Dân số và phát triển

Khái niệm về phát triển kinh tế - Là sự tăng thu nhập bình quân đầu người - Tăng trưởng kinh tế đề cập đến việc tăng tổng sản lượng hay thu nhập quốc dân không kể đến tổng số dân số của

D©n sè v Ph¸t triÓn à

D©n sè v Ph¸t triÓn à

- Phát triển được coi là sự tăng trưởng về kinh tế, sự tiến bộ về xã hội và sự bền vững về môi trường

- Tỷ lệ tiết kiệm và đầu tư

- Sử dụng vốn con người

- Chất lượng môi trường

1 Dân số và phát triển kinh tế

 1.1 Khái niệm về phát triển kinh tế

- Là sự tăng thu nhập bình quân đầu người

- Tăng trưởng kinh tế đề cập đến việc tăng tổng sản lượng hay thu nhập quốc dân không kể đến tổng

số dân số của quốc gia đó

- Phát triển kinh tế liên quan đến cả tổng thu nhập

và tổng số dân số

1.1 Kh¸i niÖm vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ (Ti p theo)(Ti p theo)ếế

 Thu nhập được đo như thế nào?

- GNP (Tổng sản phẩm quốc dân): tổng số hàng hóa

và dịch vụ cuối cùng cho sử dụng được tạo ra bởi

dân số của quốc gia đó mà họ đang sống kể cả trong

và ngoài lãnh thổ nước đó

1.2 Dân số và nguồn lao động 1.2.1 Cỏc khỏi niệm:

 Dõn số trong độ tuổi lao động: bộ phõn cú đủ sức

khỏe, trớ tuệ, khả năng lao động sỏng tạo, gắn với độ tuổi nhất định: 15-64 nam, 15-59, thậm chớ thấp

hơn; Nữ giới hạn trờn thường thấp hơn khoảng 5

năm

 Tỷ số dõn số trong độ tuổi phụ thuộc:

= (P0-14+ P65+ ) / P15-64 x 100

 Dân số Hoạt động kinh tế (HĐKT): tất cả những người có thể cung cấp sức lao động cho các hoạt động sản xuất ra các hàng hóa kinh tế hoặc các

dịch vụ trong khoảng thời gian lựa chọn đối với cuộc điều tra kể cả đối với những người làm

trong lĩnh vực dân sự và trong lực lượng vũ trang

 Dân số không HĐKT bao gồm:

- Người làm việc nhà

- Học sinh, sinh viên

- Người hưởng lợi tức, thu nhập mà không phải làm việc (do đầu tư, tài sản cho thuê, tiền bản quyền phát minh sáng chế, quyền tác giả hay huởng thụ do các năm làm việc trước đó)

- Những người khác: nhận được trợ cấp, các hỗ trợ có tính chất tư nhân khác và những người không thuộc một lớp nào trong các lớp người kể trên, ví dụ trẻ

em

1.2.2 Một số thước đo cơ bản

 Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động thô: Là tỷ số giữa dân số HĐKT và tổng dân số (%)

 Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động chung: là tỷ số giữa số người tham gia hoạt động kinh tế và số người ở trên một độ tuổi nào đó.

 Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đặc trưng theo giới và

tuổi: tử số là số người tham gia HĐKT ở 1 độ tuổi của 1

giới, mẫu số là số dân tương ứng ở độ tuổi/nhóm tuổi của giới đó.

Cả 3 chỉ tiêu trên đều có thể tính cho thành thị, nông thôn, cho các vùng trong nước và cho các nhóm dân số khác nhau.

1.3 Gia tăng dân số và tăng trưởng kinh tế

1.3.1 Ảnh hưởng của gia tăng dân số đến tăng trưởng kinh tế

- Các nước chậm phát triển: mức bình quân GNP/đầu người rất thấp thì tỷ lệ gia tăng dân số rất cao Ngược lại, các nước phát triển, mức GNP/đầu người rất cao, song tỷ lệ gia tăng dân số lại rất thấp, đặc biệt tỷ lệ sinh

(US$) Tỷ lệ gia tăng dân số (%)

0,3 0,9 1,8 3,4

- Tỷ lệ gia tăng GNP, tỷ lệ gia tăng dân số và tỷ lệ gia tăng

GNP/đầu người có mối liên hệ như sau:

Tỷ lệ gia tăng GNP/bình quân đầu người =̃̃

= Tỷ lệ gia tăng GNP – Tỷ lệ gia tăng dân số.

