liên tục học hỏi và trau dồi

TUỔI VỊ THÀNH NIÊN : NHỮNG VẤN ĐỀ TÂM LÝ XÃ HỘI

GS.BS ĐẶNG PHƯƠNG KIỆT

(Tài liệu giảng dạy lớp Chuyên khoa Tâm lý lâm sàng của Trung tâm NT Hà Nội)

Tuổi chưa thành niên (vị thành niên) được định nghĩa là giai đoạn chuyển tiếp của

sự tăng trưởng và phát triển từ cuối tuổi trẻ em đến bắt đầu tuổi trưởng thành, đại để từ 12

đến 18 tuổi Tuổi dậy thì (puberty), theo nghĩa hẹp nhất, chỉ thời gian trong cuộc đời người

vị thành niên khi các cơ quan sinh dục đã phát triển về mặt sinh lý đủ để có khả năng sinh

sản Đến tuổi dậy thì (pubescence) chỉ giai đoạn diễn ra những thay đổi quan trọng Tuổi

vị thành niên nói chung có thể chia thành ba giai đoạn - bắt đầu, trung gian và cuối - đôikhi gọi là tiền dậy thì, dậy thì và sau dậy thì

Suốt lứa tuổi vị thành niên có nhiều thay đổi quan trọng về mặt thể chất, cảm xúc

và xã hội diễn ra ở mỗi cá nhân Những thay đổi này xảy ra đồng thời hoặc từng đợt nốitiếp nhau trong tất cả ba lĩnh vực nói trên Những thay đổi đó liên quan tới nhau và ảnhhưởng lẫn nhau Tuy vậy, để nhận biết và hiểu được các thay đổi quan trọng đó, ta sẽ xemxét riêng từng phương, song bao giờ cũng cần nhớ rằng trong cuộc sống thực, chúngkhông hoàn toàn diễn ra đúng như vậy

SỰ PHÁT TRIỂN VỀ THỂ CHẤT

Trong suốt thời trẻ em, các cơ quan sinh dục chẳng thay đổi bao nhiêu, song tronggiai đoạn vị thành niên, sự tăng trưởng từ dậy thì đến chín muồi diễn ra theo một trình tự

nhất định Tuổi dậy thì được phát khởi từ vùng dưới đồi (hypothalamus), nó kích thích

tuyến yên Tuyến yên kiểm soát toàn bộ sự tăng trưởng, kích thích sự sản xuất các hormoncủa buồng trứng, tinh hoàn và tuyến thượng thận Các tác nhân đặc hiệu của tuổi dậy thì làhormon giới tính - estrogen từ buồng trứng và androgen từ tinh hoàn Con gái thường đạttới tuổi chín muồi về giới tính sớm hơn con trai 2 năm Tuổi dậy thì trung bình của trẻ gái

là 11-14 tuổi; ở trẻ trai là 13-16 tuổi Mỗi cá nhân có một thời gian biểu riêng, nam hay nữcũng vậy, thành thử có những biến thiên lớn về thời gian, song trình tự chín muồi về giớitính thì như nhau

Sự phát triển “kịch tính” của các cơ quan sinh dục dẫn đến sự thức tỉnh và các hammuốn tính dục, nhưng lại có những ràng buộc rất nghiêm ngặt chi phối các ứng xử tính dụccủa người vị thành niên Mặc dù chín muồi về chức năng sinh lý, người vị thành niên vẫnđược xem là trẻ em về mặt cảm xúc và xã hội Người vị thành niên thấy sợ hãi và bối rối vìnhững cảm nghĩ mới mẻ về giới tính này mà ngay bản thân (và cả các bậc cha mẹ) thườngcho đó là “điều xấu xa” Người chưa thành niên cần có cơ hội bày tỏ các cảm nghĩ đó vàhọc cách làm sao kềm chế và chuyển hướng các ham muốn tính dục của mình Đồng thờivới sự tăng trưởng về giới tính, cũng diễn ra giai đoạn “nước rút” của sự tăng trưởng toàn

thân Người vị thành niên dường như lớn lên từng ngày Trong thời kỳ dậy thì, trung bìnhmỗi em trai cao thêm chừng 20cm và em gái chừng 9cm (người Châu Âu) mà đỉnh điểm là

từ 12-13 tuổi đối với em gái và 14-15 tuổi đối với em trai Trong giai đoạn này, cơ thểkhông chỉ lớn lên về chiều cao và cân nặng, mà còn cả về các kích thước khác: đầu, ngực,mông, tay, chân Tất cả các bộ phận cơ thể lại không lớn lên theo cùng một tốc độ, nênngười vị thành niên trông có dáng ngượng nghịu và có phần không cân đối

Các cô, các cậu đều lo nghĩ về dáng vẻ của mình và mất hàng giờ đứng trướcgương, tìm hiểu những thay đổi đang diễn ra Thường thì các cô muốn mình thấp hơn hiệntại, còn các cậu thì muốn mình cao hơn Thường bàn chân to nhanh theo kiểu “nước rút”,hiện tượng này càng diễn ra sớm thì bàn chân càng có vẻ to hơn Điều này đôi khi làm nảysinh vấn đề đối với cha mẹ cũng như người vị thành niên vì phải đóng giầy mới luôn Bất

cứ một thời kỳ lớn nhanh nào cũng là một thời kỳ có nguy cơ, nên người vị thành niên cầnđược cung cấp thêm thực phẩm và cần được nghỉ ngơi Anh ta cần huy động toàn bộ sứclực và năng lượng có thể có vào việc làm chủ các vấn đề của giai đoạn lớn nhanh này Chỉriêng nhu cầu calori không thôi cũng đã là chuyện ghê gớm rồi Đối với người Châu Âu,trung bình mỗi cậu con trai 16-19 tuổi cần hơn 3.600 Kcal mỗi ngày, nhiều hơn nhu cầu ởbất cứ giai đoạn nào trước đó và về sau cũng không cần nhiều hơn thế nữa Một thiếu nữtuổi 13 đến 15 cần đến 2.500 Kcal mỗi ngày, một nhu cầu chỉ thua mỗi thời cho con bú màthôi Thật vậy, người vị thành niên có thể chẳng bao giờ được ăn no nếu dạ dày quá nhỏkhông chứa đủ tất cả các thứ mà mình cần Và hậu quả là dưới mắt cha mẹ, dường như anh

