TÂM LÍ HỌC LỨA TUỔI VÀ TÂM LÍ HỌC SƯ PHẠM

Câu 1:Khái niệm về sự phát triển tâm lí trẻ em Quan điểm của triết học DVBC về trẻ em: Trẻ em là trẻ em, trẻ em vận động và biến đổi theo những qui luật riêng (trẻ em khác người lớn cả về tâm lí, sinh li). Khi sinh ra trẻ em là con người tiềm tàng. Để trở thầnh người theo đúng nghĩa của nó ,trẻ phảỉ được sống và họat động trong xã hội loài người, được nuôi dưỡng chăm sóc theo kiểu người, được yêu thương… Một số quan điểm sai lầm về sự phát triển tâm lí trẻ em. Thuyết tiền định: Những người theo quan đểm này coi sự phát triển tâm lí là do tiềm năng sinh vật gaay ra và con người có tiềm năng đó từ khi ra đời .Mọi đặc đIểm tâm lí chung và có tính cá thể đều là tiền định đều có sẵn trong câu trúc sinh vật và sự phát triển chỉ lầ quá trình trưởng thàn chín muồi của những thuộc tính có sẵn ngay từ đầu và được quyết định trước bằng con đường di truyền. Do đó có quan niệm: một bộ phận học sinh tõ ra không đạt được kết quả nào đó dù có dạy tốt ,số khac lại tỏ ra có thành tích dù giảng dạy tồi …vì vậy hạ thấp vai trì của giáo dục ,giáo dục chỉ lầ nhaan tố bên ngoàI ,bị chế ước bởi tính di truyền coi trọng yếu tố môi trường .  Thuyết duy cảm: Theo thuyết này thì môi trường là nhân tố tiền định của sự phát triển tâm lí trẻ em. Muốn nghiên cứu con người chỉ cần phân tích môi trường mà họ sống. Nhưng các nhà tâm lí học theo thuyết này lại cho rằng môI trường xã hội là bất biến, quyết định trước số phận của con người, nó được xem như là đối tượng thụ động trước ảnh hưởng của môi trường xã hội. Họ cho rằng trẻ sinh ra như tờ giấy trắng hoặc tấm bảng sạch sẽ mà người ta muốn vẽ gì thì vẽ… Do đó không giảI thích được vì sao trong một môI trường như nhau lại hình thành những nhân cách khác nhau.

TÂM LÍ HỌC LỨA TUỔI VÀ TÂM LÍ HỌC SƯ PHẠM

- -Câu 1:Khái niệm về sự phát triển tâm lí trẻ em

Quan điểm của triết học DVBC về trẻ em: Trẻ em là trẻ em, trẻ em vận động và biến đổi theo những qui luật riêng (trẻ em khác người lớn cả về tâm lí, sinh li) Khi sinh ra trẻ em là con người tiềm tàng Để trở thầnh người theo đúng nghĩa của nó ,trẻ phảỉ được sống và họat động trong xã hội loài người, được nuôi dưỡng chăm sóc theo kiểu người, được yêu thương…

Một số quan điểm sai lầm về sự phát triển tâm lí trẻ em.

Thuyết tiền định: Những người theo quan đểm này coi sự phát triển tâm lí là do tiềm năng sinh vật gaay

ra và con người có tiềm năng đó từ khi ra đời Mọi đặc đIểm tâm lí chung và có tính cá thể đều là tiền định đều có sẵn trong câu trúc sinh vật và sự phát triển chỉ lầ quá trình trưởng thàn chín muồi của những thuộc tính có sẵn ngay từ đầu và được quyết định trước bằng con đường di truyền

Do đó có quan niệm: một bộ phận học sinh tõ ra không đạt được kết quả nào đó dù có dạy tốt ,số khac lại

tỏ ra có thành tích dù giảng dạy tồi …vì vậy hạ thấp vai trì của giáo dục ,giáo dục chỉ lầ nhaan tố bên ngoàI ,bị chế ước bởi tính di truyền coi trọng yếu tố môi trường

 Thuyết duy cảm:

Theo thuyết này thì môi trường là nhân tố tiền định của sự phát triển tâm lí trẻ em Muốn nghiên cứu con người chỉ cần phân tích môi trường mà họ sống Nhưng các nhà tâm lí học theo thuyết này lại cho rằng môI trường xã hội là bất biến, quyết định trước số phận của con người, nó được xem như là đối tượng thụ động trước ảnh hưởng của môi trường xã hội Họ cho rằng trẻ sinh ra như tờ giấy trắng hoặc tấm bảng sạch sẽ mà người ta muốn vẽ gì thì vẽ…

