lich su huu quang tu soan

Ởkinh thành có một đạo cấm quân khoảng 3000 người.Đạo quân này chủ yếu bảo vệ thành và các vua quan.Quân sĩ đều được trang bị quần áo và vũ khí đầy đủBộ máy nhà nước: Tiên Hoàng phân nướ

NHÀ NGÔ *NGÔ VƯƠNG: (939-945).

Sinh năm Mậu Thân(898) Cha là Ngô Mân

I Ngô Quyền dựng nền độc lập

Sau chiến thắng Bặch Đằng(908), mưu đồ xâm lượtcủa quân Nam Hán Bị đè bẹp, 939 Ngô Quyền lên ngôi vua,chọn Cổ Loa làm kinh đô

Hơn 10 thế kỷ thống trị của phong kiến phương Bắc đãkết thúc, mở ra thời kỳ độc lập cho dân tộc ta

Ngô Quyền quyết định bỏ chức tiết độ sứ, thiết lậpmột triều đình mới Vua đứng đầu triều đình, quyếtđịnh mọi công việc

Ơí địa phương, Ngô Quyền cử các tướng coi giữ các châu,như Đinh Công Trứ coi châu Hoan(Nghệ An- Hà Tĩnh),KiểuCông Hãn giữ châu Phong(Phú Thọ, Giáp là đơn vị hànhchính cơ sở

944 thì mất, làm vua được 6 năm, thọ 46 tuổi

II Dương Tam Kha cướp ngôi (945-950)

Ngô Quyền trước lấy con Dương Đình Nghệ là Dương ThịNhư Ngọc, lúc mất uỷ thác con là Ngô Xương Ngập cho

em Dương Thị Như Ngọc là Dương Tam Kha Dương TamKha bèn cướp lấy quyền của cháu, tự xưng là Bìnhvương

Ngô Xương Ngập thấy biến chạy trốn vào nhà PhạmLệnh Công ở Trà Hương(Kim Thành-Hải Dương) DươngTam Kha cho quân đuổi bắt, Phạm Lệnh Công đem giấutrong núi Tam Kha bắt em Ngô Xương Ngập là Ngô XươngVăn làm con nuôi

950, nhân khi Ngô Xương Văn đi đánh giặc ở thôn Đường,Nguyễn ở Thái Bình(Quốc Oai- Hà Tây) Đi nữa đườngNgô Xương Văn nói:”Đức của tiên vương thấm khắp lòngdân, phàm những lệnh ban ra, không ai là không vui lòngnghe theo, không may mất đi, Bình Vương tự làm việcbất nghĩa Nay sai bọn ta đi đánh ấp không có tội, maymà đánh được thì hay, nếu không phục được họ thìlàm thế nào?” Các tướng đáp:” Tuỳ ông” Xương Văn bèndẫn quân về lật đổ Dương Tam Kha

Ngô Xương Văn nghĩ tình cậu cháu không nỡ giết nêngiáng xuống làm Trương Dương Công

III /Hậu Ngô vương :Ngô Xương Văn-Ngô Xương Ngập(955-960)

M ẹ là Dương Thị Như Ngọc Lên ngôi năm Tân Hợi(951)

Xương Văn xưng là Nam Tấn Vương, mời Xương Ngập về Xương Ngập về xưng là Thiên Sách Vương

Làm vua được ít lâu thì Thiên sách Vương có ý giữ lấyquyền nhưng đến năm 954 thì mất

Thế lực nhà ngô mỗi ngày một kém, giặc nổi nênkhắp nơi Nam Tấn vương Ngô Xương Văn phải thân chinh

đi đánh dẹp 965, Ngô Xương Văn tử trận

IV Loạn 12 sứ quân

Khi Dương Tam Kha cướp ngôi, các thế lực địa phươngnổi dậy, đến khi Dương Tam Kha đổ, các thế lực vẫnkhông phục nên khi Ngô xương Văn chết đất nước hỗnloạn hơn nữa Có muời hai thế lực nỗi dậy, sử cũ gọilà 12 sứ quân 12 sứ quân là:

+Trần Lãm Xưng là Trần Minh Công giữ Bố HảiKhẩu(Thị Xã Thái Bình)

+ Kiểu Công Hãn Xưng là Kiểu Tam Chế, giữ PhongChâu(phú Thọ)

+Kiều Thuận Xưng là Kiều Lịnh Công, giữ Hồi Hồ(CẩmKhê)

+Ngô Nhật Khánh Xưng là Ngô Lãm Công, giữ ĐườngLâm(thành phố Sơn Tây)

+Nguyễn Khoan xưng là Nguyễn Thái Bình giữ Tam Đái(Vĩnh Tường Vĩnh Phúc ngày nay)

+Nguyễn Thủ Tiệp xưng là Nguyễn Lịnh Công giữ Tiên

Du (Bắc Ninh ngày nay)

+Nguyễn Siêu xưng là Nguyễn Hữu Công giữ Tây PhùLiệt(Thanh tri-Hà Nội)

+Lý Khuê Xưng Là Lý Lang Công giữ Siêu Loại(ThuậnThành-Bắc Ninh)

+Lữ Đường xưng là Lữ Tá Công giữ Tế Giang(Văn Hưng Yên)

Giang-+Phạm Bặch Hổ xưng là Phạm Hồng Aït giữ ĐằngChâu(Kim Động-Hưng Yên)

+Đỗ Cảnh Thạc giữ Đỗ Động Giang(Quốc Oai-Hà Tây)+Ngô Xương Xí giữ Bình Kiều(Thanh Hoá)

Những sứ quân đánh lẫn nhau, làm cho nhân dân khổ sở,may sau nhờ có Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn các sứ quân giảiphóng cho nhân dân

NHÀ ĐINH

I Đinh Bộ Lĩnh dẹp các sứ quân

Đinh Bộ Lĩnh là người động Hoa Lư(Gia Viễn-Ninh Bình),sinh nămGiáp Thân(924) con ông Đinh Công Trứ Cha mấtsớm Ông theo mẹ về Đàm Gia Trang ở, thường đi chơi vớilũ trẻ chăn trâu, chơi trò tập trận giả, lấy bông lau làmcờ, bắt chúng khoanh tay làm kiệu Khi nhà Ngô suy, ôngcùng với bạn thân như Đinh Điền, Nguyễn Bặc tổ chứclực lượng, rèn vũ khí, chiếm giữ Hoa Lư Nhưng vìkhông hoà với chú là Đinh Dự nên Đinh Bộ Lĩnh cùngquân liên kết với sứ quân Trần Lãm, chiêu dụ được sứquân Phạm Hồng Aït, rồi tiến đánh các sứ quân khác.Đinh Bộ Lĩnh đánh đâu thắng đó Nhân dân tôn lên là VạnThắng Vương

II Đinh Tiên Hoàn lên ngôi hòang đế

968, Vạn Thắng Vương lên ngôi hoàng đế tứcì Đinh TiênHoàn, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư(Đông Anh-Hà Nội) Tiên Hoàng xây dựng cung điện, chếtriều nghi, định phẩm hàm Phong cho Nguyễn Bặc làmĐịnh Cuốc công, Lê Hoàn làm thập đạo tướng quân, ĐinhLiễn(con trai Tiên Hoàng) làm Nam Việt Vương

970, Ông đặt niên hiệu là Thái Bình, đặt 5 ngôi hoànghậu

972, Tiên Hoàng sai Nam Việt Vương đem đồ sang cốngnhà Tống Nhà Tống phong cho Đinh Tiên Hoàng làm GiaoChỉ quậnVương, phong cho Nam Việt Vương làm Tĩnh hảiquân Tiết Độ sứ An Nam đô hộ

III Việc trị vì

Pháp luật:

Trong nhân gian, có nhiều người quen thói lúc loạn, khôngchịu tuân theo luật lệ nên Tiên Hoàng phải dùng nhữnghình phạt khắc nghiệt như ném vào vạc dầu sôi, chohổ báo ăn thịt để giữ yên phép nước

Việc binh lính :

Tiên Hoàng phân quân đội ra đạo, quân, lữ, tốt, ngũ Mộtđạo bằng 10 quân, một quân bằng 10 lữ, một lữ bằng

10 tốt, một tốt bằng 10 ngũ,một ngũ bằng mườingười, lúc đó có 10 đạo thì tính ra 1 đạo là 100000người Vậy lúc đó số quân sẽ là 1000000 người (?) Ởkinh thành có một đạo cấm quân khoảng 3000 người.Đạo quân này chủ yếu bảo vệ thành và các vua quan.Quân sĩ đều được trang bị quần áo và vũ khí đầy đủBộ máy nhà nước:

Tiên Hoàng phân nước ra làm 10 đạo, các quan lại phầnlớn đều là võ tướng nhưng sau cũng thay dần bằng cácquan văn Ngoài ra còn có các tăng quan

978, Đinh Tiên Hoàng lập con nhỏ là Hạng Lang làm tháitử, Nam Việt Vương theo Tiên Hoàng từ thoả hàn vinhưng nay không được ngôi thái tử nên tức giận saingười giết Hạng Lang, đó gây hoạ cho nước nha.ì

Tháng 10-979, Tiên Hoàng và con là Nam Việt Vương bịĐỗ Thích giết hại Tương truyền, Đỗ Thích nằm mơthấy sao rơi vào miệng tưởng trời triệu mình làm vua,nên nhân cơ hội Tiên Hoàng và Nam Việt Vương say rượulẻn vào giết đi Triều thần đem Đỗ Thích về giết chếtĐinh Tiên Hoàng làm vua được 12 năm, thọ 56 tuổi

Các đại thần là Phạm Hạp, Đinh Điền sợ Lê Hoàn cướpngôi nhà Đinh nên đã dấy quân chống lại, nhưng đều bị

Lê Hoàn giết chết Phò mã nhà Đinh là Ngô Nhật Khánhbỏ trốn vào Nam rước vua Chiêm Thành cùng hơn ngànchiến thuyền toan cướp Hoa Lư nhưng thuyền bị bãođắm hết nên thất bại

Nhà Tống nghe tin Tiên Hoàng mất, nhà Tống lăm le xâmlược nước ta Lê Hoàn cử Phạm Cự Lạng lên chốnggiữ, trước khi đi, Phạm Cự Lạng cùng các tướng vàocung nói rằng:’’ Thưởng người có công phạt kẻ có tội,đó là phép hành binh Bây giờ, vua còn nhỏ, bọn ta dẫuhết sức liều chết, may có chút công lao thì ai biết cho.Chi bằng hãy tôn Thập Đạo tướng quân Lê Hoàn lên làmthiên tử rồi sẽ ra quân’’ Thái hậu Dương Vân Nga bèn

lấy áo long bào khoác cho Lê Hoàn Nhà Đinh kết thúc,nhà Tiền Lê thành lập.

Nhà Đinh nối ngôi được 2 đời, được 14 năm Vệ vươngmất năm 991 khi đi đánh trận, thọ17 tuổi

Vua Đại hành sai sứ sang nhà Tống đưa thư giả là ĐinhToàn xin phong, nhà Tống không chịu trách vua sao đượcxưng đế rồi đòi hai mẹ con Đinh Toàn sang chầu ĐạiHành không chịu vì biết mưu nhà Tống và sữa sangphòng bị

I Việc chiến tranh với Tống và Chiêm Thành

1 Kháng chiến chống Tống lần I

Tháng 4 năm 981, bất chấp sớ cầu phong của Lê Hoàn,quân Tống ồ ạt kéo qua nước ta theo hai đường: Đạoquân của bọn Hầu Nhân Bảo, Tôn Hoàng Hưng, TrầnKhâm Tộ tiến theo đường Lạng Sơn, đạo quân của LưuTrừng, Giả Thực tiến về phía cửa sông Bạch Đằng.Theo kế hoạch đã định, khi thuỷ quân của giặc đến vùngven biển gần cửa sông Bạch Đằng thì Lê Hoàn cử quân

ra chống cự kịch liệt, không đánh nổi quân ta, thuỷ quângiặc buộc phải rút lui Trong lúc đó, Hầu Nhân Bảo chờmãi không thấy tin tức của thuỷ quân, phải đốc Tôn ToànHưng-bấy giờ còn đóng ở Hoa Bộ(Nam Quảng Đông-TrungQuốc) chờ tin tiến xuống nhưnh Toàn Hưng không chịu.Hầu Nhân Bảo đành tự mình dốc quân đánh xuống theođường sông Thương, Lê Hoàn phục Binh đánh tan giặc,giết chết Hầu Nhân Bảo, rồi nhân đà thắng lợi đánh lênphí Bắc Trần Khâm Tộ được tin Nhân Bảo chết hoảngsợ ra lệnh rút quân chạy về nước nhưng không kịp

Quân ta đã đánh cho giặc tơi bời, quá nữa số quân giặctử trận cùng Trần Khâm Tộ Trong cuộc chiến này haitên tướng Quách Quân Biện và Triệu Phụng Hưng đã bị

ta bắt Những tên khác như Tôn Hoàng Hưng, Giả Thực,Lưu Trùng, Vương Soạn chạy thoát về nước nhưng sauđều bị vui Tống Xử tội chết

Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống hoàntoàn thắng lợi Một lần nữa, nhân dân ta bằng sứcchiến đấu anh dũng của mình, khẳng định quyền làmchủ đất nước, bảo vệ vững chắc thành quả của tổ tiênmình Đã giáng một đòn nặng vào tư tưởng bànhtrướng của quân Tống Tên tuổi Lê Hoàn cùng Dương Tháihậu và quân tướng nước ta mãi mãi khắc sâu vào lịchsử kháng chiến chống ngoại xâm bảo vệ tổ quốc củanhân dân ta Sau trận này Lê Hoàn và Dương Thái Hậu đãkết tình duyên

2 Đánh Chiêm Thành

982, Sau khi dẹp yên quân Tống, Lê Hoàn đem quân sangđánh Chiêm Thành vì khi Lê Hoàn cử sứ sang giao hảo thìChiêm Thành bắt giam sứ lại Lê Hoàn tiến thẳng đếnkinh đô, phá huỷ thành trì rồi rút quân về nước

III Việc nội trị và ngoại giao :

Sau khi đánh bại cuộc xâm lược của nhà Tống, Lê Hoànbắt tay ngay vào công việc xây dựng đất nước

1 Việc nội trị

Bộ máy nhà nước:

1002, Lê Hoàn đổi 10 đạo thành lộ, phủ, châu Quan lạitrong triều có các chức thái sư, quân sư, đại tổng quản.Dưới tổng quản có thái uý, đô hộ phủ sĩ tư, thập đạotướng quân Ở các đạo, lộ có quản giáp, trấn tướng,thứ sử các châu Thời Lê cũng có một bộ phận tăngquan với các chức tăng thống, tăng lục, sùng chân uynghi Lê Hoàn dùng vị đại sư Ngô Chân Lưu vừa phụtrách cố vấn cho nhà vua vừa quản lý đạo Phật LêHoàn cử các Hoàng tử đi coi các châu quan trọng về tấtcảc các mặt Trừ các nhà sư, quan lại hầu hết đầu làvõ tướng

Quân đội:

Cũng như thời Đinh chế độ ngụ binh ư nông cũng đượcthực hiện Tổ chức quân đội như thời Đinh Quân línhđược trang bị vũ khí, quân trang đầy đủ

Pháp luật:

Thời Tiền Lê không có pháp luật thành văn, vua thườngtuỳ ý xét xử, cố lỗi nhỏ cũng bị phạt rất nặng như

giết đi hoặc đánh 100 đến 200 roi, truất làm tên giữcổng thành đến khi nguôi giận mới thôi.

1002, Vua định luật lệnh, nhưng đến nay đã bị thấttruyền

2 Việc ngoại giao

982-983, Lê Hoàn sai sứ sang cầu phong, đặt quan hệ hoàhiếu với nhà Tống

986, nhà Tống phong cho Lê Hoàn là Tĩnh hải quân tiếtđộ sứ, An Nam đô hộ, kinh triệu quận hầu

987, Nhà Tống sai giám bác sĩ Lý Giác sang nước ta.Không chịu thua kém người, Lê Hoàn sai Đỗ Thuận giảlàm Giang lệnh chèo đò sang đón sứ, đi giữa sông, LýGiác thấy cảnh đẹp cao hứng đọc câu thơ:

Nga nga lưỡng thiện nga nga

Ngưỡng thiện ứng thiên nha

Dịch là:

Ngỗng kia ngỗng một đôi

Ngửa mặt nhìn chân trời

Đỗ Thuận bình tĩnh chèo đò đọc tiếp:

Bạch mao phô lục thuỷ

Hồng trạo bãi thanh ba

Lý Giác khâm phục và luôn coi trọng triều Tiền Lê

990, Sứ nhà Tống sang phong thêm cho Lê hoàn hai chữđặc tiến Lê Hoàn tiếp sứ không quỳ lấy cớ đau chânnhà Tống biết Lê Hoàn nói dối nhưng cũng làm ngơ LêHoàn đề nghị khi có quốc thư chỉ cần trao ở biên giới,không cần đến tận nơi Đề nghị đó được vua nhà Tốngchấp nhận

991, Lê Hoàn sai sứ đáp lễ

993, nhà Tống lại phong cho Lê Hoàn làm Giao chỉ quậnvương

997, lại phong cho Lê Hoàn làm Nam Bình vương

Tháng 3 năm Ất Tị(1005) Lê Hoàn mất, thọ 65 tuổi, làmvua được 24 năm Sử gọi là Lê Đại Hành

Long Đĩnh làm vua được hai năm thì đổi niên hiệu làCảnh thuỵ (1008-1009)

10-1009, Long Đĩnh mất, thọ 24 tuổi, làm vua được 4năm Triều thần được dịp tôn quan Điện tiền chỉ huysứ Lý Công Uẩn lên làm vua, lập ra cơ nghiệp nhà Lý,lịch sử nước ta chuyển sang giai đoạn mới

Nhà Tiền Lê đến đây là hết, nối ngôi được 3 đời, được

I Thái Tổ khởi nghiệp

Lí Công Uẩn là người châu Cổ Pháp( Từ Sơn-Bắc Ninh).Dưới triều Lê Long Đĩnh, ông làm tới chức Tả Thân ThịVệ điền tiền chỉ huy sứ trong coi cấm quân ở kinh thành

Vì vậy các quan thường gọi là quan Thân Vệ

1005, Long Đĩnh chết, Công Uẩn đem hơn 500 quân Tuỳlong vào canh Chi Hậu Đào Cam Mộc khuyên Lý Công Uẩnnhân cơ hội mà tự lập làm vua:’’ Hiện nay dân chúngkhác lòng, trên dưới lìa ý, mọi người chán ghét Tiên Đếhà khắc bạo ngược, đều có lòng suy tôn quan thân vệlàm Thiên tử, phút chốc có xảy ra tai biến, chúng ta có

giữ được đầu không?’’ Mọi người đều hưởng ứng LýCông Uẩn làm vua Sự thay đổi từ Lê sang Lý cũng hợpvới lòng dân đã quá chán ghét nhà Tiền Lê.

1009, Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng Đế tức vua Lý TháiTổ Quyêt định lấy năm 1010 làm năm Thuận Thiên nguyênniên

II Định đô Thăng Long

Thái Tổ làm vua thấy đất Hoa Lư chật hẹp, khôngthuận lợi cho sự phát triển của đất nước bèn dời đô rathành Đại La, đổi tên là Thăng Long Tháng 7 âm lịch năm

1010 thì khởi sự dời đô Ngài đã viết chiếu dời đô đểban bố cho toàn dân biết việc này

III Việc trị vì đất nước

1 Tổ chức chính quyền

Lý Thái Tổ dùng nhiều biện pháp tăng cường quý tộchoá và quan liêu dòng họ Lý Thái Tổ vừa lên ngôi đềuban các chức tước cho con cháu là: Đông Chính Vương,Dực Thánh Vương, Vũ Đức Vương, Khai QuốcVương Các Vương đều có phủ đệ riêng Thái Tổ cònphong cho anh là Uy Vũ Vương, chú là Vũ Đạo vương, concủa Uy Vũ Vương làm Thái uý Người có công trợ giúpnhư Đào Cam Mộc làmì Tín Nghĩa Hầu, lấy trưởng nữcủa Lý Thái Tổ Các người khác như Trần Cảo là Tướngcông, Ngô Đinh làm Khu mật sứ, Đào Thạc Phụ làm TháiBảo, Đặng Văn Hiến làm Thái Phó

Năm 1011, Lý Thái Tổ đổi 10 đạo làm lộ phủ.Các lộphủ là:

+ Lộ Hải Thanh nay thuộc Nam Định, Thái Bình

+ Lộ Trường Yên nay là Ninh Bình

+ Phủ Lý Nhân nay thuộc đất Hà Nam

+ Phủ Phú Lương sau đổi là châu Thái Nguyên nay làthuộc Thái Nguyên

+ Châu Vũ Lạc nay là Bắc Cạn

+ Châu Nghệ An sau đổi là phủ Nghệ An thuộc vùngNghệ An-Hà Tĩnh

+ Phủ Thanh Hoá thuộc tĩnh Thanh Hoá

+ Châu Chân Đăng là vùng Phú Thọ

+ Đằng Châu và Khoái Châu là tĩnh Hưng Yên

+ Châu Hồng nay là tĩnh Hải Dương và Hải Phòng

+ Châu Vĩnh An nay là tĩnh Quảng Ninh

+ Châu( sau gọi là lộ) Quốc Oai thuộc tĩnh Hà Tây

+ Đạo Lâm Tây là vùng Tây Bắc

+ Lộ Ứng Thiên gồm kinh đô Thăng Long là vùng Hà Nộivà một phần phía Nam thuộc tĩnh Hà Tây

+ Lộ Bắc Giang là các tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang

+ Lộ Lạng Giang là vùng Lạng Sơn và phần huyệnLạng Giang, Lục Nam, Lục Ngạn, của Bắc Giang

+ Châu Lâm Bình là tỉnh Quãng Bình

Tháng 6 năm Mậu Ngọ, vua sai quan là Nguyễn ĐạoThanh, Phạm Hạc sang nhà Tống lấy kinh Tam Tạng đemvề kho Đại Hưng

3 Tổ chức quân đội

Quân độithời Lý quy củ hơn thời Tiền Lê, quân triều đìnhthường gọi là cấm quân có khoảng 3200 người chiathành 16 vệ, mỗi người đều khắc trên đầu 3 chữ:’’Thiên tử quân’’ Quân ở địa phương thì gọi là lộ quân haysương quân, ngoài ra còn co ïlực lượng dân binh là hươngbinh ở đồng bằng, thổ binh ở miền núi Quân thườngtrực chia làm 5 phiên thay nhau vừa làm ruộng vừa làmlính( Chế độ ngụ binh ư nông )

Nhà Lý phân dân ra thành từ 18 tuổi trở lên thì gọi làHoàng Nam, 20 tuổi trở lên gọi là Đại Hoàng Nam,70tuổi trở lên thì gọi là Lão Hạng Quân lính bỏ trốn hơn 1năm phạt đánh 100 trượng

4 Thuế khoá

Thuế chia ra làm 6 hạng: Thuế ruộng, đầm, ao, đấttrồng dâu, bãi phù sa, sừng tê, ngà voi Vua giao cho côngchúa quản lí

Thái Tổ mất 31 tháng 3 năm 1028 Trị vì được 19 năm,thọ 55 tuổi

*LÝ THÁI TÔNG: (1028-1054).

Sinh năm 29 tháng 7 năm 1000 Lập làm thái tử tháng 4năm Nhâm Tí(1012) Lên ngôi ngày 1 tháng 4 năm 1028 Niênhiệu: Thiên Thành(1028-1033), Thông Thuỵ(1033-1038),

Càn Phù Hữu Đạo(1039-1041), Minh Đạo(1042-1043), ThiênCảm Thánh Võ(1044-1048), Sùng Hưng Đại Bảo(11049-1054)

Triều thần tôn Lý Phật Mã lên ngôi, tức là Thái Tông

I Loạn 3 Vương

Lý Thái Tổ vừa mất, tế táng chưa xong Thì 3 vị Vươnglà Đông Chinh Vương, Dực Thánh Vương và Vũ ĐứcVương kéo quân vào cấm thành tranh ngôi vua của TháiTử Phật Mã Thái Tử biết mình bị vây hỏi những ngườihầu cận xung quanh:’’ Ta đối với anh em không phụ bạcchút nào Nay 3 vương làm việc bất nghĩa, quên đi dimệnh của Tiên Đế, muốn mưu chiếm ngôi báu, các anhnghĩ thế nào’’ -Nội thị Lý Nhân Nghĩa thẳng thắn trảlời:’’ Nay 3 vương làm phản thì là anh em hay là kẻ thù?Xin cho thần đánh một trận quyết được thua’’

Phật Mã liệu thế không kìm được giao cho Lý NhânNghĩa và Lê Phụng Hiểu đánh dẹp Lê Phụng Hiểu tuốtgươm đến cửa Quảng Phúc hô to:’’ Bọn Vũ Đức Vươngtrong bụng ngấm ngầm làm điều phản trắc, trên quên ơnTiên Đế, dưới trái nghĩa tôi con, Phụng Hiểu xin dâng nhátgươm này’’ Rồi thẳng đến bắt sống Vũ Đức Vương ởtrận Tiền Quân 3 phủ chạy tan tác, Đông Chinh và DựcThánh thoát thân

4-3-Mậu Thìn( 1028), Đông Chinh và Dực Thánh xin chịutội Vua tha tội

Vì sự phản trắc đó cho nên Thái Tông đặt lệ 23 tháng 3

Âm lịch hàng năm, tất cả văn võ bá quan, họ hàng tônthất nhà Lý phải đến đền Đồng Cổ ( Ba Đình- Hà Nội)uống máu ăn thề:’’Làm con bất hiếu, làm tôi bất trungxin thần mình giết chết’’ Ai trốn tránh phạt 50 trượng

