BÁO CÁO THỰC TẬP-CHUYÊN ĐỀ VẬT LÝ LỚP 9

PHẦN I: MỞ ĐẦU Trong chương trình vật lý 9, phần điện học, nhất là các bài tập mạch điện hỗn hợp rất đa dạng và khó đối với học sinh.. Các bài tập trong sách bài tập hầu như học sinh khô

MỤC LỤC PHẦN I: Mở đầu PHẦN II: Nội dung I/ Thực trạng vấn đề

II/ Các giải pháp thực hiện

 Các kiến thức cơ bản

 Phương pháp giải bài tập

 Phân dạng bài tập

 Tổ chức thực hiện

 Các bài tập tham khảo

PHẦN III: Kết luận

PHẦN I: MỞ ĐẦU

Trong chương trình vật lý 9, phần điện học, nhất là các bài tập mạch điện hỗn hợp rất đa dạng và khó đối với học sinh

Hơn nữa, trong phân phối chương trình lại ít có tiết bài tập để luyện tập Do đó, học sinh rất lúng túng khi giải quyết các bài tập ở các bài kiểm tra

Kiến thức trong bài học phần vận dụng cũng khá phức tạp, bài tập trong sách bài tập thì khó đối với học sinh Các bài tập trong sách bài tập hầu như học sinh không làm được, vì nó đa

dạng trong khi đó giáo viên lại không có điều kiện sửa bài cho học sinh

Vì vậy, vấn đề đặt ra là: làm cách nào để học sinh nắm chắc kiến thức và giải quyết được các bài tập? Cũng như các bài tập vận dụng thường ra trong trắc nghiệm một cách tốt nhất, học sinh nắm bắt những phương pháp và cách xử lý một bài tập

Chính vì những lý do nêu trên,chúng tôi xin đưa ra một giải pháp để giải quyết vấn đề vướng mắc của học sinh Giải pháp này nhằn giúp cho các em học sinh lớp 9 nắm vững được phương pháp, biết vận dụng làm được các dạng bài tập và có cách nhìn nhận phương pháp giải, giúp cho các em hứng thu ùtrong học tập và yêu thích môn học

PHẦN II: NỘI DUNG

I/ THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ:

Chương trình cải cách thay sách hiện nay còn rất nhiều bất cập như phân phối chương trình không có tiết bài tập Học sinh vẫn còn bỡ ngỡ với phương pháp mới Nhận thức của học sinh về kiến thức cũng đã khó, áp dụng cho bài tập lại càng khó hơn Qua 4 năm áp dụng chương trình mới, kết quả của học sinh chưa cao Các bài tập đa dạng, đòi hỏi học sinh phải nắm bắt vấn đề, có kỹ năng, biết phân loại bài tập thì mới giải quyết được

Chính vì thực trạng vấn đề hiện nay rất khó khăn cho học sinh, người giáo viên phải biết đưa ra phương pháp,phân loại bài tập, đào sâu kiến thức để các em có thể giải quyết tốt các bài tập mạch điện,đặc biệt là các mạch điện hỗn hợp

II/ CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1/ Cung cấp cho học sinh các kiến thức cơ bản về định luật Ôm tổng quát,mạch nối tiếp,song song và các công thức:

Các công thức này luôn áp dụng cho cả mạch song song,

nối tiếp và hỗn hợp

R

U

I 

Công thức

b/ Đoạn mạch nối tiếp:( có 2 điện trở):

HS cần nắm chắc 3 công thức sau và cách vận dụng nó

a) Cường độ dòng điện:

c) Điện trở tương đương R TD  R1  R2

Tương tự mở rộng cho đoạn mạch có nhiều điện trở nối tiếp

C/ Đoạn mạch có 2 điện trở mắc song song

a) Cường độ dòng điện:

b) Hiệu điện thế:

c) Điện trở tương đương

2

1 I I

2

1 U U

2 1

1 1

1

R R

RTD  

Tương tự mở rộng cho đoạn mạch có nhiều điện trở song song

d) Đoạn mạch hỗn hợp:

- Trong mạch hỗn hợp cần phân tích cho HS những đoạn mạch nào mắc nối tiếp, những đoạn mạch nào mắc song song mà dùng các công thức trên cho đúng