Do đó không giảI thích được vì sao trong một môI trường như nhau lại hình thành những nhân cách khác nhau

 Thuyết hội tụ 2 yếu tố :

Thuyết này cho rằng sự phát triển của trẻ em chịu tác động của 2 yếu tố Nhưng họ hiểu tác động của 2 yếu tố một cách máy móc, nhường như sự tác động qua lại giữa chúng quyết định trực tiếp sự phát triển trong đó di truyền đóng vai trò quyết định còn môI trường là đIều kiện để biến đổi những đặc đIểm tâm lí

đã định sẵn để trở thành hịên thực

Quan đIểm trên cũng sai lầm không kém gì thuyết tiền định và thuyết duy cảm

Kết luận:

Cả 3 thuyết trên đều phủ nhận vai trò của giáo dục và tính tích cực riêng của cá nhân: coi trẻ em là một thực thể tự nhiên, thụ động, chịu ảnh hưởng của các yếu tố môI trường và yếu tố sinh vật…không thấy được con người là một thực thể xã hội tích cực, chủ động trước tự nhiên, có thể cảI tạo được tự nhiên…Vì vậy họ không thể hiểu tại sao trong những đIều kiện môI trường giống nhau lại hình thành lên những nhân cách khác nhau…

Quan điểm của THDVBC về Sự phát triển tâm lí của trẻ em.

Nguyên lí phát triển của TH Mác – Lênin thừa nhận Sự phát triển là quá trình biến đổi của sự vật, hiện tượng từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp Đó là sự tích luỹ dần về số lượng dẫn đến sự thay đổi về

chất lượng, là quá trình nảy sinh cáI mới dựa trên cơ sở cáI cũ do sự đấu tranh giữa các mặt đối lập nằm ngay trong bản thân sự vật hiện tượng

Quan điểm về Sự phát triển tâm lí trẻ em

Bản chất của sự phát triển tâm lí trẻ em không phảI là sự tăng hay giảm về số lượng mà là quá trình biến đổi về chất lượng trong tâm lí Sự thay đổi về lượng của các chức năng tâm lí dẫn đến sự thay đổi về chất

và đưa đến sự hình thành cáI mời một cách nhảy vọt

Sự phát triển tâm lí gắn liền với sự xuất hiện những đặc đIểm mới về chất, những cấu tạo tâm lí mới ở những giai đoạn độ tuổi nhất định

Ví Dụ: Nhu cầu tự lập của trẻ lên 3, cảm giác về sự trưởng thành của bản thân ở tuổi thiếu niên

Những biến đổi về chất lượng tâm lí sẽ đưa đứa trẻ từ lứa tuổi này sang lứa tuổi khác Bất cứ một mức độ nào của trình độ trước cũng là sự chuẩn bị cho trình độ sau Yếu tố tâm lí lúc đầu ở vị trí thứ yếu, sau chuyển sang vị trí chủ yếu

Nguyên nhân của Sự phát triển tâm lí:

Hoạt động tích cực của trẻ với thế giới đối tượng do loàI người tạo ra, qua đó trẻ tiếp thu “lĩnh hội nền văn hoá xã hội loài người

Giao tiếp với người lớn: thông qua giao tiếp người lớn chỉ bảo cho trẻ em tên gọi của đồ vật, người lớn còn giúp trẻ nắm vững ngôn ngữ dân tộc phương thức hành động giúp con người có năng lực người

Do bẩm sinh, di truyền Các nhà THDVBC cũng thừa nhận BSDT có vai trò nhất định đến sự phát triển tâm lí của trẻ Những đặc đIểm cơ thể là tiền đề, là khả năng của Sự phát triển tâm lí

Kết luận sư phạm:

Tổ chức và hướng dẫn trẻ tham gia tích cực vào hoạt động để chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội lịch sử Phát huy tính tích cức, chủ động, sáng tạo của trẻ trong hoạt động

Chú ý đến đặc đIểm cơ thể và đặc đIểm riêng của trẻ

CÂU 2: NHỮNG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN TÂM LÍ Ở CỦA HỌC SINH THCS

a) Sự biến đổi về mặt giảI phấu sinh lí:

ở lứa tuổi thiếu niên có nhiều biến đổi về mặt giảI phẫu sinh lí, đIều đó đã ảnh hưởng nhiều đến Sự phát triển tâm lí của các em

1) Sự phát triển nhảy vọt về mặt giảI phẫu sinh lí tạo nên sự mất cân đối tạm thời giữa các chức năng sinh lí, từ đó tạo nên sự mất cân đối tạm thời về mặt tâm lí.

