Bài giảng Kiểm toán

Nh ng thông tin này có th là nh ng thông tin v tài chính ho c phi tài chính... Báo cáo doanh thu c.. Bài gi ng ki m toán... Sau đây là hai cách phân lo i b ng ch ng ki m toán... thì tính

KI M TOÁN

(Dùng cho sinh viên h đào t o đ i h c t xa)

L u hành n i b

HÀ N I - 2007

KI M TOÁN

Biên so n : THS INH XUÂN D NG

L I NÓI U

Trong n n kinh t th tr ng, ho t đ ng ki m toán đã tr thành nhu c u t t y u đ i v i

ho t đ ng kinh doanh và nâng cao hi u qu qu n lý c a các doanh nghi p trong quá trình c nh tranh và h i nh p

V i m c đích cung c p nh ng ki n th c chung v Ki m toán và Ki m toán n i b trong doanh nghi p Môn h c Ki m toán đ c biên so n là m t môn thu c chuyên ngành trong ch ng trình đào t o chuyên ngành Qu n tr kinh doanh Môn h c không ch cung c p cho sinh viên

nh ng ki n th c c b n mang tính lý lu n mà còn giúp sinh viên n m đ c nh ng ph ng pháp, trình t , th t c… c a ki m toán nói chung và t ch c ki m toán n i b trong doanh nghi p nói riêng

Bài gi ng đ c biên so n v i s tham gia c a các tác gi :

1 Th c s inh Xuân D ng - Tr ng b môn Tài chính K toán Khoa QTKD BCVT1,

CH NG I: T NG QUAN V KI M TOÁN

Ch ng này nh m gi i thi u nh ng ki n th c c b n nh t v ki m toán bao g m: b n ch t

c a ki m toán, ch c n ng c a ki m toán đ ng th i nêu ra nh ng lo i ki m toán khác nhau c n c vào các tiêu th c phân lo i Ch ng 1 còn cung c p nh ng ki n th c đ h c viên có nh ng nh n

đ nh ban đ u v v trí c a ki m toán trong ho t đ ng c a doanh nghi p c ng nh trong n n kinh t

qu c dân Có nhi u h c viên th ng quan ni m ch c n ng ki m toán hoàn toàn gi ng nh ch c

n ng ki m tra, tuy nhiên khi nghiên c u n i dung ch ng 1, yêu c u đ i v i h c viên không ch

hi u đ c nh ng v n đ chung v ki m toán mà qua đó c n phân bi t đ c ch c n ng ki m toán

v i ch c n ng ki m tra

1.1 B N CH T C A KI M TOÁN

Ki m toán (Audit) ngu n g c t la tinh “Audire” ngh a là “Nghe” Hình th c ban đ u c a

ki m toán c đi n là vi c ki m tra và th c hi n b ng cách ng i đ c báo cáo đ c to lên cho m t bên đ c l p nghe và ch p nh n Thu t ng “ki m toán” th c s m i xu t hi n và s d ng Vi t Nam t nh ng n m đ u c a th p k 90 Khái ni m ki m toán hi n nay v n ch a có s th ng nh t

gi a các qu c gia, sau đây là khái ni m v ki m toán m t s n c

Anh ng i ta khái ni m: “Ki m toán là s ki m tra đ c l p và là s bày t ý ki n v

nh ng báo cáo tài chính c a m t xí nghi p do các ki m toán viên đ c b nhi m đ th c hi n

nh ng công vi c đó theo đúng v i b t c ngh a v pháp lý nào có liên quan”

M , các chuyên gia ki m toán khái ni m: “Ki m toán là m t quá trình mà qua đó m t

ng i đ c l p, có nghi p v t p h p và đánh giá v thông tin có th l ng hoá có liên quan đ n

m t th c th kinh t riêng bi t nh m m c đích xác đ nh và báo cáo m c đ phù h p gi a thông tin

có th l ng hoá v i nh ng tiêu chu n đã đ c thi t l p”

T i C ng hoà Pháp ng i ta có khái ni m: “Ki m toán là vi c nghiên c u và ki m tra tài kho n niên đ c a m t t ch c do m t ng i đ c l p, đ danh ngh a g i là ki m toán viên ti n hành đ kh ng đ nh nh ng tài kho n đó ph n ánh đúng đ n tình hình tài chính th c t , không che

d u s gian l n và chúng đ c trình bày theo m u chính th c c a lu t đ nh”

Các khái ni m trên tuy có khác nhau v t ng Song t u chung l i bao hàm n m y u t

c b n sau:

1 B n ch t c a ki m toán là vi c xác minh và bày t ý ki n ây là y u t c b n chi

ph i c quá trình ki m toán và b máy ki m toán

2 i t ng tr c ti p c a ki m toán là các báo cáo tài chính c a các t ch c hay m t

th c th kinh t Thông th ng các báo cáo tài chính là b ng cân đ i k toán, báo cáo

k t qu kinh doanh, báo cáo l u chuy n ti n t

3 Khách th c a ki m toán đ c xác đ nh là m t th c th kinh t ho c m t t ch c (m t

c quan thu c chính ph , m t doanh nghi p hay m t cá nhân kinh doanh )

4 Ng i th c hi n ki m toán là nh ng ki m toán viên đ c l p v i khách th ki m toán

có nghi p v chuyên môn và đ c c quan có th m quy n ch ng nh n

5 C s đ th c hi n ki m toán là nh ng lu t đ nh, tiêu chu n hay chu n m c chung

Nh ng khái ni m trên cho th y khá đ y đ v nh ng đ c tr ng c a ki m toán Tuy nhiên

nh ng quan đi m này m i ch nhìn nh n trên giác đ ki m toán tài chính v i đ i t ng ch y u là các báo cáo tài chính do ki m toán viên đ c l p ti n hành trên c s các chu n m c chung

M t s quan đi m khác cho r ng: Ki m toán đ ng ngh a v i ki m tra k toán, nó th c hi n

ch c n ng rà soát các thông tin và ch ng t k toán đ n t ng h p cân đ i k toán ây là quan

đi m mang tính ch t truy n th ng trong đi u ki n ki m tra ch a phát tri n và trong c ch k

ho ch hoá t p trung Trong n n kinh t th tr ng, ng i quan tâm đ n thông tin k toán không

ch có nhà n c mà còn có các nhà đ u t , nhà qu n lý, khách hàng và ng i lao đ ng Vì v y công tác ki m tra k toán c n đ c th c hi n r ng rãi, đa d ng, song l i th t khoa h c, khách quan trung th c, đ s c thuy t ph c và t o lòng tin cho ng i quan tâm Trong đi u ki n đó vi c tách

nh ng ng i quan tâm đ n tài li u k toán

2 Ki m toán quy t c: H ng vào vi c đánh giá tình hình th c hi n các th l , ch đ ,

lu t pháp c a đ n v ki m tra trong quá trình ho t đ ng

3 Ki m toán hi u qu : i t ng tr c ti p là s k t h p gi a các y u t , các ngu n l c trong m t doanh nghi p, lo i này giúp cho vi c hoàn thi n, c i t ho t đ ng kinh doanh c a đ n v ki m toán

4 Ki m toán hi u n ng: c bi t đ c quan tâm khu v c kinh t công c ng (các doanh nghi p nhà n c, các ch ng trình, d án đ u t t NSNN) c n thi t đánh giá n ng

l c ho t đ ng đ có nh ng gi i pháp thích h p

T nh ng v n đ trình bày trên cho th y m t s v n đ ch y u sau:

Th nh t: Ki m toán là ho t đ ng đ c l p, ch c n ng c b n c a ki m toán là xác minh, thuy t ph c đ cung c p thông tin cho nh ng đ i t ng có quan tâm, qua ch c n ng xác minh

ki m toán viên có th bày t ý ki n c a mình v nh ng v n đ t ng ng Ch c n ng này quy t

đ nh s t n t i c a ho t đ ng ki m toán

Th hai: V i b n ch t và ch c n ng trên, ki m toán ph i đ c th c hi n m i ho t đ ng

ki m tra, ki m soát nh ng v n đ có liên quan đ n th c tr ng tài chính k toán và các v n đ khác

có liên quan, nh ng v n đ này làm c s cho vi c ki m toán m t cách khoa h c

Th ba: N i dung c a ki m toán ph n ánh th c tr ng tình hình tài chính doanh nghi p và

vì v y ki m toán c n có nh ng b ng ch ng ki m toán tr c ti p, tr ng h p thi u các b ng ch ng

tr c ti p, c n thi t, ki m toán viên c n áp d ng các ph ng pháp k thu t đ t o l p các b ng

ch ng ki m toán

Th t : th c hi n ch c n ng c a mình trên ph m vi ho t đ ng tài chính xét trong quan

h t ng th các m i quan h khác, đòi h i ki m toán viên ph i hình thành m t h th ng ph ng pháp k thu t riêng bao g m các ph ng pháp: ki m toán ch ng t , ki m toán ngoài ch ng t (đi u tra, kh o sát, ki m kê, th nghi m ) đ m b o thích ng v i đ i t ng c a ki m toán và phù

h p v i các quy lu t và quan h c a phép bi n ch ng

Th n m: Ki m toán là m t ho t đ ng chuyên sâu, m t khoa h c chuyên ngành do v y

ho t đ ng này đ c th c hi n b i nh ng ng i có trình đ nghi p v chuyên sâu v k toán và

ki m toán

T nh ng nghiên c u trên đây có th đ a ra khái ni m v ki m toán nh sau:

Ki m toán là quá trình xác minh và bày t ý ki n v th c tr ng ho t đ ng đ c ki m toán

b ng các ph ng pháp k thu t c a ki m toán ch ng t và ngoài ch ng t do các ki m toán viên

(phù h p v i chu nm c) Báo cáo k t qu

l p v quan h tình c m và kinh t đ i v i lãnh đ o đ n v đ c ki m toán, ki m toán viên ph i

là ng i vô t và khách quan trong công vi c ki m toán

- Thu th p và đánh giá các b ng ch ng

B ng ch ng ki m toán đ c hi u m t cách chung nh t là m i ki m toán viên đã thu th p

đ xác đ nh m c đ t ng quan và phù h p gi a các thông tin (liên quan đ n công vi c ki m toán) c a m t đ n v v i các chu n m c đã đ c thi t l p Quá trình ki m toán th c ch t là quá trình ki m toán viên s d ng các ph ng pháp, các k thu t ki m toán đ thu th p và xét đoán các

b ng ch ng ki m toán

- Các thông tin đã đ c đ nh l ng và chu n m c đã đ c xây d ng

ti n hành m t cu c ki m toán thì c n ph i có các thông tin có th đ nh l ng đ c, có

th ki m tra đ c và các chu n m c c n thi t đ theo đó ki m toán viên có th đánh giá thông tin

đã thu th p Nh ng thông tin này có th là nh ng thông tin v tài chính ho c phi tài chính Ch ng

h n báo cáo tài chính c a doanh nghi p; giá tr quy t toán cho m t công trình đ u t XDCB; báo cáo thu c a doanh nghi p; s gi máy ch y và ti n l ng nhân công

Các chu n m c đ c xây d ng và s d ng trong ki m toán là c s đ đánh giá các thông tin đã ki m tra, các chu n m c này r t đa d ng và phong phú tu thu c t ng lo i ki m toán và

m c đích c a t ng cu c ki m toán Thông th ng các chu n m c này đ c quy đ nh trong các

v n b n pháp quy đ i v i t ng l nh v c ho c c ng có th là các quy đ nh n i b c a ngành, n i b

m t t ng công ty, hay m t đ n v thành viên

- n v đ c ki m toán

M t đ n v đ c ki m toán có th là m t t ch c kinh t ho c đ n v hành chính s nghi p (M t DNNN, công ty c ph n, công ty TNHH, m t c quan thu c Chính ph ) Trong

m t s tr ng h p cá bi t, đ n v đ c ki m toán có th là m t xí nghi p, m t đ n v thành viên không có t cách pháp nhân, th m chí là m t phân x ng, m t c a hàng hay m t cá nhân (h kinh doanh)

- Báo cáo k t qu

Giai đo n cu i cùng c a quá trình ki m toán là báo cáo k t qu ki m toán Tu thu c vào

lo i ki m toán, các báo cáo có th khác nhau v b n ch t, v n i dung Nh ng trong m i tr ng

h p chúng đ u ph i thông tin cho ng i đ c v m c đ t ng quan và phù h p gi a các thông tin

đã ki m tra và các chu n m c đã đ c xây d ng V hình th c, các báo cáo ki m toán c ng r t khác nhau, có th có nh ng lo i r t ph c t p (nh khi ki m toán báo cáo tài chính), ho c có th là báo cáo đ n gi n b ng mi ng (VD: tr ng h p cu c ki m toán ti n hành ch đ báo cáo cho m t

cá nhân nào đó nh m m c đích qu n tr , ho c vi c ki m toán ch th c hi n t i m t b ph n nh đ xác nh n v m t thông tin nào đó)

1.2 M C ÍCH C A KI M TOÁN

Chúng ta đ u bi t r ng, các báo cáo tài chính hàng n m (b ng cân đ i k toán, báo cáo k t

qu kinh doanh, báo cáo l u chuy n ti n t ) do doanh nghi p l p ra là m i quan tâm c a nhi u

ng i nh : các ch doanh nghi p, các c đông, h i đ ng qu n tr , các doanh nghi p b n, các ngân hàng, các nhà đ u t Tuy nhiên, m i đ i t ng quan tâm đ n báo cáo tài chính c a doanh nghi p trên nhi u giác đ khác nhau, nh ng t t c c n m t báo cáo tài chính có đ tin c y cao, chính xác và trung th c Do v y c n ph i có m t bên th ba đ c l p và khách quan có ki n th c ngh nghi p, uy tín và trách nhi m pháp lý đ ki m tra, xem xét và đ a ra k t lu n là các báo cáo tài chính đó l p ra có phù h p v i các ph ng pháp và chu n m c k toán hay không, có ph n ánh trung th c tình hình tài chính c a doanh nghi p hay không ó chính là công vi c c a ki m toán

viên đ c l p thu c các công ty ki m toán chuyên nghi p Lu t pháp c a nhi u n c đã quy đ nh

r ng, ch có các báo cáo tài chính đã đ c xem xét và có ch ký xác nh n c a ki m toán viên m i

