+ Dòng ñiện xoay chiều là dòng ñiện luân phiên ñổi chiều + ðiều kiện ñể có dòng ñiện xoay chiều là số ñường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín luân phiên biến ñổi + Các cách t
Trang 1ðề cương lý 9
(Nội dung chính ñể tham khảo khi ôn tập)
1) Thế nào là dòng ñiện xoay chiều? ðiều kiện ñể có dòng ñiện xoay chiều? Các cách tạo ra dòng ñiện xoay chiều?
+ Dòng ñiện xoay chiều là dòng ñiện luân phiên ñổi chiều
+ ðiều kiện ñể có dòng ñiện xoay chiều là số ñường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín luân phiên biến ñổi
+ Các cách tạo ra dòng ñiện xoay chiều:
_ Cách 1: Cho nam châm quay liên tục trước cuộn dây dẫn kín thì trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng ñiện cảm ứng xoay chiều
_ Cách 2: cho cuộn dây quay trong từ trường của nam châm thi trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng ñiện cảm ứng xoay chiều
2) a) cấu tạo và hoạt ñộng của máy phát ñiện xoay chiều:
- Cấu tạo: Gồm 2 bộ phận chính là cuộn dây dẫn và nam châm
- Hoạt ñộng: Khi cho nam châm quay hoặc cuộn dây quay thì số ñường sức từ xuyên qua ti61t diện S của cuộn dây dẫn kín biến thiên Do ñó trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng ñiện cảm ứng xoay chiều
b) Có mấy loại máy phát ñiện? Phân biệt cấu tạo và hoạt ñộng? Cách làm quay máy phát ñiện?
Có mấy loại máy phát ñiện? Phân biệt cấu tạo và hoạt ñộng? Cách làm quay máy phát ñiện?
+ Có 2 loại máy phát ñiện xoay chiều:
_Loại 1: Có nam châm quay (rôto) thì cuộn dây ñứng yên (stato)
_Loại 2: Có cuộn dây quay (rôto) thì nam châm ñứng yên (stato)
+ Phân biệt:
_Giống: Có cấu tạo giống nhau ñều có 2 bộ phận chính là cuộn dây và nam châm
_Khác: 1- Máy phát ñiện có cuộn dây quay phải có thêm vành khuyên và thanh quét ñể máy hoạt ñộng liên tục
2- Một loại có cuộn dây quay, một loại có nam châm quay
+ Cách làm quay máy phát ñiện:
Trong kĩ thuật, có nhiều cách làm quay rôto của máy phát ñiện, ví dụ:
_ Dùng ñộng cơ nổ (nhà máy nhiệt ñiện)
_ Dùng tuabin nước ( nhà máy thủy ñiện)
_ Dùng cánh quạt gió ( sử dụng trong các nhà máy ñiện dùng sức gió )
3) Nêu các tác dụng của dòng ñiện xoay chiều? Trình bày cách ño Cường ðộ Dòng ðiện và Hiệu ðiện Thế xoay chiều?
+Các tác dụng của dòng ñiện xoay chiều: _ Tác dụng nhiệt,
_ Tác dụng quang ,
_ Tác dụng từ
+Cách ño: Mắc ampe kế xoay chiều nối tiếp với bóng ñèn và vôn kế xoay chiều song song với bóng ñèn
Uxc= U1c
Giá trị hiệu dụng của
Ixc= I1c
4) Xây dụng công thức tính ñiện năng hao phí? Trình bày các cách giảm hao phí ñiện năng? Cho biết cách nào tốt nhất? Tại sao?
+Xây dựng công thức tính:
Công suất của dòng ñiện P P = UI (1)
Trang 2
Công suất hao phí do tỏa nhiệt trên ñường dây tải ñiện :P P = RI 2
(2)
Từ (1) và (2) suy ra công thức tính công suất hao phí do tỏa nhiệt:
+Trình bày cách giảm hao phí ñiện năng
Từ công thức :
Vì P là công suất nhà máy luôn xác ñịnh nên có 2 cách giảm hao phí ñiện năng:
Hiện nay dây dẫn ñược làm bằng ñồng nên kim loại dẫn ñiện tốt hơn ñồng là bạc Nhưng do giá thành cao nên không giảm p ñược
Không giảm l ñược vì l là khỏang cách giữa nhà máy ñến nơi tiêu thụ ñiện
Tăng S thì tốn kém , cồng kềnh, ít dùng
Nên cách tốt nhất là tăng U vì P hp tỉ lệ nghịch với U2 Muốn tăng hiệu ñiện thế ta dùng máy tăng thế ñặt ở ñầu ñường dây tải, ñến nơi tiêu thụ ñiện ta dùng máy hạ thế ñể hạ hiệu ñiện thế phù hợp với yêu cầu sử dụng
5)Nêu cấu tạo và hoạt ñộng của máy biến thế ( Có vẽ hình).Công thức máy biến thế?