Hệ xương : phát triển mạnh nhưng chưa hoàn thiện

ở lứa tuổi này tầm vóc các em lớn nên ttrông thấy khiến các em có hình dáng gần giống người lớn Đây là một trong những nguyên nhân làm xuất hiện cảm giácmình là người lớn của thiếu niên

Xương sống đang trong giai đoạn cốt hoá nên giữa các cốt sống còn có sụn do vậy cột sống dễ cong vẹo khi đứng ngồi không đúng tư thế

Hệ cơ:

Khối lượng và sức mạnh cơ bắp tăng nhưng chưa bền

Sự tăng về lực của các khối cơ khiến các em khẻo ra rõ rệt Do vậy các em có làm được nhiều việc năng hơn

Cơ của thiếu niên nhanh chóng mệt hơn so với cơ của người lớn, làm không được lâu dàI

Vì vậy việc cần lưu ý khi tổ chức lao động và hoạt động thể thao, không yêu cầu các em làm việc quá sức, không lên làm việc kéo dàI, lên có thời gian nghỉ ngơi

ở thiếu niên Sự phát triển của hệ cơ của các em trai và các em gáI khác nhau, báo hiệu sự hình thành ở những nét đặc biệt về cơ thể ở mổi giới

Hệ xương :

đặc biệt là xương tay, xương chân dàI ra nhiều mà lồng ngức phat triển chậm hơn

Sự phát triển hệ xương và hệ cơ, xương bàn tay và xương đốt tay, ngón tay, không đồng đều Don vậy thiếu niên thường dài thượt ra, cao gầy, vận động thiếu hàI hoà, vụng về, nóng ngóng, làm gì cũng dẽ hỏng dễ vỡ, chân tay luôn cảm thấy thừa Các em yư thức được sự lóng ngóng vụng về và luôn khó chịu, luôn luôn cố gắng che đậy bằng đIệu bộ không tự nhiên, chỉ bằng một sự mỉa mai nhẹ nhàng cũng làm cho các em phản ứng mạnh mẽ

Hệ tim mạch cũng phát triển mạnh nhưng không cân đối :

Thể tích tim tăng nhanh, tim to hơn, hoạt động mạnh hơn trong khi đó đường kính của các mạch máu phát triển chậm hơn Dẫn đến dối loạn tạm thời của tuần hoàn máu Thiếu niên thường hay có cảm giác mệt mỏi nhức đầu, chóng mặt

Tuyến nội tiết:

Tuyến nội tiết hoạt động mạnh, đặc biệt là các tuyến: tuyến yếu, tuyến sinh dục, tuyến thượng thận, tuyến giáp trạng tạo ra nhiều sự thay đổi trong cơ thể, trong đó rõ ràng nhất là làm cho chiều cao tăng vọt, làm diễn ra hiện tượng phát dục Đồng thời cũng làm rỗi loạn hoạt động thần kinh cấp cao Do đó các em dễ súc động, bực tức, nổi khùng

2) Hoạt động của hệ thần kinh cấp cao cũng có những đặc đIểm riêng biệt:

Sự mất cân bằng giữa 2 quá trình thần kinh hưng phấn và ức chế: Hưng phấn lớn hơn ức chế, hưng phấn chiếm ưa thế Vì vậy thiếu niên rất nhạy cảm, dễ bị kích thích, dễ có phản ứng kịch liệt, không làm chủ được cảm súc của mình, tính khí thất thường…

Hoạt động của vùng dưới vỏ não nhanh và mạnh hơn vùng trên của vỏ não dẫn đến sự mất cân bằng tạm thời giữa 2 hệ thống tín hiệu Do vậy ngôn ngữ của thiếu niên cũng thay đổi, các em nói chậm hơn, ngập ngừng, nên rất ngại nói câu dài, mà thường nói “cộc lốc”, “nhát gừng” Nhưng sự mất cân bằng trên chỉ

có tính chất tạm thời, khoảng 15 tuổi trở đi thì vai trò của hệ thống tín hiệutăng lên, sự ức chế trong được tăng cường, quá trình hưng phấn và ức chế có khả năng cân đối hơn

3) Hiện tượng dậy thì

Sự trưởng thành về mặt sinh dục là yếu tố quan trọng nhất của Sự phát triển của tuổi thiếu niên Tuyến sinh dục băt đầu hoạt động và cơ thể các em bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu phụ khiến ta có thể nhận thấy thiếu niên đang ở độ tuổi dậy thì

Hiện tượng dậy thì là hiện tượng sinh lí bình thường diễn ra theo quy luật sinh học, chịu sự chi phối của các yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội

Sự dậy thì làm cho cảm tưởng mình là người lớn của thiếu niên đầy đủ hơn, rõ dàng hơn