ta lúc nào cũng ăn cả

Tất cả cơ, xương, khớp và đều có một giai đoạn lớn nhanh, khiến chúng đặc biệt dễ

bị căng và đau Trong sự tăng trưởng của hệ tim mạch, quả tim có thể quá nhỏ khôngchống đỡ nổi stress và các căng thẳng, nên người vị thành niên cần được bảo vệ để tránh bịkiệt sức Anh ta cần tất cả các yếu tố dinh dưỡng cho sự tăng trưởng - các vitamin, muốikhoáng và protein - chứ không phải chỉ cần chất bột, chất béo để cung cấp năng lượngkhông thôi Những thiếu hụt trong chế độ ăn đã có một ảnh hưởng bất lợi trong việc cungcấp năng lượng, với khả năng chống đỡ bệnh tật, với ứng xử cảm xúc và cả diện mạo nữa.Một trong những điều khó khăn nhất là giúp cho người vị thành niên được đáp ứng cácnhu cầu dinh dưỡng, mà không phải là cứ nhét đầy bụng vì đói Người vị thành niên cũng

cần được độc lập và đưa ra các quyết định riêng, vì vậy không nên lúc nào cũng giám sát

và “khuyên giải” anh ta, làm như vậy sẽ khiến nảy sinh các vấn đề rắc rối cho cả người vịthành niên lẫn các bậc cha mẹ

Chức năng vận động tiếp tục phát triển, người vị thành niên có thêm sức lực, thêmkhả năng phối hợp, khả năng chịu đựng Sự lúng túng của anh ta có liên quan đến diệnmạo, đến sự ngượng ngùng e thẹn gia tăng, đến sự biến đổi nhiều hơn là liên quan đến sựthiếu khả năng của hệ thần kinh-cơ

Người vị thành niên được dẫn dắt tới một cách tư duy hoàn toàn mới mẻ Lần đầutiên, anh ta có khả năng thực nghiệm được tư duy trừu tượng hay tư duy hình thức Đóthực sự là đỉnh cao của cái đã xây dựng được trong suốt thời kỳ trẻ em Tất cả các quátrình tư duy đều được tổ chức lại ở một tầm cao hơn: tầm của những người trưởng thành.Trước đây còn là trẻ em, tư duy theo các đồ vật, các sự kiện cụ thể, cái đang tồn tại trướcmắt trong thực tại Bây giờ là thanh thiếu niên, anh ta có năng lực tư duy theo lối trừutượng và tượng trưng, ấp ủ các quan niệm và lý tưởng chưa từng có trong kinh nghiệm của

mình - như cái Vô tận chẳng hạn Anh ta bắt đầu xây dựng các hệ thống và lý thuyết nhằm

cắt nghĩa sự kiện thay vì chấp nhận và mô tả chúng Điều khác biệt chính yếu giữa trí tuệthanh thiếu niên với trí tuệ trẻ em là do nơi thanh thiếu niên có năng lực tư duy theo giảthuyết: cái mệnh đề “nếu ” mở ra một chân trời mới cho tư duy Năng lực xem xét căn cứmột khía cạnh vào một thời điểm và xem xét mối liên quan của mỗi bộ phận với tổng thể,năng lực liên hệ các kinh nghiệm thực tế với cái có thể xảy ra, năng lực ấp ủ những ýtưởng mới mẻ và năng lực thay thế hoặc sửa đổi những ý tưởng cũ kỹ, hết thảy đều lànhững kinh nghiệm trí tuệ mới mẻ, cực kỳ quyến rũ đối với thanh thiếu niên Những nănglực này làm thay đổi toàn bộ quan niệm về bản thân và về cái thế giới mà mình đang sống.Hết giờ nọ qua giờ kia, anh ta dành thì giờ để nắm bắt cái thế giới mới mẻ này của tư duy

và thường làm cho cha mẹ khó chịu rất nhiều Anh ta thực sự không phải là “kẻ đang mơmộng” như thường bị buộc tội; mà là đang trải nghiệm, đang luyện tập và đang lớn lêntrong các quá trình tư duy của mình - một phương tiện phát triển mang tính chất sống cònvậy

Liên quan tới các kinh nghiệm mới mẻ về trí tuệ, là một tình trạng xáo trộn trongkinh nghiệm về thời gian, một xáo trộn được gọi là “sự khuếch tán của viễn cảnh về thời

gian” (diffusion of time perspective) Anh ta trải qua một cảm nghĩ về tính cấp bách của

thời gian, nhưng lại hành động như thể thời gian chẳng quan trọng gì cả Thật vậy, dườngnhư đôi khi, từ các hành động của mình, anh ta đã mất tất cả các dấu vết của thời gian.Thật khó khăn biết bao khi phải ngừng các hoạt động đã nhập cuộc và cũng khó khănkhông kém lúc khởi sự Chẳng hạn, thật khó khăn khi lên giường ngủ cũng như lúc thứcdậy buổi sáng Một phương diện mới mẻ khác về thời gian ở tuổi vị thành niên là nhu cầuhướng tới tương lai vị thành niên phải phát huy năng lực trí não được sự thỏa mãn trướcmắt để dành khoái cảm nhiều hơn trong tương lai, năng lực này là một biện pháp thíchnghi của người trưởng thành

Năng lực người vị thành niên xem xét ý nghĩ của riêng mình và ý nghĩ của ngườikhác cho phép anh ta tạo ra một khán thính giả tưởng tượng Sẽ dễ dàng hiểu biết một ứng

xử nào đó của vị thành niên nếu ta thực hiện được điều là anh ta vừa là diễn viên vừa làkhán thính giả Một cách cho vị thành niên học được cách ứng xử mới là toát ra thànhhành động và xem nó thích hợp như thế nào Đôi khi, anh ta gặp khó khăn trong việc phânbiệt những ý nghĩ, tình cảm và ham muốn của mình với người khác Khi trở nên tinh khônhơn, anh ta bắt đầu nhìn nhận bản thân trong mối quan hệ với người khác một cách thực tếhơn Sự khám phá bản thân không đến một cách dễ dàng là vì vị thành niên có khuynhhướng nghĩ bản thân mình hoặc như một người nào đó rất đặc biệt hay “độc nhất vô nhị”(hoàng tử hay công chúa) hoặc như một người nào đó không tốt hay không được mongmuốn (dứa con riêng) Tuy vậy, tự khám phá là điều cốt lõi để rèn luyện tính độc lập