đ c coi là h p pháp đ làm c s cho Nhà n c tính thu c ng nh các bên quan tâm gi i quy t các m i quan h kinh t khác đ i v i doanh nghi p

Nh v y, gi a k toán và ki m toán có m i liên h m t thi t v i nhau, m i quan h ch c

n ng k toán v i ch c n ng ki m toán và nh ng ng i nh n thông tin do ki m toán cung c p có

th khái quát b ng s đ v chu trình th m tra thông tin nh B ng 1.2

S đ 1.2: Chu trình th m tra thông tin

Ho t đ ng kinh t trong n i n i DN

Thông tin k toán tài chính

(1) S li u phát sinh t ho t đ ng kinh t đ c x lý thông qua ch c n ng k toán

(2) Các thông tin trong báo cáo tài chính đ c l y t s li u k toán đã đ c x lý

(3) Các thông tin trong báo cáo tài chính hàng n m ph i đ c ki m toán viên đ c l p ki m tra

và báo cáo ti p sau đó

(4) Ki m toán viên th m đ nh ki m tra báo cáo tài chính và h th ng k toán, h th ng ki m toán n i b c a doanh nghi p đ c ki m toán

(5) Ki m toán viên báo cáo v m c đ đáng tin c y c a báo cáo tài chính

Các ý ki n nh n xét c a ki m toán viên v m c đ tin c y c a các báo cáo tài chính đ c trình bày trong báo cáo ki m toán Có nhi u lo i ý ki n nh n xét khác nhau và nhi u lo i báo cáo

ki m toán t ng ng

1.3 CH C N NG C A KI M TOÁN

1.3.1 Ch c n ng xác minh

Ch c n ng xác minh nh m kh ng đ nh m c đ trung th c c a tài li u và tính pháp lý c a

vi c th c hi n các nghi p v hay vi c l p các báo cáo tài chính

Xác minh là ch c n ng c b n nh t g n li n v i s ra đ i, t n t i và phát tri n c a ho t

đ ng ki m toán

B n thân ch c n ng này không ng ng phát tri n và đ c th hi n trên nhi u giác đ khác nhau tu đ i t ng c th c a ki m toán là báo cáo tài chính hay nghi p v kinh t c th ho c toàn b tài li u k toán ph n ánh tình hình s n xu t kinh doanh c a đ n v Do tính ch t ph c t p

và yêu c u pháp lý ngày càng cao nên vi c xác minh báo cáo tài chính c n có hai yêu c u:

- Tính trung th c c a các s li u

- Tính h p th c c a các bi u m u ph n ánh tình hình tài chính

1.3.2 Ch c n ng bày t ý ki n

Ch c n ng bày t ý ki n có quá trình phát tri n lâu dài Song s n ph m c th ch th y rõ

th i k phát tri n c a ki m toán (cu i th k XX) Trong giai đo n hi n nay cách th c th c hi n

ch c n ng bày t ý ki n c ng r t khác bi t gi a các khách th ki m toán và gi a các n c có c

s kinh t pháp lý khác nhau:

khu v c kinh t công c ng: (các DNNN, các đ n v s nghi p ) đ u có s ki m soát

c a ki m toán nhà n c Trong quan h này, ch c n ng xác minh và ch c n ng bày t ý ki n c a

khu v c kinh doanh ho c các d án n c ngoài, ng i ta th ng thiên v ch c n ng bày

t ý ki n v đ c th c hi n qua ph ng th c t v n Do đó, trong tr ng h p này n u s n ph m

c a ch c n ng xác minh là “báo cáo ki m toán” thì s n ph m c a ch c n ng t v n là “th qu n lý”

Ngoài ch c n ng t v n cho qu n tr doanh nghi p, các công ty ki m toán chuyên nghi p còn phát tri n ch c n ng t v n c a mình trong nhi u l nh v c chuyên sâu đ c bi t nh : t v n v

đ u t , t v n v thu

1.4 CÁC LO I KI M TOÁN

1.4.1 Phân lo i ki m toán theo đ i t ng c th

a, Ki m toán báo cáo tài chính (Audit of Financial Statemens)

Là vi c ki m toán đ ki m tra và xác nh n tính trung th c h p lý c a báo cáo tài chính

c ng nh vi c báo cáo tài chính có phù h p v i các nguyên t c, chu n m c k toán đ c th a

nh n hay không Các báo cáo tài chính đ c ki m toán nhi u nh t là b ng cân đ i k toán, báo cáo k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh, báo cáo l u chuy n ti n t , k c các b ng ghi chú, thuy t minh b sung báo cáo tài chính Công vi c ki m toán báo cáo tài chính do các t ch c ki m toán chuyên nghi p th c hi n đ ph c v cho các nhà qu n lý, chính ph , các ngân hàng và ch

đ u t , cho ng i bán, ng i mua

b, Ki m toán nghi p v (Operation Audit)

Ki m toán nghi p v là vi c ki m tra các trình t và các ph ng pháp tác nghi p b

ph n ho c đ n v ki m toán, các tác nghi p này không ch gi i h n trong l nh v c tài chính k toán mà còn m r ng sang c đánh giá các l nh v c khác nh : c c u t ch c doanh nghi p, nghi p v s d ng máy tính, các ph ng pháp s n xu t, Marketing và m i l nh v c qu n lý n u

lý N u ki m toán n i b th ng ph i quan tâm đ n c hai l nh v c trên thì ki m toán đ c l p

th ng quan tâm nhi u h n đ n k t qu tài chính

Nghi p v tài chính k toán hay hi u n ng, hi u qu qu n lý là nh ng l nh v c có ph m vi

r t r ng vì v y ki m toán đ i t ng này th ng không ki m toán toàn di n

Ví d : Trong m t t ch c này, ki m toán nghi p v ph i đánh giá s xác đáng và đ y đ

c a thông tin mà qu n lý s d ng trong vi c ra quy t đ nh mua TSC m i thì trong m t t ch c khác ki m toán nghi p v l i c n đánh giá hi u n ng c a s n ph m trong quá trình tiêu th ây

c ng là s khác bi t gi a ki m toán tài chính và ki m toán nghi p v

Trong t ch c, quá trình c ng nh k t qu ki m toán c a ki m toán nghi p v c ng không

d dàng xác đ nh thành nh ng tiêu chu n, nh ng bi u m u nh ki m toán tài chính H n n a hi u

n ng, hi u qu c a các nghi p v khó đánh giá khách quan h n nhi u so v i vi c làm đúng các báo cáo tài chính theo đúng nh ng nguyên t c tài chính k toán đã đ c ban hành Vì v y, vi c thi t l p nh ng chu n m c cho ki m toán nghi p v cho đ n nay v n ch a th c hi n đ c Do đó trong th c t , ki m toán viên nghi p v th ng quan tâm đ n vi c đ a ra nh ng ý ki n t v n v các ho t đ ng t ng t nh ý ki n c a các chuyên gia đánh giá

c, Ki m toán liên k t (Intergrated Audit)

Ki m toán liên k t là s sát nh p các lo i ki m toán trên ây là vi c th m xét vi c qu n

lý các ngu n tài chính, nhân l c đã u quy n cho ng i s d ng (th ng là các doanh nghi p nhà n c ) Vì v y trong ki m toán liên k t đ ng th i ph i gi i quy t hai yêu c u:

M t là: Xác minh tính trung th c c a các thông tin tài chính và xác đ nh m c an toàn c a các nghi p v tài chính và ch t l ng c a h th ng ki m soát n i b Yêu c u này t ng ng v i các m c tiêu c a ki m toán tài chính

Hai là: H ng vào nh ng ho t đ ng khác c a doanh nghi p (hi u qu ) trong đó c n xem xét vi c thi t l p h th ng thông tin và qu n lý c ng nh vi c đi u hành doanh nghi p đ t i u hoá vi c s d ng các ngu n l c, n i dung t i u hoá th ng đ c xác đ nh b ng ba ch E

- Economic (ti t ki m): c hi u là vi c mua s m các ngu n l c ph i h p lý v s l ng

và b o đ m yêu c u ch t l ng v i chi phí th p nh t

- Efficiency (hi u qu ): c hi u là quan h gi a m t bên là các s n ph m, d ch v làm

ra v i m t bên là ngu n l c đã t o ra chúng v i yêu c u có k t qu t i đa v i chi phí v ngu n l c

t i thi u

- Effect (hi u n ng): Là xét m c tiêu và k t qu c th c a m t quá trình

Nh v y, th c ch t vi c ki m toán liên k t là s k t h p c a các lo i ki m toán tài chính

và ki m toán nghi p v , ki m toán đ nh k và ki m toán th ng xuyên, ki m toán bên trong (n i

ki m) và ki m toán bên ngoài (ngo i ki m)

1.4.2 Phân lo i ki m toán theo ch th ki m toán

C n c vào ch th ki m toán chúng ta có ki m toán n i b , ki m toán Nhà n c và ki m toán đ c l p

a, Ki m toán n i b (Internal Audit)

Là lo i ki m toán do các ki m toán viên n i b c a đ n v ti n hành Ph m vi c a ki m toán viên n i b xoay quanh vi c ki m tra và đánh giá tính hi u l c và tính hi u qu c a h th ng

k toán và h th ng ki m soát n i b c ng nh ch t l ng th c thi trong nh ng trách nhi m đ c giao

Trên th c t , ph m vi c a ki m toán n i b r t bi n đ ng và tu thu c vào quy mô, c c u

c a doanh nghi p c ng nh yêu c u c a các nhà qu n lý doanh nghi p tuy nhiên ki m toán n i b

ho t đ ng trên m t s l nh v c ch y u sau:

+ Rà soát toàn b h th ng k toán và quy ch ki m soát n i b có liên quan, giám sát s

ho t đ ng c a các h th ng này c ng nh tham gia hoàn thi n chúng

+ Ki m tra l i các thông tin tác nghi p và thông tin tài chính bao g m vi c soát xét các

ph ng ti n đã s d ng đ xác đ nh, tính toán, phân lo i và báo cáo, th m đ nh c th các kho n

m c cá bi t (ki m tra chi ti t các nghi p v , các s d và các b c công vi c )

+ Ki m tra tính kinh t , hi u qu c a các ho t đ ng k c các v n đ không có tính ch t tài chính c a đ n v

Nh v y, l nh v c ch y u c a ki m toán n i b là ki m toán các ho t đ ng đ đánh giá tính kinh t , tính h u hi u và hi u qu ho t đ ng c a các b ph n trong đ n v Bên c nh đó các

ki m toán viên n i b c ng ti n hành các cu c ki m toán tuân th đ xem xét vi c ch p hành các chính sách, quy đ nh c a đ n v

B ph n ki m toán n i b có th ch g m m t vài ng i nh ng đ n v trung bình nh ng

có th lên đ n hàng tr m ng i m t s công ty r t l n B ph n ki m toán n i b th ng đ c

t ch c tr c thu c và báo cáo tr c ti p cho giám đ c, các thành viên cao c p khác c a đ n v đ

đ m b o ho t đ ng đ c h u hi u nh ng công ty r t l n, b ph n ki m toán n i b th m chí còn tr c thu c u ban ki m toán (ho c ban ki m toán) c a h i đ ng qu n tr U ban này bao g m

m t s thành viên c a h i đ ng qu n tr nh ng không gi ch c v hay đ m trách công vi c gì trong đ n v Tính ch t đ c l p giúp cho U ban ki m toán th c hi n ch c n ng giám sát c a mình

đ i v i m i ho t đ ng c a đ n v

Tuy đ c t ch c đ c l p v i b ph n đ c ki m tra, nh ng ki m toán n i b là m t b

ph n c a đ n v nên không th hoàn toàn đ c l p v i đ n v đ c Vì v y, các báo cáo c a ki m toán n i b th ng đ c ch doanh nghi p r t tin t ng, nh ng giá tr pháp lý th ng không cao

b, Ki m toán nhà n c (Government Audit)

Là công vi c ki m toán do các c quan qu n lý ch c n ng c a nhà n c (tài chính, thu , ) và c quan ki m toán nhà n c ti n hành theo lu t đ nh Ki m toán nhà n c th ng ti n hành các cu c ki m toán tuân th , xem xét vi c ch p hành các chính sách, lu t l và ch đ nhà

n c t i các đ n v s d ng v n và kinh phí c a nhà n c (ngoài ra, ki m toán nhà n c còn th c

hi n ki m toán ho t đ ng nh m đánh giá s h u hi u và hi u qu ho t đ ng c a các đ n v s

d ng v n và kinh phí c a nhà n c)

V mô hình t ch c, c quan ki m toán có th tr c thu c chính ph (c quan hành pháp)

qu c h i (c quan l p pháp) ho c toàn án (c quan t pháp) Ch ng h n M , v n phòng k toán

tr ng Hoa k (GAO) là m t c quan trung l p trong ngành l p pháp c a chính quy n Liên bang

T ch c GAO có nhi m v báo cáo và ch u trách nhi m tr c ti p v i Qu c h i Trách nhi m

tr c tiên c a ki m toán viên thu c GAO là th c hi n ch c n ng ki m toán cho Qu c h i Liên bang c, C quan ki m toán Nhà n c liên bang c ng nh c a các bang đ u do Qu c h i liên bang ho c Bang l p ra nh ng có v trí đ c l p đ i v i c c quan l p pháp, hành pháp và t pháp,

do đó có v trí khách quan trong vi c ki m tra, giám sát các đ n v s d ng ngu n v n do NSNN

c p Ki m toán Nhà n c do Qu c h i l p ra nh ng không ph thu c vào Qu c h i Qu c h i không có quy n ra l nh cho ki m toán, nh ng có th yêu c u ki m toán ti n hành ki m tra c quan Nhà n c nào xét th y c n thi t Trong khi đó, Toà Th m k C ng hoà Pháp là m t mô hình