a) Cấu tạo
_ Hai cuộn dây dẫn có số vòng dây khác nhau, ñặt cách ñiện với nhau
_ Một lõi sắt ( hay thép) có pha silic chung cho 2 cuộn dây
b) Hoạt ñộng _ Máy biến thế hoạt ñộng dựa trên hiện tượng cảm ứng ñiện từ
_ Khi ñặt vào 2 ñầu cuộn sơ cấp của máy biến thế một hiệu ñiện thế xoay chiều thì ở 2 ñầu cuộn thứ cấp xuất hiện một hiệu ñiện thế xoay chiều
c) Công thức
6) Tại sao dùng máy biến thế trong việc tải ñiện năng ñi xa?
Khi tải ñiện năng ñi xa, do tác dụng nhiệt của dòng ñiện nên có một phần ñiện năng hao phí trên ñường dây tải Do ñó phải tìm cách giảm ñiện năng hao phí này
Từ công thức
Vì P là công suất nhà máy luôn xác ñịnh nên có 2 cách giảm hao phí ñiện năng:
+ Giảm R + Tăng U
Trang 3
Nên cách tốt nhất là tăng U vì P hp tỉ lệ nghịch với U Muốn tăng hiệu ñiện thế ta dùng máy tăng thế ñặt ở ñầu ñường dây tải, ñến nơi tiêu thụ ñiện ta dùng máy hạ thế ñể hạ hiệu ñiện thế phù hợp với yêu cầu sử dụng
7) Vì sao máy biến thế hoạt ñộng nhờ dòng ñiện xoay chiều mà không dùng dòng ñiện một chiều?
_Vì khi mắc 1 hiệu ñiện thế xoay chiều ở 2 ñầu cuộn sơ cấp sinh ra 1 dòng ñiện xoay chiều Dòng ñiện xoay chiều có từ trường biến ñổi làm lõi sắt bị nhiễm từ nên từ trường của lõi sắt là từ trường biến ñổi
Do lõi sắt dùng chung cho 2 cuộn dây, nên số ñường sức từ xuyên qua cuộn thứ cấp biến ñổi, làm xuất hiện hiệu ñiện thế xoay chiều giữa 2 ñầu cuộn thứ cấp
_ Khi mắc 1 hiệu ñiện thế 1 chiều vào 2 ñầu cuộn sơ cấp xuất hiện dòng ñiện một chiều Dòng ñiện 1 chiều có từ trừơng không biến ñổi, lõi sắt vẫn bị nhiễm từ nhưng từ trường của lõi sắt là từ trường không biến ñổi Do lõi sắt dùng chung cho 2 cuộn dây nên số ñường sức từ xuyên qua cuộn thứ cấp không biến ñổi, không xuất hiện hiệu ñiện thế xoay chiều giữa 2 ñầu cuộn thứ cấp
Quang học
1) Thế nào là hiện tượng khúc xạ ánh sáng? Phân biệt hiện tượng phản xạ và khúc xạ
+ Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường, ñược gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng
+Phân biệt:
một mặt phẳng tới
+Tia phản xạ và tia tới cùng nằm trong một mặt phẳng tới
giữa 2 môi trừờng trong suốt khac nhau thì bị gãy khúc tại mặt phân cách
+Góc khúc xạ khác góc tới
+ Khi tia sáng tới mặt phẳng phân cách giữa 2 môi truờng trong suốt thì hắt lại môi trường cũ
+ Góc phản xạ bằng góc tới
2)Quan hệ giữa góc khúc xạ và góc tới
Khi tia sáng truyền từ không khí sang các môi trường trong suốt rắn, lỏng khác nhau thì góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới
Khi tia sáng truyền từ các môi trường rắn, lỏng sang không khí thí góc khúc xạ lớn hơn góc tới Khi góc tới tăng ( giảm) thì góc khúc xạ cũng tăng ( giảm)
Khi góc tới bằng 00 thì góc khúc xạ bằng 00, tia sáng không bị gãy khúc khi truyền qua hai môi trường
3)Nêu 2 cách nhận biết thấu kính hội tụ và thấu kính phân kỳ
+ Thấu kính hội tụ :_ Phần giữa dày hơn phần rìa
_ Một chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính hội tụ cho chùm tia
ló hội tụ tại tiêu ñiểm F’của thấu kính
+ Thấu kính phân kỳ:_Phần giữa mỏng hơn phần rìa
_ Chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính phân kỳ cho chùm tia ló phân kỳ, có phần kéo dài gặp nhau tại tiêu ñiểm F’
4 ) Nêu cấu tạo của máy ảnh? Cách dựng ảnh trên phim và ñặc ñiểm ảnh?