Lúc này cũng thấy gia tăng tổng quát trong ngữ vựng của vị thành niên cho cácmục đích giao tiếp và tư duy, đồng thời cũng phát triển một loại từ vựng đặc thù và một lốinói riêng cho vị thành niên, xuất phát từ nhóm những người ngang hàng Ngôn ngữ chẳngnhững làm nhiệm vụ chuyển tải một ý tưởng hay một thông tin, mà còn giúp làm nổi bậtmột cá nhân như một thành viên (hay không phải thành viên) của nhóm Đôi khi, nó đượcdùng làm một thứ ngụy trang cho những ý tưởng, tình cảm và hành động thực của vị thànhniên, vì thế những người khác, nhất là cha mẹ, sợ rằng chẳng khám phá được gì thật sựđang xảy ra với anh ta cả

Thời kỳ vị thành niên còn làm sống lại các huyễn tưởng hay trí tưởng tượng Đâycòn là thời gian cho các giấc mơ lý tưởng không thực tế về niềm vinh quang của cá nhân

và thế giới Anh ta có nhiều ý tưởng về việc tổ chức thế giới này ra sao và làm thế nào đểthế giới này được tốt hơn; anh ta cố gắng biến một số trong các ý tưởng đó thành hànhđộng vị thành niên cần có các kinh nghiệm để khuyến khích tư duy độc lập và ứng xửmang tính sáng tạo Tính sáng tạo ở vị thành niên được nuôi dưỡng nếu anh ta được tôntrọng, được tin tưởng, được khuyến khích thăm dò và thích thú bản thân và thế giới xungquanh

PHÁT TRIỂN VỀ CẢM XÚC

Tuổi vị thành niên là một trong các giai đoạn thích nghi khó khăn nhất trong cuộcsống chúng ta Đứa trẻ đã học để sống được một cách thoải mái trong thế giới của nhữngngười lớn và đã có được cuộc sống khá tốt cho đến khi đột ngột tới tuổi vị thành niên, đểphải chờ đợi có những thay đổi to lớn về tất cả các phương diện của cuộc sống Người vịthành niên phải hình thành được ý thức về tính đồng nhất của mình - Anh ta là ai? Có thểlàm được gì? Và ở đâu thì thích hợp cho những quan hệ với người khác? Tính đồng nhấtđược định nghĩa là “ý thức về sự đồng nhất kiên trì trong nội tâm và sự chia sẻ kiên trì một

tính cách cốt lõi nào đó với người khác” (Erikson) Để tìm thấy mình, chính cái Tôi thời

thơ ấu của mình và những người gần gũi nhất đã gắn với thời thơ ấu đó - cha mẹ, anh taphải khẳng định mình như một cá nhân độc lập, tự mình điều khiển, dẫn dắt lấy mình chứkhông phải ai khác Anh ta phải khắc họa cho được tương lai của chính mình - sẽ làm gì và

sẽ là gì? Tất cả những điều này làm nảy sinh một mâu thuẫn thực tế trong bản thân vịthành niên và giữa anh ta với những người khác, nhất là với cha mẹ Đây là thời kỳ thỏamãn và khoái lạc ở các mức cực kỳ cao và cực kỳ thấp

Tuổi vị thành niên là thời kỳ thử nghiệm hết thảy những gì đã được học cho đếnlúc ấy về việc thỏa mãn các nhu cầu của mình bằng cách có thể chấp nhận được và giải tỏa

lo hãi do thiếu thành công Tại mỗi giai đoạn của cuộc đời, người ta mong đợi anh ta phảilàm chủ được một số nhiệm vụ của giai đoạn phát triển đó Các nhiệm vụ này được hoànthành tốt sẽ ảnh hưởng đến việc hoàn thành tốt nhiệm vụ của tuổi vị thành niên: sự nảysinh ý thức về tính đồng nhất

Như đã biết, tại mỗi giai đoạn phát triển, con người phải đương đầu với một cuộcsống “khủng hoảng”, một bước ngoặt, mà nếu làm chủ được thì con người sẽ có thêm sứcmạnh và tài năng Với sự nảy sinh mỗi ý thức hoặc viễn cảnh về cuộc sống, anh ta lại cóthêm các yếu tố cho nhân cách phát triển Nền tảng quan trọng nhất là ý thức về lòng tin cơbản, nó nảy sinh trước tất cả các ý thức khác và bắt đầu ở tuổi bế bồng Nếu không có ýthức về lòng tin cơ bản này nơi bản thân và người khác thì sẽ không có các quan hệ thànhcông với người khác, sẽ không có ý thức về các mối quan hệ Trong thời kỳ đầu của tuổithiếu niên, đứa trẻ phải có đực ý thức tự chủ - Nó biết được bản thân mình là một conngười riêng biệt với những năng lực của chính mình Nó bắt đầu có kinh nghiệm sơ khai

về tính độc lập, là kinh nghiệm đầu tiên có tự do Giờ đây, khi biết rằng nó là một conngười theo cái quyền riêng của nó thì nó tiếp tục hoạt động để tìm thấy được mình sẽ trởthành loại người thế nào Trong tuổi vui chơi, nó phải hình thành được ý thức sáng kiếngiúp cho nó đi đúng hướng và mục đích của cuộc đời Nó cố gắng làm điều mà nó thấyngười khác làm và bắt đầu tìm kiếm các lý do cắt nghĩa các sự vật như chúng đang tồn tại.Trong lứa tuổi học trò, nó phát sinh ý thức công nghệ, các năng lực chế tạo ra các đồ vật

Sự nảy sinh ý thức này là điềm báo hiệu năng lực trở thành một công nhân, một ngườicung ứng và một người cha người mẹ