đ c bi t trong l nh v c ki m toán Nhà n c Toà này th ng th c hi n ch c n ng c a c quan

ki m toán Nhà n c là ki m tra quy t toán NSNN các c p, đ ng th i làm ch c n ng c a c quan xét x nh m t toà án, không ph thu c vào c quan l p pháp c ng nh c quan hành pháp Toà

th m k Pháp có quy n ti n hành ki m tra tài kho n, ch ng t , s k toán c a t t c các c quan chính quy n Nhà n c (tr tài kho n c a T ng th ng, qu c h i, th ng vi n và u ban t pháp), các công s qu c gia, các doanh nghi p công, các t ch c đ m b o xã h i Toà th m k Pháp còn

có quy n xét x nh m t toà án b ng các phán quy t c a mình, Toà có th quy k t trách nhi m cá nhân và ti n b c c a các k toán viên công và các qu mà h n m gi , có th ra l nh cho h có th

l y ti n túi ra đ n cho các kho n chi tr không h p l hay các kho n do thi u trách nhi m đ th t thoát

n c ta, ki m toán Nhà n c đ c thành l p theo ngh đ nh 70 CP ngày 11/07/94 c a Chính ph đ giúp Th t ng Chính ph th c hi n ch c n ng ki m tra và xác nh n tính đúng đ n

h p pháp c a tài li u và s li u k toán, báo cáo quy t toán c a các c quan Nhà n c, đ n v s nghi p, đ n v kinh t Nhà n c, các đoàn th qu n chúng, các t ch c xã h i s d ng kinh phí do NSNN c p Ki m toán Nhà n c th c hi n ki m toán báo cáo quy t toán ngân sách c a T nh, Thành ph tr c thu c trung ng tr c khi trình ra h i đ ng nhân dân và t ng quy t toán NSNN

c a Chính ph tr c khi trình Qu c h i, ki m toán Nhà n c c ng ki m toán báo cáo tài chính các B , c quan thu c Qu c h i, toà án nhân dân, vi n ki m sát nhân dân, các đ n v s nghi p

công, các đoàn th qu n chúng, các t ch c xã h i có s d ng kinh phí nhà n c, báo cáo quy t toán c a các ch ng trình, d án, các công trình đ u t c a Nhà n c, các Doanh nghi p Nhà

n c Công vi c ki m toán Nhà n c đ c ti n hành theo k ho ch ki m toán hàng n m đ c

Th T ng Chính ph phê duy t và các nhi m v đ t xu t do Th t ng giao ho c do c quan Nhà n c có th m quy n yêu c u

Thông qua ho t đ ng, ki m toán Nhà n c s nh n xét, đánh giá và xác nh n vi c ch p hành các chính sách, ch đ tài chính, k toán các đ n v ng th i ki m toán Nhà n c còn có quy n góp ý v i các đ n v đ c ki m toán s a ch a nh ng sai ph m và ki n ngh v i c p có

th m quy n x lý các v ph m, đ xu t v i Th t ng Chính ph s a đ i, c i ti n c ch qu n lý tài chính, k toán c n thi t

th c hi n các nhi m v nói trên c c u t ch c b máy c quan ki m toán Nhà n c

c, Ki m toán đ c l p (Independent Audit)

Ki m toán đ c l p là lo i ki m toán đ c ti n hành b i các ki m toán viên đ c l p thu c các công ty, các v n phòng ki m toán chuyên nghi p Ki m toán đ c l p là lo i ho t đ ng d ch v

ho t đ ng, ki m toán tuân th ho c ti n hành các d ch v t v n tài chính - K toán khác các

n c có n n kinh t th tr ng phát tri n, d ch v ki m toán đ c l p r t ph bi n vì v y khái ni m

“ki m toán” th ng đ c dùng nh ki m toán đ c l p Ch ng h n, theo đ nh ngh a c a liên đoàn

k toán qu c t (International Federation of Accoutants - IFAC) thì: “ki m toán là vi c các ki m toán viên đ c l p ki m tra và trình bày ý ki n c a mình v các báo cáo tài chính” M , ki m toán viên đ c l p đ c g i là k toán viên công c ng và theo ti n s Robert N Anthong, giáo s

tr ng đ i h c Harvard thì: “ki m toán là vi c xem xét, ki m tra vi c ghi chép k toán c a các k toán viên (đ c th a nh n, đ c l p và bên ngoài t ch c đ c ki m tra)” n c ta quy ch v

ki m toán đ c l p trong n n kinh t qu c dân (ban hành theo ngh đ nh s 07/CP ngày 29/01/1994

c a Chính ph ) đã ghi rõ: “ki m toán đ c l p là vi c ki m tra và xác nh n c a ki m toán viên chuyên nghi p thu c các t ch c đ c l p v tính đúng đ n, h p lý c a các tài li u, s li u k toán

và báo cáo quy t toán c a các doanh nghi p, các c quan, các t ch c đoàn th , t ch c xã h i khi

có yêu c u c a các đ n v này”

Tóm t t ch ng:

Qua nh ng n i dung chi ti t c a ch ng đã trình bày trên, nh ng n i dung chính h c viên

- Ki m toán báo cáo tài chính: Là vi c ki m toán đ ki m tra và xác nh n tính trung th c

h p lý c a báo cáo tài chính c ng nh vi c báo cáo tài chính có phù h p v i các nguyên t c, chu n m c k toán đ c th a nh n hay không

- Ki m toán nghi p v : Ki m toán nghi p v là vi c ki m tra các trình t và các ph ng pháp tác nghi p b ph n ho c đ n v ki m toán, các tác nghi p này không ch gi i h n trong

l nh v c tài chính k toán mà còn m r ng sang c đánh giá các l nh v c khác nh : c c u t ch c doanh nghi p, nghi p v s d ng máy tính, các ph ng pháp s n xu t, Marketing và m i l nh v c

qu n lý n u c n

- Ki m toán liên k t: Ki m toán liên k t là s sát nh p các lo i ki m toán trên ây là vi c

th m xét vi c qu n lý các ngu n tài chính, nhân l c đã u quy n cho ng i s d ng (th ng là các doanh nghi p nhà n c )

+ C n c vào ch th ki m toán:

- Ki m toán Nhà n c: Là công vi c ki m toán do các c quan qu n lý ch c n ng c a nhà

n c (tài chính, thu , ) và c quan ki m toán nhà n c ti n hành theo lu t đ nh Ki m toán nhà

n c th ng ti n hành các cu c ki m toán tuân th , xem xét vi c ch p hành các chính sách, lu t

l và ch đ nhà n c t i các đ n v s d ng v n và kinh phí c a nhà n c (ngoài ra, ki m toán nhà n c còn th c hi n ki m toán ho t đ ng nh m đánh giá s h u hi u và hi u qu ho t đ ng

c a các đ n v s d ng v n và kinh phí c a nhà n c)

- Ki m toán đ c l p: Ki m toán đ c l p là lo i ki m toán đ c ti n hành b i các ki m toán viên đ c l p thu c các công ty, các v n phòng ki m toán chuyên nghi p Ki m toán đ c l p

là lo i ho t đ ng d ch v t v n đ c pháp lu t th a nh n và b o h , đ c qu n lý ch t ch b i các hi p h i chuyên ngành v ki m toán

- Ki m toán n i b : Là lo i ki m toán do các ki m toán viên n i b c a đ n v ti n hành

Ph m vi c a ki m toán viên n i b xoay quanh vi c ki m tra và đánh giá tính hi u l c và tính hi u

qu c a h th ng k toán và h th ng ki m soát n i b c ng nh ch t l ng th c thi trong nh ng trách nhi m đ c giao

Câu h i ôn t p:

1 Khái ni m ki m toán?

2 Theo quan đi m hi n đ i, ph m vi ki m toán bao g m nh ng l nh v c nào?

3 M i quan h gi a ch c n ng k toán, ch c n ng ki m toán và nh ng ng i nh n thông tin

đ c th hi n nh th nào?

4 Trình bày ch c n ng xác minh c a ki m toán?

5 Trình bày ch c n ng bày t ý ki n c a ki m toán?

6 T i khu v c các doanh nghi p t nhân, theo anh ch ch c n ng nào c a ki m toán quan

tr ng h n? t i sao?

7 i t ng ch y u c a lo i hình ki m toán báo cáo tài chính là gì?

8 Nêu nh ng đi m khác nhau gi a ki m toán Nhà n c, ki m toán đ c l p và ki m toán tuân th ?

9 Nêu nh ng đi m khác nhau gi a ki m toán và ki m tra?

10 S n ph m mà hai ch c n ng c a ki m toán cung c p là gì?

b Công ty cung c p d ch v ki m toán

c K toán viên trong doanh nghi p

d Do các ki m toán viên n i b trong đ n v ti n hành

13 Ki m toán báo cáo tài chính không bao g m đ i t ng nào sau đây:

a B ng cân đ i k toán

b Báo cáo doanh thu

c Báo cáo k t qu kinh doanh

d Báo cáo l u chuy n ti n t

Tài li u tham kh o:

1 Bài gi ng ki m toán H c vi n công ngh B u chính vi n thông

2 Ki m toán n i b PGS.TS ng V n Thanh

3 Ki m toán Jonh Dunn Ng i d ch V Tr ng Hùng

4 Lý thuy t ki m toán i h c kinh t qu c dân

CH NG II: CÁC KHÁI NI M C B N S D NG

TRONG KI M TOÁN

Sau khi đã nghiên c u nh ng v n đ c b n liên quan đ n ho t đ ng ki m toán đ c gi i thi u trong ch ng1, b t đ u t ch ng 2 h c viên s tìm hi u nh ng v n đ v ho t đ ng ki m toán C ng gi ng nh các môn h c khác, ki m toán có nh ng thu t ng có tính “chuyên môn’ liên quan đ n đ c thù ho t đ ng ki m toán Do v y, tr c khi nghiên c u nh ng n i dung liên quan

đ n ho t đ ng ki m toán, h c viên c n tìm hi u nh ng khái ni m c b n th ng đ c s d ng trong ki m toán, ví d : b ng ch ng ki m toán, gian l n, sai sót, h s ki m toán…

Yêu c u đ i v i h c viên khi tìm hi u ch ng 2: c n hi u đ c n i dung c a các khái ni m

và vi c s d ng các khái ni m này trong ho t đ ng ki m toán th c t

đ ng th i cung c p k p th i thông tin cho ng i quan tâm, ki m toán viên c n t n d ng m i ngu n thông tin đã thu th p đ c đ đ a ra nh n xét và đánh giá c a mình Nh ng thông tin c a

ki m toán viên thu th p th hi n nhi u hình th c khác nhau: ch ng t k toán, s chi ti t, s

t ng h p, b ng cân đ i phát sinh Ngoài tài li u k toán còn có nh ng ngu n thông tin khác ph n ánh các nghi p v phát sinh: Tài li u h ch toán ban đ u, tài li u ki m kê, biên b n x lý Nh

v y có th khái quát thành hai d ng chính:

- Tài li u h ch toán ban đ u (s theo dõi lao đ ng, thi t b , h p đ ng )

- Các biên b n x lý (x lý tài s n, v n, v t t th a thi u, x lý vi ph m h p đ ng và vi

ph m khác)

- Các đ n t khi u t

Nh v y tài li u k toán v a là đ i t ng ki m toán (đ c bi t là ki m toán n i b ) đ ng th i

v a là ch ng t ki m toán (tr c h t là ki m toán báo cáo tài chính) T đó, v i ho t đ ng ki m toán, ch ng t ki m toán v a là c s xác đ nh n i dung, m c tiêu ki m toán v a là minh ch ng

b ng v n b n các ho t đ ng Tuy nhiên đ s d ng vào các khâu công vi c ki m toán t vi c l p

k ho ch đ n s d ng làm b ng ch ng và nêu k t lu n Ch ng t ph i đ c ki m tra thông qua

h th ng ki m soát n i b b ng hình th c ch n m u, th m tra hay phân lo i, phân tích

Thu th p b ng ch ng b ng Ph ng pháp tuân th : Ki m toán có các c s d li u sau: Quy

ch ki m soát hi n có c a đ n v , các c ch này có tác d ng và ho t đ ng có tính liên t c trong

k báo cáo tài chính đã l p Ki m toán viên có th s d ng c s d n li u này n u có th tin c y vào h th ng ki m soát n i b c a đ n v đ c ki m toán

Thu th p b ng ch ng b ng ph ng pháp c b n, ki m toán viên quan tâm đ n các c s d n

nh n xét, k t lu n và là ngu n b ng ch ng ki m toán Tuy nhiên c s d n li u không còn là hình

th c s khai ban đ u c a thông tin, chúng đã qua nh n xét, ch n l c b c đ u có ch ý và có s phân tích, đánh giá c a ki m toán viên

Trong giai đo n th c hi n ki m toán, ki m toán viên thông qua vi c s d ng các ph ng pháp, th t c ki m toán đ thu th p nh ng thông tin, tài li u c n thi t đ làm c s cho nh ng ý

ki n c a mình trong báo cáo ki m toán S xác đáng và phù h p c a ý ki n ki m toán viên s ph thu c nhi u vào thông tin và tài li u mà ki m toán viên thu th p đ c dùng làm c s minh ch ng cho ý ki n c a mình Nh v y b ng ch ng ki m toán chính là c s c a báo cáo ki m toán

2.1.3.1 Các lo i b ng ch ng ki m toán

Trong th c t có nhi u lo i b ng ch ng ki m toán khác nhau giúp cho vi c nghiên c u, xét đoán và s d ng b ng ch ng ki m toán đ c ti n l i và h u hi u c n th c hi n phân lo i b ng

ch ng ki m toán Sau đây là hai cách phân lo i b ng ch ng ki m toán

a, Phân lo i b ng ch ng ki m toán theo ngu n g c

Phân lo i b ng ch ng ki m toán theo ngu n g c là c n c vào ngu n g c c a thông tin, tài

li u có liên quan đ n báo cáo tài chính mà ki m toán viên thu th p đ c trong quá trình ki m toán

Theo cách phân lo i này, b ng ch ng ki m toán đ c chia thành

a1, B ng ch ng ki m toán do ki m toán viên t thu th p đ c b ng cách:

- Ki m kê tài s n th c t : Nh bi n pháp ki m kê hàng t n kho c a t ki m toán xác nh n tài s n th c t

- Tính toán l i các bi u tính toán c a doanh nghi p: Nh các s li u, tài li u do ki m toán viên tính toán l i có s xác nh n c a doanh nghi p ho c nh ng ng i có liên quan là h p lý