II Tổ chức chính quyền

Sau loạn 3 vương, Thái Tông tăng cường thêm võ quan.Những bầy tôi thân tín như Lê Phụng Hiểu, Lý NhânNghĩa được giữ các chức vụ chủ chốt trong triều,người thân của các hoàng hậu vào nắm chính quyềnnhư một lực lượng nội tộc họ Lý Cha của Mai Hoànghậu làm An quốc thượng tướng, cha của Vương Hoànghậu làm Phụ quốc thượng tướng, cha của Đinh Hoànghậu làm Khuông quốc thượng tướng

1036, đổi Hoan Châu thành châu Nghệ An, Ái Châu thànhphủ Thanh Hoá

III Quân đội

Chế độ Ngụ binh ư nông tiếp tục được thực hiện.Quân đội gồm hai bộ phận: Quân thuỷ và quân bộ Binhlính được trang bị vũ khí đầy đủ

IV Pháp luật

1042, Lý Thái Tông sai trung thư san định luật lệnh, chấnchỉnh cho thích dụng với thời thế, chia ra môn loại, biên

thành điều khoản làm thành sách Hình thư Có thể hình

dung được một số đặc điểm của luật như sau:

-Một nội dunh cơ bản của bộ luật Hình thư là nhằmbảo vệ triều đình nhà Lý, bảo vệ hoàng cung Các loạilính bảo vệ hoàng cung không được ra vào thềm ngự,không được đưa tin tức, trao đổi đồ vật với nhau, tráilệnh thì bị tội chết Các hoạn quan(Thái Giám) cũngkhông được ra vào cung cấm Các quan trong triều khôngđược đi lại các nhà vương hầu, không được hội họp5,

3 người không được bàn bặc chê triều đình Quan lạikhông được đi qua chỗ gần hành lang để khí giới củacấm quân, những người phạm vào mười tội ác thì dẫulàm quan to cũng không được chuộc tội Hình phạt cótội chống lại nhà vua rất nặng nề: bị cắt thịt, rócxương ở chợ, bị đóng vào tấm ván bêu khắp các chợ,sau đó bị tùng sẻo, chặt hết chân tay, chôn đứng xuốngđất, buộc cổ vào đầu cây tre vít cong rồi chém đầu chocây tre bật tung lên, đầu mắt lơ lững trên ngọntre Nhữnh hình phạt man rợ nhằm trấn áp sự phảnkháng, củng cố uy quyền của nhà nước

-Một nội dung quan trọng khác của bộ luật là bảo vệnguồn bóc lột của nhà nước (Tô thuế, lao dịch, tuyểnlính) Nhà nước cấm bán hoàng nam làm nô bộc cho tưnhân, cấm các quan không được ẩn dấu hoàng nam Tộitrộm cắp và ẩn dấu trộm cướp cũng bị xử nặng.Nhằm giữ vững nguồn bốc lột của nhà nước, bộ luậtquy định chặt chẽ việc bảo vệ sức sản suất trong nôngnghiệp Tội ăn trộm trâu của nhà nước bị xử 100trượng, phạt một con trâu thành hai con, tội mổ trộmtrâu bị xử 80 trượng, phải đi lao dich và đền trâu, nhàláng giềng không tố cáo bị phạt 80 trượng

Luật nhà Lý thể hiện rõ tính chất giai cấp, nhưngkhách quan đã góp phần ổn định trật tự xã hội, pháttriển sản xuất và là một bước tiến quan trọng vềmặt thể chế chính trị

1042, Thái Tông quy định các quan thu thuế nếu bị cáogiác thu quá số thì bị xử theo tội ăn trộm, ai cáo giác

thì được thưởng Quan thu thuế được thu riêng 1 phầngọi là ‘’ hoành hầu’’.

1043, quy định rằng người nào trộm lúa má, của cải củabách tính, lấy được thì phạt 100 trượng Không lấyđược mà làm bị thương người khác thì bị tội lưu đày.Quân lính cướp của cải của dân thì bị phạt 100 trượng,thích vào mặt 30 chữ Còn cấm không cho ai mua hoàngnam làm nô Lại đặt trên đường từng trạm ngưa đểchạy giấy công văn

1044, Thái tông quy định đối với các quan coi kho vải lụa:

ai nhận riêng một thước lụa thì xử phạt 100 trượng,từ 1 tấm đến 10 tấm thì có thể bị đày khổ sai 10 năm

V Việc chiến tranh với Cham Pa

1044, Lý Thái Tông đem quân tiến vào kinh đô của Cham Palà Vigiaya(Trà Bàn-Bình Định) giết vua Chăm là Xạ Đẩu,bắt 30 voi, 5000 người, chém đến 3 vạn người Bị thấtbại nặng nề, Cham Pa bề ngoài thần phục, cống nạpnhà Lý, nhưng bên trong thì ngấm ngầm trả thù, ra sứcchuẩn bị để đánh Đại Việc

VI Cuộc nổi dậy của Nùng Trí Cao

Trong các cuộc nổi dậy ở miền núi thì cuộc nổi dậycủa Nùng Trí Cao là lớn nhất

1038, Nùng Tôn Phúc nổi dậy, tự xưng là Chiêu Thánhhoàng đế, phong cho vợ là A Nùng là Minh Đức hoànghậu, phong cho con là Nùng Trí Thông làm Nam Nha Vương,sắm sửa vũ khí, xây thành trì

1039, tin báo về triều đình Thái Tông thân chinh đi đánh.Tôn Phúc chạy vào rừng núi, quân nhà Lý bắt được TônPhúc và Trí Thông Vợ là A Nùng và con là Trí Cao chạythoát Thái Tông đem về chém ở chợ kinh đô

1041, A Nùng và Nùng Trí Cao trở về chiêu tập quầnchúng nổi dậy chống lại nhà Lý, xây dựng nước ĐạiLịch Thái Tông sai tướng lên đánh và bắt được nhưngkhông giết, dùng chính sách lôi kéo, ban cho danh tước vàcắt thêm đất Nhưng danh tước không dập tắt được ýđồ của Nùng Trí Cao

1044, Trí Cao lại nổi dậy, vua Lý sai Quách Thịnh Dật lênđánh nhưng không được Trí Cao đem quân đánh sang cảđất Tống Nhưng không thể chống lại cả Tông và Lý nênTrí Cao xin hoà với Tống nhưng không được nên quyếtchí đánh Tống

1053, tướng Tống là Địch Thanh đem quân đi đánh, Trí Caochống không nổi chạy về nước Đại Lý nhưng bị người

Đại Lý chém đấu nộp về Tống, giặc Nùng từ đó mớiyên

Lý Thái Tông mất ngày 29 tháng 7 năm 1054, ở ngôi 26năm, thọ 54 tuổi

*LÝ THÁNH TÔNG (1054-1072).

Sinh ngày 19 tháng 3 năm 1023, được lập làm Thái tửngày 1 tháng 6 năm 1028, lên ngôi ngày 21 tháng 11 năm1054

Niên hiệu: Long Thuỵ Thái Bình (1054-1058), ChươngThánh Gia Khánh (1059-1065), Long Chương Thiên Tự(1066-1068), Thiên Huống Bảo Lượng (1068-1069), ThầnVõ (1069-1072)

Lý Thái Tông mất, Thái Tử Lý Nhật Tôn lên ngôi, tứcThánh Tông

Thánh Tông là một ông vua nhân từ, có lòng thương dân.Một hôm trời rét, Thánh Tông thương tình cho phát áo ấmcho các người tù nhân

1067, Thánh Tông bắt đầu định lệ cấp bổng lộc choquan: Ví dụ quan đô hộ phú sĩ mỗi năm được cấp 50quan tiền, 100 bó lúa và các thức cá mắm , các viêngiữ ngục được cấp 20 quan tiền và 100 bó lúa nhằmhạn chế tình trạng ăn hối lộ của các quan tư pháp

1071, Vua quy định thêm với bộ luật hình thư là ngườiđược nộp tiền chuộc tội, phải tuỳ theo tội nặng nhẹmà nộp tiền nhiều hay ít

Đời Thánh Tông ít giặc giã Ngài lại có ý muốn khai hoásự văn học, lập văn miếu, làm tượng Chu Công, 72 vịTiên hiền ở góc Tây Nam Thăng Long để thờ Nước ta VănMiếu thờ Khổng Tử và Chư Hiền từ đấy

Việc binh lính thì ngài đặt định quân hiệu và chia ra làmtả hữu hậu tiền bốn bộ, hợp lại 100 đội, mỗi đội có

kị binh và lính bắn đá Còn phiên binh thì lập ra một độiriêng không cho lẫn với nhau Binh pháp nhà Lý có tiếnglà giỏi, khiến nhà Tống phải học tập theo

1065, Vua Chăm là Chế Củ cắt đứt quan hệ với nước ta.Được nhà Tống ủng hộ, Cham Pa càng lấn tới

1068, Quân Chăm xâm lấn biên giới, vượt biển đánh vàoNghệ An

Để dẹp nguy mối hoạ phía Nam, Lý Thánh Tông quyếttâm đi đánh Cham Pa, giao việc triều chinh cho bà Nguyên

Phi Ỷ Lan Ngày 24-2-1069, Thánh Tông đi đánh Quân số lêntới 5 vạn, toàn đi đường thuỷ, số thuyền lên vài trăm.Phong cho Lý Thường Kiệt làm đại tướng quân đi TiênPhong và kiêm chức nguyên soái.

Kết thúc chiến tranh, vua Chăm là Chế Củ phải cắt đất

3 châu: Bố Chánh, Địa Lý, Ma Linh ( Quảng Bình và bắcQuảng Trị) để được tha về

Thánh Tông ở ngôi 18 năm, mất tháng 1 năm NhâmTí(1072), thọ 49 tuổi

*LÝ NHÂN TÔNG :(1072-1127)

Sinh ngày 21 tháng 2 năm 1066, lên ngôi tháng 1 năm NhâmTí(1072) Niên hiệu:Thái Ninh(1072-1075), Anh Võ Chiêuthắng(1076-1084), Quảng Hữu(1085-1091), Hộiphong(1092-1100), Long Phù(1101-1119), Thiên phù DuệVõ(1120-1126), Thiên phù khánh Thọ(1127)

Thánh Tông mất thái tử Càn Đức lên ngôi, tức là NhânTông

I Việc trong nước

Tổ chức chính quyền triều đình và địa phương:

Đầu đời Lý Nhân Tông, trên địa bàn đã có 24 lộ phủ.Dưới phủ là huyện, dưới huyện là hương Đây là côngcuộc cải tổ hành chính có quy mô lớn góp phần quantrọng trong cuộc quản lí đất nước

Trong triều đình, các đại thần trong triều gồm chứcTam Thái(Thái Sư, Thái Phó, Thái Bảo), Tam Thiếu(Thiếu

Sư, Thiếu Phó, Thiếu Bảo), Thái uý Các đại thầnthường mang danh hiệu:’’Thái phó bình chương quânquốc trọng sự’’ Các chức bên dưới là hành khiểnđược gia thêm danh hiệu:’’nhập nội hành khiển đồngtrung thư môn hạ bình chương sự’’ Các hành khiểnphần nhiều lấy từ hàng ngũ hoạn quan(Quan tháigiám)

Đại thần, Thái uý, hành khiển là các quan chức nằmtrong cơ quan gọi là’’mật viện’’

Dưới bộ phận trung khu là các sảnh viện Bên văn thì cóbộ thượng thư, tả hữu tham tri, tả hữu gián nghị vàtrung thư thị lang, có bộ thị lang, tả hữu thi lang trung,thượng sư sảnh viện ngoại lang, điện học sĩ, hàn lâmhọc sĩ, thừa tín lang Võ ban thì có đô thống, nguyên

soái, tổng quản, khu mật sứ, thượng tướng quân,tướng quân các vệ ï.