Làm xuất hiện trong các em những cảm xúc, những suy nghĩ mới…mà thường chính các em cũng chưa ý thức Sự phát dục kích thích các em quan tâm đến các bạn khác giới, muốn các bạn khác giới quan tâm đến mình, xuất hiện trong các em những rung cảm, những cảm giác mới lạ

Tóm lại :

Chúng ta cần nắm được những đặc điểm đó để có cách ứng xử hợp lí trong quan hệ với thiếu niên

Cần tổ chức hoạt động học tập và các hoạt động khác phù hợp với đặc điểm sinh lí của các em

Không nên máng mỏ, chế giễu, phê phán tính vụng về…của các em Cần nhắc nhở nhẹ nhàng khéo léo, động viên, khuyến khích để các em tự khẳng định mình

Người lớn cần hiểu, thông cảm và độ lượng hơn trong quan hệ với các em

Cần giáo dục giới tính cho các em để các em có tư thế sẵn sàng đón nhận tuổi dậy thì.

Xây dựng mối quan hệ trong sáng giữa các em nam và em nữ

b) Sự thay đổi điều kiện sồng:

ở lứa tuổi thiếu niên, đời sống các em trong gia đình, nhà trường và xã hội có nhiều sự thay đổi Điều đó ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lí của các em

1) Đời sống của thiếu niên trong gia đình.

Trong gia đình thiếu niên được thừa nhận là thành viên tích cực:

Được giao cho những nhiệm vụ cụ thể như làm nội trợ, sửa chữa …

Điều quan trọng và có ý nghĩa lớn đối với các em là đã được cha mẹ trao đổi, bàn bạc một số công việc của gia đình

Tóm lại : Địa vị của thiếu niên trong gia đình đã có sự thay đổi: được coi trọng hơn Các em ý thức được

vị thế mới của mình trong gia đình và thực hiện nó một cách tích cực, độc lập và tự chủ hơn

2) Đời sống của thiếu niên trong nhà trường.

Đời sống của thiếu niên trong nhà trường ảnh hưởng nhiều đến Sự phát triển tâm lí và hình thành những nhân cách tốt

Quan hệ giao tiếp được mở rộng: Các em không chỉ giao tiếp với các bạn cùng lớp , mà còn giao tiiếp với các bạn khấc lớp … Các em không chỉ tiếp xúc với một thầy cô mà tiếp xúc với những thâỳy cô khác nhau với những phẩm chất nhân cách ,những yêuu cầu khác nhau … Điều đó làm cho tầm hiểu biết của ccác em đuựơc mở rộng ,giúp các em nhận thức rõ bản thân mình, giúp các em đánh giá đúng bản thân lựa chọn mẫu nhân cách phù hợp ,trên cơ sở đó tự hàn thiện nhân cách bản thân

3 Đời sống của thiếu niên trông xã hội.

Ơ lứa tuổi này các em được xã hội thừa nhhận như một thhành viên tích cực với dược giao cho một sôs công việc nhất định trên nhiều lĩnh vực khác nhau CCác em ý thức rất rõ về điêu đó và tham gia một cách tích cực

Ơ lứa tuổi này cấc em thích tham gia công tác xã hội

Có sức lực ,đã hiểu biết nhiều muóon được mọi người thừa nhận mình là nười lớn ,nhất là những côing việc làm cùng người lớn

Cho rằng công tác xã hội là công việc của người lớn

Hoạt động xã hội là hoạt động có tính tập thể Ơ lứa tuổi này các em thích làm những công việc mang tính tập thể ,nhất là những công việc liên quan đến người lớn và được nhiều người tham gia

Tóm lại: Đời sống của thiếu niên trong nhà trường có nhièu thay đổi :Các em tham gia nhiều công xã hội

nên có đièu kiện tiếp xúc với nhiêu người nhiều vấn đề xã hội nên tầm hiểu biết được mở rộng ,kinh nghiệm phong phú lên ,nhân cách được ần hoàn thiện và phát triển

4 Kết luận sư phạm

đời sống của thiếu niên tring gia đìn và xã hội có những thây đoỏi căn bản Những thay đoỏit đó đã ảnh hưởng nhiều đến sự phát triển tâm lí của thiếu niên ,hình thà nhâncách chô các em Cần phải nắm đươc những thay đổi đó để tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển nhân cách cho các em