+ Về mặt phương diện quang học, máy ảnh gồm 2 bộ phận chính
_ Vật kính là 1 thấu kính hội tụ có tiêu cự không ñổi
_ Buồng tối trong có ñặt phim
+ Vẽ và nêu cách dựng:
_ Từ B kẻ tia tới ñi ñến quang tâm, cho tia ló truyền thẳng tới phim
_ Từ B kẻ tia tới song song với trục chính, cho tia ló gặp tia ló số1 ở ñiểm B’ trên phim Vậy B’ là ảnh của B
_ Từ B’ hạ vuông góc xuống trục chính, ta ñược A’là ảnh của A.Vậy A’B’ là ảnh của AB
ðặc ñiểm ảnh: Ảnh thật, ngược chiều với vật, ảnh bé hơn vật
Trang 45) ðặc ñiểm ảnh qua thấu kính hội tụ và phân kỳ Phân biệt ảnh ảo của 2 loại thấu kính này?
+ ðặc ñiểm ảnh qua từng thấu kính
ðối với thấu kính hội tụ:
_Vật ñặt ngoài khỏang tiêu cự cho ảnh thật, ngược chiều với vật Khi vật ñặt rất xa thấu kính thì cho
ảnh thật có vị trí cách thấu kính một khỏang bằng tiêu cự
_ Vật ñặt trong khỏang tiêu cự cho ảnh ảo, lớn hơn vật và cùng chiều với vật
ðối với thấu kính phân kỳ:
_ Vật sáng ñặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kỳ luôn cho ảnh ảo, cùng chiều ,nhỏ hơn vật và luôn
nằm trong khỏang tiêu cự của thấu kính
_Vật ñặt rất xa thấu kính, ảnh ảo của vật có vị trí cách thấu kính một khỏang bằng tiêu cự
Phân biệt ảnh ảo của 2 loại thấu kính:
Khác nhau _ Ảnh ảo lớn hơn vật
_ Ảnh xa thấu kính hơn vật
_Ảnh ảo nhỏ hơn vật _Ảnh ảo nằm trong tiêu cự _Ảnh gần thấu kính hơn vật
6) Nêu cấu tạo của mắt , so sánh với máy ảnh
+Cấu tạo của mắt về phương diện quang học gồm 2 bộ phận quan trọng:
_ Thể thủy tinh là một thấu kính hội tụ có tiêu cự thay ñổi
_ Màng lưới là một màng ở ñáy mắt, tại ñó ảnh của vật mà ta nhìn thấy sẽ hiện lên rõ nét
+So sánh
Thể thủy tinh tương ñương với vật kính
Màng lưới tương ñương với phim
Vật kính của máy ảnh là thấu kính hội tụ có tiêu cự không ñổi
Thể thủy tinh có tiêu cự thay ñổi nhờ sự ñiều tiết của mắt
7) Nêu 2 biểu hiện của mắt cận, mắt lão và cách khắc phục? Cho biết thế nào là ðiểm cực cận,
ñiểm cực viễn và giới hạn nhìn rõ của mắt?