Vua Nhân Tông cũng như các vua khác có biện pháp kiểmtra hộ tịch và kiểm kê nhân khẩu để dự tuyển binhlính Định lệ hàng năm vào mùa xuân, xã quan phải lậphộ tịch của xã mình kê khai nhân số theo từng hạng.Giáo dục:

1075, Vua mở khoa thi Tam Trường để lấy người ngườigiỏi văn học vào làm quan Kỳ thi ấy là kỳ thi đầu tiêncủa nước ta, chọn được hơn 10 người, thủ khoa là Lê VănThịnh (Ông này về sau mắc tội phản nghịch bị đày đi xa)

1076, lập Quốc tử giám để dạy học cho các con vua vàcon các quan, về sau dân chúng ai học giỏi củng đượcvào học,

1086, mở khoa thi chọn người vào Hàn Lâm Viện,ï MạcHiển Tích đỗ đầu được bỗ làm Hàn Lâm Học sĩ

1097, Lý Nhân Tông sai biên soạn các quy chế về bộ máynhà nước gọi là:’’Hội Điển’’ thể hiện bước tiến rõrệt của một quốc gia quân chủ độc lập

1077, nhà Lý tổ chức thi để tuyển chọn quan lại; với 3môn thi: Thư(viết chữ), Toán và Hình luật

Nhà Lý dùng hôn nhân để ràng buộc các tù trưởng dântộc miền núi như năm 1082 Nhân Tông gã công chúa KhâmThánh cho châu mục châu Vị Long(Chiêm Hoá, Tuyên Quang)là Hà Hưng Thông

II Kháng chiến chống quân xâm lược 1077)

Tống(1075-1 Triều Tống tiếp tục mưu đồ bành trướng

Khi thiết lập Vương triều năm 960, nhà Tống chưa thốngnhất được đất nước Phía Bắc và Tây Bắc có hai tộcKhiết Đan và Đảng Hạng lập ra 2 nước Liêu, Hạ NhàTống rất vất vả vì hai nước này hàng năm phải cốngnộp cho chúng trong khi đất nước đang khó khăn vì vậynên muốn chủ trương gây chiến với Đại Việt để giảiquyết khó khăn Họ còn mong doạ nạt Liêu, Hạ

Nhà Tống tổ chức khu vực biên giới Việt- Trung (QuảngĐông, Quảng Châu ngày nay) thành một hệ thống căn cứxâm lược lợi hại Vùng này có thành Ung Châu( NamNinh,Quảng Tây) và cửa biển Khâm Châu LiêmChâu( QuảngĐông) rất thuận lợi cho quân Tống vào Đại Việt UngVhâu nằm trên điểm hợp lưu của sông Tả Giang và HữuGiang, là một vị trí quan trọng của Quảng Tây Bao quanhphía Nam Ung Châu có 5 trại Hoành Sơn, Thái Bình, VĩnhBình, Cổ Vạn, Thiên Long

Từ Ung Châu đến cửa biển Ung Châu, Liêm Châu khoảngtrên 100 km, từ Khâm Châu chỉ đi một ngày thuyền làđến nước ta

Riêng ở Ung Châu, căn cứ hậu cần lớn nhất chuẩn bịcho cuộc xâm lược Đại Việt năm 1071, triều Tống cửlão tướng Tô Giám đến canh giữ, Tô Giám cho xây dựngthành Ung Châu rất kiên cố

Tất cả những điều trên đã bộc lộ âm mưu xâm lượccủa nhà Tống Triều Lý đã nhận thức sâu sắc đến ýđồ đó nên nhà Lý đã có kế hoạch bảo vệ tổ quốc rấtchủ động Thực hiện chính sách mềm dẻo với nhàTống, nhưng mặt khác tăng cường phòng thủ biên giới,kiên quyết chống trả những cuộc xâm lấn của nhàTống

2 Phá tan cứ điểm xâm lược Ung Châu bẻ gãy từ đầu thế chủ động của quân Tống

Năm 1072, Lý Thánh Tông chết Vua Nhân Tông lên ngôi mới

6 tuổi Nhà Tống cho rằng đó là cơ hội tốt nên càngđẩy mạnh việc chuẩn bị xâm lược Đại Việc

Trước tình hình đó, triều đình nhà Lý đã đối phó rấtchủ động, khẩn trương Vua còn nhỏ nên Thái Uý LýThường Kiệt lo việc nước, chính Lý Thường Kiệt đãđảm đương công việc tổ chức, lãnh đạo cuộc khángchiến

Sau khi củng cố lại lực lượng , ngăn ngừa bất trắcphía Nam Ông quyết định tiến công địch trước để giànhlại thế chủ động cho mình Ông nói:’’Ngồi yên đợi giặckhông bằng đem quân đi chặn thế mạnh của giặc’’.Được triều đình tán thành, Lý Thường Kiệt tổ chứcmột cuộc tập kích vào đất Tống nhằm phá tan các cứđiểm xâm lượt Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châm

Trong cuộc tập kích này, Lý Thường Kiệt huy động hơn

10 vạn quân thuỷ bộ Về mặt bộ, chủ yếu là quân línhcác dân tộc thiểu số do các tù trưởng Tông Đản, Lưu Kỳ,Hoàng Kim Mãn do Tông Đản chỉ huy Bộ binh và thuỷbinh tập trung ở các vùng biên giới

27-10-1975, chiến dịch bắt đầu 30-12-1075, quân ta tiếnđánh Khâm Châu 2-1-1076, quân ta tiến đánh Liêm Châu dễdàng Quân Tống không cản nổi đường tiến của quân ta.Nhưng để làm sáng tỏ mục đính và không gặp phải sựchống cự của nhân dân nhà Tống, Lý Thường Kiệt chodán khắp nơi tờ:’’Phạt tống lộ bố văn’’

18-1-1076, Tông Đản kéo đến ngoại thành Ung Châu Ngaysau đó, Lý Thường Kiệt cũng đến nơi

Cuộc vây thành Ung Châu kéo dài hơn một tháng, quânđịnh khốn khổ vì cạn lương, thiếu nước, viện binh bịtiêu diệt 1-3-1076, quân ta mới hạ được Ung Châu Sử cũgọi chiến dịch này là:’’Tiên phát chế nhân’’

Mục đích của cuộc tiến công này là tự vệ một cáchtích cực Bằng cuộc tấn công này, Lý Thường Kiệt đãđẩy quân Tống vào thế bị động, tạo ra nhiều điềukiện thuận lợi để đánh bại kẻ thù khi chúng vào nước

ta Những căn cứ quân sự lớn đã bị tan thành mây khói.Cuộc xâm lượt của chúng sẽ bị chậm trễ vì gặp nhiềukhó khăn

3 Dựng phòng tuyến phá giặc

Biết chắc quân Tống thế nào cũng sang xâm lược đểthực hiển mục đích theo đuổi từ lâu và để phục thù,nên Lý Thường Kiệt đẫ chủ động rút về để xúc tiếnviệc chuẩn bị kháng chiến

Nhà Tống không nghĩ đến việc quân ta đánh phá các căncứ xâm lược nên Khâm Châu và Liêm Châu mất gần mộttháng thì nhà Tống mới biết nên các đạo viên binh đicứu đều không kịp

Bấy giờ, nhà Tống vô cùng tức tối, vội cử Quách Quỳ,Triệu Tiết chỉ huy 10 vạn quân kỵ bộ, 1 vạn ngựachiến, có 20 vạn dân phu đi phục vụ Vua Tống còn saihàn lâm y đem 57 bài thuốc để chữa trị cho binh sĩ

Lý Thường Kiệt thấy nhà Tống đã điều một đạo quânxâm lượt khổng lồ, nên vì thế đem toàn bộ quân chủlực ra đánh địch ở vùng biên giới thì sẽ rất bất lợi NênLý Thường Kiệt quyết định chặc đứng đich trước vùngđất chủ yếu của Tổ quốc, phủ Thiên Đức (Từ Sơn-BắcNinh), quê hương của nhà Lý Thuỷ binh địch tập trung ởKhâm Châu Từ Khâm Châu đi một ngày đường từ đếnVĩnh An(Móng Cái-Quảng Ninh) Ở Vĩnh An thuyền đi theoĐông Kênh vào cửa Băch Đằng hoặc tiếp cho các ngảquân bộ Thuỷ binh địch không tinh nhuệ nhưng có nhiệmvụ ghé vào bờ bắc chở đại quân qua sông

Về mặt biển, ta cử Lý Kế Nguyên đóng ở Đông Kênh LýKế Nguyên sẽ phải chặn đứng đạo quân này, làm thấtbại kế hoạch của nhà Tống

Các mũi tiến công của bộ binh địch đều phải đi quavùngnúi đông bắc hiểm trở Đó là nơi cư trú của các dân tộcthiểu số Lý Thường Kiệt giao cho tù trưởng chỉ huy cácđội quân thiểu số lợi dụng địa hình đón đánh địch

Phò mã Thân Cảnh Phúc đóng quân ở động Giáp( VùngKép- Bắc Giang)

Yểm trợ cho Thân Cảnh Phúc về phía Tây có quân củaSầm Khánh Tân, Nùng Thuận Ninh, Hoàng Kim Mã ở vùngchâu Ôn, Phía đông là quân của Vi Thủ An đóng ở châu TôMậu Những đạo quân này là nỗi e ngại lớn của địch.Với sức mạnh ban đầu quân Tống có thể vượt qua cácchiến tuyến phụ của nước ta, nhưng muốn đến đượcThăng Long, dù đi đường nào cũng phải qua sông Cầu Chỉcó khúc sông Như Nguyệt mới thuận lợi cho quân Tốngvượt qua vì các đoạn khác có địa hình hiểm trở Tại bờNam sông Như Nguyệt, Lý Thường Kiệt cho đắp đất làmchiến luỹ Phía ngoài luỹ, ông cho sai đắp cọc tre làmnhiều lớp giậu Dưới bãi sông còn có hố sông ngầm.Sông rộng kết hợp phải các thứ trên sẽ tạo ra mộtchiến luỹ lợi hại.

Quân chủ lực được điều đến chiến đấu bên luỹ LýThường Kiệt trực tiếp chỉ huy ở đây Lý Thường Kiệtcho đóng những trại quân: Như Nguyệt, Thị Cầu, vàVạn Xuân Đây là những cứ điểm quan trọng có thể liênhoàn thuỷ bộ ứng cưú nhau kịp thời Toàn bộ chủ lựcquân thuỷ bộ của ta có thể lên đến 6 vạn

4 Đập tan 30 vạn xâm lược Tống

Quân Tống bắt đầu xâm lược nước ta vào mùa thu

1076 Tháng 7 âm lịch toàn bộ quân đội của Quách Quỳđã có mặt tại Đàm Châu( Hồ Nam) chuẩn bị xuống UngChâu, Quách Quỳ cho những đội quân tiên phong đánh vàomột vài nơi ở địa đầu nước ta để thăm dò tình hình.Giữa tháng 8 năm 1076 tướng địch Nhâm Khởi chiếmđược trại Ngọc Sơn ở biên giới Quách Quỳ ra lệnh choHoà Mâu và Dương Tùng đem thuỷ binh lên đường TừKhâm Châu, thuỷ quân địch sang hải phận châu Vĩnh An đểtheo sông Đông Kênh vào Bạch Đằng

Lý Kế Nguyên lập tức cho quân chặng đứng địch Lý KếNguyên đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ Tan rã ý đồquân Tống

Trên bộ, Quách Quỳ cho một số tướng đánh QuảngNguyên vào tháng 12 năm 1076

Quân của các tù trưởng đã chiến đấu rất hăng hái, giếtvà bắt được khá nhiều giặc Đến đầu năm 1077, khikiểm soát được Quảng Nguyên

Đại quân Quách Quỳ từ Tư Minh theo nhiều ngã tiến vàonước ta Ngày 8-1-1077 Quách Quỳ chỉ huy bộ phận chủyếu vượt biên giới tiến xuống Thăng Long Quân Tốngvượt dãy núi Bắc Sơn đến Yên Thế

Ngày 18-1-1077, đại quân Quách quỳ đến bờ bắc sôngNhư Nguyệt, địch muốn đi tiếp nhưng trước mặt làchiến tuyến ở bờ nam của ta Quách Quỳ định tổ chứcvượt sông nhưng thuỷ binh biệt tăm biệt tích QuáchQuỳ phải quyết định tạm đóng quân lại ở bờ bắc sôngNhư Nguyệt Với ý đồì của mình, địch không dàn đềulực lượng trên trận tuyến mà chúng đóng thành từngkhối ở những vị trí xung yếu Một bộ phận quan trọngcủa quân Tống do Triệu Tiết chỉ huy ở bờ bắc bến đòNhư Nguyệt vùng thôn Mai Thượng, xã Mai Định, huyệnHiệp Hoà, tỉnh Hà Bắc

Lược đồ khâng chiến trận Như Nguyệt

Phía địch, đại bản doanh của Quách Quỳ đóng ở phíaĐông, cách khu đóng quân của Triệu Tiết 60 dặm Đó cóthể là địa điểm đối diện với Thị Cầu thuộc huyệnViệt Yên ngày nay Khoảng giữa hai khối quân lớn, địchcòn đóng giữ một số nơi cần thiết để có thể liên hệ,tiếp ứng chi nhau khi vượt sông hoặc khi bị tiến công.Tiến xuống bờ Bắc sông Như Nguyệt, quân Tống chỉcòn cách Thăng Long khoảng 20km

Tướng giặc Vương Tiến được lệnh bắt cầu phao quabến Như Nguyệt cho đội quân sung kích của Miêu Lý sangsông Đội quân này khoảng 2000 tên, nhờ cầu phao nênchúng qua sông dễ dàng và sau ấy chọc thủng đượcmột chiến tuyến của ta Lợi dụng địa hình, quân tađánh cho đội quân của Miêu Lý tan tác, Miêu Lý hoảng hốtchạy về bến Như Nguyệt, nhưng đến nơi thì cầu phaođã bị cắt, quân ta lại tiến công mạnh mẽ, Triệu Tiếtcho bè sang cứu không được Miêu Lý cùng đám tàn quânliều chết chạy về

Sau đó Quách Quỳ huy động một lực lượng mạnh hơnvà đóng bè lớn chở quân qua sông lần hai Một bè đưađược 500 tên Bè không có nhiều, chở quân sang lại quayvề đón số mới Hết lớp này đến lớp khác, quân Tốngđổ sang đánh, phá bãi chướng ngại ven sông Quân ta từchiến luỹ đánh xuống dữ dội, quân giặc thua tan tác Hai lần vượt sông, hai lần thất bại thảm hại, vì thếtuy còn trong tay gần 10 vạn nhưng Quách Quỳ khônggiám nghĩ đến việc tiến công nữa Quách Quỳ ralệnh:’’Ai bàn đánh sẽ bị chém’’