Nếu trong giai đoạn đầu có nảy sinh được ý thức cơ bản về lòng tin thì nhiên hậu,đến tuổi vị thành niên, anh ta mới tìm kiếm những người để có thể gửi gắm nơi họ lòng tincủa mình và cố tỏ ra là mình đáng tin cậy Đồng thời, anh ta sợ bị phản bội và làm ầm lêntrước sự ngờ vực của cha mẹ và những người xung quanh Nếu trong giai đoạn thứ hai, đãrèn luyện được ý thức tự chủ, thì đến tuổi vị thành niên anh ta mới tìm kiếm các cơ hội đểđưa ra những quyết định của mình Anh ta sợ đến chết khiếp vì bị ép phải làm những điều

có thể làm mất lòng tự tin hoặc khiến chúng bạn chê cười Hãy để anh ta tự mình phạm sailầm và tự mình tìm kiếm các cơ may Nếu đã có đầu óc sáng kiến rồi, thì sau đó khi đếntuổi vị thành niên, anh ta mới đặt lòng tin vào những gì hỗ trợ cho các tham vọng củamình Đồng thời với việc anh ta tự bảo vệ đến cùng các quyền được hưởng niềm vinhquang của mình, anh ta lại sợ hãi sự trừng phạt hoặc sự hủy hoại, và có thể dễ dàng bị thấtbại Sau cùng, nếu có được ý thức về công nghệ thì đến tuổi vị thành niên mới chọn đượcmột việc làm và việc chuẩn bị để có được một việc làm lại là điều cực kỳ quan trọng đối

với anh ta Thật là điều đáng lo ngại vì đôi khi có những thanh niên phải trì hoãn việc lựachọn cho đến khi nào có thể và phải mất cả một thời kỳ đi tìm kiếm những lời đáp hoặc

“tìm kiếm bản thân”

Tất cả những gì đã diễn ra trước đây thì giờ đây đều là một phần của sự hình thànhtính đồng nhất trong tuổi vị thành niên, y như sự phát triển một ý thức về tính đồng nhất làđiều mấu chốt để hình thành một ý thức về sự riêng tư ở người thanh niên đến độ trưởngthành Đối với vị thành niên, không thể có chuyện anh ta hiến dâng mình cho một ngườikhác trong tình thương yêu và sự thỏa mãn chừng nào anh ta chưa trở thành chính mình

Vì thế, trừ khi là một người lớn, còn thì các quan hệ ye6u thương của anh ta phần lớn là cótính chất tạm thời

Trong xã hội ngày nay, trẻ em được mong đợi sẽ lớn lên, rời tổ ấm và khởi sựthành lập gia đình riêng - gia đình hạt nhân Để làm được như vậy, người vị thành niênphải được tự do thoát khỏi sự che chở và điều khiển của cha mẹ, học cách tự đưa ra quyếtđịnh, suy nghĩ cho bản thân và có trách nhiệm về các hành động của mình Giai đoạn vịthành niên đầy rẫy những mơ hồ, hụt hẫng và mâu thuẫn, và khi vượt qua được các rốiloạn này thì phải trở thành một người lớn độc lập, có khả năng cho và cộng tác Đồng thờivới việc từ bỏ tuổi thơ, phấn đấu cho sự độc lập và tính đồng nhất, vị thành niên cần cótình thương yêu, sự an ủi và hướng dẫn của cha mẹ Trong quan hệ với cha mẹ, anh ta cóđược ý thức về tính đồng nhất và xác định được mình sẽ là loại người nào, sẽ học đượccách quan hệ với người khác trên cương vị một người lớn

Để giúp cho vị thành niên trưởng thành một cách lành mạnh, điều trước tiên là vịthành niên cần được các bậc cha mẹ chăm sóc, không phải vì lý do anh ta là con của mình

mà là vì anh ta là một con người Những vị thành niên đang gặp phiền muộn thường nóirằng cha mẹ chẳng chú ý gì, chẳng quan tâm gì và hình như cha mẹ chẳng chăm sóc gì đếnmình cả Làm sao anh ta có thể tìm thấy được mình là ai, đang đi đâu và đang ở vị trí nàotrong quan hệ với những người khác nếu những người thân xung quanh không chứng tỏ là

có quan tâm đến anh ta? vị thành niên cần được biết các giới hạn hợp lý được đặt ra cho họkhả dĩ giúp họ có thể học được cách kềm chế và điều khiển các ứng xử của mình một cáchxây dựng

Để học cách đưa ra những quyết định khôn ngoan, khả dĩ ảnh hưởng đến cuộc sốngriêng và cuộc sống của người khác, vị thành niên cần được thực hành ở một mức độ nào

đó, mà cơ hội tốt nhất là trong quan hệ với cha mẹ của mình Có những chuyện cần đượcđưa ra bàn với người vị thành niên, phải lắng nghe ý kiến của anh ta và quyết định phảiđược chia sẻ Anh ta cần có đủ lòng tin và được cha mẹ để tự do khi đưa ra các quyết địnhriêng, nhất là khi cha mẹ không hiện diện Những quyết định này cần được tôn trọng, cho

dù chúng có sai lầm đi chăng nữa Điều quan trọng là anh ta có thể học hỏi được từ toàn bộquá trình, không riêng gì điều đã phạm sai lầm, và cha mẹ có thể giúp anh ta nhận ra điềunày Mâu thuẫn và hiểu lầm phần lớn thường bắt nguồn từ chỗ không nhìn nhận quan điểmcủa người khác Giao tiếp và các mối quan hệ được tăng cường nếu các bậc cha mẹ và vịthành niên tôn trọng và thành thực quan tâm lẫn nhau

Vị thành niên chịu ảnh hưởng bởi những cảm nghĩ và các quan hệ của cha mẹ vớinhau, với con cái và với người khác Cha mẹ là những kiểu mẫu cho vị thành niên vềngười đàn ông và người đàn bà, người chồng và người vợ, người cha và người mẹ nên vịthành niên có chiều hướng giống cha mẹ mình nhiều hơn là không giống họ vị thành niênhọc được cách ứng xử mà họ thấy cha mẹ mình bộc lộ trong cuộc sống thường ngày vịthành niên đặc biệt dễ nhạy cảm và phê phán sự không trung thực, cho nên họ tin vào việclàm chứ không phải vào lời nói