CÂU 3: ĐẶC ĐIỂM SỰ PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ LỨA TUỔI HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Sự phát triển trí tụê của tuổi thiếu niên thể hiện rất rõ những chuyển tiếp từ tính chất không chủ định sang chủ định ở thiếu niên tính chất không chủ định không giảm đi nhưng mặt khác tính có chủ định phát triển mạnh song chưa chiếm ưa thế đối với học sinh trung học cơ sở sự chuyển tiếp đó thể hiện ở sự thay đổi tính chất hình thức học tập cùng với sự tò mò ham hiểu biết làm cho trí tuệ học sinh trung học cơ sở phát triển hơn so với những lứa tuổi trước đó

Tri giác:

Các em có khả năng phân tích, tổng hợp phức tạp hơn khi tri giác sự vật hiện tượng

Khối lượng tri giác tăng lên, khả năng quan sát tinh tế hơn

Ví Dụ: khi chứng minh 2 đoạn thẳng bằng nhau học sinh trung học cơ sở có thể áp dụng việc chứng minh 2 tam giác bằng nhau

Trí nhớ của thiếu niên dần mang tính chất của quá trình điều khiển, điều chỉnh có tổ chức

Trí nhớ có sự thay đổi về chất:

Các em cótiến bộ trong việc nghi nhớ tài liệu từ ngữ trìu tượng, biết thiết lập những mối quan hệ phức tạp hơn, giữa tài liệu mới và tài liệu cũ

Ví Dụ: Để giải bài toán giải phương trình thì các em biết vận dụng những phương pháp đã được học từ trước như dùng đồ thị, phân tích thành nhân tử, phương pháp tìm nghiệm nguyên…

Những kĩ năng hoạt động tư duy nhăm ghi nhớ tài liệu nhât định và những kĩ năng nắm vững phương tiện ghi nhớ phát triển ở mức độ cao hơn so với học sinh tiểu học

Phương pháp ghi nhớ: ghi nhớ máy móc ngày càng nhường chỗ cho ghi nhớ có ý nghĩa, ghi nhớ lôgic làm cho hiệu của ghi nhớ tăng lên rõ rệt

Tốc độ ghi nhớ và khối lượng ghi nhớ tăng lên

Ví Dụ:

Có sự thiệt lập các mối liên tưởng phức tạp hơn biết ngắn bó giữa tài liệu cũ và mới, đưa tài liệu mới vào

hệ thống tri thức

Ví Dụ:

Kết luận sư phạm: để phát triển trí nhớ của học sinh trung học cơ sở cần làm những việc sau:

Hướng dẫn cho các em phương pháp ghi nhớ đúng đắn của ghi nhớ lôgic

Rèn cho các em khả năng trình bài chính xác nội dung bài học theo cách diễn đạt của mình

Yêu cầu các em kiểm tra hiệu quả ghi nhớ bằng sự nhớ lại tài liệu

Chú ý: sự phát triển chú ý của học sinh trung học cơ sở diễn ra hết sức phức tạp:

Chú ý có chủ định hình thành nhưng không bền vững do thiếu niên rất nhạy cảm rất dễ bị kích thích bởi những ấn tượng phong phú ngoài nội dung bài học

Ví Dụ:

Khối lượng chủ ý tăng lên khả năng di chuyển chú ý cũng được tăng cường rõ rệt

Kêt luận sư phạm: biện pháp tốt nhất để chú ý cho học sinh:

Yêu cầu tính chất hoạt động học tập sao cho các em ý có thời gian nhàn rỗi và có thể bị thu hút vào đổi tượng khác

Ví Dụ:

Gây hứng thú nhân thức cho các em

Tư duy: có sự biến đổi cơ bản, phát triển cao hơn so với học sinh tiểu học

Vì: Học sinh đã tích luỹ được khối lượng kiến thức nhất định

Do nội dung của các môn học đa dạng phong phú phức tạp

Do phương pháp giảng dạy của giáo viên

ở lứa tuổi này nhiều loại hình tư duy hình thành và phát triển: tư duy khái quát, trìu tượng, suy luận…

Tư duy trìu tượng ngày càng chiếm ưa thế, nhưng tư duy hình tượng cụ thể vẫn tồn tại phát triển và giữ một vai trò quan trọng trong cấu trúc tư duy của học sinh THCS

Kết luận sư phạm: Để phát triển tư duy của học sinh trung học cơ sở , giáo viên cần lưu ý :

Cần tạo điều kiện để phát triển cả tư duy trìu tượng và tư duy cụ thể.