Chủ lực của địch đã không thể liên hệ với thuỷ binh, dân

cư ở đó lại thưa thớt nên quân Tống không thể cướpbóc lương thực Lương ăn của đạo quân xâm lượt hoàntoàn trong chờ vào ciệc tiếp tế của đoàn dân phu Quân

ta vòng sau lưng địch lại phát triển các hoạt động quấyrối địch liên tục Những đoàn phu vận chuyển lươngthực liên tục bị chặn đánh Những đội quân thượng ducủa ta cùng với dân chúng len lõi trong rừng sâu, núi caobất ngờ tập kích địch Hoạt động mạnh nhất là quâncủa Thân Cảnh Phúc Thiếu lương, quân Tống hoang mang

lo sợ

Hai tháng trôi qua, quân Tống ngày càng bị tiêu hao về sốlượng và lương thực Viên quan chuyển vận là Lý BìnhNhất đã tính phải có 40 vạn dân phu nhưng chỉ có 20vạn do đó một số vũ khí của địch đã phải bỏ lại, lươngthực không mang được nhiều

Quân địch chỉ dám cố thủ, không dám đánh Chúng bànvới nhau dụ quân ta sanh đánh Trong điều kiện quân địchcòn đông và lo phòng thủ như vậy nên ta không thể mởcuộc tổng tấn công, Lý Thường Kiệt mở nhiều cuộctấn công nhỏ để tiêu diệt lực lượng địch

Lý Thường Kiệt cử hai hoàng tử Hoàng Chân và ChiêuVăn đem 2 vạn quân cùng 400 chiếc thuyền tấn côngdoang trại Quách Quỳ

Cuộc tiến công của thuỷ quân ta gây cho địch nhiều thiệthại Hai hoàng tử Hoàng Chân và Chiêu Văn, mấy ngànquân đã hi sinh Cuộc tiến công chính diện này không chỉnhằm tiêu diệt sinh lực địch mà còn nhằm thu hút lựclượng và sự chú ý của các khối quân địch vào đây.Việc đó tạo nên thời cơ cho mũi tiến công khác, mũi tiếncông của Lý Thường Kiệt, bất ngờ tập kích chỗ sơ hỡcủa địch để dành thắng lợi

Trong lúc Quách Quỳ mãi lo đối phó với sự tiến côngcủa thuỷ binh ta, Triệu Tiết và các tướng phụ trách

doanh trại khác dồn sự chú ý vào trận chiến thì bấtngờ mở cuộc tấn công bất ngờ vào khối quân của TriệuTiết Địch trở tay không kịp, đại bại, chết hơn một nửa.

Nam quốc sơn hà Nam Đế cư Tiệt nhiên định phận tại thiên thư Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Nhữ đẵng hành khang thủ bại hư

Đó là vang lên từ đền thờ hai vị tướng giỏi của TriệuQuang Phục, quân sĩ ai cũng nức lòng đánh giặc

Thất bại của quân Tống thật quá nặng nề Chỉ mộtđêm, toàn bộ doanh trại gồm 3 đến 4 vạn quân bị đánhtan tác, binh sĩ thương vong gần hết Thắng lợi này đãlàm rung chuyển hoàn toàn thế trận của Quách Quỳ

Trước tình hình đó của quân Tống, Lý Thường Kiệtthực hiện chủ trương mềm dẻo:’’ Dùng biện pháp bànhoà, không nhọc công tướng tá, khỏi tốn xương máu màbảo toàn được tôn miếu và giữ được mối bang giaocủa hai nước sau này’’

Ngay lập tức, tháng 3 năm1077, quân Tống hốt hoảng rútchạy Quân ta theo sát giặc thu hồi đất đai đã mất.Riêng châu Quảng Nguyên, nhà Tống mưu chiếm lâu dàinhưng rồi cũng phải trả lại

Trong lần xuất chinh này, địch bị tiêu diệt chỉ còn 23400người, 8 vạn dân phu bỏ mạng Ước tính chi phí chocuộc xâm lược này là 5100000 lạng vàng

Lý Nhân Tông ở ngôi được 56 năm, mất ngày 15 tháng 1năm 1128 thọ 63 tuổi

*LÝ THẦN TÔNG:(1128-1138).

Niên hiệu: Thiên Thuận(1128-1132), Thiên Chương Bảo Tự(1132-1138) Sinh tháng 6 năm Bính Thân(1116) Lên ngôi vàocuối tháng 12 năm 1127 Vua gọi Nhân Tông là bác ruột.Nhân Tông không có con nên lập cháu là Lý Dương Hoánlàm thái tử Khi Nhân Tông mất, Dương Hoán lên vua tứcLý Thần Tông

Thần Tông vừa lên ngôi thì đại xá cho các phạm nhân,trả lại ruộng đất đã lấy của quan dân ngày trước, cócác quan đại thần như Trương Bá Ngọc, Lưu KhánhĐàm, Dương Anh Nhị giúp trị nước

Thần Tông có nhiều chính sách rất tốt, quân lính chiaphiên nhau về làm ruộng để mệt nhọc và nhàn hạđược chia đều, cứ 6 tháng đổi phiên một lần Như vậy

sẽ đỡ tốn lương thực hơn và không ảnh hưởng đếnviệc canh nông Giặc giã bấy giờ cũng ít, nếu có thìcũng là những đám vặt vãnh không mấy nổi mà dẹpđược Các quan cao cấp có nhiều côn lao thường đượcban thực ấp Thực ấp là một số hộ, thôn hoặc làngcấp cho người có công 1136, nhà sư Minh Không chữakhỏi bệnh cho Thần Tông, được phong chức quốc sư, ănthực ấp vài trăm hộ

Thần Tông làm vua được 10 năm, thọ 22 tuổi, mất ngày

31 tháng 10 năm 1138

*LÝ ANH TÔNG1138-1175).

Sinh tháng 4 năm Bính Thìn (1136), lên ngôi ngày 4 tháng 11năm 1138 Niên hiệu: Thiệu Minh(1138-1139), ĐạiĐịnh(1140-1173), Chính Long Bảo Ứng(1173-1174), ThiênCảm Chí Bảo(1174-1175)

Thần Tông mất, triều đình tôn con trưởng Thần Tông làLý Thiên Tộ làm vua tức là Anh Tông

I Tô Hiến Thành giúp vua Anh Tông trị nước.

Khi Anh Tông lên làm vua mớiï 2 tuổi nên việc triều chínhđều do Tô Hiến Thành quyết định Tô Hiến Thành giúpvua Anh Tông dẹp giặc Thân Lợi, Ngưu Hống, giặc Lào.Được phong chức Thái Uý coi giữ việc binh

II Việc trong nước

1164, nhà Tống đổi Giao Chỉ quận thành An Nam Quốcvà phong cho Anh Tông làm An Nam Quốc Vương Nước tacó tên An Nam từ đấy

Quyền hành nằm trong tay ngoại thích, không ít là bọnmọt nước hại dân, lộng hành tham bạo Đỗ Anh Vũ làmphụ chính dưới đời vua Anh Tông là điển hình Các đạithần như Điện Tiền chỉ huy sứ Vũ Đới, phò mã DươngTự Minh đem quân xin Anh Tông bắt Đỗ Anh Vũ Nhưng

Lê thái hậu(tư thông với Đỗ Anh Vũ) đem vàng bạc đútlót cho bọn Đới để Anh Vũ khỏi bị giết Anh Vũ bị đàylàm Cảo Điền Hoành Thái hậu lo lót xin tha tội cho AnhVũ Dần già được làm phụ chính, càng hoành hành hơntrước

1158, Anh Tông theo lời Nguyễn Quốc, sai làm hòm gỗđặt trước triều đình để nhận thư oan Có thư kể tộiAnh Vũ, Anh Vũ dùng mưu giết Quốc

1161, Anh Tông sai Tô Hiến Thành, Đỗ Yên Di đem 2 vạnquân đi tuần tiểu ở biên giới, dùng uy lực để trấn ápnhân dân Quý tộc nhà chùa cũng sa đoạ, làm nhiều

điều ô uế, Anh Tông nghe lời Đàm Dỉ Mông bắt nhiều tăngđồ phải hoàn tục.

1163, binh lính bỏ trốn, tụ họp nhau cướp bóc cư dântrên đường đi Phí Công Tín phải đem quân đi đàn áp

(1171-1172), Anh Tông đi chơi xem địa hình đất nước vàsự sinh hoạt của dân gian, rồi sai quan làm quyển địađồ An Nam Tiếc là quyển địa đồ ấy đã thất truyền

III Các cuộc nổi dậy trong nước

-Cuối năm 1198, Hồ Đỗ nổi dậy ở Diễn châu bị Đàm DĩMông đàn áp

-Cũng năm đó, Ngô Công Lý chiêu tập những người vongmệnh nỗi lên

1152, người Đại Hoàng nổi dậy do Nùng Khả Lai chỉ huy

1 Giặc Thân Lợi(1140)

1140, Thân Lợi tự xưng là con vua Nhân Tông nổi lên ởThượng Nguyên(Thái Nguyên) Thân Lợi xưng là BìnhVương, phong thê thiếp làm hoàng hậu, con cháu làmvương hầu Ban đầu Thân Lợi chỉ có hơn 1000 người, điđâu cũng phao rằng Lợi giỏi binh thuật Dân biên giới theorất đông

-Tháng 4, Lợi đem quân ra đóng ở Tây Nông(Thái Nguyên),rồi đánh phủ Phú Lương Lấy được phủ, Lợi bèn mưuđánh Thăng Long

Triều Đình sai Thái uý Anh Vũ đem binh đánh Tháng 5,Thân Lợi kéo về Thăng Long gặp quân Anh Vu, Lợi chạyvề Lục Lệnh(Thái Nguyên), Anh Vũ dùng kế phủ dụ,chiêu hợp đảng chúng của Lợi

Tháng 10, Anh Vũ tiến đánh Thân Lợi, Lợi trốn đếnLạng Sơn bị Tô Hiến Thành bắt được Giặc bị đàn áp

1175, Anh Tông cho Tô Hiến Thành làm Thái phó bìnhchương quân quốc trọng sự và gia phong vương tước,uỷ thác thái tử Long Cán cho Tô Hiến Thành trước khimất

Anh Tông làm vua được 37 năm, thọ 39 tuổi, mất tháng 7năm Ất Mùi(1175)

*LÝ CAO TÔNG:(1176-1210).

Sinh ngày 6 tháng 7 năm 1173, lên ngôi tháng 7-1175

Niên hiệu: Trinh phù(1176-1185), Thiên Tư Gia 1201), Thiên Gia Bảo Hữu(1202-1204), Trị Bình LongỨng(1205-1210)

Thuỵ(1186-Anh Tông mất, thái tử Long Cán lên ngôi tức là Lý CaoTông

I Tô Hiến Thành làm phụ chính

Khi Vua Anh Tông mất, thái tử Long Cán chưa đầy 3 tuổi,bà Chiêu Linh Thái Hậu muốn lập con mình là LongXưởng nên đem vàng bặc đút lót vợ Tô Hiến Thànhnhưng Hiến Thành không chịu cứ theo di chiếu mà lậpLong Cán lên ngôi

Tô Hiến Thành giúp vua Cao Tông trị nước đến năm 1179thì mất Sử chép rằng: Khi ông ốm có quan Tham trichính sự Vũ Tán Đường ngày đêm hầu hạ đến khi bàĐỗ thái hậu là mẹ Cao Tông đến thăm và hỏi rằng ai sẽthay ông thì ông tâu rằng có quan Gián nghị đại phu TrầnTrung Tá Thái hậu hỏi rằng:’’ Vũ Tán Đường hết lòng vìông sao không tiến cử, ông tâu:’’Nếu thái hậu hỏi ngườihầu hạ giỏi thần xin cử Vũ Tán Đường còn nếu tháihậu hỏi người tài ba giúp nước thì thần xin cử TrầnTrung Tá

Tô Hiến Thành không những là người tài ba giúp nước,mà cách thờ vua thật là trung thành nên người đời sauthường ví ông như Gia Cát Lượng bên Trung Quốc

Tiếc thay, khi Tô Hiến Thành mất triều đình lại khôngtheo những lời của ông cử Đỗ Yên Di làm phụ Chính, LýKính Tu làm đế sư Triều đình có nhiều người đúng đắnnên Chiêu Linh Thái Hậu không dám mưu chuyện phếlập

II Việc trong nước

Khi Cao Tônh Thân chính thì cứ hay làm cung điện, đi sănbắn, bắt dân phục dịch khổ sở, giặc cướp nổi lênkhắp nơi Phía Bắc thì quân Tống quấy nhiễu, Nam thìquân Chiêm cướp phá Vua tôi không lo nghĩ gì đến việcnước, đua nhau ăn chơi xa xỉ, hà hiếp nhân dân, hạn hán,lụt lội, mất mùa liên miên đẩy hàng ngàn người vàocảnh đói kém

III Loạn trong nước

1 Người miền Đại Hoàn lại nổi dậy

1202, người Đại Hoàn bị bắt làm phu xây cửa ĐạiThành( thành Thăng Long) khởi loạn rủ nhau về nổi dậychống triều đình Người chỉ huy là Phí Lang Nhà Lý saiTrần Hinh đi đàn áp, sai Từ Anh Nhĩ đem quân phủ ThanhHoá ra phối hợp nhưng Từ Anh Nhĩ bị Phí Lang giết

10-1205, Đàm Dĩ Mông đem binh lính các đạo đắp mộtdãi luỹ để phòngd ngự

1205, sau khi đánh tan quân triều đình, Phí Lang đốt hànhcung Ứng Phong(Nghĩa Hưng-Nam Định), phá kho thóc, đốtnhà cửa

Tháng 8, Cao Tông phải dùng kế dụ hàng, Phí Lang rahàng Song Thực tế triều đình không kiểm soát đượcmiền Tây nam Thăng Long nữa 1207, Phí Lang lại nổidậy.