Các bậc cha mẹ thường có tình cảm hai mặt đối với sự trưởng thành của đứa con.Thường thì điều này được xem như một tổn thất đối với cha mẹ, nhất là người mẹ, mất đimột nguồn thỏa mãn quan trọng, cũng như mất đi tinh thần trách nhiệm Điều cốt lõi vớicác bậc cha mẹ là phải biết khi nào thì để đứa con được làm theo ý muốn, khi nào thì phảichỉ bảo, răn đe Cha mẹ thường phải có cái nhìn thấu đáo, thấy được cái gì tạo điều kiệncho sự trưởng thành và cái gì có thể dẫn đến tác hại Nhiều bậc cha mẹ hay thay đổi ý kiến

và không kiên định lòng tin của mình khiến họ cảm thấy khó khăn trong việc dẫn dắt vịthành niên đang mò mẫm và nghi ngờ

Vị thành niên đặc biệt nhạy cảm với tình cảm của cha mẹ đối với họ và giữa cha

mẹ với nhau Do những cảm xúc mãnh liệt của người vị thành niên nên đôi khi chỉ một lờichỉ trích bóng gió thôi cũng đủ gây tác hại rồi Và điều quan trọng là anh ta phải được

hướng dẫn với lòng yêu thương và tế nhị Thường thì cha mẹ không chủ tâm độc ác khibông đùa về cách ứng xử và diện mạo của con cái họ Đôi khi cha mẹ than phiền về gánhnặng tài chính đối với đứa con về giá thực phẩm, áo quần, học phí, giải trí khiến vị thànhniên cảm thấy tội lỗi và là kẻ không ai mong muốn Quan hệ tình cảm giữa cha mẹ vớinhau cũng ảnh hưởng đến tình cảm của người vị thành niên về bản thân và về người khác.Nếu cha mẹ thương yêu và chăm sóc lẫn nhau thi người vị thành niên cũng học được cáchsuy nghĩ và ứng xử như vậy Nếu thường xuyên cha mẹ đánh lộn, cãi vã thì vị thành niêncũng học được cách ứng xử đó

Sự phát triển ý thức về tính đồng nhất cũng bao gồm cả sự nảy nở tính đồng nhấtgiới tính Mặc dù gần đây có sự thay đổi trong vai trò điển hình giữa nam và nữ, song namtính vẫn thường được định nghĩa là tính ưa hoạt động và sự thành đạt; còn nữ tính đượcđịnh nghĩa là tính nhạy cảm và “tài ngoại giao” Kết quả là, con trai thường được mang lạinhiều cơ hội để thành đạt tính độc lập và phát huy tài năng hơn con gái; con gái có phầnkhó phát huy tiềm năng vì những thành kiến xã hội Người ta nhấn mạnh nhiều đến việcchuẩn bị cho kết hôn trong sự phát triển vai trò của nữ giới, cho nên sự yêu thích củangười nữ đối với người nam còn quan trọng hơn cả sự thành đạt Đôi khi các cô gái không

có lấy một cơ hội nào để phát triển năng khiếu bản thân, trừ khi họ xây dựng được mộtquan hệ yêu đương bền vững Việc tìm kiếm những giá trị mới mẻ và một sự định nghĩa lạivai trò của nam và nữ giới đã thúc đẩy chúng ta hướng tới sự bình đẳng nhiều hơn giữa haigiới, và chẳng nghi ngờ gì nữa, điều đó sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của nữ thanh niêntrong tương lai

Những cô gái, dù sao đi nữa, cũng cứ muốn là phái đẹp và họ cũng không tiếc thờigian đi tìm cái đẹp trong các ngôi sao màn bạc, các nhân vật trên màn ảnh nhỏ, các ngườimẫu và nơi cha mẹ, thầy cô giáo, bạn bè cùng lứa Chiếc áo khoác hay bộ trang phục dứtkhoát là chuyện cốt yếu phải được các cô gái quan tâm trước khi sắp tới trường hay bất cứnơi nào khác tương tự Hình thể, diện mạo là một vấn đề quan tâm thực sự của các cô lẫncác cậu Tuy vậy, con trai muốn trở thành một cái gì tiêu biểu cho tính khẳng định, tínhđộc lập và cũng muốn là một chàng điển trai Biểu hiện tình dục của vị thành niên có thể đi

từ thủ dâm đến các hoạt động đồng giới hay khác giới trong nỗ lực tìm kiếm vị trí củamình trong quan hệ với người khác

Trong quá trình thay đổi từ một đứa trẻ thành một người lớn, người vị thành niêncòn phải học để thích nghi với cả một hình ảnh thân thể mới Anh ta cần đi tới chỗ hoànchỉnh được cái cơ thể mới mẻ này - xem nó là cái gì, bằng cách nào kềm chế được nó, và

nó nhìn nhận phần còn lại của thế giới ra sao? Anh ta cần nhìn nhận bản thân mình nhưđang hiện hữu - không tồi hoặc xấu, nhưng là tốt và đẹp Anh ta cần xem mình sẽ kết thúc

ở đâu và xem phần thế giới còn lại bắt đầu từ nơi nào? Anh ta cần nhìn nhận chính mình

đã là một đứa trẻ và phải thành một người lớn nhằm hoàn chỉnh ý thức về tính đồng nhấtcần thiết cho sự thích nghi lành mạnh

PHÁT TRIỂN VỀ MẶT XÃ HỘI

Cha mẹ, thầy cô giáo, những người khác và bạn bè cùng lứa, hết thảy đều có ảnhhưởng đến người vị thành niên Ngoài cha mẹ ra, thì thầy cô có cơ hội tốt nhất gây ảnhhưởng to lớn đối với vị thành niên Ngoài thầy cô và những người lớn khác, những TNnhư huynh trưởng hướng đạo, lãnh đạo thanh niên trong các đoàn thể tôn giáo cũng lànhững kiểu mẫu tốt Đây là thời kỳ của sự tôn sùng người anh hùng và thời kỳ của những

“si mê”, có thể làm nảy sinh mâu thuẫn với các giá trị của cha mẹ hay của quyền uy Cácbậc cha mẹ nên “buông lỏng” một phần để cho vị thành niên có được quan hệ với nhữngngười lớn khác