- Quan sát s ho t đ ng c a h th ng ki m soát n i b : Là nh ng thông tin tài li u do ki m toán viên ghi chép l i thông tin qua s quan sát h th ng ki m soát n i b doanh nghi p có d n

ch ng theo th i gian kh o sát

a2, B ng ch ng ki m toán do doanh nghi p phát hành và luân chuy n đ n các b ph n

n i b ho c bên ngoài đ n v và các thông tin doanh nghi p thông tin cho ki m toán viên

- Ch ng t tài li u do doanh nghi p phát hành và chuy n đ n các doanh nghi p khác sau đó quay tr l i đ n v nh : các u nhi m chi, báo n báo có c a ngân hàng

- Ch ng t tài li u do doanh nghi p phát hành và luân chuy n trong n i b doanh nghi p

nh các phi u thu, phi u chi, phi u nh p xu t, hoá đ n bán hàng

- Các s k toán, báo cáo tài chính k toán do doanh nghi p l p

- Nh ng thông tin (l i nói, ghi chép) c a cán b qu n lý ho c nh ng gi i trình c a nh ng

ng i có liên quan đ n đ n v đ c cung c p cho ki m toán viên

a3, B ng ch ng ki m toán do bên th ba cung c p t các ngu n khác nhau

- Nh ng b ng ch ng ki m toán do nh ng ng i bên ngoài doanh nghi p cung c p tr c ti p cho ki m toán viên: nh các b ng xác nh n n ph i tr , n ph i thu, các b ng ch ng ki m toán này có đ c do ki m toán viên g i th đ n các đ n v cá nhân bên ngoài doanh nghi p yêu c u h xác nh n s trung th c c a s li u

- Các b ng ch ng do đ i t ng bên ngoài doanh nghi p có liên quan đ n báo cáo tài chính

c a doanh nghi p, nh hoá đ n bán hàng, s ph ngân hàng

- Các ghi chép đ c l p ho c báo cáo th ng kê t ng h p theo chuyên ngành có liên quan đ n doanh nghi p

b, Phân lo i b ng ch ng ki m toán theo lo i hình

C n c theo lo i hình hay còn g i là d ng b ng ch ng ki m toán thì b ng ch ng ki m toán

đ c chia thành các lo i sau:

b1, Các b ng ch ng v t ch t

Là b ng ch ng ki m toán mà ki m toán viên thu th p đ c trong quá trình thanh tra ho c

ki m kê các tài s n h u hình nh : hàng t n kho, tài s n c đ nh h u hình, ti n m t, các lo i ch ng khoán

Thu c lo i này có các lo i biên b n ki m kê hàng t n kho, bên b n ki m kê qu ti n m t, các ch ng khoán, biên b n ki m kê tài s n c đ nh h u hình

- Các ch ng t , tài li u do các đ i t ng bên ngoài doanh nghi p cung c p nh : Các v n

b n, gi y xác nh n, báo cáo c a bên th ba có liên quan đ n báo cáo tài chính c a doanh nghi p

đ c ki m toán nh c quan thu , h i quan, bên bán, bên mua

- Các tài li u tính toán l i c a ki m toán viên: Thông qua vi c xác minh, phân tích s li u, tài li u, ki m toán viên tính toán l i s li u c a doanh nghi p đ c ki m toán đ đ a ra nh ng

b ng ch ng cho nh ng ý ki n có lý c a mình nh : Tính toán l i giá các hoá đ n, vi c tính trích

kh u hao tài s n c đ nh, tính giá thành, phân b chi phí, khoá s k toán, quá trình l y s li u đ

l p báo cáo tài chính k toán Các tài li u này c ng có tính thuy t ph c nh ng đ tin c y không cao b ng nh ng b ng ch ng v t ch t

b3, Các b ng ch ng ki m toán thu th p thông qua ph ng v n

Là các b ng ch ng ki m toán viên thu th p đ c thông qua vi c xác minh, đi u tra b ng cách ph ng v n nh ng ng i có liên quan đ n tài chính c a doanh nghi p đ c ki m toán

Thu c lo i này là nh ng ghi chép c a ki m toán viên ho c nh ng d n ch ng d i hình th c khác nh b ng ghi âm mà ki m toán viên có đ c thông qua nh ng cu c ph ng v n ng i qu n

lý, ng i th ba nh : khách hàng, ng i bán, ch đ u t … v nh ng chi ti t có liên quan đ n

nh ng nh n xét c a ki m toán viên đ i v i báo cáo tài chính c a doanh nghi p

Nh ng b ng ch ng này có tác d ng ch ng minh cho nh ng ý ki n c a ki m toán viên,

nh ng đ tin c y không cao b ng hai lo i b ng ch ng trên tuy nhiên trong quá trình thu th p các

b ng ch ng, ki m toán viên s k t h p nhi u lo i b ng ch ng đ có tính thuy t ph c cao

2.1.3.2 Yêu c u đ i v i b ng ch ng ki m toán

các ý ki n nh n xét c a ki m toán viên v báo cáo tài chính đ c ki m toán là đúng v i

m c đ nghi ng h p lý thì các b ng ch ng mà ki m toán viên đ a ra ph i đ m b o đ c các yêu

c u c b n c a nó Tuy nhiên b ng ch ng ki m toán thu nh n đ c c ng có nh ng h n ch nh t

đ nh, do trong quá trình ki m toán còn ph i tính đ n chi phí c a cu c ki m toán Song chúng v n

ph i đáp ng đ c nh ng yêu c u c b n đ th hi n tính thuy t ph c c a b ng ch ng ki m toán Hai yêu c u c b n c a b ng ch ng ki m toán thu th p đ c là: Ph i có giá tr và tính đ y đ

a, B ng ch ng ki m toán thu th p ph i có giá tr

Tính “có giá tr ” là yêu c u c a b ng ch ng ki m toán th hi n ch t l ng hay m c đ đáng tin c y c a b ng ch ng N u b ng ch ng đ c xem là có giá tr cao thì nó giúp r t nhi u trong

vi c ki m toán viên xem xét đ đ a ra nh ng nh n xét xác đáng và ki m toán viên s tin t ng và yên tâm khi k t lu n báo cáo ki m toán

Yêu c u “có giá tr ” là th c đo ch t l ng c a b ng ch ng ki m toán đã thu th p đ c, do

đó nó ch ph thu c vào các th th c ki m toán đ c l a ch n là ch y u, ch không ph thu c nhi u vào quy mô m u ki m toán

B ng ch ng ki m toán đ c xem là có giá tr khi nó đ m b o các đ c đi m ch y u sau:

- Thích đáng: B ng ch ng ki m toán ph i phù h p hay thích đáng v i m c tiêu ki m toán

mà ki m toán viên đã xác đ nh Tu theo m c tiêu ki m toán mà thu th p b ng ch ng đ ch ng minh cho chúng Ví d : trong quá trình ki m toán khách hàng quên không thanh toán chi phí v n chuy n hàng hoá cho doanh nghi p, thì b ng ch ng ki m toán ph i là vi c so sánh m u m t s hoá đ n bán hàng v i ch ng t thanh toán phí v n chuy n

- Ngu n g c c a b ng ch ng: Các b ng ch ng đ c cung c p t các ngu n bên ngoài doanh nghi p thì đáng tin c y h n bên trong doanh nghi p Thí d , tài li u, thông tin thu th p đ c t ngân hàng, khách hàng, nhà cung c p,

- M c đ khách quan: Nh ng ch ng c có tính khách quan đáng tin c y h n, nh ng ch ng

c c n ph i có s phân tích, phán xét thì m i đi đ n k t lu n đúng hay sai Thí d nh ng b n xác

nh n c a khách hàng v các kho n ph i thu, biên b n ki m hàng t n kho, ti n m t là nh ng

b ng ch ng có tính khác quan, còn n u b ng ch ng là các câu h i, câu tr l i c a các nhà qu n lý

k toán v hàng t n kho, các kho n ph i thu thì tính khách quan không cao

- B ng ch ng do ki m toán viên thu th p tr c ti p hay gián ti p: nh ng b ng ch ng do ki m toán viên tr c ti p thu nh n đ c thông qua vi c xem xét, quan sát, tính toán, đi u tra th c t s

có giá tr h n n u ch d a vào tài li u, thông tin do doanh nghi p ho c ng i khác cung c p

- B ng ch ng thu nh n trong doanh nghi p có h th ng ki m soát n i b có hi u qu s có

đ tin c y h n trong doanh nghi p có h th ng ki m soát n i b y u kém

- B ng ch ng đ c cung c p do nh ng cá nhân có đ trình đ chuyên môn s đ c đánh giá

có giá tr h n do cá nhân ho c ki m toán viên có trình đ chuyên môn th p

b, B ng ch ng ki m toán thu th p đ c ph i đ m b o tính đ y đ

Yêu c u đ y đ là bi u th s l ng b ng ch ng ki m toán mà ki m toán viên thu nh n

đ c và có th d a vào đó đ đ a ra nh ng ý ki n c a mình M c dù không có m t th c đo tuy t

đ i nào đ xem xét b ng ch ng đ y đ hay ch a nh ng s l ng ch ng c thu th p đ c có quy t

đ nh tính đ y đ c a chúng Quy mô, m u mã ki m toán viên l a ch n đ ki m toán r t qua tr ng trong vi c quy t đ nh tính đ y đ c a b ng ch ng ki m toán thí d n u ch ng c ki m toán mà

ki m toán d n ch ng d a trên c s kh o sát, đi u tra, phân tích m t m u có 200 ch ng t (cá th ) thông th ng s th hi n tính đ y đ h n n u m u ch có 100 ch ng t (cá th )

Song ngoài quy mô m u l a ch n đ ki m toán, tính đ y đ c a b ng ch ng còn ph thu c vào m u đó có bao quát đ c các y u t ho c các tiêu th c có th đ i di n cho t ng th hay không Thí d , m u đó ph i bao g m các kho n m c th hi n tính tr ng y u trong t ng th quan sát, ki m toán ho c nh ng b ph n, nh ng tr ng h p có m c r i ro cao Ngoài ra m u ch n

ki m toán trong kho ng th i gian bao quát càng r ng thì tính đ u đ c a b ng ch ng càng cao Ngoài hai yêu c u trên, đ đáp ng các yêu v ch t l ng c a cu c ki m toán thì b ng

ch ng ki m toán thu th p ph i k p th i và có tính thuy t ph c khi đ a ra các k t lu n c a ki m toán viên

2.1.3.3 Các ph ng pháp thu th p b ng ch ng ki m toán

có th thu th p đ c b ng ch ng ki m toán đ y đ và có giá tr , đáp ng yêu c u, ki m toán viên c n áp d ng các ph ng pháp k thu t nh t đ nh trong quá trình thu th p b ng ch ng, tuy nhiên m i cu c ki m toán đ u có m c tiêu và đ i t ng c th không hoàn toàn gi ng nhau

c đi m c a các doanh nghi p đ c ki m toán c ng khác nhau, do đó ki m toán viên c n v n

d ng và k t h p các ph ng pháp thu th p b ng ch ng phù h p đ có đ c k t qu nh mong

mu n

Thông th ng các ki m toán viên áp d ng các ph ng pháp thu th p b ng ch ng sau:

a, Ph ng pháp ki m tra đ i chi u

Là ph ng pháp thu th p b ng ch ng thông qua vi c xem xét rà soát đ i chi u gi a các tài

li u, s li u có liên quan v i nhau, nh đ i chi u gi a các s sách k toán v i s li u ki m kê th c

t , gi a k ho ch và th c hi n, gi a đ nh m c và th c t

Thông th ng bao g m hai lo i ki m tra, đ i chi u là ki m tra v t ch t và ki m tra tài li u

- Ki m tra v t ch t cung c p b ng ch ng v t ch t có đ tin c y cao nh t B i vì ki m tra v t

ch t là quá trình xác minh tài s n có th c hay không, nó thu c v khách quan

Tuy nhiên ph ng pháp này có nh ng h n ch nh t đ nh sau:

+ Ki m tra v t ch t ch a đ là b ng ch ng ch ng minh tài s n hi n có đó thu c quy n s

h u c a ai, vì có th tài s n đó hi n có doanh nghi p nh ng là tài s n đi thuê ho c nh n đ i lý

ho c b th ch p Do v y mu n xác minh tài s n thu c quy n s h u c a đ n v hay c a ng i khác thì ph i v n d ng c các ph ng pháp khác

+ Ki m tra v t ch t ch cho bi t s t n t i th c t v m t l ng c a tài s n, còn v ch t

l ng, tình tr ng k thu t, tính l i th i c a tài s n thì ch a đ c n c đ phán xét H n n a ki m tra v t ch t không cho bi t là tài s n có đ c đánh giá đúng hay không và có tôn tr ng nguyên t c đánh giá tài s n hay không Do đó c n ph i v n d ng k t h p v i các ph ng pháp khác đ thu

th p b ng ch ng có giá tr và tính thuy t ph c cao h n

- Ki m tra tài li u là quá trình xem xét xác minh c a ki m toán viên thông qua vi c ki m tra

đ i chi u các ch ng t , tài li u, s k toán, các v n b n có liên quan đ n báo cáo tài chính

Vi c ki m tra, đ i chi u tài li u, ki m toán viên có th ti n hành qua các cách:

+ Ki m tra đ i chi u s li u, tài li u liên quan đ n tài li u, nghi p v ho c v vi c đ c

ch n làm m u ki m toán ho c ng u nhiên, vi c ki m tra đ i chi u s li u có th ti n hành theo trình t ghi s , t c là t ch ng t g c đ n s k toán và đ n báo cáo k toán ho c ng c l i t báo cáo k toán đ n s k toán và đ n ch ng t k toán N u ki m tra theo trình t ghi s k toán s cho chúng ta b ng ch ng nghi p v phát sinh đ u đã đ c ghi vào s đ y đ hay ch a Ng c l i

n u ki m tra t báo cáo k toán đ n s k toán và cu i cùng ki m tra ch ng t k toán s cho b ng

ch ng là m i s li u ghi trên s k toán có ph i có đ y đ ch ng t hay không

+ T m t k t lu n có tr c, ki m toán viên thu th p tài li u đ làm b ng ch ng c s cho

k t lu n theo cách này đã xác đ nh đ c ph m vi c n ki m tra, đ i chi u, khi đó ki m toán viên

ch ki m tra, đ i chi u nh ng ch ng t , tài li u liên quan đ n k t lu n có tr c

Ph ng pháp ki m tra tài li u cho chúng ta nh ng b ng ch ng là tài li u ch ng minh Tài

li u ch ng minh là hình th c b ng ch ng đ c s d ng r ng rãi trong các cu c ki m toán vì thông

th ng vi c thu th p chúng c ng t ng đ i thu n ti n, d dàng vì chúng th ng s n có m t khác chi phí đ thu th p c ng th p h n các ph ng pháp khác ôi khi tài li u ch ng minh có th làm

b ng ch ng h p lý duy nh t n u chúng ta không tìm đ c các b ng ch ng khác

Khi thu th p b ng ch ng theo ph ng pháp ki m tra tài li u, ki m toán viên c n chú ý các

v n đ :