2 Loạn Đàn Thượng và Quách Bốc

9-1207, Đoàn Thượng nổi dậy ở Hồng Châu(Hải Hải Phòng) xây đắp thành luỹ, xưng vương Cao Tông pháirất nhiều quân đi đàn áp Đoàn Thượng liệu thế chốngkhông nổi liền sai người đút lót cho quan Phụng NgựPhạm Du, xin đi theo Cuộc liên minh bắt đầu từ đó

Dương-1209, Cao Tông sai Phạm Du đi coi việc quân ở châu Nghệ

A nhân đó nổi loạn Cao Tông sai Phạm Bỉnh Di đi đàn áp.Phạm Du hợp với Đoàn chủ Đoàn chủ đem quân đánhBính Di, Bỉnh Di bị thua

Tháng 2 năm1209, Bỉnh Di lại đem binh ở Đằng Châu,Khoái Châu đi đánh Phạm Du Phạm Du bỏ trốn Bỉnh Ditịch biên gia sản rồi đốt nhà Tháng 4, Bỉnh Di đánh tanquân Đoàn Thượng

Phạm Du sai người về kinh đút lót quan lại rối rằngBỉnh Di tàn ác, giết hại người vô tội và kêu oan, xin vềkinh đợi tội Cao Tông triệu Phạm Du về lại triệu cảBỉnh Di về theo Cao Tông sai bắt Bỉnh Di và con giam ởThuỷ Viên, ton giết Tướng Bỉnh Di là Quách Bốc biết,đem quân phá cửa thành voà cung Du giết Bỉnh Di rồichạy trốn cùng vua

Quách Bốc nghe tin Bỉnh Di đã chết, vào cung đem xáBỉnh Di về sa Trần Lý thống suất thuỷ binh đến rướcSảm và mẹ và hai em gái về Hải Ấp(Lưu Xá, Canh Tân,Hưng Hà, Thái Bình) Trần Lý vốn làm nghề đánh cá sautrở nên giàu có, sau đó được làm chức quan nhỏ Nhânloạn lạc, trần Lý chiếm cứ Hải Ấp Họ Trần có binhlực liền nổi dậy

Trần Lý cùng Phạm Ngu rước Sảm lên ngôi, xưng làThắng Vương Ít lâu sau, Sảm lại về Hải Ấp, lấy con gáiTrần Lý là Trần Thị Dung, dùng Đàm Dĩ Mông làm tháiuý, Nguyễn Chính lại làm Tham Tri chính sự, Trần Lýlàm Minh Tự, Tô Trung Từ làm Điện tiền chỉ huy

Trong khi đó, Cao Tông chạy lên Quy Hoá Sai Phạm Du điliên kết với Đoàn Thượng, Du bị giết

Cao Tông mất ngày 5 tháng 11 năm 1210

*LÝ HUỆ TÔNG:(1211-1225).

Sinh tháng 7 năm Giáp Dần(1194) Được lập làm thái tửtháng 1 năm Mậu Thìn(1208) Lên ngôi cuối năm CanhNgọ(1210).Niên hiệu: Kiến Gia

Cao Tông mất, Thái Tử Sảm lên ngôi tức Lý Huệ Tông

Huệ Tông lập Trần Thị Dung làm nguyên phi, Phan Lân,Nguyền Ngạnh đưa Trần Thị vào triều Tháng 7 năm

1211, Tô Trung Từ chết, quyền hành chuyển gọn sangtay họ Trần Nhân cơ hội đó, họ trần tiến binh lên đánhKhoái Châu Như vậy, năm 1211 đã hình thành 3 thế lựclớn là:

-Họ Đoàn(Hải Dương-Hải Phòng)

-Họ Trần(Thái Bình-Nam Định-Hưng Yên)

-Họ Nguyễn(Quốc Oai-Hà Tây)

Triều đình nhà Lý chỉ kiểm soát vùng xung quanh ThăngLong

Chính quyền nhà Lý tuy được phục hồi nhưng thế lựcquá yếu , triều đình phải dựa vào thế lực các địaphương Họ Trần đã khá mạnh, nhà Lý muốn diệt họTrần, dựa vào họ Đoàn, họ Đoàn đem quân đánh họTrần, Trần Tự Khánh thua, phá đê cho nước lũ tràn vàoấp, miền Khoái Châu về họ Đoàn

Trong khi đó, Tự Khánh vẫn tiếp tục đánh chiếm vùngđất để phát triển thế lực Hai lần Tự Khánh đánhbại được tướng của Đoàn Ma Lôi là Đinh Cẩm Bấy giờhọ Trần đang tìm cách liên kết với họ nguyễn để đánhhọ Đoàn 1212, Tự Khánh và Nguyễn Tự họp nhau ởTriều Đông thề”tận trung báo quốc, cùng bình hoạnloạn’’ Hai người chia nhau phạm vi chiếm cứ và hẹnnhau đến tháng 3 thì khởi binh đánh họ Đoàn

Huệ Tông truyền cho bá quan đều phải nghe Tự Khánhnhưng mặt khác thì ngấm ngầm diệt họ Trần.1213,Thái hậu sai người đi với tướng sĩ ở Phù Lạc, Bắc Giang.Đúng ngày đã hẹn, Phan Thế ở Phù Lạc, Ngô Mãi ở BắcGiang dem binh về đánh họ Trần nhưng thất bại Sau khichiếm được vùng hạ lưu sông Hồng và sông Dáy(trừĐại Hoàn), Tự Khánh đánh lên Quốc Oai Vùng này trướckia của Nguyễn Tự nhưng Tự chết, Nguyễn Cuộc lênthay Tự Khánh dụ hàng được Nguyễn Cuộc

Huệ Tông tự làm tướng đi đánh Tự Khánh nhưng khigiao chiến với quân địch từ quân triều đình chưa đánh đãtan, cánh quân của Đàm Dĩ Mông cũng thất bại HuệTông phải chạy lên Lạng Châu

Tự Khánh xin đón vua về mà không được bèn lập anhHuệ Tông là Huệ Văn vương làm vua Tháng 4 năm 1214,Huệ Văn Vương lên ngôi, cải nguyên là Càn Ninh, hiệu làNguyên vương.

Họ Đoàn tấn công Nguyễn Nộn là tướng của TựKhánh Hai bên đánh dữ dội, Nguyễn Nộn giết đượcĐoàn Nguyễn Lúc này, Đỗ Bị là tướng ở Cam Giá,Nguyễn Nộn ở Bắc Giang phản Tự Khánh Tự Khánhđón vua mới xuông Lý Nhân(Hà Nam)

Cục đất nước chia thành 3 thế lực: phía bắc làNguyễn Nộn, phía đông là Đoàn Thương, phía nam làTrần Tự Khánh

1214, Huệ Tông chạy đến Bình Hợp Đôc Tế Năng giúpTự Khánh lấy lại Bình Hợp, Tự Khánh phá Thăng Long,Huệ Tông phải ở lều tranh

4-1216, các tướng phải lại trièu đình, Huệ Tông lại phảinương nhờ họ Trần Tự Khánh rước vua sang Cứu Liên,Nguyên Vương bị phế làm Huệ Văn Vương Anh em họtrần chiếm hết các chức vụ quan trọng trong triềuđình

6-1217, Đoàn Thượng ra hàng, thu phục được Đoàn VănLôi Thế là họ trần trừ được một thế lực lớn

Tự Khánh đánh thắng Đỗ Bị, thu phục Hồng

Châu.5-1220, Tự Khánh lấy được miến Thái Nguyên, Vĩnh Phúc.Huệ Tông không có con trai 7-1225, Huệ Tông nhường ngôicho Chiêu Thánh công chúa Lý Phật Kim Huệ Tông đi tu ởchùa Chân Giáo

*LÝ CHIÊU HOÀNG.(1225)

Sinh vào tháng 9 năm Mậu Dần(1218) Được lập làmthái tử và được truyền ngôi Niên hiệu: Thiên ChươngHữu Đạo

Lúc này quyền đều nằm trong tay Điện Tiền chỉ huy sứTrần Thủ Độ 11-1-1226, dưới sự chỉ huy của Trần ThủĐộ, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần

Cảnh, lập ra triều Trần Lý Chiêu Hoàng lui về làmHoàng hậu

Đời sau xem sử ba đời vua Lý Thâi Tổ, Lý Thâi Tông, Lý Thânh Tông kế tụcnhau, từ việc sửa trị, đânh dẹp câc cât cứ trong nước tới việc diễu võ với phươngbắc, ra uy với phương nam - những việc lăm đó đều đặn thu được thănh tựu,không hề thất bât, suy bại; vua sau đê thay nhưng vua trước như thể vẫn còn;nước Đại Cồ Việt trở thănh Đại Việt tuần tự đi lín không bị suy sút, thua thiệt.Điều đó cho thấy một chính sâch, tư tưởng nhất quân của câc vua Lý Cả ba vuađầu tiín của nhă Lý đều có tăi văn võ kiím toăn, kính Phật yíu dđn, tuổi thọcũng xấp xỉ nhau Ba vị vua Lý năy lă những người đặt nền tảng cho một nhă Lýtồn tại bền vững hơn 200 năm, lă triều đại đầu tiín truyền nối được lđu dăi tronglịch sử Việt Nam, chấm dứt thời kỳ đất nước liín tục thay đổi, 6 dòng họ thaynhau cai trị thời thế kỷ 10 Nhă Lý xâc lập được bộ mây nhă nước phong kiếnquy củ, nề nếp, đưa đất nước văo thời kỳ phât triển ổn định

Lý Nhđn Tông lă vua trị vì lđu nhất trong lịch sử Việt Nam (56 năm) Võ côngđânh bại cuộc xđm lăng của nhă Tống trín sông Như Nguyệt thời Lý Nhđn Tôngthực chất lă của những người phụ chính mă đội ngũ năy được trưởng thănh dướithời Thânh Tông, do Thânh Tông cất nhắc, trọng dụng Người theo thuyết nhđnquả của đạo Phật có thể cho rằng việc lăm thất đức của thâi hậu Ỷ Lan (sât hạihoăng thâi hậu Thượng Dương vă câc cung nữ của Thânh Tông) khiến vua conphải trả giâ tuyệt tự

Từ thời Nhđn Tông trở về sau, liín tiếp câc vua Lý kế nghiệp đều thơ ấu, đócũng lă điều không may cho nhă Lý Nhờ nền móng vững chắc do ba đời vuađầu tiín xđy dựng, cơ nghiệp nhă Lý tiếp tục được duy trì, nhưng câc phụ chínhđời sau như Đỗ Anh Vũ, Đỗ Kính Tu, Đăm Dĩ Mông không thể sânh được vớithâi hậu Ỷ Lan, Lý Thường Kiệt, Lý Đạo Thănh Tô Hiến Thănh tăi năng nhưngkhông thể sống mêi để dìu dắt vua Cao Tông trở thănh một vua Nhđn Tông thứhai Sau khi Hiến Thănh mất, nhă Lý trượt dốc không có ai đứng ra cứu vênđược Tới khi họ Trần văo triều phụ chính, việc nhă Lý bị thay thế trở nín khôngđảo ngược được Do nhă Nam Tống khi đó cũng đê yếu mòn nín suốt thời giansuy vong của nhă Lý tới khi chuyển ngôi cho nhă Trần, Việt Nam không bị nướclâng giềng lớn ở phương bắc nhòm ngó như câc thời cuối Trần đầu Hồ vă cuối

Lí đầu Mạc sau năy

NHÀ TRẦN

*TRẦN THÁI TÔNG:(1225-1258).