Đối với phần lớn vị thành niên, bạn bè cùng lứa trở nên rất có ảnh hưởng Ảnhhưởng đến mức nào là do người vị thành niên thừa nhận mình giống cha mẹ hay giống bạn

bè nhiều hơn Sự đồng nhất hóa với bạn bè cùng nhóm được thể hiện thông qua cách ănmặc, nói năng, cử chỉ, diện mạo và cách ứng xử Anh ta ngày càng ít có mặt ở nhà và ngàycàng dành nhiều thời giờ hơn cho bạn bè “Lũ bạn” thường là bạn học, vì nhà trường là nơidiễn ra những tác động xã hội qua lại nhiều nhất đối với vị thành niên, và “lũ bạn” này cóthể gồm các thành viên cùng giới hay hỗn hợp giới Bên trong “lũ bạn” là một “bè lũ”, tức

là một nhóm nhỏ gồm các bạn thân Bên trong “bè lũ” là mối quan hệ giữa những người

“bạn hẩu nhất” Nhờ có tất cả các mối quan hệ có tính xã hội này, người vị thành niên thunhận được những hiểu biết về bản thân và người khác “Lũ bạn” mang lại cho anh ta mộttính đồng nhất nhóm, tạo ra các cơ hội để tự khẳng định, tạo ra môi trường khán thính giả

và một nguồn hỗ trợ thiết yếu trong nỗ lực đóng các vai trò mới mẻ Trong “lũ bạn”, anh ta

được hiểu và được chấp nhận vì lý do những người đó cũng giống anh ta mà không giốngcha mẹ hay những người lớn khác Mối quan hệ “cánh hẩu” là một yếu tố quan trọng cho

sự phát triển ý thức về tính đồng nhất Chúng là các quan hệ cùng giới và thường thì haingười vị thành niên cùng xây dựng một tính đồng nhất chung về sức mạnh và sự an toàn.Trong một quan hệ cánh hẩu, có khả năng phóng chiếu bản thân vào vô số các vai trò và

có các thử nghiệm đủ loại khả năng trong sự an toàn và thoải mái Thường thì một quan hệnhư vậy là điềm báo trước các quan hệ vĩnh cữu hơn, cần cho sự phát triển một ý thức về

sự riêng tư Các cậu thì được vài bạn thân giúp trong việc giải quyết mâu thuẫn và tínhhung hãn; còn các cô thì được bạn thân của mình làm dịu những cảm xúc và xử lý các mốiquan hệ với người khác Hẹn hò sớm, có thể khiến tình bạn cu2ng giới kém sâu sắc và dovậy ảnh hưởng đến sự phát triển của ý thức về tính đồng nhất

Đúng là trước tuổi vị thành niên, các cô và các cậu thường rất không ưa nhau và cốtránh bất cứ điều gì phải cùng làm với người khác giới Đến tuổi dậy thì là bắt đầu cóchuyện “để ý vụng trộm”, liếc nhìn chớp nhoáng nếu người kia không để ý, và trêu chọc,chòng ghẹo Sau đó là các hoạt động nhóm, hẹn hò nhóm, hẹn hò hai người và hẹn hò từngcặp nam-nữ Hẹn hò vào lúc này là một quan hệ xã hội hơn là một chuyện ven vãn, tỏ tình

Nó kích thích sự phát triển ý thức về tính đồng nhất của người vị thành niên Anh ta có thể

có được kinh nghiệm đáng kể với người khác giới, trước khi lựa chọn một người bạn đời.Thật là điều nguy hiểm nếu có các quan hệ tình dục trước khi có đủ ý thức về sự riêng tư,điều này có thể khiến anh ta thoái bộ trong tâm trạng lo hãi và tội lỗi

Vị thành niên thường tỏ ra thành thục về tình yêu lãng mạn là do cái nhìn lý tưởng

về một thế giới huyễn tưởng trong đó cái gì cũng đẹp, hài hòa và con người được sống vớiniềm hạnh phúc vĩnh viễn Dẫu có một tình trạng gia tăng quan hệ tình dục trước hôn nhân

đi chăng nữa, song các cô gái cũng không dấn thân nhiều vào chuyện này Thường thìchàng thanh niên lâm vào một thế “lưỡng nan” trong tình huống mong muốn thỏa mãn tìnhdục với người tình: nếu được thỏa mãn thì anh ta có thể sẽ tuyệt giao trong tâm trạng chánnản vì người bạn tình đã “mất trinh” (không còn hấp dẫn cho việc chinh phục và khámphá)

Có không biết bao nhiêu vấn đề do kết hôn quá sớm gây nên Những người trẻ tuổi

có thể chưa phát triển đầy đủ ý thức về tính đồng nhất của mình, do vậy không đủ khảnăng vượt qua những ý nghĩ và tình cảm của người khác để giữ vững một mối quan hệ lâudài Những đứa trẻ con của một cuộc hôn nhân như vậy thường không được lợi lộc gì.Chúng có thể lớn lên với những thiếu hụt nghiêm trọng trong việc đối phó với stress trongcuộc sống

Một phần quan trọng của sự lớn lên về mặt xã hội trong tuổi vị thành niên là phát

triển khả năng tự quản (self-direction) và một ý thức trách nhiệm Người vị thành niên cần

trải qua những cảm nghĩ về sự thỏa đáng và sự hoàn thành trong công việc anh ta làm ởnhà và ở trường học, cho nên các công việc do cha mẹ và thầy cô giao cho phải được chínhanh ta nhìn nhận là quan trọng, là đáng giá và có hiệu quả Anh ta sẽ xây dựng các chuẩnmực để hoàn thành nhiệm vụ cho phù hợp với kỳ vọng, nếu anh ta được đối xử với sự tôntrọng Nếu người ta kỳ vọng anh ta phải làm tốt công việc, thì cha mẹ và thầy cô phải tinanh ta, tạo cho anh ta cơ hội thực hiện các nhiệm vụ đó theo cách riêng Một sự quan tâm

to lớn đối với các vị thành niên là lựa chọn sự nghiệp và chuẩn bị cho sự nghiệp đó