+ tin c y c a tài li u ch ng minh ph thu c nhi u vào ngu n g c c a tài li u N u s

đ c l p c a tài li u thu th p đ c đ i v i doanh nghi p đ c ki m toán ngày càng cao thì đ tin

c y c a tài li u ch ng minh càng cao

+ phòng các tr ng h p tài li u thu th p đ c đã b ng i cung c p s a ch a, t y xoá

ho c gi m o làm m t tính khách quan c a tài li u do v y, c n ph i có s ki m tra xác minh

b, Ph ng pháp quan sát

Là ph ng pháp thu th p b ng ch ng thông qua quá trình ki m toán viên tr c ti p quan sát, xem xét đ đánh gia các ho t đ ng c a doanh nghi p ó là s ch ng ki n t n m t c a các công

vi c, ti n trình th c hi n các công vi c c a đ i t ng mà ki m toán viên c n thu th p b ng ch ng

Ph ng pháp quan sát có th r t h u ích trong nhi u ph n hành c a cu c ki m toán, song

b n thân nó ch a th hi n đ y đ , do v y ph i k t h p v i các ph ng pháp khác

M t khác c ng c n l u ý khi s d ng ph ng pháp này là vi c quan sát th c t , s cung c p

b ng ch ng có đ tin c y cao, nh ng b ng ch ng đó không th hi n tính ch c ch n các th i

đi m khác ngoài th i đi m quan sát

c, Ph ng pháp th m tra và xác nh n

Là ph ng pháp thu th p các b n xác nh n c a nh ng ng i có trách nhi m liên quan, am

hi u công vi c ho c đ i t ng c n ki m toán trong, ngoài doanh nghi p

Vi c ti n hành th m tra và xác nh n có th th c hi n b ng cách ki m toán viên có v n b n yêu c u nh ng ng i liên quan xác nh n nh ng thông tin theo yêu c u c a ki m toán viên (vi t thành v n b n)

v y quá trình này có tính đ c l p đ i v i doanh nghi p đ c ki m toán và có tính khách quan

Ph ng pháp này th c hi n ho nh ng ch ng c tin c y, nh ng chi phí l n, do v y ch

nh ng tr ng h p c n thi t m i áp d ng ph ng pháp này Tuy nhiên c n đ phòng s thông

đ ng gi a doanh nghi p và đ i t ng xác minh

d Ph ng pháp ph ng v n

Ph ng v n là ph ng pháp thu th p thông tin c a ki m toán viên thông qua vi c trao đ i

ph ng v n v i nh ng ng i trong đ n v Ví d : Khi ki m toán viên c n bi t rõ h n nh ng quy

đ nh v h th ng ki m soát n i b thì có th trao đ i v i nh ng thành viên qu n lý đ n v ho c các

cá nhân trong đ n v v quy ch ki m soát n i b ho c mu n bi t ph ng pháp ghi s hay quá trình ki m tra các nghi p v k toán c a đ n v , thì ki m toán viên có th ph ng v n, trao đ i đi u tra thông tin gi a nh ng ng i qu n lý, nh ng ng i làm công tác nghi p v

Vi c ph ng v n có th th c hi n d ng v n đáp hay v n b n K thu t ph ng v n đóng vai trò r t quan tr ng trong vi c thu nh n thông tin có đ đ tin c y hay khách quan hay không Do đó

ki m toán viên c n có s chu n b tr c cho vi c ph ng v n Thông th ng quá trình ph ng v n

g m ba giai đo n: Giai đo n l p k ho ch, giai đo n th c hi n ph ng v n, giai đo n k t lu n + Giai đo n l p k ho ch: Xác đ nh m c đích, n i dung, đ i t ng c n ph ng v n, th i gian

đ a đi m ph ng v n, nh ng tr ng đi m c n ph ng v n và th o lu n

+ Giai đo n th c hi n ph ng v n: Tr c h t ki m toán viên c n cho ng i đ c ph ng v n

bi t mình là ai và m c đích lý do c a cu c ph ng v n làm cho đ i t ng tho i mái trao đ i

nh ng tr ng đi m đã xác đ nh và tr l i các câu h i c u ki m toán viên không b mi n c ng ho c

b t bu c K thu t nêu câu h i c a ki m toán viên r t quan tr ng, r t ng n g n, rõ n i dung và

m c đích c n đ t đ c

+ Giai đo n k t lu n, thông qua vi c ph ng v n thu đ c nh ng thông tin c n thi t, ki n toán viên c n chú ý đ n tính khách quan và s hi u bi t c a ng i đ c ph ng v n đ có đ c

nh ng k t lu n đúng đ n ph c v t t cho m c đích ki m toán N u nh ng k t lu n c a ph ng v n

có tính ch t quan tr ng thì ki m toán viên c n ghi vào h s ki m toán c a mình

tin c y c a b ng ch ng thu th p qua ph ng v n th ng không cao, ch y u c ng c cho các b ng ch ng khác, ho c đ thu th p các thông tin ph n h i

e, Ph ng pháp tính toán

Tính toán đ thu th p thông tin v các b ng ch ng ki m toán là vi c ki m tra đ chính xác

c a s li u c a vi c ghi chép k toán ho c các phép tính c a các nhân viên nghi p v , nhân viên

k toán trong quá trình x lý ch ng t , ghi s k toán và l p báo cáo k toán Ví d nh vi c tính toán các hoá đ n bán hàng, các ch ng t nh p, xu t kho, các s k toán t ng h p, s k toán chi

ti t, vi c tính toán phân b chi phí, tính giá thành, giá phí Các ki m toán viên g i là ph ng pháp làm l i hay th th c làm l i

Ph ng pháp tính toán cung c p các b ng ch ng có đ tin c y cao xét trên giác đ c a

- Nghiên c u đánh giá m i quan h n i t i gi a các y u t tài chính và thông tin khác đ có

th phát hi n nh ng sai sót c a báo cáo tài chính

Ph ng pháp phân tích ch y u d a vào quá trình so sánh các m i quan h thông tin tài chính v i nhau ho c gi a các thông tin tài chính và các thông tin không có tính ch t tài chính C

th g m nh ng so sánh ch y u sau:

+ So sánh nh ng thông tin tài chính k này và các thông tin tài chính k tr c

Ki m toán viên có th so sánh các thông tin ki m toán k này v i các báo cáo tài chính k

tr c Ho c có th so sánh s d trên các tài kho n k toán gi a các k M c đích c a vi c so sánh đó nh m phát hi n nh ng kho n m c, nh ng ch tiêu tài kho n có s bi n đ ng không bình

th ng đ t p trung th m tra xem xét Ví d nh : S t ng đ t ng t c a chi phí s a ch a TSC trong k so v i k tr c, c n xác đ nh nguyên nhân, t s vòng quay hàng t n kho k này so v i

k tr c đó có s bi n đ ng l n hay không, n u có thì tìm nguyên nhân

Vi c so sánh có th áp d ng đ i v i các thông tin có th so sánh đ c t c là các ch tiêu hay kho n m c có cùng n i dung và ph ng pháp tính toán

+ So sánh gi a s li u th c t và s li u k ho ch d toán

Thông qua vi c so sánh các ch tiêu tài chính gi a th c t và k ho ch d toán s giúp ki m toán viên phát hi n nh ng sai bi t l n v s li u th c t và k ho ch ho c d toán T đó có th cho th y s sai sót trong báo cáo tài chính ho c nh ng bi n đ ng v th c t s n xu t kinh doanh

mà ki m toán viên c n xem xét và th m đ nh Ví d có s sai bi t l n gi a giá thành th c t và giá thành k ho ch, ho c t n kho th c t v i đ nh m c hàng t n kho, gi a s n l ng th c t và s n

l ng k ho ch

+ So sánh gi a các ch tiêu đ n v v i các ch tiêu bình quân trong ngành

Thông th ng, các ch tiêu c a các đ n v và các ch tiêu ngành có quan h t ng đ ng v i nhau (nh l i nhu n, vòng quay hàng t n kho, ) Nh v y ki m toán có th so sánh ch tiêu chung c a ngành và ch tiêu c a doanh nghi p đ phát hi n nh ng sai l ch l n, không bình

th ng, không h p lý T đó có th tìm ra nh ng sai sót ho c giúp ki m toán viên tìm hi u k h n

v ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

Khi so sánh gi a các ch tiêu c a đ n v và ch tiêu ngành c n l u ý các y u t v quy mô

c ng nh y u t t ch c qu n lý, ph ng pháp h ch toán khác nhau gi a các đ n v trong ngành Tuy nhiên, khi so sánh c n k t h p so sánh trong m t kho ng th i gian nh t đ nh ch không

ch so sánh m t th i đi m đ có nh ng k t lu n xác đáng h n

Tuy nhiên có th nói r ng vi c so sánh các ch tiêu v i ngành có th d n đ n m t k t qu không chính xác và nhi u khi không th hi n k t qu nh mong mu n b i khi bình quân hoá các

ch tiêu cho ngành đã ch a đ ng nh ng k t qu không đ ng đ u

+ So sánh s li u c a doanh nghi p và k t qu d ki n c a ki m toán viên

Theo cách so sánh này, ki m toán viên c tính s d c a m t tài kho n nào đó d a vào

m t ho c m t s tài kho n có liên quan v i ch tiêu c tính, sau đó ki m toán viên so sánh v i

ch tiêu c tính, n u có s sai bi t l n gi a hai ch tiêu thì c n làm rõ nguyên nhân c th

+ Nghiên c u m i quan h gi a thông tin tài chính và thông tin không có tính ch t tài chính

Các thông tin không có tính ch t tài chính là các d li u kinh t k thu t do các h th ng

h ch toán cung c p: nh s l ng nhân viên, s l ng b u c c, hi u su t s d ng c a m t t ng đài M c dù các thông tin này không có tính ch t tài chính nh ng l i có m i quan h v i các ch tiêu tài chính Nh v y có th d a trên các thông tin trên đây có th có th thu th p làm b ng

ch ng ki m toán, ph ng pháp này th ng đ a l i hi u qu cao nh ng chi phí th p, th i gian

ng n, nh ng b ng ch ng l i có tính chu n xác, đ ng b và có giá tr v s li u k toán, th hi n tính báo quát, không b xa và nh ng s li u c th

Tuy nhiên khi áp d ng khi áp d ng ph ng pháp phân tích đ thu th p b ng ch ng ki m toán, ki m toán viên c n l u ý:

- M i quan h b n ch t gi a các ch tiêu đ c so sánh, các ch tiêu đ c so sánh ph i đ ng

nh t v n i dung và ph ng pháp tính, gi a chúng ph i có m i quan h nh t đ nh v i nhau

- Nh ng kho n m c ho c các ch tiêu tr ng y u không ch s d ng ph ng pháp phân tích

đ ki m toán mà còn k t h p v i các ph ng pháp khác đ tìm b ng ch ng ki m toán cho thích

h p

- N u ki m toán trong tr ng h p h th ng ki m soát n i b y u kém, c n th n tr ng khi phân tích đ tìm b ng ch ng ki m toán, nên k t h p nhi u ph ng pháp thu th p b ng ch ng

ki m toán khác

Ngoài ph ng pháp thu th p b ng ch ng ki m toán nh trên đã trình bày, trong các tr ng

h p đ c bi t, ki m toán viên có th thu th p b ng ch ng ki m toán thông qua các chuyên gia ho c

gi i trình c a ng i qu n lý đ n v

Tr ng h p có v n đ ki m toán viên ch a am hi u h t, nh : đánh giá giá tr c a các tài s n quý hi m, công trình ngh thu t, khoáng s n thì ki m toán viên ph i d a và ý ki n đánh giá c a các chuyên gia v l nh v c đó

Thông th ng k t thúc giai đo n ki m toán ki m toán viên s yêu c u ng i qu n lý đ n v cung c p cho mình m t b n gi i trình nh ng v n đ đã trao đ i gi a mình và ng i qu n lý đ n v

đ ng th i đ ng i qu n lý kh ng đ nh nh ng v n đ thu c v trách nhi m qu n lý c a mình Tuy nhiên, các b ng ch ng thu c lo i này không có giá tr l n, song chúng có tác d ng ràng

bu c trách nhi m c a nh ng ng i cung c p thông tin và làm t ng thêm đ tin t ng khi ki m toán viên đ a ra k t lu n c a mình

2.1.3.4 Xét đoán và s d ng b ng ch ng ki m toán

Khi đã thu th p đ c nh ng b ng ch ng ki m toán, ki m toán viên ph i xét đoán và l a

ch n b ng ch ng nào nên s d ng và đ a ra làm b ng ch ng cho nh ng ý ki n nh n xét c a mình Xét đoán b ng ch ng ki m toán là vi c xem xét vi c đáp ng nhu c u c a các b ng ch ng

ki m toán T c là vi c xét đoán đ tin c y v giá tr và tính đ y đ c a b ng ch ng ki m toán

Vi c xét đoán các b ng ch ng ki m toán ph thu c vào quan đi m và s nhìn nh n v n đ

c a t ng ng i, m t khác nó c ng th hi n trình đ nghi p v chuyên môn, n ng l c ngh nghi p

c a ki m toán viên

Khó có th đ a ra m t c n c đ xét đoán m t cách kh d đ áp d ng cho m i tr ng h p Tuy nhiên, Liên đoàn k toán qu c t (IFAC) g i ý n m c n c đ xét đoán b ng ch ng ki m toán:

1, B ng ch ng ghi thành v n b n có giá tr h n b ng ch ng b ng l i, b ng ch ng nguyên

b n có giá tr h n b ng ch ng sao ch p

2, B ng ch ng thu th p t các ngu n đ c l p bên ngoài doanh nghi p có giá tr h n b ng

ch ng thu th p t ngu n n i b doanh nghi p

3, B ng ch ng do ki m toán viên t thu th p phân tích đánh giá có giá tr h n b ng ch ng

Ngoài ra, đ xem xét các b ng ch ng ki m toán, ki m toán viên c n chú ý các y u t liên quan đ n giá tr c a b ng ch ng ki m toán c ng nh tính đ y đ c a nó

+ Nhân t thu c v ngu n g c c a b ng ch ng ki m toán:

Ngu n g c c a b ng ch ng ki m toán th hi n s đ c l p c a b ng ch ng đ i v i doanh nghi p đ c ki m toán Nh ng b ng ch ng có ngu n g c càng đ c l p v i doanh nghi p thì càng

có đ tin c y cao

+ Nhân t thu c v d ng c a b ng ch ng ki m toán Các b ng ch ng v t ch t có đ tin c y cao h n b ng ch ng tài li u, b ng ch ng tài li u có đ tin c y cao h n b ng ch ng ph ng v n + Nhân t thu c v h th ng ki m soát n i b c a doanh nghi p:

Các b ng ch ng thu nh n đ c các b ph n có h th ng ki m soát n i b v ng m nh s

có đ tin c y cao h n các b ph n có đ tin c y y u

+ Nhân t v tính tr ng y u trong ki m toán: Các b ng ch ng ki m toán thu th p đ c

nh ng b ph n tính tr ng y u càng cao thì càng có giá tr và đ tin c y cao h n

+ Nhân t liên quan đ n m c đ r i ro trong ki m toán: Các b ng ch ng thu th p đ c

nh ng b ph n r i ro cao thì càng t ng tính thuy t ph c c a b ng ch ng ki m toán đó

Khi xét đoán các b ng ch ng ki m toán, ki m toán viên còn c n k t h p nhi u lo I b ng

ch ng và m i liên quan gi a các lo i b ng ch ng đó đ i v i m t v n đ , hay m t nh n đ nh đ đ tin c y c a b ng ch ng cao h n và đ tính thuy t ph c

Tr ng h p ng c l i n u nhi u b ng ch ng (t hai tr lên) liên quan đ n m t v n đ , mà

có k t qu trái ng c nhau thì ki m toán viên ph i xem xét v n đ m t cách th n tr ng đ có c

s gi i quy t s khác bi t đó b ng cách m r ng di n đi u tra, kh o sát đ có kh ng đ nh cu i cùng

Khi b ng ch ng ki m toán ch a th c s tin c y, thì không đ c s d ng làm ch ng c cho

nh ng k t lu n vì đi u đó có th d n đ n k t lu n sai l m c a ki m toán viên

Khi ki m toán viên có nh ng nghi ng nh t đ nh v các b n báo cáo tài chính doanh nghi p, thì c n ti p t c tìm ki m nh ng b ng ch ng đ y đ có giá tr đ ch ng minh ho c gi i to nh ng nghi ng c a mình N u tr ng h p không th thu th p đ c nh ng b ng ch ng đ y đ có giá tr , thì ki m toán viên không th ghi nh n ý ki n nh n xét hoàn h o v báo cáo tài chính c a doanh nghi p (báo cáo ki m toán ch p nh n toàn b )

Ki m toán viên c ng ph i h t s c th n tr ng trong khi xét đoán và s d ng nh ng b ng

ch ng có tác d ng kh ng đ nh đi u k t lu n này nh ng l i ph nh n đI u k t lu n khác

2.1.4 H s ki m toán và l u tr h s ki m toán

a, Khái ni m: H s ki m toán là các tài li u do ki m toán viên l p, thu th p phân lo i, s

d ng và l u tr Tài li u trong h s ki m toán đ c th hi n trên gi y, trên phim, nh, trên

ph ng ti n tin h c hay b t k ph ng ti n l u tr nào khác theo quy đ nh c a pháp lu t hi n hành

b, Tác d ng c a h s ki m toán

- L u tr nh ng b ng ch ng thu đ c trong quá trình th c hi n ki m toán, và làm c s cho

vi c đ a ra ý ki n c a ki m toán viên

- Tr giúp cho vi c l p k ho ch và th c hi n công vi c ki m toán

- Tr giúp cho vi c ki m tra, soát xét và đánh giá ch t l ng công vi c ki m toán

- Giúp cho vi c s lý phát sinh sau cu c ki m toán

- H s ki m toán thu c quy n s h u và là tài s n c a công ty ki m toán, khách hàng hay bên th ba có quy n xem xét ho c s d ng m t ph n ho c toàn b tài li u này khi đ c s đ ng ý

c a Giám đ c công ty ki m toán ho c theo quy đ nh c a Nhà n c ho c t ch c ngh nghi p Tu

nh ng tr ng h p c th , ki m toán viên đ c phép cung c p m t ph n ho c toàn b tài li u làm

vi c trong h s ki m toán c a mình cho khách hàng tu tr ng h p c th do Giám đ c công ty

ki m toán quy t đ nh Trong m i tr ng h p, tài li u làm vi c c a ki m toán viên không th thay

th ch ng t k toán, báo cáo tài chính c a khách hàng

- Th i gian l u tr h s ki m toán ph i l u tr trong th i gian đ đ đáp ng yêu c u hành ngh , quy đ nh c a pháp lu t v b o qu n và l u tr h s , và yêu c u riêng c a công ty

ki m toán

2.2 H TH NG KI M SOÁT N I B

2.2.1 Khái ni m

Vi c xác l p và duy trì m t h th ng k toán thích h p, k t h p v i nhi u quy ch ki m soát

n i b khác đ m r ng quy mô kinh doanh và lo i hình kinh doanh là trách nhi m c a các nhà

qu n lý doanh nghi p M t ph ng di n quan tr ng thu c trách nhi m c a b ph n qu n lý là cung c p cho các c đông (ho c Chính ph ) m t s đ m b o thích h p r ng, công vi c kinh doanh

đ c ki m soát thích đáng đ ng th i, b ph n qu n lý còn có trách nhi m cung c p cho các c đông, Chính ph và nh ng ng i đ u t (ngân hàng, ch đ u t , ng i liên doanh…) nh ng thông tin tài chính trên c s h p th c M t h th ng ki m soát n i b là c n thi t đ b ph n qu n lý

th c thi b n ph n y

H th ng ki m soát n i b c a m t đ n v có th đ nh ngh a nh là toàn b các chính sách, các b c ki m soát và th t c ki m soát đ c thi t l p nh m đi u hành các ho t đ ng c a đ n v các b c ki m soát là các bi n pháp đ c ti n hành đ xem xét và kh ng đ nh các bi n pháp qu n

- Phát hi n k p th i các v n đ khó kh n n y sinh trong kinh doanh đ ho ch đ nh và th c

hi n các bi n pháp đ i phó

- Ng n ch n, phát hi n các sai ph m và gian l n trong kinh doanh

- Ghi chép k toán đ y đ , chính xác và đúng th th c v các nghi p v và ho t đ ng kinh doanh

- L p các báo cáo tài chính k p th i, h p l và tuân theo các yêu c u pháp đ nh có liên quan

- B o v tài s n và thông tin không b l i d ng và s d ng sai m c đích

2.2.2 Các y u t c u thành h th ng ki m soát n i b

Trong quá trình ki m toán, ki m toán viên ph i hi u bi t v h th ng ki m soát n i b , ph i nghiên c u, đánh giá s ho t đ ng c a h th ng ki m soát n i b mà ki m toán viên đ nh d a và

đ xác đ nh n i dung, th i gian và ph m vi c a các ph ng pháp ki m toán c n th c thi M c đích

c a ki m toán viên trong vi c nghiên c u, đánh giá h th ng ki m soát n i b là thi t l p đ tin

c y vào h th ng ki m soát n i b , đ xác đ nh n i dung, th i gian, ph m vi c a các b c ki m toán c b n

Trong khi nghiên c u, đánh giá h th ng ki m soát n i b , ki m toán viên c n nh n th c các y u t c u thành h th ng ki m toán n i b g m: Môi tr ng ki m soát chung, h th ng k toán, các lo i ki m soát và th t c ki m soát

a, Môi tr ng ki m soát chung

M t khía c nh quan tr ng c a công tác ki m toán là xem xét cung cách c a b ph n qu n lý cao c p nh t, ki m tra và giám sát các nghi p v , các ho t đ ng c a đ n v nh th nào b ph n

qu n lý t o ra môi tr ng chung, nh đó đ xác l p thái đ c a toàn đ n v đ i v i h th ng ki m soát Môi tr ng ki m soát chung c ng t o ra nh ng chính sách, các trình t và các ch d n đ m

b o cho s giám sát liên t c và có hi u qu đ i v i các nghi p v c a doanh nghi p S nh n th c

v môi tr ng ki m soát r t quan tr ng đ i v i ki m toán viên, trong vi c xác đ nh ph m vi c a

ki m toán trên c s n m v ng h th ng ki m soát n i b c a đ n v

S đánh giá c a ki m toán viên v môi tr ng ki m soát s gi i đáp thái đ và hành đ ng

c a b ph n qu n lý cao nh t đ i v i h th ng ki m soát s có nh h ng nh th nào đ i v i tình

hi u qu c a các ho t đ ng trong doanh nghi p Có th kh ng đ nh r ng không có s ch d n chung và s giám sát liên t c cua b ph n qu n lý, s không có s đ m b o nào v các b c ki m soát c a các nhân viên đ c ti n hành m t cách thích h p và có hi u qu

Môi tr ng ki m soát m nh không đ m b o tính hi u qu c a nh ng k thu t ki m soát c

th tuy nhiên n u thi u v ng m t môi tr ng ki m soát chung s làm gi m tính hi u qu t ng quát c a ki m soát, c ng nh đ tin c y cu i cùng c a s li u đ c t o ra b i các h th ng k toán

và thông tin

Nh v y có th nói r ng, môi tr ng ki m soát chung bao g m toàn b các nhân t có tính

ch t môi tr ng tác đ ng đ n vi c thi t k , ho t đ ng và s h u hi u c a các chính sách, th t c

ki m soát c a đ n v Các nhân t này ch y u liên quan đ n thái đ , nh n th c và hành đ ng c a

ng i qu n lý đ n v Sau đây là các nhân t ch y u:

a1, c thù v qu n lý

c thù v qu n lý là mu n nói đ n các quan đi m khác nhau c a ng i qu n lý đ n v đ i

v i tình tr ng báo cáo tài chính c ng nh nh ng r i ro trong kinh doanh M t s nhà qu n lý chú ý quá m c đ n vi c báo cáo tình hình tài chính và nh n m nh đ n vi c hoàn thành k ho ch l i nhu n Nh ng ng i này có th s n sàng hành đ ng m o hi m đ đ i l y m t m c l i nhu n cao

m t s nhà qu n lý khác l i có thái đ h t s c dè d t và th n tr ng Các quan đi m nh v y c a nhà qu n lý có nh h ng r t l n đ n các chính sách và th t c ki m soát c a đ n v c ng nh đ tin c y c a báo cáo tài chính

C c u v quy n l c trong m t đ n v c ng là m t v n đ tiêu bi u c a đ c thù qu n lý n u

vi c đ a ra các quy t đ nh qu n lý đ c t p trung và chi ph i b i m t cá nhân thì ki m toán viên

c n chú ý đ n ph m ch t và n ng l c c a ng i n m quy n l c t p trung đó Ng c l i, nh ng

đ n v khác, quy n l c l i đ c phân tán cho nhi u ng i trong b máy qu n lý Trong tr ng

h p này, v n đ quan tr ng l i là ki m tra, giám sát vi c s d ng quy n l c đã đ c phân quy n,

nh m đ phòng các tr ng h p s d ng không h t quy n h n đ c giao ho c l m d ng các quy n

h n này

a2, C c u t ch c

M t c c u t ch c h p lý s đ m b o cho s thông su t trong vi c u quy n và phân công trách nhi m c c u t ch c đ c thi t k sao cho có th ng n ng a đ c s vi ph m các chính sách, th t c, quy ch ki m soát và lo i b đ c nh ng ho t đ ng không phù h p có th d n đ n sai l m và gian l n M t c c u t ch c h p lý còn ph i nh n m nh đ n tính hi u qu c a b ph n

qu n lý cao nh t đ i v i các nghi p v , đ c bi t khi doanh nghi p b chia cách và phân tán v m t

đ a lý

thi t l p m t c c u t ch c thích h p và có hi u qu , ph i tuân th các nguyên t c sau:

- Thi t l p đ c s đi u hành và ki m soát trên toàn b ho t đ ng c a đ n v , không b sót

l nh v c nào đ ng th i không có s ch ng chéo gi a các b ph n

- Th c hi n s phân chia ba ch c n ng: x lý nghi p v , ghi chép s và b o qu n tài s n

- B o đ m s đ c l p t ng đ i gi a các b ph n

a3, Chính sách nhân s

Chính sách nhân s bao g m toàn b các ph ng pháp qu n lý nhân s và các ch đ c a

đ n v đ i v i vi c tuy n d ng, hu n luy n, đánh giá, đ b t, khen th ng và k lu t các nhân viên M t chính sách nhân s đúng đ n là chính sách nh m vào vi c tuy n d ng, hu n luy n và s

d ng các cán b , nhân viên có n ng l c và đ o đ c

a4, Công tác k ho ch

Bao g m m t h th ng k ho ch s n xu t - k thu t - tài chính c ng nh ph ng án chi n

l c c a b ph n qu n lý cao nh t chi n l c s n xu t kinh doanh và các k ho ch giúp cho đ n

v ho t đ ng đúng h ng và có hi u qu công tác k ho c đ c ti n hành nghiêm túc và khoa h c

s tr thành m t công c ki m soát h u hi u

a5, B ph n ki m toán n i b

Là m t nhân t c b n trong môi tr ng ki m soát, b ph n ki m toán n i b cung c p m t

s giám sát và đánh giá th ng xuyên v toàn b ho t đ ng c a đ n v , trong đó có c h th ng

ki m soát n b B ph n ki m toán n i b h u hi u s giúp đ n v có đ c nh ng thông tin k p

th i và xác th c v các ho t đ ng nói chung, ch t l ng công tác ki m soát n i b nói riêng đ