Sinh 17 thâng7 năm 1218 Ngày 11-1-1226 lên ngôi Niênhiệu: Kiến Trung(1225-1237), Thiên Ứng Chính Bình(1238-1250), Nguyên Phong(1251-1258)

Trần Cảnh được Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi và lên ngôivua tức Trần Thái Tông

I Thái Sư Trần Thủ Độ

1-1226, Trần Thái Tông phong cho Trần Thủ Độ làm Thái

sư thông quốc hành quân chinh thảo sự Thủ Độ làngười trực tiếp điều khiển cuộc nhường ngôi cho TháiTông Bấy giờ, Thái Tông mới 8 tuổi nên quyêng hành đầunằm cả ở Trần Thủ Độ Trần Thủ Độ là một đại côngthần của nhà Trần nhưng là một tay gian ác với nhà Lý.Thủ Độ bức tử Huệ Tông rồi còn diệt các tông thấtnhà lý Nhân việc nhân tổ họ Trần tên là Lý nên bắtmọi người trong nước mang họ lý đều phải đổi thànhhọ Nguyễn

Thủ Độ lại rất có công trong việc kháng chiến chốngquân Mông Cổ lần I

II Việc sửa sang trong nước

1 Tổ chức chính quyền trung ương và địa phương

Triều đình:

+Bộ phận trung khu:

Đứng đầu trung khu là quan chức mang danh hiệu TamThái(Thái Sư, Thái Phó, Thái Bảo), Tam Thiếu(Thiếu Sư,Thiếu Phó, Thiếu Bảo) và Tam Tư Chức cụ Tể Tướngthời Trần chỉ có thân vương mới làm được Chức vụbên dưới là Tham Tri Chính Sự và nhiều khi mang danhTả Hửu Bộc Xạ kmf them hai chữ ‘’Nhập Nội’’

Quan võ thì có: Đô nguyên soái, phó đô nguyên soái, đạitướng thì có tôn thất mới nắm giữ, chức Phiêu kỵtướng quân thì có hoàng tử mới nắm giữ

-Binh: phụ trách quân sự

-Hình: phụ trách tư pháp

-Công: phụ trách xây dựng chế tạo

Cơ quan văn phòng của triều đình gọi là Hàn Lâm ViệnNgoài các cơ quan trên còn có Quốc sử viện( Phụ tráchđầu tiên là Lê Văn Hưu), Quốc tử giám( giảng dạy cáchoàng tử) Còn có Thái Y viện và tôn nhân phủ

Các vương hầu đều được ban cho một vùng đất gọi làThái Ấp và được quyền mộ quân đội riêng Bởi thế mà

sau này ta có trên 20 vạn quân để chống giặc Nguyên

Mông-Nhà Trần thực hiện chế độ Thái Thượng Hoàng: Cácvua chỉ làm một số năm và nhường ngôi sớm cho con vàlui về Tứ Mặc(thánh phố Nam Định) giữ tư cách cốvấn Ở Tứ Mặc cũng có một triều đình như ở ThăngLong Quyền hạn của Thái Thượng Hoàng rất lớn, khôngchỉ định người con kế vị mà còn có quyền truất bỏ ngôivua, hạn chế sự độc đoán như vua đương quyền, gópphần củng cố chính quyền triều Trần

Các chức quan trong triều thì phần lớn người nắm giữlà tôn thất, về sau có nhiều người khác họ làm quan totrong triều Quan lại bấy giờ cứ 10 năm không phạm tội

gì thì được thăng một hàm, cứ 15 năm thì lêm mộtchức

1236, Thái Tông quy định lương bỗng cho văn võ bá quantriều đình đến địa phương kể cả quan coi lăng 1244, nhànước điều chỉnh lại một lần nữa

Rút kinh nghiệm của nhà Lý, nhà Trần đặt lệ chỉ đượckết hôn với những người trong hoàng tộc, nên anh emtrong nhà cứ lấy lẫn nhau làm trái với lẽ thường nhưngthế thì hoàng tộc mới vững mạnh

Địa phương:

1240, Thái Tông đổi 12 lộ của nhà Lý thành 24 lộ

+Thiên Trường(Nam Hà)

+Long Hưng(Thái Bình)

+Bắc Giang(Bắc Ninh-Bắc Giang)

+Hải Đông(Quảng Ninh-Hải Dương)

+Hoàng Giang(Phần Hà Nam)

+Diễn Châu(Bắc Nghệ An)

Đứng đầu lộ thì có An phủ sứ và phó sứ, thông phán,tri phủ Ngoài ra còn có Hà đê sứ(coi việc đê điều), Thuỷlộ đê hình(coi giao thông thuỷ lộ) Dưới phủ lộ là châu,huyện

Dân đinh thì chia ra 3 hạng

+Tiểu hoàng nam; 17 tuổi

+Đại hoàng nam: 20 tuổi

+Lão hạng: 60 tuổi

2 Quân đội

Quân chủ lực gồm có cấm quân và quân các lộ Quân ởđồng bằng gọi là chính binh, miền núi là phiên binh.

Cũng như thời Lý, nhà Trần thi hành chế độ ‘’ngụ binh

4 Pháp luật

1230, Thái Tông sai biên soạn bộ luật Quốc triều hìnhluật Bộ hình luật này không còn nữa, theo một số ghichép về sau cho biết:

Đại quý tộc phạm tội thì bị xử nhẹ hơn dân thường.Luật bắt gia nô phải thích hiệu của chủ vào trán, nếukhông có thì coi là giặc cướp, nhẹ thì sung làm quan nômà nặng thì làm nô tì Nô tì không có quyền kết hôn vớiquý tộc Trong nước đặt một cái lầu khi có ai kêu ca, tốcáo việc gì thì đến đánh vào chuông

Ngoài ra theo luật thì kẻ giết người phải đền mạng, aibắt được kẻ gian dâm thì được phép giết, dâm phuđược chuộc 300 quan tiền, dâm phụ thì bắt làm nô tìcho nhà chồng Chế độ tư hữu ruộng đất được bảovệ nghiêm ngặt Tội ăn cướp bị xử chém Tội trộmcắp lần đầu phạt 80 trượng, thính vào mặt hai chữ

‘’phạm đạo’’, đồ vật mất phải đền gấp 9 lần Lần 3thì bị giết

Việc mua bán chuyển nhượng và gán vợ con là hợppháp.

1237, triều đình quy định cụ thể ‘’chúc thư văn khế’’,nếu là giấy tờ về ruộng đất, vay mượn thì làm chứng

in tay ở 3 dòng sau

III Kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất

1 Vài nét về đế quốc Mông Cổ

Đầu thế kỷ XIII, quốc gia Mông Cổ thống nhất, quânMông Cổ liên tiếp xâm lược và thống trị nhiều quốc giachâu Á, châu Âu Dân nước Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào nhakinh hoàng vì cái tên Tác Ta, từ mà người ta chưu từngbiết tới cái tên đó Thậm chí ở Đức xuất hiện bài cầunguyện’’Chúa cứu vớt chúng con dưới sự cuồng bàocủa Tác Ta’’ Và nước ta cũng không thể thành ngoại lệ,phải chống lại trước sự xâm lược của chúng

2 Kháng chiến bùng nổ

1251, vua Mông Cổ là Mông Ke ráo riết chuẩn bị xâmlược Trung Quốc 1252, tướng Mông Cổ là Hốt Tất Liệtđược lệnh đánh chiếm nước Đại Lý rồi lấy đó làmbàn đạp tấn công Đại Việt

Theo kế hoạch định trước, tướng Ngột Lương Hợp Thaiđược lệnh chỉ huy quân đánh nước Đại Lý rồi chiếmĐại Việt và từ đó đánh lên phía Nam Trung Quốc

Sau khi chiếm được Đại Lý, quân số của Ngột LươngHợp Thai chỉ còn 2 vạn, chúng dùng thêm 2 vạn quân củatên vua đầu hàng Như vậy quân số của chúng tăng lên 4vạn

Quân Mông Cổ 3 lần cử sứ sang dụ hàng nước ta nhưngcả ba lần sứ giả đầu không thấy trở về

9-1257, Chủ trại Quy Hoá cho người vể báo triều đình,Thái Tông điều quân thuỷ bộ lên biên giới và ra lệnh chocả nước khẩn trương chuẩn bị đánh giặc

Không thấy sứ giả về, Ngột Lương Hợp Thai sai TriệtTriệt Đô và một tướng khác chia quân làm hai đạo tiếntheo tả ngạn và hữu ngạn sông thao Hai đạo quân nàychỉ là hai đạo quân đi trước thăm dò, dẫn đường Theosau là đạo quân của con trai Ngột Lương Hợp Thai là AThuật Và cuối cùng là đạo quân do Ngột Lương HợpThai chỉ huy theo sau

1-1258, hai đạo quân Mông Cổ đi trước cùng đến hộiquân ở Bạch Hạc Sau đó chúng theo đường bộ vềThăng Long Đến vùng Bình Lệ Nguyên(Bình Xuyên-VĩnhPhúc) nơi có sông Cà Lồ chắn ngang Vua Trần lập phòngtuyến chặn giặc ở đây

Thấy quân ta, A Thuật cho người quay lại báo tin choNgột Lương Hợp Thai Hắn thúc quân tiến xuống 17-1-

1258, chúng kéo đến vùng Bình Lệ Nguyên

Ngột Lương Hợp Thai chia quân làm 3 đợt Đội tiềnphong do Triệt Triệt Đô chỉ huy qua trước Ngột LươngHợp Thai chỉ huy trung quân theo sau Cuối cùng là AThuật chỉ huy hậu quân theo sau

Quân địch sang sông thì bị quân ta chặn đánh quyết liệt.Tướng Lê Tần dũng cảm thúc ngựa vào trận giặc

Địa hình vùng Bình Lệ Nguyên khá thích hợp cho việc kịbinh địch phát huy sở trường của chúng Trận địa của ta

bị lấn dần Quân ta rời trận địa đến sách Cụ Bản thìcó viện binh của tướng Phạm Cụ Chích đến Phạm CụChích đem quân chặn địch và ông đã hi sinh nhưng quânTrần đẫ rút lui an toàn Nhà vua xuống thuyền ở bếnLãng Mĩ, quân Mông Cổ đứng trên bờ bắn theo, Lê Tầnlấy ván thuyền che cho vua Kế hoạch cướp thuyền,bắt sống vua Trần hoàn toàn thất bại Ngột LươngHợp Thai nổi giận đổ mọi tội lỗi lên Triệt Triệt Đô.Hắn hỏng sơ tự tử

18-1-1258, vua Trần cho phá cầu Phù Lỗ và bố trí thếtrận chặn địch Đến cầu Phù Lỗ, Ngột Lương Hợp Thaithúc quân vượt sông Quân ta lui về Thăng Long Cố thủkhông được, triều đình quyết định lui về sông ThiênMạc(Duy Tiên-Hà Nam)

Quân Mông Cổ tiến vào Thăng Long trống vắng, chúngsục sạo tìm thấy ba người sứ Mông Cổ bị trói, mở ra

thì một người đã chết Chúng điên cuồng tàn phá kinhthành và lùng bắt những người còn sót lại

Về phía giặc, chúng bị khó khăn về hậu cần, chúngđánh ra các vùng xung quanh kinh đô hòng cướp bóc lươngthực nhưng bị các nhân dân hương ấp chống lại quyếtliệt Chỉ sau mấy ngày vào Thăng Long, quân Mông Cổhoàn toàn mất hết nhuệ khí chiến đấu Ngột LươngHợp Thai và bọn tướng lĩnh đều hốt hoảng đến cựcđiểm Nắm vững thời cơ, quân Trần quyết định tấncông giải phóng Thăng Long

29-1-1258, Thái Tông cùng nhiều tướng lĩnh đem binhthuyền phản công ở bến Đông Bộ Đầu( Bến sông Hồngtừ khoảng dốc Hàng Than đến dốc Hoè Nhai, quận BaĐình Hà Nội)

Địch bị đánh bất khỏi kinh thành Địch rút theo đường cũvề Vân Nam Đến Quy Hoá lại bị quân của Hà Bổngchặng đánh Chúng hốt hoảng về nước không dám nghĩđến chuyện cướp bóc, nhân dân mỉa mai gọi chúng là ‘’giặc Phật’’

Ngột Lương Hợp Thai chạy đến Aïp Xích( Côn Minh) Đợtviễn chinh của quân Mông Cổ đến đây là thất bại Cánhquân này của Ngột Lương Hợp Thai không lớn nhưng cóđến 50 thân vương và nhiều tướng tài mà chỉ ở ThăngLong được 9 ngày

Mãi đến cuối thế kỉ XIII, Trần Nhân Tông- anh hùngchống Mông Nguyên còn viết:

Bạch đầu quan sĩ tạiVảng thuyết Nguyên PhongDịch là:

Người lính già tóc bạcKể mãi chuyện Nguyên Phong

Thái Tông truyền ngôi cho con ngày 24-2 Mậu Ngọ (1258).Mất ngày 4 thâng 5 năm 1277, làm vua được 33 năm, ởngôi thái thượng hoàng được 19 năm thọ 59 tuổi

*TRẦN THÁNH TÔNG:(1258-1278).