*/ biểu hiện của mắt cận, mắt lão và cách khắc phục
+ Người mắt cận: Chỉ nhìn rõ vật ở gần, không nhìn rõ vật ở xa
Có ñiểm cực viễn Cv ở gần mắt hơn so với mắt thường
Người mắt cận phải ñeo kính cận là 1 thấu kính phân kỳ có tiêu ñiểm F của kính trùng với ñiểm cực
viễn của mắt
+ Người mắt lão: Chỉ nhìn rõ vật ở xa, không nhìn rõ vật ở gần
ðiểm cực cận Cc của mắt xa hơn so với mắt thường
Người mắt lão phải ñeo kính lão là 1 thấu kính hội tụ có tiêu ñiểm F trùng với ñiểm cực cận của mắt
*/ ðiểm cực cận, ñiểm cực viễn và giới hạn nhìn rõ của mắt:
- ðiểm cực cận là ñiểm gần mắt nhất mà khi có 1 vật ở ñó mắt có thề nhìn rõ Kí hiệu Cc
- ðiểm cực viễn là ñiểm xa mắt nhất mà khi có 1 vật ở ñó mắt không ñiều tiết có thể nhìn rõ Kí hiệu là
Cv
- Khoảng cực cận là khoảng cách từ mắt ñến ñiểm cực cận
- Khoảng cực viễn là khoảng cách từ mắt ñến ñiểm cực viễn
=> Giới hạn nhìn rõ của mắt: Khoảng cách từ ñiểm cực cận ñến ñiển cực viễn
Giới hạn nhìn rõ của mắt
Trang 58) Kắnh lúp dùng ựể làm gì? Kắnh lúp là thấu kắnh gì? Có tiêu cự thế nào?Làm thế nào ựể quan sát 1 vật qua kắnh lúp? đặc ựiểm ảnh qua kắnh lúp?Chứng minh kắnh lúp là 1 thấu kắnh có tiêu
cự ngắn
+ Kắnh lúp dùng ựể quan sát các vật nhỏ
+ Kắnh lúp là 1 thấu kắnh hội tụ có tiêu cự ngắn
+ Muốn quan sát vật nhỏ qua kắnh lúp ta phải ựặt vật ựó trong tiêu cự của kắnh ựể tạo ảnh ảo, cùng chiều và lớn hơn vật
Từ công thức :
Ta tắnh tiêu cự của một số kắnh lúp:
Khi G1=1.5x thì f1= 25/G1 =25/1.5 = 16.67 (cm)
Khi G2=2x thì f1= 25/G2 =25/2= 12.5 (cm)
Khi G3=3x thì f1= 25/G3 =25/3= 8.33(cm)
Khi G4=5x thì f1= 25/G4 =25/5= 5(cm)
Số bội giác càng lớn Ảnh càng lớn f càng ngắn
Số bội giác nhỏ nhất Gmin= 1.5x fmax= 16.67 (cm)
Vậy kắnh lúp là một thấu kắnh có tiêu cự ngắn
9) Nêu vắ dụ về nguồn phát ra ánh sáng trắng và ánh sáng màu? Cách tạo ra ánh sáng màu bằng tấm lọc màu?
+Nguồn phát ra ánh sáng trắng:_ Mặt trời
_ đèn ựiện dây tóc ựang cháy sáng
+ Nguồn phát ra ánh sáng màu _ đèn LED ( màu ựỏ, màu xanh)
_ đèn lade : màu ựỏ
_ đèn Natri: Màu vàng
+ Cách tạo ra ánh sáng màu bằng tấm lọc màu
_ Chiếu ánh sáng trắng qua một tấm lọc mau ta sẽ ựược ánh sáng có màu của tấm lọc
_ Chiếu ánh sáng màu qua tấm lọc cùng màu ta sẽ ựược ánh sáng vẫn có màu ựó
_ Chiếu ánh sáng màu qua tấm lọc khác màu ta sẽ không ựược ánh sáng ựó nữa ( gần như tối
10) Các cách phân tắch ánh sáng trắng:
Có 2 cách phân tắch ánh sáng trắng:
- Cách 1: Chiếu ánh sáng trắng qua lăng kắnh, ta ựược một dải các ánh sáng màu xếp liên tiếp với nhau giống như màu của cầu vồng gồm 7 màu chắnh từ ựỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm , tắm
- Cách 2: Chiếu ánh sáng trắng tời mặt ghi của ựĩa CD ta ựược chùm phản xạ gồm các ánh sáng màu xếp liên tiếp với nhau giống như màu của cầu vồng gồm 7 màu chắnh từ ựỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm , tắm
11) Có mấy cách trộn ánh sáng và kết quả?
Có 2 cách
C1: Chiếu ựồng thời các ánh sáng màu lên cùng một chỗ trên màn màu trắng
C2: Chiếu trực tiếp các ánh sáng màu có cường ựộ yếu vào mắt
Trộn 2 ánh sáng màu với nhau ta ựược 1 ánh sáng màu có màu khác với 2 ánh sáng màu trước khi trộn
Vắ dụ:
Lam + Lục ựược màu nõn chuối ( Xanh nhạt)
đỏ + Lam ựược màu hồng
đỏ + Lục ựược màu vàng
Trôn 3 ánh sang màu thắch hợp ta ựược ánh sáng trắng Vắ dụ
đỏ + Lam + Lục ánh sáng trắng
đỏ cánh sen + Vàng + Lam ánh sáng trắng
Nếu ta trộn 7 màu chắnh từ ựỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm , tắm ta cũng ựược ánh sáng trắng