Sự gia tăng năng lực tự quản bao gồm khả năng đánh giá và hành động đạo đức.Người vị thành niên hình thành ý thức đạo đức về sự công bằng từ các kinh nghiệm màmình gặt hái được Anh ta có thể có các tác động qua lại mang tính tôn giáo với nhữngngười khác hoặc những ý tưởng đang dẫn dắt anh ta tìm kiếm ý nghĩa của cuộc đời Mộtphương tiện quan trọng trong khả năng thích nghi của người vị thành niên là quan niệm vềbản thân như một con người có đạo đức ứng xử, có trách nhiệm và có thể chấp nhận đượctrong cái nhìn của mình và của người khác, có khả năng kềm chế mình và kiểm soát môitrường xung quanh

NHỮNG VẤN ĐỀ THƯỜNG GẶP Ở TUỔI VỊ THÀNH NIÊN

Có một số vấn đề xảy ra trong tuổi vị thành niên có liên quan đến các thay đổi vềthể chất, cảm xúc và xã hội diễn ra ở mỗi cá nhân Do tính nhạy cảm quá mức và nhu cầu

to lớn muốn được tán thành, các vấn đề này nếu không giải quyết có thể là nguyên nhânchính khiến người vị thành niên lâm vào tình trạng stress Một trong các vấn đề này là mụn

trứng cá, một chứng bệnh ở da, gặp trong 75-80% vị thành niên Một vấn đề khác là béophì, nhất là ở các cô gái, khiến các cô tuyệt vọng trong nỗi đam mê trở thành hấp dẫn.Nguyên nhân béo phì là do tích nạp quá thừa calori so với nhu cầu cần thiết của cơ thể.Các yếu tố như hình thể, cảm xúc có thể có liên quan, song điều thường xảy ra là người vịthành niên không thành công trong các cố gắng của mình và bắt đầu rút lui hoặc thoái lùi.

Cô ta ngày càng ăn nhiều như một cách để bù trừ và là một nguồn an ủi Đôi khi, ngườithiếu nữ bị lôi kéo một cách vô thức vào chứng bệnh này do cha mẹ quá ôm ấp cô, nhữngmong chăm sóc cô như một đứa trẻ nhỏ

Nên xử trí ra sao? Người ta khuyên đừng bắt cô ăn kiêng hay giảm khẩu phần, mà

là giúp cô giải quyết các vấn đề trở ngại nội tâm, giúp cô hoạt động trở lại, giúp cô lấy lại

sự kềm chế bản thân và kiểm soát môi trường xung quanh

Có vô số vấn đề về lĩnh vực tình dục xảy ra trong tuổi vị thành niên, song phổ biếnnhất là thủ dâm Thủ dâm có nghĩa là sự ban thưởng tình dục thông qua hành động tự kíchthích Đây không phải chuyện mới mẻ gì với người vị thành niên vì nó là một bộ phận củaquá trình điều tra nghiên cứu trong sự phát triển và tăng trưởng của đứa trẻ Tuy vậy, nómang lại một ý nghĩa mới mẻ đối với lứa tuổi vị thành niên Người vị thành niên đã hoàntất sự chín muồi tình dục trên phương diện sinh học, song lại chưa sẵn sàng có các quan hệtình dục như ở người lớn Anh ta có những dục vọng và xung động thể chất, nhưng không

có cách nào bộc lộ tình cảm của mình ra ngoài mà tập quán và phong tục cho phép, vì thếphải hướng chúng vào bên trong, tìm thấy nguồn gốc của khoái cảm tình dục và làm giảmnhẹ căng thẳng thông qua thủ dâm

Trong thời kỳ này còn có những điều mới mẻ là các huyễn tưởng kích dâm đi kèm.Chúng có vai trò chuẩn bị cho các quan hệ tình dục của người lớn sau này Nếu biết thủdâm là một khoái cảm xấu xa và bị ngăn cấm, anh ta có thể đau khổ vì cảm thấy tội lỗi vàthiếu tư cách, mà không dám thổ lộ với bất cứ ai, nhất là với cha mẹ mình Vì vậy, điềuquan trọng là các bậc cha mẹ cần hiểu và chấp nhận hành động thủ dâm như là một phầncủa quá trình đang trưởng thành Lý do duy nhất cần được quan tâm về chuyện này là nếunhư nó bắt đầu ảnh hưởng đến các nguồn thỏa mãn khác và đến tiến trình hướng tới cácquan hệ tình dục ở người trưởng thành của anh ta

Một vấn đề của các thiếu nữ là rối loạn kinh nguyệt Thường thì những “cơn đauchuột rút” có liên quan đến những trở ngại trong sự thích nghi của người thiếu nữ đối vớivai trò của một người phụ nữ trưởng thành, chứ không liên quan đến một bất thường thựcthể nào cả Điều quan trọng là người thiếu nữ phải được chuẩn bị đúng mức trước việckhởi sự hành kinh Nếu không, diễn biến này có thể gây ra một sự hoảng sợ và một kinhnghiệm mặc cảm tội lỗi Cần nói cho cô ta biết một cách thật dễ hiểu: Các cơ quan sinhdục hoạt động ra sao và hành kinh phù hợp với chu kỳ sinh sản là như thế nào Thái độ củangười mẹ đối với chuyện hành kinh sẽ gây ra một ấn tượng lâu bền cho người thiếu nữ

Một vấn đề lớn đối với vị thành niên, với các bậc cha mẹ, cũng như xã hội, là thái

độ ứng xử không nhất quán, không thể lường trước được của người vị thành niên Lúc thìmuốn được mẹ âu yếm, vỗ về, ngay sau đó lại thấy xấu hổ vì thái độ âu yếm của mẹ, nhất

là trước mặt nhiều người Vừa mới đây thì tỏ ra ngoan ngoãn và phục tùng, nhưng liền sau