Sinh ngày 11 tháng 10 năm 1240, lên ngôi ngaỳ 24-2 năm

1258 Niên hiệu: Thiệu Long(1258-1272), Bảo 1278)

Phù(1273-Thái tử Hoảng lên nối ngôi tức vua Thánh Tông

I Việc chính trị

Thánh Tông là một ông vua nhân từ trung hậu ở với anh

em họ hàng rất tử tế Thường hay nói rằng:’’ Thiên hạlà của ông cha để lại, nên để cho anh em cùng hưởngphú quý chung ‘’ Rồi cho các hoàng thân vào nội điện ,cùng ăn một mâm, cùng nằm một giường, chỉ khi nào cóbuổi chầu thì mới theo thứ tự mà thôi

1267, Thánh Tông lập thêm quân đội Toàn Kim Cương Đô,Chân Thượng Đô, Cấm vệ thuỷ dạ xoa đô, Chân Kim Đô.Đứng đầu là các đại tướng

1262, Thánh Tông ra lệnh cho các lộ chế tạo vũ khí vàchiến thuyền , quân thuỷ, bộ tập trận ở bãi sông BạchHạc đẻ đối phó với sự xâm lược của Mông Cổ

Thánh Tông cho hoàng đệ mình là Trần Ích Tắc là mộtngười hay chữ mở học đường để những người văn sĩhọc tập Danh nho Mạc Đĩnh Chi cũng học trường ấymà ra Trong đời Thánh Tông không có giặc giã gì cả

Bấy giờ, Lê Văn Hưu là làm xong bộ Đại Việt Sử Kýchép từ Triệu Võ Vương đến Lý Chiêu Hoàng Bộ sửnày làm từ đời vua Thái Tông đến năm 1272 mới xong.Nước ta có quốc sử khởi đầu từ đó

II Thời kỳ đấu tranh ngoại giao với Mông Cổ

Nước tuy được yên nhưng việc giao thiệp với Mông Cổngày càng khó thêm Mông Cổ đã lấy được nhad Tốngrồi, tuy bị đánh thua lần đầu chỉ chực lấy An Namnhưng trong nước chúng vẫn chưa yên nên chúng muốndụ hàng vua ta để khỏi dùng can qua

Vậy cứ vài năm lại cho sứ sang sách nhiễu điều nọđiều kia, và dụ vua ta sang chầu nhưng vua ta không sang.Chúng bắt ta phải cống các nho sĩ, thầy thuốc, thầybói, thầy toán số mỗi hạng 3 người cùng với các sảnvầt lạ, vàng bạc Vua Mông Cổ lại đặt quan Đạt hoa lỗxích để giám trị các quận nước ta

Thánh Tông tuy bề ngoài chịu thần phục, nhưng biết ýchúng nên ngày đêm tu binh dụng võ phòng chiến tranh

1266, sứ Mông Cổ sang, Thánh Tông sai quan đáp lễ và xinđừng bắt cống các thứ ở trên Vua Mông Cổ chịu nhưngbắt phải chịu 6 điều khác:

1 Vua phải thân vào chầu

2 Phải cho con em sang làm tin

3 Biên sổ dân sang nộp

4 Phải chịu việc binh dịch

5 Phải nộp thuế má

6 Vẫn cứ đặt quan giám trị

Vua ta không chịu Không khuất phục được ta bằngngoại giao, nhà Nguyên quyết cử binh sang đánh

Ngày 22-10 năm Mậu Ngọ(1278) thì truyền ngôi cho con làKhâm rồi lên làm Thái Thượng Hoàng Ở ngôi 20 năm, làmThái Thượng Hoàng được 12 năm Mất ngày 3 thâng 7năm 1290, thọ 50 tuổi

TRẦN NHĐN TÔNG (1278 - 1293)

Trần Nhđn Tông tín thật lă Trần Khđm Sinh ngăy 7 thâng 12 năm 1258 Línngôi ngăy 8 thâng 11 năm 1278 Niín hiệu: Thiệu Bảo ( 1279-1285), TrùngHưng ( 1285-1293)

Ngoăi ra, quđn Ai Lao thường hay quấy nhiễu biín giới, bởi vậy năm 1290nhăvua phải thđn chinh đi đânh dẹp

II\ Săi Thung sang sứ Đại Việt

Ngay sau khi Nhđn Tông lín ngôi vua, nhă nguyín sai lễ bộ thượng thư SăiThung đến kinh thănh trânh rằng Nhđn Tông tự lập ngôi vua vă phải sang chầuthiín triều Vua sai đại thần đón tiếp hắn không đâp lễ, mời tiệt hắn không thỉmđến

Năm Nhđm Ngọ(1282), sứ nhă nguyín lại sang, Nhđn Tông đănh phải sai chú

họ lă Trần Di Âi cùng Lí Tuđn, Lí Mục đi thay mình Vua Nguyín bỉn lập Trần

Di Âi lăm An Nam quốc vương vă sai Săi Thung dẫn bọn ấy về nước Hay tin,Nhđn Tông sai quđn lín đânh tan tâc lũ nghịch thần Thấy không thể khuất phụcđược nhă Trần bằng ngoại giao, nhă Nguyín quyết chí dùng vũ lực

III\ Khăng chiến chống quđn Nguyín lần 2

1\ Bối cảnh

Năm 1258, quđn Mông Cổ từng từng thất băi ở Đ ại Vi ệt tìm câch mở mộthướng từ phía Nam để đânh văo lênh thổ Nam Tống

Năm 1279, Nam Tống hoàn toàn bị Đại Nguyên thôn tính Tháng 8 năm này,hoàng đế nhà Nguyên là Hốt Tất Liệt ra lệnh đóng thuyền chiến chuẩn bị đánhĐại Việt và Nhật Bản

Ngày 27 tháng 11 năm 1281, nhà Nguyên thành lập An Nam tuyên úy ty và cử

Buyan Tamur làm An Nam tuyên úy sứ đô nguyên soái, Sài Thung và Qugarlàm phó Khoảng đầu tháng 1 năm 1282, Sài Thung được lệnh đem hơn 1.000quân người Hán trong quân đội Nguyên hộ tống Trần Di Ái về Đại Việt làmvua Tuy nhiên, vua Trần Nhân Tông đã cho người đón đánh khiến Trần Di Ái

sợ trốn về nước Nguyên, chỉ còn Sài Thung sang

Sau những sự kiện này, quan hệ ngoại giao vốn bằng mặt nhưng không bằnglòng giữa hai nước suốt từ năm 1258 trở nên căng thẳng với ít nhân nhượng.Nhà Trần nhiều lần từ chối các yêu cầu của nhà Nguyên như việc vào năm 1283

nhà Nguyên yêu cầu nhà Trần giúp binh lương cho việc chinh phạt ChiêmThành Không những vậy, Đại Việt còn gửi quân sang chi viện cho ChiêmThành Còn Sài Thung thực hiện một thái độ cư xử hống hách ngay giữa triềuđình nhà Trần

Ngày 21 tháng 7 năm 1284, Hốt Tất Liệt phong một người con trai của mình tên

Toghan (Thoát Hoan)[8] làm Trấn Nam vương Ariq Qaya, viên tướng xuất sắc

người Uigur của nhà Nguyên, được chọn làm phó cho Thoát Hoan, và đượcphong là An Nam hành trung thư tỉnh tả thừa tướng Các tướng lĩnh đáng chú ýkhác của đội quân Nguyên là Lý Hằng - viên tướng xuất sắc người Tây Hạ củanhà Nguyên, Koncak (người Uzbek), Bolqadar, Satartai, Mangqudai, Naqai, cáctướng người Hán là Lý Bang Hiến, Tôn Hựu, Tôn Đức Lâm, Lưu Thế Anh, LưuKhuê, Nghê Nhuận Đặc biệt, nhà Nguyên sai Tangutai đến Chiêm Thành đểtruyền lệnh của vua Nguyên điều đạo quân Nguyên chinh phạt Chiêm Thànhsang chiến trường Đại Việt Đạo quân này lúc xuất phát từ Quảng Đông điChiêm Thành gồm 20 vạn quân do Toa Đô chỉ huy Không rõ sau mấy nămchiến đấu với Chiêm Thành trong điều kiện đói khát, quân số của đạo quân nàykhi vào Đại Việt là bao nhiêu

Về phía Đại Việt, các vương tôn nhà Trần được lệnh tuyển thêm quân vào cáclực lượng riêng của mình Quân đội liên tục được tập trận Cuối tháng 11 đầutháng 12 năm 1282, ngay sau khi nhận được tin tình báo về ý đồ của nhàNguyên, vua Trần đã triệu tập một hội nghị quân sự tại Bình Than để "bàn kế

đánh phòng" và "chia quân giữ nơi hiểm yếu" Tất cả các tướng lĩnh phạm tội,như Trần Khánh Dư, đều được tha tội để đến hội nghị bàn việc

Trần Quốc Tuấn đã viết Hịch tướng sĩ để nâng cao tinh thần của cán bộ chiến sĩ.Nhiều chiến sĩ Đại Việt đã săm hai chữ Sát Thát (Sát nghĩa là "giết", còn Thátchỉ người Mông Cổ) vào tay để thể hiện quyết tâm chiến đấu của mình

Đến tháng Chạp năm Giáp Thân (tháng 1 đầu tháng 2 năm 1285), Thái thượnghoàng Trần Thánh Tông đã mời những bậc tuổi cao có uy tín trong cả nước vềđiện Diên Hồng ở kinh đô Thăng Long để trình bày chủ trương của triều đình

Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng khi được vua hỏi có nên đánh lại quânNguyên hay không, thì các phụ lão đã "vạn người cùng nói như từ một miệng":

"Đánh!" Còn Nguyên sử đã chép lại việc quân Nguyên sau này khi vào Đại Việt

đi qua các địa phương đã thấy các thông báo của triều đình Đại Việt cho dânchúng rằng "Tất cả các quận huyện trong nước, nếu có giặc ngoài đến, phải liềuchết mà đánh, nếu sức không địch nổi thì cho phép lẩn tránh vào rừng núi,không được đầu hàng."

Trần Quốc Tuấn được phong làm Quốc công tiết chế, thống lĩnh tất cả các lựclượng vũ trang của Đại Việt Trần Quang Khải được phong chức Thượng tướngthái sư Quân đội Đại Việt được điều động rất đông lên phòng ngự ở biên giới,nhất là ở khu vực Lạng Sơn ngày nay Bản doanh của Trần Quốc Tuấn đóng ở ảiNội Bàng

*Tông thất, tướng sĩ nhà Trần hàng nhà Nguyên

Người đầu tiên là Trần Di Ái, em vua Trần Thái Tông, chú vua Trần ThánhTông Di Ái được cử đi sứ nhà Nguyên, được Hốt Tất Liệt phong luôn làm AnNam quốc vương để có cớ đưa "vua mới" về nước Di Ái bị quân Trần đón đánh

ở đầu địa giới phải bỏ chạy

Người thứ hai là Trần Ích Tắc, con thứ của Trần Thái Tông, em của Trần ThánhTông Ích Tắc có tài, vẫn còn có ý tranh đoạt ngôi trưởng đích Khi quânNguyên Mông tiến sang, ngày 15 tháng 3 năm 1285, Ích Tắc đem cả gia đìnhtheo hàng, với hy vọng được lập làm vua

Quân Nguyên thất bại chạy về nước, Ích Tắc được đưa về Trung Quốc và được

Hốt Tất Liệt, phong làm An Nam Quốc vương và chờ ngày đưa trở về nước Hai

năm sau (1287), Ích Tắc theo Thoát Hoan sang Đại Việt lần thứ ba

Một tông thất họ xa khác là Chương hiến hầu Trần Kiện phục vụ dưới quyềnTrần Ích Tắc cùng theo Ích Tắc hàng Nguyên Khi quân nhà Trần phản côngđánh chiếm lại Thăng Long, quân Nguyên bỏ chạy về nước Trần Ích Tắc vàTrần Kiện chạy theo Thoát Hoan lên biên giới Trần Kiện bị tướng người Tày ởchâu Ma Lục (Lạng Sơn) là Nguyễn Thế Lộc bắn tên độc, chết tại trận[59]

5\ Diễn biến

Quân Nguyên chia làm 3 đạo tiến đánh Đại Việt Đạo chủ lực do Thoát Hoan vàAriq Qaya chỉ huy từ Ninh Minh tiến vào Lộc Châu (nay là Lộc Bình, LạngSơn) Ngày 27 tháng 1 năm 1285 (dương lịch), đạo quân này chia làm 2 mũi tiếnquân, một do Bolqadar chỉ huy theo đường Khâu Ôn (nay là Ôn Châu, LạngSơn), một do Satartai và Lý Bang Hiến chỉ huy đi theo đường núi Cấp Lĩnh (tức

là từ Lộc Bình đi Sơn Động ngày nay) Đại quân của Thoát Hoan đi sau mũi thứhai của Satartai và Lý Bang Hiến Chống lại đạo quân thứ nhất này của quânNguyên là lực lượng chủ lực của quân Trần do đích thân Trần Quốc Tuấn chỉhuy

Đạo thứ hai chỉ gồm hơn 1 nghìn quân Mông Cổ và Vân Nam do Nasirud Din từVân Nam vào Đại Việt qua vùng Tuyên Quang tiến theo sông Chảy Vị chỉ huyquân Trần ở vùng này là Trần Nhật Duật Đạo thứ ba là đạo quân đang chiến đấu

ở Chiêm Thành do Toa Đô chỉ huy, tiến vào Đại Việt muộn hơn hai cánh trên,vào khoảng tháng 3 dương lịch, từ phía Nam