đi u ch nh, b sung các quy ch ki m soát thích h p và có hi u l c h n Tuy nhiên b ph n ki m toán n i b ch có th phát huy tác d ng t t n u:

- V m t t ch c: B ph n ki m toán n i b ph i tr c thu c m t c p cao đ đ không gi i

h n ph m v ho t đ ng c a nó ng th i ph i đ c giao quy n h n t ng đ i r ng dãi và ho t

đ ng t ng đ i đ c l p v i b ph n đ c ki m tra

- V nhân s : B ph n ki m toán n i b ph i có các nhân viên có kh n ng đ đ th c hi n nhi m v

a6, U ban ki m toán

Trong m t s công ty l n th ng có u ban ki m toán (audit committee) g m t 3 đ n 5thành viên c a h i đ ng qu n tr làm nhi m v giám sát ho t đ ng và xem xét báo cáo tài chính

c a công ty Các thành viên này th ng không ph i là viên ch c ho c nhân viên c a công ty

a7, Các nhân t bên ngoài

Môi tr ng ki m soát chung m t đ n v còn bao g m các nhân t bên ngoài các nhân t này n m ngoài s ki m soát c a các nhà qu n lý nh ng có nh h ng r t l n đ n thái đ , cung cách c a nhà qu n lý và các quy ch , các th t c ki m soát c th Thu c các nhân t này là: nh

- H th ng báo cáo k toán (g m c báo cáo tài chính và báo cáo k toán n i b )

Thông qua vi c quan sát, đ i chi u, tính toán và ghi chép các nghi p v kinh t phát sinh,

h th ng k toán không nh ng cung c p thông tin cho vi c qu n lý mà còn có tác d ng ki m soát nhi u m t ho t đ ng c a đ n v H th ng k toán là m t m t xích, m t y u t quan trong c a y u

t ki m soát n b

c, Các lo i ki m soát và các th t c ki m soát

Có hai lo i ki m soát là ki m soát tr c ti p và ki m soát t ng quát

c1, Ki m soát tr c ti p

Ki m soát tr c ti p là các th t c các quy ch đ c xây d ng trên c s đánh giá các y u t

d n li u c a các b ph n c u thành trong các báo cáo tài chính ki m soát tr c ti p bao g m 03

soát qu n lý n u đ n v có h th ng ki m soát này h u hi u thì công vi c ki m toán có th đ c

gi m nh r t nhi u

- Ki m soát x lý là ki m soát đ c đ t ra d ki m tra x lý các giao d ch t c là ki m tra l i

nh ng công vi c mà nh chúng các giao d ch đ c công nh n, cho phép, phân lo i, tính toán, ghi chép t ng h p và báo cáo i v i nh ng đ n v s d ng h th ng máy tính đ x lý thông tin thì

ki m soát x lý đ c th c hi n thông qua ch c n ng x lý b ng đi n toán trong tr ng h p này

ki m toán viên c n s d ng các chuyên gia ki m toán b ng máy vi tính

- Ki m soát đ b o v tài s n: là các bi n pháp, quy ch ki m soát nh m đ m b o s an toàn

c a tài s n và thông tin trong đ n v Các tr ng đi m nh m vào m c đích này bao g m:

+ Phân đ nh trách nhi m b o vi c tài s n đ c bi t là vi c b o qu n các ghi chép v tài s n + H th ng an toàn và v t ch n: ki m kê hi n v t, vi c xác nh n c a bên th 3

c2, Ki m soát t ng quát

Là s ki m soát t ng th đ i v i nhi u h th ng, nhi u công vi c khác nhau Trong môi

tr ng máy tính hoá ki m soát t ng quát thu c v ch c n ng ki m soát c a phòng đi n toán,

mu n đánh giá ki m soát trong tr ng h p này t t nhiên ph i s d ng nh ng chuyên gia am hi u sâu s c v máy tính

Các b c ki m soát và th t c ki m soát có th không gi ng nhau th m chí r t khác nhau

gi a các đ n v và lo i d ch v Tuy nhiên các lo i ki m soát nói trên đ u đ c xây d ng trên các nguyên t c c b n là:

+ Nguyên t c phân công phân nhi m:

Theo nguyên t c này công vi c và trách nhi m c n đ c phân chia cho nhi u ng i cho m t

b ph n ho c nhi u b ph n trong m t t ch c M c đích c a nó là đ không m t cá nhân hay b

ph n nào đ c th c hi n m i m t c a m t nghi p v t khâu đ u đ n khâu cu i trong m t ch đ nhi u ng i làm vi c, các sai sót d phát hi n h n và các gian l n khó x y ra h n Vi c phân công phân nhi m rõ ràng cong có tác d ng t o s chuyên môn hoá và thúc đ y l n nhau trong công vi c + Nguyên t c b t kiêm nhi m:

Nguyên t c này đòi h i s tách bi t v trách nhi m đ i v i m t s công vi c nh :

- Trách nhi m th c hi n nghi p v và ghi chép s k toán

- Trách nhi m b o qu n tài s n và trách nhi m ghi chép s k toán

+ Nguyên t c u quy n và phê chu n

Theo s u quy n c a ng i qu n lý các c p d i đ c giao cho quy t đ nh và gi i quy t

m t s công vi c trong m t ph m vi nh t đ nh Quá trình u quy n đ c m r ng xu ng các c p

th p h n t o nên m t h th ng phân chia trách nhi m và quy n h n mà v n không làm m t tính

t p trung c a đ n v

Phê chu n là bi u hi n c th c a vi c quy t đ nh và gi i quy t m t công vi c trong ph m vi quy n h n đ c giao Nguyên t c u quy n và phê chu n yêu c u các nghi p v phát sinh đ u

đ c u quy n cho các cán b phê chu n m t cách thích h p

Các ki m toán viên nghiên c u và đánh giá h th ng ki m soát n i b c a đ n v là đ đánh giá m c r i ro ki m soát làm c s cho vi c l a ch n các ph ng pháp ki m toán thích h p Môi

tr ng ki m soát c a đ n v m nh hay y u m c đ r i ro ki m soát cao hay th p s quy t đ nh n i dung, ph m vi c ng nh quy mô các ph ng pháp ki m toán

2.3 GIAN L N VÀ SAI SÓT

Trong khi hình thành ý ki n c a mình v báo cáo tài chính các ki m toán viên th c hi n các công vi c đã đ nh đ đ m b o r ng các báo cáo tài chính đã đ c tính toán m t cách chính xác v

m i khía c nh tr ng y u Do b n ch t c a vi c ki m tra, th nghi m và nh ng h n ch v n có c a

ki m toán, c ng nh b t k h th ng ki m soát n i b nào nên có nh ng r i ro khó tránh h i, th m chí có nh ng gian l n và sai sót nghiêm tr ng ch a phát hi n ra

2.3.1 Khái ni m gian l n và sai sót

Gian l n là nh ng hành vi có ch ý l a d i có liên quan đ n vi c tham ô, bi n th tài s n

ho c xuyên t c các thông tin và che gi u tài s n

Gian l n có th bi u hi n các d ng sau:

- X lý ch ng t theo ý mu n ch quan, s a đ i xuyên t c làm gi các ch ng t tài li u

- Che gi u các thông tin tài li u ho c nghi p v

- Ghi chép các nghi p v không đúng s th t, áp d ng sai các nguyên t c, ph ng pháp và

ch đ ki m k toán m t cách c ý

- Sai sót là nh ng nh m l n có nh h ng đ n báo cáo tài chính nh :

+ L i v tính toán s h c hay ghi chép

+ áp d ng sai các nguyên t c, ph ng pháp và ch đ k toán

+ B sót ho c hi u sai các kho n m c, nghi p v

b ng kê c a ngân hàng (n u rút ti n ngân hàng)

Tuy nhiên, sai l m do thi u sót r t tai h i vì r t khó phát hi n đ i v i ng i làm công tác

ki m toán Các doanh s bán hàng n l u t c là bán hàng nh ng không ghi vào s (th ng là bán

l ), các vi c b sót không l p d phòng c ng nh các thi u sót trong vi c đi u ch nh các chi phí

tr tr c và chi phí ph i tr đ u là nh ng vi ph m r t khó tìm th y và khó ch ng minh khi th c

Nh m l n v ghi s là tr ng h p ghi vào s k toán m t s li u sai v i s ti n trong

ch ng t Ví d : hoá đ n ghi s ti n là 125.000 đ ng thì ghi vào s là : 152.000 đ ng

Nh m l n v chuy n s là tr ng h p chuy n m t s ti n đã ghi vào m t s này thay m t

s sai lúc chuy n ghi s li u y qua m t s khác

Ví d : Hoá đ n ghi: 210.000 đ ng đã đ c ghi đúng vào s nh t ký mua là 210.000 đ ng

nh ng lúc ghi vào s thanh toán v i ng i bán l i ghi sai là 21.000 đ ng

Trên th c t vi c ghi s sai th ng đ c phát hi n b ng cách ki m đ m, rà soát các ch ng

t còn vi c chuy n s sai đ c phát hi n b ng cách c ng l i các con s

d- Nh m l n v tính toán:

Nh m l n thông th ng nh t là c ng sai s t ng c ng c a các c t s trong các s nh t ký

ho c s c a các tài kho n S nh m l n này đ phát hi n nh ph ng pháp ghi s kép do s m t cân đ i gi a N và Có Nh ng c ng có nh ng nh m l n r t khó phát hi n nh : s li u tính m t

b ng l ng sai, s k t toán hoá đ n không chính xác, t c là nh ng tính toán sai ngay trong n i dung c a ch ng t

Ví d : m t s ti n là 120đ đ c ghi vào s nh t ký là 120đ nh ng l i chuy n sang s cái là

100đ S sai l m này s đ ng nhiên b phát hi n nh nguyên t c ghi s kép, do Cân đ i tài kho n

b sai l nh thi u m t 20đ Nh ng n u đ ng th i v i s sai l m này k toán viên l i ph m m t sai

l m khác ti p theo nh : chuy n m t s ti n 250đ t Nh t ký S cái là 270đ t o nên m t s sai l ch

th a 20đ có tác d ng bù l i 20đ thi u sai l m tr c B ng cân đ i k toán v n gi đ c cân b ng

và tri t tiêu m t c hai sai l m nói trên

Qua kinh nghi m th c t , sai l m d ng này th ng là c ý ch không ph i do s xu t và

s sai l m nhi u khi r t khó phát hi n

g- Sai l m v nguyên t c

Sai l m này x y ra do trình đ y u kém v chuyên môn c a k toán viên Ví d nh : tính

kh u hao cao h n ch đ cho phép, ghi vào bên Có c a TK "Tài s n c đ nh" giá bán thay vì ph i ghi nguyên giá c a TSC theo s k toán

2.3.3 Các hình th c gian l n

Ngoài m t s gian l n b ng nh ng th đo n u tr nh : gi v làm đ m c đ làm m t d u

m t con s c n đ c s a ch a b ng m t con s khác, ho c thay th m t trang s b ng m t trang khác cùng lo i sau khi s a s th t (Ví d : xé b trang s 027 r i thay b ng 127, sau đó s a s 1 thành 0), đa s các gian l n th ng các d ng sau:

a- Gian l n ti n b c và tài s n:

Trên th c t , gian l n th ng r t ph bi n trong l nh v c ti n b c, hàng hoá và các lo i tài

s n l t v t (d ng c nh , ph tùng thay th ) vì d gi u di m, di chuy n và t u tán, ch ít x y ra

đ i v i các tài s n l n nh : xe c , máy móc, công c l n vì r t khó th c hi n các vi c nói trên

i v i v n đ gian l n ti n b c, trên th c t có th nói là "thiên hình v n tr ng" nh ng các d ng ph thông nh t th ng là: lén đánh c p séc do khách hàng tr cho Xí nghi p đ l nh ti n,

đ ng th i ngu t o m t bút toán đ che d u vi c gian l n, l m d ng m t s ti n do doanh nghi p giao cho đi n p ngân hàng, m o danh doanh nghi p đ thu ti n c a khách hàng

i t ng th c hi n gian l n lo i này th ng là các nhân viên có trách nhi m liên quan

đ n ti n b c c a Công ty (th qu , nhân viên thu ngân, nhân viên bán hàng )

Riêng đ i v i hàng hoá, đ đ c, d ng c nh , thì các đ i t ng x y ra gian l n th ng đông đ o h n: m t kho ch a hàng, ch a d ng c và ph tùng thay th tình tr ng vô t ch c s là

mi ng m i ngon cho s l m d ng b ng hình th c tr m cáp, t u tán, l i d ng

Do đó, vi c bài tr t n n này th ng đòi h i ph i có t ch c ki m toán n i b : ki m tra

th ng xuyên qu ti n m t, cách ly nhân viên có nhi m v qu n lý ti n b c v i nhân viên làm nhi m v k toán, tài v , t ch c t t vi c b o qu n hàng hoá, v t t , xu t, nh p b ng m t h th ng

k toán v t li u h u hi u (s theo dõi tình hình xu t nh p kho, th kho, phi u xu t nh p)

b- T o d ng tình hu ng:

Hình th c gian l n này nh m đ a ra m t tình hình gi t o khác xa v i th c tr ng c a doanh nghi p Các hình th c ph c p là: ngu t o tình hình "l gi " đ tr n thu b ng các ph ng pháp nh gi u doanh thu, khai gi m t n kho hàng hoá, h ch toán chi phí kh ng, l p kh u hao và

d phòng quá m c Ho c ng c l i, ngu t o s "l i gi " đ chia l i, đ gây uy tín cho Ban Giám đ c, đ d vay tín d ng c a ngân hàng b ng các hình th c đánh giá các tài s n c đ nh cao

h n th c t , khai t ng t n kho hàng hoá, gi u b t các chi phí, không l p các kh u hao và d phòng đúng m c