đó lại sinh ra ngờ vực, ngang ngạnh rất khó chịu, từ chối không nghe những lời khuyênbảo, chỉ dẫn của cha mẹ Có lúc tỏ ra yêu thương và kính trọng cha mẹ, nhưng liền sau đólại chê bai, bác bỏ, vì cho rằng cha mẹ cổ lỗ và và chẳng hiểu gì cả Người vị thành niênthường tỏ ra hào hiệp, ân cần và chu đáo với người khác, song ba61t thình lình lại trở nêních kỷ, tàn bạo và gian xảo Có lúc anh ta là một chàng trai dễ thương, lịch sự, nhưngchẳng bao lâu lại trở thành kẻ hăm dọa, quấy phá Hành vi của anh ta bắt nguồn từ nhu cầumuốn cho nổ tung những mâu thuẫn và thực nghiệm các vai trò khác nhau, và giống nhưcon lắc đồng hồ, nó nhảy từ cực nọ sang cực kia trước khi dừng lại ở giữa Người vị thànhniên cũng có tinh thần nghiêm túc, tích cực và nhạy bén trong các hành động của mình,khiến anh ta cảm thấy khó khăn hơn khi phải phản ứng lại các hành vi cực đoan của mìnhmột cách xây dựng Đối với các bậc cha mẹ thì cần kiên quyết, bền bỉ và có lòng tin, songkhông phải để phản ứng theo cách trừng phạt, ruồng bỏ hoặc chế giễu Điều quan trọng đốivới cha mẹ, và trong một một số trường hợp đối với xã hội, là phải quyết định xem khi nàothì được ứng xử, khi nào không Một phương diện rất quan trọng trong việc giải quyết vấn

đề này là đưa ra các hạn chế như thế nào đối với vị thành niên Nếu những ràng buộc ấy làvừa phải, thành thực, hợp lý và có thể hiểu được thì người thanh niên có thể rút ra đượcnhững kinh nghiệm hay, bằng không thì chắc chắn là anh ta sẽ đau khổ

Tai nạn là nguyên nhân lớn nhất làm chết vị thành niên; thời kỳ nguy biến là từ 15đến 24 tuổi Nhiều nhất là tai nạn do xe có động cơ, một nhu cầu thiết yếu để đi làm, đihọc, đi mua hàng và các dịch vụ thiết yếu khác Xe gắn máy đời mới hay xe hơi đã trởthành biểu tượng cho địa vị trong xã hội ngày nay Nếu không có xe máy, xe hơi riêng, conngười trở nên phụ thuộc hoặc bị những người khác xa lánh, và thường bị xem là “côngnhân bậc hai” Có được một chiếc xe lịch sự, một chiếc xe thể thao, hoặc một chiếc xengoại nhập, con người trở nên có uy tín, có địa vị, dễ trở thành nổi tiếng Rồi đối với vịthành niên, nhất là nam, điều thiết yếu là phải có một chiếc xe riêng, vừa để dễ được sựđồng tình và quí trọng của bạn bè, vừa là sự thuận tiện cho việc di chuyển Điều quantrọng là phải dạy cho vị thành niên về sự an toàn và trách nhiệm trước khi trở thành ngườilái xe Phải đưa ra những ràng buộc nghiêm ngặt cho đến khi người vị thành niên có thể tựmình xử lý được một cách có trách nhiệm trong khi cầm lái

NHỮNG PHẢN ỨNG KHÔNG LÀNH MẠNH Ở TUỔI CHƯA THÀNH NIÊN

Sự thể đáng ngạc nhiên là phần lớn vị thành niên (cũng như phần lớn bậc cha mẹ)đều đối phó thành công với stress cùng các vấn đề của giai đoạn tăng trưởng và phát triểnnày, và vẫn tiếp tục thích nghi một cách lành mạnh Tuy nhiên, một số người thì khôngđược như thế Ta sẽ bàn đến số thanh niên này và những kiểu phản ứng không lành mạnhcũng theo cùng một quá trình như trong tất cả các giai đoạn của một đời người Nếu ứng

xử không đạt được hai mục tiêu đồng thời - thỏa mãn các nhu cầu theo cách được xã hộichấp nhận - thì ta gọi đó là các ứng xử không lành mạnh

Nói cách khác, nếu người vị thành niên ứng xử theo các cách không thỏa mãn đượccác nhu cầu của mình hoặc nếu hành vi vượt quá giới hạn các quy tắc và luật lệ xã hội thìanh ta được gọi là “kẻ bệnh hoạn”, và cần được chăm sóc, chữa trị về mặt tâm thần Chẳnghạn vào năm 1966, có 93 triệu thanh niên dưới 25 tuổi tại Hoa Kỳ, trong số đó có tới 1,4triệu là người dưới 18 tuổi, cần được chăm sóc về mặt tâm thần

Ta sẽ bàn đến ba vấn đề lớn trong các rối loạn tâm thần xuất hiện ở lứa tuổi vịthành niên:

1 Hành vi chống đối xã hội, phạm tội, nghiện rượu, ma túy, và các lệch lạc tình dụcnhư mãi dâm, đồng tính luyến ái;

Ở Hoa Kỳ, năm 1966, ước tính có tới 11% tất cả trẻ em tuổi 19 sẽ phải ra hầu tòa

-cứ 9 trẻ em thì có 1 phạm tội (hoặc tỷ lệ 1/6 trẻ em trai) Tỷ lệ này chắc sẽ cao hơn trongnhững năm gần đây vì lý do có sự gia tăng báo động về tội phạm trong vị thành niên, nhất

là dưới 15 tuổi

Hành vi tội phạm được định nghĩa theo các cách khác nhau tùy theo nhà cầmquyền Thường nó được định nghĩa là hành vi chống xã hội khiến người vị thành niên viphạm pháp luật, nó đi ngược lại với các quy tắc và quy định của xã hội, và nó mang theocác triệu chứng của xung đột, cảm xúc ngấm ngầm Loại hành vi thường xảy ra gồm: từnhững tội nhẹ như ăn trộm vặt, trốn học, phá hoại công trình văn hóa , đến những tộinặng như ăn cắp xe, đột nhập vào nhà, trộm đêm và giết người

Có nhiều yếu tố góp phần làm phát sinh hành vi chống xã hội Song ở đây chỉ nóitới những yếu tố nào có liên quan đến tuổi vị thành niên mà thôi Có 3 trong số nhiều điều

mà người vị thành niên phải học, là những điều then chốt để ngăn ngừa sự phát sinh cácloại phản ứng không lành mạnh này:

1 Phải biết sát nhập vào nhân cách của mình các quy tắc và quy định của xã hội để

đóng vai trò chỉ huy hành vi của mình;

2 Phải biết trì hoãn việc thỏa mãn các nhu cầu riêng, để chiều theo người khác hoặc

những hoàn cảnh trong cuộc sống;