Khi giảng bài phải đưa ra những dẫn chứng sát thực có thuyết phục, chỉ rõ đúng sai, khuyến khích các em suy nghĩ sáng tạo

Ngôn ngữ: vốn từ phong phú, có khả năng diễn đạt vấn đề theo cách hiểu của mình…

Kết luận sư phạm: cần tạo điều kiện để các em có thể rèn luyện, phát triển khả năng ngôn ngữ của bản thân

Thường xuyên gọi các em phát biểu ý kiến

Trao đổi , trò chuyện với các em về các vấn đề

Chăm chú lắng nghe khi các em nói

Kết luận chung: Giáo viên cần tạo điều kiện, hướng dẫn giúp đỡ các em để tính chủ định, tự giác phát triển mạnh trong quá trình học tập, giúp quá trình nhận thức đạt hiệu quả cao

3) Khái niệm về hoạt động Dạy

Hoạt động Dạy trong đời thường

- Là việc dạy trong điều kiện bình thường, có tác dụng mang lại cho trẻ những kiến thức, những hiểu biết thông thường đủ để trẻ sử dụng trong giao tiếp với mọi người xung quanh và tiến hành

có kết quả một số hoạt động đơn giản

- Mọi người tiếp xúc với trẻ trong cuộc sống hàng ngày đều có thể mang lại cho trẻ những tri thức, những hiểu biết thông thường

- Những tri thức, những hiểu biết thiếu hệ thống, rời rạc được đúc kết từ thực tiễn, nhiều khi không dựa trên cơ sở khoa học, vì thế nhiều khi thiếu chính xác

- Việc dạy diễn ra qua giao tiếp qua hoạt động sản xuất theo chương trình, kế hoạch cụ thể, không phải tổ chức một cách quy củ

- Chính vì vậy việc dạy đó chỉ giúp trẻ tồn tại, thích nghi với môi trường, giải quyết một số công việc đơn giản…

- Để giúp trẻ có thể cải tạo, sáng tạo ra thế giới, giải quyết được nhiệm vụ thực tiễn đặt ra thì cần dạy cho trẻ những tri thức khoa học, những năng lực người ở trình độ cao…Để đáp ứng nhu cầu trên thì chỉ có thể học trong nhà trườn

b) Hoạt động dạy:

Định nghĩa : Hoạt động dạy là hoạt động chuyên biệt của người lớn (người được đào tạo nghề dạy học )

tổ chức điều khiền hoạt động của trò nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hoá xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách

Phân tích :

Hoạt động dạy là hoạt động chuyên biệt vì:

Diễn ra trong môi trường đặc biệt (môi trường sư phạm )

Do những người đào tạo về chuyên môn, kế hoạch cụ thể

Có mục đích rõ ràng, theo chương trình, kế hoạch cụ thể

Hoạt động dạy là hoạt động, trong đó người lớn tổ chức, điều khiển hoạt động của trò giúp chúng lĩnh hội nền văn hoá xã hội tạo nên sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách

Sự phát triển tâm lí trẻ chính là quá trình trẻ tiếp thu, lĩnh hội nền văn hoá xã hội

Nhưng trẻ không thể tự lĩnh hội nền văn hoá đó Trẻ chỉ có thể tiếp thu nền văn hoá xã hội thông qua vai trò trung gian của người lớn, dưới sự tổ chức, điều khiển của người lớn

Người giáo viên là người được đào tạo để làm nhiệm vụ tổ chức, điều khiển việc lĩnh hội nền văn hoá

xã hội của trò, tạo ra sự phạt triển tâm lí và hình thành nhân cách

Đặc điểm của hoạt động dạy:

a) chủ thể của hoạt động dạy

 Chủ thể của hoạt động dạy là những người lón được đào tạo quy củ về chuyên môn vầ nghiệp vụ Đó chính là người giáo viên trôn g nhà trươòng

 Những người giáo viên chỉ trở thsành chủ thể của hoạt đoọng dạy khi ý thức được mục đích của hoạt động dạy

Nắm vững nội dung chương trình Nắm vững phương pháp, cách tiến hành hoạt động dạy để đạt mục đích Hiểu rõ đối tượng của hoạt động dạy Nắm bắt được con đường loài ngưòi tìm ra tri thứ c b) Đối tượng của hoạt động dạy

- Trong hoạt động dạy đối tượng của hoạt động là cái con ngưòi cần chiếm lĩnh, cần tạo ra, cần biến đổi

- Trong hoạt động dạy, cái con người muốn tạo ra, muốn biến đổi chính là tâm lí của người học Vì vậy đối tượng của hoạt động là tâm lý học sinh

c) Mục đích của hoạt động dạy

- Mục đích của hoạt động dạy là giúp học sinh lĩnh hội nền văn hóa xã hội tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách

- Để đạt được mục đích của hoạt động dạy, người giáo viên cần:

+ ý thức sâu sắc mục đích của hoạt động dạy

+ Đông thời nắm vững con đường để đạt được mục đích hoạt động dạy chính là tạo ra tính tích cực của học sinh trong học tập, làm cho các em vừa ý thức được đối tượng cần chiếm lĩnh, vừa biết cách chiếm lĩnh đối tượng đó Thì từ đó học sinh mới biến tri thức, kinh nghiệm của nhân loại thành của bản thân, mới tạo ra sự phát triển tâm

Thầy tích cực tổ chức điều khiển

Trò tích cức lĩnh hội để hình thành tri thức, kinh nghiệm, kỹ xảo, phát triển tâm lý

d) Công cụ của hoạt động dạy

- Trong hoạt động dạy con người gián tiếp tác động đến đối tượng thông qua việc sử dụng công cụ lao động: vật chất, tinh thần

- Trong hoạt động dạy, giáo viên gián tiếp tác động đến học sinh thông qua: Đồ dùng dạy học, Năng lực, Phẩm chất nhân cách bản thân

 Giáo viên cần sử dụng đồ dùng dạy học khoa học, hợp lý, trau dồi kinh nghiệm, năng lực, phẩm chất nhân cách, năng lực chuyên môn

e) Chức năng của hoạt động dạy

- Thầy là chủ thể hoạt động dạy Thầy có nhiệm vụ tổ chức, điều khiển quá trình tái tạo tri thức cho học sinh, nhằm phát triển tâm lý, hình thành nhân cách cho học sinh

- Muốn tổ chức, điều khiển quá trình tái tạo tư tưởng ở học sinh thì thầy phải nắm vững tri thức

đó, con đường mà con đường sáng tạo ra tri thức đó, phương pháp , cách thức tổ chức quá trình tái tạo

đó, nắm vững được trình độ khả năng của học sinh

 Kết luận sư phạm :

Câu 4: Khái niệm của hoạt động học

- Hoạt đông học là hoạt động đặc thù của con người, được điều khiển bởi mục đích tự giác, là lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới những phương thức hành vi và những dạng hoạt động nhất định a) Đối tượng của hoạt động học chính là kỹ năng kỹ xảo , tương ứng với nó :

- Hoạt động học chuyên hướng vào sự lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của xã hội thông qua

sự tái tạo của cá nhân

- Việc tái tạo này chỉ có thể thực hiện được khi người học tiến hành các hoạt động học tập bằng ý thức tự giác và năng lực trí tuệ của bản thân

- Kết luận sư phạm

+ Cần hình thành nhu cầu nhận thức ở học sinh, giúp các em ý thức rõ mục đích, thái độ học tập đúng đắn

+ Tạo điều kiện cho các em rèn luyện năng lực trí tuệ, giúp các em ý thức rõ đối tượng và hình thức chiếm lĩnh

2 Mục đích của hoạtđộng học là hướng vào làm thay đổi chính mình

- Hoạt động học không làm thay đổi đối tượng của hoạt động học mà làm cho chính chủ thể hoạt động học thay đổi và phát triển Nội dung tri thức mà loài người tích luỹ được không hề bị thay đổi sau khi nó được chủ thể hoạt động này chiếm lĩnh Những chính nhờ sự chiếm lĩnh này mà tâm lí của chủ thể được thay đổi và phát triển

- Người học càng ý thức được sâu sắc của mục đích của hoạtđộng học tập bao nhiêu thì sức lực của họ được huy động trong khi học càng nhiều, càng mạnh bấy nhiếu do đó sự thay đổi và phát triển tâm lý của chính mình càng lớn

 Kết luận sư phạm

Người giáo viên cần giúp học sinh ý thức rõ mục đích học tập của mình

3 Hoạt đông học là hoạt động được điều khiển một cách có ý thức nhằm tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

- Việc học nói chung được hiểu là sự tiếp thu tri thức, kỹ năng , kỹ xảo Sự tiếp thu tri thức đó

có thể diễn ra trong hoạt động thực tiếp, sự tiếp thu này thương diễn ra sau khi chủ thể thực hiện một hoạt động nào đó Do đó sự tiếp thu này thường mang tính chất tình huống và chỉ hành động có kết quả trong một tình huống xác định

- Sự tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo trong hoạt động học là sự tiếp thu có tính tự giác cao Đối tượng tiếp thu đã trở thành mục đích của hoạt động học Những tri thức đó đã có tinh chế, tổ chức lại trong một hệ thống nhất định bằng cách vạch ra cải bản chất, phát hiện ra những mối quan hệ mang tính quy luật qui định, sự tồn tại vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

- Kết luận sư phạm : Giáo viên cần giúp học sinh nhận thức rõ mục đích của hoạt động học, ý thức được đối tượng của hoạt động học

4 Hoạt động học không chỉ hướng vào việc tiếp thu những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới mà còn hướng vào việc tiếp thu được cả phương pháp giành tri thức đó

- Muốn cho hoạt động học diễn ra có kết quả cao người học phải biết cách học, nghĩa là phải có tri thức

về bản thân hoạt động học Sự tiếp thu tri thức này không diễn ra một cách độc lập với việc tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Do đó trong khi tổ chức dạy học cho học sinh giáo viên cần ý thức được những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết cho học sinh, vừa phải có một mối quan hệ rõ ràng thông quaviệc tổ chức hoạt động tiếp thu tri thức…thì học sinh lĩnh hội được cách học gì, con đường giành tri thức như thế nào?