Mức tăng trưởng kinh tế và gia tăng dân số ở Việt nam

Tăng trưởng kinh tế (%) Gia tăng dân số (%)

- Giai đoạn 1986-1990

- Giai đoạn 1991-1995

3,9 8,3

2,3 2,0

1.3.2 Ảnh hưởng của nền kinh tế đến gia tăng dân số

 Kinh tế phát triển tạo điều kiện vật chất để đẩy mạnh công tác giáo dục, y tế Khi GD & YT được đẩy mạnh thì sẽ nâng cao nhận thức của người dân cũng như hiểu biết về kĩ thuật hạn chế sinh đẻ, nhờ vậy giảm tỷ lệ sinh.

 Nền kinh tế phát triển áp dụng KHKT hiện đại, buộc người lao động phải có trình độ Chú ý đến nâng cao trình độ hay

‘’mặt chất’’ của con cái hơn là mặt lượng.

 Ở các nước có nền kinh tế phát triển thì chế độ BHXH và

phúc lợi khá tốt nên cha mẹ không phải lo thiếu chỗ dựa khi

về già Do vậy, nhu cầu nhiều con, đặc biệt là con trai giảm thấp.

Các chính sách kinh tế có tác động mạnh mẽ đối với thái độ, hành vi dân số.

1.4 Dân số và đói nghèo 1.4.1.Một số khái niệm

 Mức sống: là trình độ thoả mãn những nhu cầu về vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội

 Nhu cầu: Là sự cần thiết được đảm bảo bằng các điều kiện vật chất & tinh thần nhằm thoả mãn

những đòi hỏi của con người để họ tồn tại và phát triển trong những điều kiện kinh tế, XH nhất định

 Thông qua quá trình phân phối tổng sản phẩm quốc nội cho tích luỹ và tiêu dùng, mỗi thành viên trong XH có 1 phần

của cải vật chất bằng thu nhập

 Thu nhập được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau và

dưới nhiều hình thức khác nhau, bao gồm:

- Thù lao lao động

- Thu nhập từ kinh tế gia đình và thu nhập của những người làm ăn cá thể (bằng tiền hoặc hiện vật)

- Các thu nhập khác (quà biếu, tặng phẩm)

 Tiêu dùng: có 2 loại: tiêu dùng cá nhân và tiêu dùng cho sản xuất XH Tiêu dùng là một chỉ tiêu phản ánh rất rõ nét mức sống của dân cư Là yếu tố thúc đẩy sản xuất phát triển, mở rộng thị trường…

 Cả thu nhập, tiêu dùng và tích luỹ của XH đều phụ thuộc

vào tổng số dân, cơ cấu tuổi và các mức tích luỹ riêng của từng người.

1.4.2 Mối quan hệ dân số - đói nghèo

- Theo Liên hợp quốc, có 2 loại đói nghèo:

 Đói nghèo tuyệt đối: là tình trạng 1 bộ phận dân cư không được hưởng những nhu cầu cơ bản tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống

 Đói nghèo tương đối: là tình trạng 1 bộ phận dân cư

có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng

 Chỉ tiêu đói nghèo: NHTG: 1 USD/ng/ngày hay 365 USD/ng/năm VN, QĐ 17/2005/QĐ-TTg cho giai đoạn 2006-2010: nông thôn: ≤ 200.000 đ/ng/thg,

thành thị: ≤ 260.000 đ/ng/tháng

 GDP có tương quan nghịch với tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi.

 Những nước có kinh tế phát triển, đầu tư ngân sách cho y tế sẽ cao hơn, tiến bộ KHKT đáp ứng được nhu cầu về CSSK, điều trị bệnh tật cũng như hạn chế sinh đẻ hoặc sinh đẻ với số con mong muốn,

đúng thời gian và khoảng cách Các hệ thống dịch

vụ và điều kiện khác như giao thông vận tải, giáo dục, nhà ở, vui chơi giải trí cũng góp phần đáng kể nâng cao chất lượng dân số

Tỷ trọng chết trẻ em, tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi và triển vọng sống trung bình lúc sinh theo điều kiện sống

của hộ gia đình ở Việt nam, năm 1999

Tỷ trọng chết TE (%)

Tỷ suất chết

TE < 1 tuổi

(%o)

Triển vọng sống TB lúc

36 23 20

67,9 72,8 74,0

Bệnh

tật, đau

ốm

N ng suất ă lao động

gi ả m

Chi phí cho điều trị bệnh

* Thu nhập

gi m ả

*Không tiết kiệm được

• Mối liên hệ giữa dõn số, sức khỏe kém và đói nghèo Dõn số tăng,

CL DS giảm

2 Dõn số và mụi trường

Dân số & Môi trường luôn có quan hệ mật thiết với nhau Là một phần tử trong hệ thống môi trường,

Dân số luôn có những tác động tích cực và tiêu cực

đến môi trường Ngược lại, khi môi trường bị ô

nhiễm do bàn tay con người thì lại chính con người phải gánh chịu các hậu quả đó.