Nh n xét chung trên th c t , hình th c thâm l m ti n b c và tài s n th ng do các nhân viên c p th a hành th c hi n, còn vi c ngu t o tình hình thì th ng do các c p ch huy, lãnh đ o

ho c ng i có trách nhi m ch x ng

2.3.4 Các nhân t nh h ng đ n m c đ gian l n và sai sót

Cùng v i nh ng nh c đi m trong vi c xây d ng các h th ng ki m soát n i b và s không phù h p c a các th t c ki m tra, nh ng đi u ki n và nh ng s ki n làm t ng kh n ng v gian l n và sai sót bao g m:

- Có s can thi p đ i v i quá trình ki m soát n i b

- Nhân s c a phòng k toán b thi u nhi u trong th i gian dài

- Có s thay đ i th ng xuyên v t v n pháp lý ho c ki m toán

- Doanh nghi p l thu c quá nhi u vào m t ho c m t vài s n ph m, khách hàng

- S c ép đ i v i cán b k toán ph i hoàn t t các báo cáo tài chính trong kho ng th i gian quá ng n

-

c, Các v n đ có liên quan đ n thu th p b ng ch c ki m toán

- Ghi chép không phù h p (ch ng t không đ y đ , s chênh l ch gi a s và th c t ki m

kê, các nghi p v không đ c ghi chép theo th th c thông th ng ho c đ ngoài s k toán)

- Các ch ng t ho c nghi p v không phù h p (thi u s u quy n h p l , ch ng t không

có giá tr ho c s a đ i)

- Có đ chênh l ch l n gi a ghi chép k toán và xác nh n c a ng i th 3

- Các nhà qu n lý l ng tránh tr l i ho c tr l i không h p lý các yêu c u c a ki m toán

-

2.4 TR NG Y U VÀ R I RO

2.4.1 Tr ng y u

Tr ng y u xét trong quan h v i n i dung ki m toán là khái ni m ch rõ t m c và tính h

tr ng c a ph n n i dung c b n c a ki m toán có nh h ng t i tính đúng đ n c a vi c nh n th c, đánh giá đ i t ng ki m toán và vi c s d ng thông tin đã đánh giá đó đ ra quy t đ nh qu n lý

Rõ ràng th c tr ng ho t đ ng tài chính c ng nh hi u qu nghi p v là v n đ r t r ng và trên th c t không th ki m toán đ c t t c thông tin đã thu đ c và ch a thu đ c c a ho t

đ ng tài chính và nghi p v ph i ki m toán H n n a ng i s d ng ch quan tâm đ n b n ch t

c a ho t đ ng tài chính và hi u qu ho t đ ng đi m g p nhau gi a ki m toán và qu n lý này đã

d n t i tính t t y u ph i l a ch n n i dung ki m toán t i u, v a đánh giá đúng b n ch t c a đ i

t ng ki m toán, v a đáp ng k p th i nhu c u c a ng i quan tâm v i giá phí ki m toán th p trên c s th c hi n t t ch c n ng ki m toán V n đ này ch có th gi i quy t trên c s l a ch n đúng và đ nh ng đi u c t y u, c b n ph n ánh đúng b n ch t c a đ i t ng ki m toán đi u đó

c ng đ ng ngh a v i vi c có th l c b nh ng v n đ không c b n, không b n ch t và t đó không nh h ng đ n vi c nh n th c đ y đ và đúng đ n đ i t ng ki m toán Ng c l i, n u b qua nh ng đi m c t y u thì s có nh ng nh n th c sai đ i t ng và t đó có quy t đ nh sai trong

qu n lý Gi i quy t t t m i quan h này chính là chìa khoá tháo d s cách bi t v k v ng gi a

nh ng ng i quan tâm v i ki m toán viên

gi i quy t các yêu c u trên, trong khái ni m “tr ng y u” đã bao g m hai m t liên quan

đ n nh n th c đ i t ng: quy mô (m t l ng) và tính h tr ng (m t ch t) c a ph n n i dung c

b n

- V quy mô: Trong ki m toán khó có th n đ nh con s c th cho nh ng đi m c t y u c a

n i dung ki m toán, đ c bi t khi có y u t ti m n Vì v y gianh gi i c a quy mô khác nhau c a

đ i t ng ki m toán đ c xét ch y u trong quan h v i m c đ nh h ng c a các kho n m c, các nghi p v đ n k t lu n ki m toán t đó t i vi c ra quy t đ nh c a ng i s d ng thông tin đã

đ c ki m toán Trong quan h đó có 3 m c đ khác nhau v quy mô:

1, Quy mô nh - Không tr ng y u: Thông th ng m t kho n m c, m t lo i n i dung luôn

có quy mô nh trong m t b ng t ng h p hay trong k t qu chung c a ho t đ ng ki m toán thì vi c

ph n ánh đúng hay sai nghi p v này không nh h ng đ n quy mô chung c a đ i t ng ki m toán

Ví d kho n m c v t li u ph có th không tr ng y u trong s n xu t d u nh n nh ng l i

tr ng y u tr ng s n xu t thu tinh, g m s và nhi u l nh v c công nghi p khác chi phí v d ng c

nh bao bì có th tr ng y u đ i v i m t đ n v này nh ng không tr ng y u đ i v i đ n v khác

th m chí ngay trong m t đ n v c ng có th tr ng y u th i k quy t toán này mà không tr ng

y u th i k quy t toán khác, trong ki m toán c n k t h p c đ nh tính c đ nh l ng (n u có)

Ch ng h n giá tr d ng c nh m t đ n v trong th i k ki m toán là 100 tri u đ ng so v i t ng tài s n c a đ n v là 10 t s là không tr ng y u, song n u th i k ki m toán khác l i phát sinh

t i 1 t đ ng thì có th tr ng y u

2, Quy mô l n nh ng ch a đ m c quy t đ nh nh n th c v đ i t ng có th không tr ng

y u: thông th ng m t kho n m c có quy l n s nh h ng đ n nh n th c đúng th c tr ng tài chính và t đó có nh h ng đ n k t lu n ki m toán và quy t đ nh qu n lý Tuy nhiên, không ph i lúc nào nh ng h u qu này c ng nh nhau vì n u nó không ph i là đ i t ng chính c a ki m toán

3, Quy mô l n đ quy t đ nh b n ch t đ i t ng ki m toán (ch c ch n tr ng y u)

Các nghi p v , kho n m c có quy mô l n đ c xác đ nh nh h ng l n đ n k t lu n c a

ki m toán nh kho n m c tài s n c đ nh hay, kh u hao tài s n c đ nh th ng có quy mô l n và

là nh ng kho n m c, nghi p v tr ng y u trong b ng cân đ i k toán

Tuy nhiên vi c xác đ nh tính tr ng y u qua quy mô c ng không d dàng vì v y đ xác đ nh đúng n i dung ki m toán c n quán tri t các nguyên t c c b n sau:

1, Quy mô tr ng y u ph i đ c xác đ nh tu đ i t ng c th (các báo cáo tài chính hay toàn b tài li u k toán hay th c tr ng tài chính nói chung) và khách th ki m toán (đ n v kinh doanh công nghi p, nông nghi p, xây l p, th ng m i, s nghi p…)

2, Quy mô c a các kho n m c, nghi p không ch xét v quy mô và con s tuy t đ i mà ph i trong t ng quan v i toàn b đ i t ng ki m toán

3, Quy mô tr ng y u còn tu thu c vào t ng cu c ki m toán có đ i t ng và m c tiêu khác nhau: ki m toán tài chính hay ki m toán hi u qu v i ch c n ng xác minh hay t v n

Khái ni m tr ng y u g n v i tính h tr ng c a các nghi p v Trong quan h đó, t t c các kho n m c nghi p v đ c xem là tr ng y u th ng bao g m:

Các kho n m c, nghi p v có gian l n ho c ch a đ ng kh n ng gian l n nh :

+ Các nghi p v đ u th u và giao th u, giao d ch không h p pháp

+ Các nghi p v thanh lý tài s n

+ Các nghi p v v mua bán và thanh toán

+ Các nghi p v vi ph m quy t c k toán và pháp lý nói chung

+ Các nghi p v , kho n m c có sai sót l p l i nhi u l n

+ Các kho n m c, nghi p v có nh h ng nghiêm tr ng đ n k sau

+ Các kho n m c, nghi p v là đ u m i ho c gây h u qu liên quan đ n nhi u kho n m c nghi p v khác

T t c các kho n m c nghi p v thu c v b n ch t c a đ i t ng ki m toán đ u liên quan

tr c ti p đ n nh n th c đúng đ i t ng và đ a ra ý ki n ki m toán Vì v y, v nguyên t c không

đ c b qua kho n m c hay nghi p v nào

Nh v y, khái ni m tr ng y u y u đã đ t ra yêu c u xác đ nh n i dung ki m toán v i tính nguyên t c là không đ c b sót các kho n m c, các nghi p v có quy mô l n và có tính h tr ng,

ph n ánh b n ch t c a đ i t ng ki m toán Vi ph m nguyên t c này chính là t o ra r i ro c a

ki m toán

2.4.2 R i ro trong ki m toán

Do đ i t ng ki m toán là nh ng thông tin đ c ki m toán qua nhi u giai đo n b ng các b máy ki m toán khác nhau nên r i ro ki m toán c ng đ c xác đ nh t ng ng v i đ i t ng ki m toán t ng lo i: r i ro ti m tàng, r i ro ki m soát và r i ro phát hi n

- R i ro ti m tàng (inherent risk - IR)

Là s t n t i (th ng c tính b ng t l %) sai sót tr ng y u trong b n thân đ i t ng ki m toán

- R i ro ki m soát (control risk - CR)

Là s t n t i sai sót tr ng y u mà h th ng ki m soát n i b không phát hi n và ng n ch n

k p th i

- R i ro phát hi n (detection risk - DR)

Là s t n t i sai sót tr ng y u mà h th ng ki m toán (tài chính) phát hi n đ c

Quan h gi a các lo i r i ro này đ c ph n ánh thông qua công th c sau:

AR= IR x CR x DR

Ví d : Gi s IR = 50% = 0,5; CR = 25% = 0,25 và DR = 10% = 0,1 thì AR = 1,25% Trong quan h v i vi c xác đ nh n i dung c th t ng cu c ki m toán, c n chú ý lý thuy t

“phân đo n” trong xác đ nh r i ro ki m toán Th c ch t c a lý thuy t “phân đo n” này là xem xét

r i ro c a t ng ph n hành ki m toán trong quan h v i vi c l p báo cáo tài chính Trong m i giai

đo n có đ l n c a thông tin (s li u) khác nhau và kh n ng x y ra gian l n c ng khác nhau

Ch ng h n, thông th ng sai sót ph n hành v ti n m t và thanh toán th ng l n h n ph n hành t n kho và tài s n c đ nh, ph n hành nghi p v xây l p th ng có sai sót tr ng y u… t t nhiên sai ph m này c ng tu thu c vào b i c nh c th c a khách th ki m toán vì v y trong m i

tr ng h p c n xem xét các nhân t và nguyên nhân có th t o ra r i ro

2.4.3 Quan h gi a tr ng y u và r i ro trong ki m toán

Gi a tr ng y u và r i ro trong ki m toán có m i quan h ch t ch v i nhau n u m c tr ng

y u có th ch p nh n đ c t ng lên thì r i ro trong ki m toán s gi m xu ng, vì khi giá tr sai sót

có th b qua t ng lên thì kh n ng x y ra sai sót có th gi m xu ng và ng c l i, n u gi m m c

tr ng y u có th ch p nh n đ c, r i ro trong ki m toán s t ng lên M i quan h này có ý ngh a quan tr ng trong vi c xác đ nh n i dung, ph m vi và th i gian c a các th t c ki m toán Ch ng

h n, sau khi l p xong ch ng trình ki m toán chi ti t, ki m toán viên phát hi n r ng m c tr ng

y u ph i th p h n, do đó r i ro trong ki m toán ph i t ng lên, đ bù l i ki m toán viên ph i t ng

c ng ph m vi ki m toán và l a ch n các ph ng án ki m toán h u hi u h n đ có th gi m r i

ro phát hi n xu ng m c có th ch p nh n đ c

Vi c n m v ng khái ni m tr ng y u và r i ro trong ki m toán có ý ngh a quan tr ng trong

vi c l p k ho ch ki m toán T nh ng v n đ đã nêu ph n trên, có th tóm t t vi c v n d ng các khái ni m này trong vi c l p k ho ch ki m toán b ng b ng 2.1 sau đây:

B ng 2.1: Quan h gi a tr ng y u và r i ro

Xác đ nh tính tr ng y u

m c đ toàn b báo cáo tài chính

- K t h p v i vi c xem xét b n ch t các kho n

m c đ l a ch n kho n m c ki m tra làm c s đ phân ph i m c tr ng y u cho t ng kho n m c Tính tr ng y u

Phân b m c tr ng y u cho t ng kho n m c trong báo cáo tài chính

- Xây d ng k ho ch chi n l c v ki m toán

- T ch c nhân s ki m toán và xác đ nh th i gian, chi phí ki m toán, làm c s đánh giá r i ro trong

ki m toán và tính tr ng y u cho t ng kho n m c

ni m c b n trong vi c l p báo cáo tài chính

Nh v y s t n t i c a m t doanh nghi p v i t cách là đang ho t đ ng đ c th a nh n khi

l p báo cáo tài chính N u trong báo cáo tài chính c a doanh nghi p, các thông tin tài chính không

th hi n đ c khái ni m này thì doanh nghi p b coi là không có kh n ng t n t i Các bi u hi n này đ c li t kê thành các nhóm sau:

a, Các bi u hi n v tài chính

1, T ng n ph i tr và t ng n ng n h n ph i tr

2, Các kho n vay đ n h n nh ng không có kh n ng thanh toán, không đ tin c y đ vay

ng n h n tài tr cho tài s n dài h n

3, Các t l tài chính b đ o ng c

4, L kinh doanh th c t

5, S dây d a ho c gián đo n c a lãi chia

6, S khó kh n trong vi c th c hi n các đi u kho n c a kh c vay n

7, S thay đ i c a đi u kho n tín d ng “Tr ti n lúc nh n hàng” v i ng i bán hàng

8, Không có kh n ng t o đ c các ngu n tài chính tài tr cho vi c s n xu t s n ph m m i

c n thi t ho c các kho n đ u t c n thi t khác