- Kết luận sư phạm : Giáo viên cần nhận thức được tầm quan trọng của việc hình thành bản thân hoạt động học ở học sinh của hoạt động học

- Cần chú ý trang bị cho học sinh kĩ năng, kỹ xảo, phương pháp giành tri thức, kỹ năng, kỹ xảo đó

- Không chỉ nắm vững chuyên môn mà còn phải nắm vững con đường giành lấy tri thức đó Câu 5 Khái niệm của sự hình thành khái niệm

- Định nghĩa: Khái niệm là năng lực thực tiễn được kết tinh lại và gửi vào đối tượng, khái niệm chỉ được hình thành khi chủ thể phát hiện ra logic vốn có của nó

- Phân tích :

+ Khái niệm: là năng lực thực tiễn được kết tinh lại và gửi vào đối tượng

+ Hình thức bên ngoài của khái niệm (cái thìa thực, tên gọi, định nghĩa về cái thìa) không phải là khái niệm

“cái thìa”

- Hình thức bên trong chính là nội dung của khái niệm, do con người phát hiện ra(khái niêm :cai thìa ) lại ẩn náu vào chính hình thức bên ngoài kia (ẩn náu vào cải thìa ) Vậy nội dung khái niệm là gì? nội dung khái niêm chính là năng lực người chứa trong vật thực, lôgic vốn có trong chính nó, mà con người phát hiện ra(nội dung của khái niệm “cái thìa” là năng lực người chứa trong nó, logíc vốn có trong cái thìa)

- Và làm thế nào để chiếm lĩnh được khái niệm ? con người chỉ chiếm lĩnh được khái niệm, khi con người tiến hành hành động với vật thực đó, làm bộclộ ra lôgic vốn có trong khái niệm , bằng cách là thực hiện một chuỗi thao tác liên tiếp nhau(Muốn chiếm lĩnh được khái niệm “cái thìa” thì đứa trẻ phải tiến hành hành động với cái thìa thực, làm bộc lộ lôgíc vốn có trong chính cái thìa đó bằng cách tiến hành một chuỗi thao tác kế tiếp nhau như cầm thìa tay phải, ngửa mặt thìa lên súc thức ăn cho vào miệng)

- Tóm lại khái niệm không phải là cái gì có thể nhìn thấy, sờ thấy đọc lên được Bất kỳ ai muốn có khái niệm thì phải xâm nhập vào đối tượng(băng cách thực hiện một hành đông với nó ) Để làm bộc lộ ra lôgíc tồn tại trong đó và “lấy lại” khái niệm mà loài người đã gửi gắm vào đối tượng Cách “lấy lại”đó không có cách nào khác phải lặp lại đúng chuỗi thao tác mà trước đấy loài người đã phát hiện ra Mỗi lần làm như thế chủ thể lại có thêm một năng lực mới chưa hề có trước đó Do đó có thể nói rằng quá trình dạy học nói chung, quá trình hình thành khái niệm nói riêng là quá trình liên tục tạo ra cho trẻ những khái niệm mới

- Vai trò của Khái niệm :

+ Khái niệm vừa là sản phẩm, vừa là phương tiện của hoạt động(đặc biệt là hoạt động trí tuệ)

Ví dụ: học sinh hiểu được khái niệm tam giác thì nó hiểu biết về mối quan hệ giữa các góc, cạnh của tam giác để về sau học sinh hiểu về tam giác bằng nhau, tam giác đều…

+ là nguyên liệu của tư duy, vừa là vận động của tư duy, vừa là sản phẩm của tư duy

+ là cơ sở của tư tưởng và niềm tin phụ thuộc trình độ nhận thức của từng người

2 Bản chất tâm lý cuả quá trình hình thành khái niệm

- Nguồn gốc xuất phát của khái niệm là ở sự vật hiện tượng Có thể coi sự vật hiện tượnglà nơi trú ngụ thứ

1 của khái niệm

- Khi con người chiếm lĩnh được khái niệm thì khái niệm có thêm mộtnơi trú ngụ nữa là trong đầu óc con người