2.1 Dân số tăng lên, tài nguyên cạn kiệt

Có thể chia nguồn tài nguyên này thành 3 loại:

 Không tái tạo được: các khoáng sản có ích mà hiện nay, mỗi năm loài người khai thác hàng tỷ tấn Than và dầu mỏ, mỗi năm thế giới tiêu dùng 7 tỷ tấn do vậy khoảng 200 năm nữa trái đất sẽ hết nguồn than,

100 năm sau sẽ cạn dầu.

 Tái tạo được: đất, rừng, sinh vật, trên thực tế đang cạn kiệt dần,

ở nước ta, 1943 1981: dân số tăng lên bao nhiêu lần thì diện tích nước ta, 1943 1981: dân số tăng lên bao nhiêu lần thì diện tích – –

rừng giảm đi bấy nhiêu lần

 Tài nguyên vô tận: không khí & nước, chất lượng bị suy giảm do bị ô nhiễm, số lượng cũng suy giảm.

Q = P.a.T

- Q: khối lượng sử dụng tài nguyên,

- P: là số dân,

- a: là mức sử dụng tài nguyên bình quân/người/năm,

- T: là khoảng thời gian

Khi cả P, a, T đều tăng lên, dẫn đến Q tăng nhanh chóng làm cạn kiệt tài nguyên.

2.2 Ô nhiễm môi trường:

Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi của các yếu tố, các thành phần và các bộ phận trong môi trường ảnh hưởng không có lợi cho lao động, sản xuất và sức khoẻ con người

a Nhiễm bẩn đất:

 Sử dụng ngày càng nhiều phân hoá học và thuốc trừ sâu, có

độc hại rất cao.

 Chất thải công nghiệp độc hại

 Rác thải: dân số càng tăng, lượng rác thải càng nhiều

 Các chất độc hại trong SX & rác thải trong tiêu dùng được

đổ ra mặt đất, hoặc chôn xuống đất làm nhiễm bẩn đất.

 Đất bị nhiễm bẩn có thể không trồng trọt được Có thể ô

nhiễm lương thực, thực phẩm làm hại sức khoẻ con người.

Vietnam net - 07:19' 05/03/2008 (GMT+7)

 21% dân số Việt Nam dùng nguồn nước nhiễm thạch tín - Hà Nội nằm trong danh sách 10 tỉnh, thành có nguồn nước ngầm nhiễm asen (thạch tín) vượt mức cho phép

và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

3 Dõn số và Gi ỏo dục

Giáo dục nâng cao và mở rộng tri thức của con

người, do vậy nó có tác động rất lớn đến sự hiểu

biết, thái độ và hành vi dân số của họ.

a.Tác động của giáo dục đối với mức sinh

- Kế hoạch hoá gia đình (KHHGĐ) không phải là một kiến thức bản năng Kiến thức đó có được nhờ tuyên truyền

giáo dục, truyền thông

- Trình độ học vấn càng cao thì tỷ lệ các cặp vợ chồng sử dụng các biện pháp tránh thai càng lớn và kết quả tất yếu

là số con càng ít

 Mức sinh tỷ lệ nghịch với trình độ học vấn

 ở châu á, trình độ học vấn của phụ nữ có ảnh hưởng rõ rệt tới mức sinh từ khi phụ nữ học hết cấp I & chuyển sang cấp II,

b Giáo dục ảnh hưởng đến mức chết:

- Giáo dục có ảnh hưởng tích cực đến tỷ lệ tử vong của trẻ em, nhất là tử vong của trẻ sơ sinh

- Bà mẹ có trình độ học vấn cao luôn sử dụng có

hiệu quả các biện pháp tránh thai nên tránh được đẻ dày; đẻ dày làm bà mẹ yếu, nguy cơ tử vong cao

- Trình độ văn hoá của mẹ ảnh hưởng tới lựa chọn cơ sở y tế, quyết định đúng đắn khi đi KCB, nhập viện

c ảnh hưởng của giáo dục đến di cư:

 Giáo dục thúc đẩy sự di cư từ nông thôn ra

thành thị Những người có học vấn cao thường

có xu hướng di cư từ nông thôn ra thành thị

 Giáo dục cũng có tác động đối với sự di

chuyển dân cư từ miền xuôi lên miền núi

4 Dân số và Y tế

4.1 Tác động của y tế đối với dân số

 Những thành tựu to lớn của KH, Y học & kỹ

thuật, đã có phương pháp và phương tiện điều chỉnh hành vi sinh đẻ, đấu tranh chống lại bệnh tật, giảm bớt mức chết, kéo dài tuổi thọ KH-

KT đặc biệt là y tế đang can thiệp trực tiếp vào toàn bộ quá trình tái SX dân số, giúp cho quá trình này chuyển nhanh tới giai đoạn cân bằng

a Y tế tác động tới mức sinh

 Thành tựu của ngành y tế đã cho phép loài người chủ động lựa chọn số con và khoảng cách giữa

các lần sinh

 Y tế đóng vai trò trực tiếp và quyết định trong

việc hạn chế mức sinh Vì mọi giải pháp kinh tế - xã hội, tuyên truyền, giáo dục, hành chính, pháp luật mới tác động tới ý thức Chỉ có y tế mới giúp trực tiếp đến hành động hạn chế sinh đẻ

 Ngành y tế đã tạo ra phương tiện, phương pháp hạn chế sinh và tổ chức dịch vụ tránh thai, tránh

đẻ

b Y tế tác động tới mức chết

 Trẻ em: được tiêm chủng phòng các bệnh như bạch hầu, ho gà, uốn ván, lao, sởi, bại liệt, viêm gan B

tỷ lệ mắc bệnh giảm nhiều

 Người lớn: y tế đã chữa được nhiều loại bệnh gây

tử vong cao: lao, sốt rét, uốn ván, tim mạch, viêm não siêu vi trùng Từ đó hạ thấp mức chết và tăng tuổi thọ bình quân

 KHKT phỏt triển, ứng dụng kĩ thuật tiờn tiến trong chẩn đoỏn, điều trị (CT Scanner, cộng hưởng từ,

nội soi…)

4.2 Tác động của dân số đối với hệ thống y tế

a Quy mô và tỷ lệ gia tăng dân số ảnh hưởng

đến hệ thống y tế.

quy mô của nó phải tương xứng với dân số, nhu cầu đối với các loại dịch vụ y tế.

- N là số cầu đến HTYT trong năm.

- P là số dân trung bình trong năm.

- H là tần suất xuất hiện nhu cầu đến HTYT.

Dân số tăng quá nhanh: nhu cầu CSSK lớn

 Để đảm bảo trình độ y tế không bị giảm sút thì quy mô cán bộ y tế, số bệnh viện, trạm y tế xã và các

phương tiện y tế gia tăng cùng tỷ lệ với số nhu cầu

Năm 2005, cán bộ y tế là 259.000 người, riêng bác

sĩ và dược sĩ (ĐH và sau ĐH) là trên 60.000 người

1 bác sĩ phục vụ 1.659 người dân.

b ảnh hưởng của cơ cấu dân số đến HTYT

 DS Việt nam trẻ (39% DS ở lứa tuổi 0-14 tuổi) Tỷ trọng trẻ

em trong DS và tỷ lệ mắc từng loại bệnh là cơ sở xác định nhu cầu về thầy thuốc chuyên khoa, các phương tiện thuốc men cho trẻ em Nó cũng là cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo, kế hoạch sản xuất nhập khẩu, thuốc men.

 Những người trong độ tuổi lao động (54%), xây dựng các cơ

sở y tế và có kế hoạch khám chữa định kỳ các bệnh nghề

nghiệp Nhu cầu KHHGĐ cao.

 Người già có nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế ngày càng cao.

 Cơ cấu DS theo giới cũng ảnh hưởng đến nhu cầu đối với

ngành y tế

 Mật độ dân số quá thấp, quá cao đều là trở ngại cho công tác dự phòng của y tế.

 ở nơi mật độ dân số cao, mức độ ô nhiễm môi trường cao, đòi hỏi chi phí lớn để giảm tác hại của môi trường

 Chỉ có dự đoán được xu hướng của số cầu, cơ cấu của nó đối với HTYT mới có thể xây dựng được

một HTYT đáp ứng được nhu cầu & hoạt động hiệu quả