- VD: Cho mạch điện sau:

Mạch điện hỗn hợp trong 2 VD trên là mạch điện cơ bản nhất, các

mạch điện hỗn hợp khác ta cũng đưa về 2 dạng trên để giải

-VD

2) Phương pháp giải: Tóm tắt bằng các bước sau:

- Bước1: Đọc đề bài, vẽ hình, vẽ chiều dòng điện( Hoặc đề bài cho sẳn hình vẽ)

- Bước 2: Phân tích cấu trúc mạch điện:

Những điện trở nào mắc nối tiếp, mắc song song, cụm điện trở nào song song ,nối tiếp với cụm điện trởø nào?

- Bước 3: Phân tích trong mạch có bao nhiêu hiệu điện thế? Có bao nhiêu cường độ dòng điện

Cường độ dòng điện nào chạy qua điện trở nào?Hiệu điện thế nào giữa 2 đầu điện trở nào?

- Bước 4: Phân tích giả thiết, kết luận của bài toán,những đại lưọng vật lý nào đã có, chưa có.Ghi những dữ liệu bài toán cho lên sơ đồ

- Bước 5:Phương pháp giải:

 Vận dụng hệ thống công thức cho phù hợp

 Tìm hiểu cách giải theo sơ đồ sau:

Bài toán hỏi

Bước 5: Aùp dụng các công thức sao cho phù hợp

Tính RTM? Rtm = R1 + R23

3 2

3 2 23

R R

R

R R

3) Phân loại bài tập

Bài tập mạch điện lớp 9 rất đa dạng, ở đây chúng tôi chỉ soạn mang tính chất phân loại những dạng cơ bản nhằm đáp ứng cho đại trà các trình đọ học sinh trong lớp, để HS nắm bắt và phân dạng được bài tập, có kỷ năng giải một cách thành thạo và chính xác

a)Dạng 1: Bài tập vận dụng định luật ôm cho đoạn mạch nối tiếp song và hỗn hợp.Bài toán chỉ liên quan 3 đại lượng I,U,R

 Mạch nối tiếp: Cần hướng dẫn cho HS sử dụng thành

thạo công thức định luật ôm và 3 công thức I,U,Rtd trong

mạch nối tiếp để tính Rtd ,tính I mạch chính và U1,U2 ,hoặc

tính R1, R2

 Mach songsong: Hướng dẫn cho HS sử dụng thành thạo công

thức định luật ôm và 3 công thức I,U,Rtd trong mạch song song để tính Rtd ,tính I mạch chính và I1,I2 ,hoặc tính R1, R2

 Mạch điện hổn hợp:Dùng công thức định luật ôm và các công thức trong đoạn mạch nối tiếp song song để giải, chú ý để bài toán đơn giản ta đưa về mạch nối tiếp, song song để giải

b)Dạng 2: Bài tập biến trở và điện trở dây dẫn

 Cung cấp cho HS kiến thức về biến trở:

Biến trở xem như một điện trở thay đổi được giá trị ,khi dịch chuyển con chạy C nghĩa là đã thay đổi số vòng dây của biến trở

Khi giá trị của biến trở thay đổi thì cường độ dòng điện trong mạch đó thay đổi theo:

+ Khi giá trị của biến trở tăng thì cường độ dòng điện trong mạch đó giảm và ngược lại

+ Khi giá trị của biến trở giảm thì cường độ dòng điện trong mạch đó tăng

VD: Biến trở : RMN( 100  - 2A)

nhất qua nó là 2A

Khi C ở tại M thì giá trị của nó bằng 0 Khi C ở tại N thì giá trị của nó

lớn nhất

 Khi bài toán cho giá trị của biến trở, ta xem nó như 1 điện trở

trong mạch

 Khi tìm giá trị của phần biến trở tham gia vào mạch ta xem như

1 điện trở cần phải tìm:

B

B B

I U

R 

 Khi tìm chiều dài, tiết diện,chất làm dây của điện trở hoặc

biến trở ta sử dụng công thức điện trở dây dẫn:

S

l

R   suy ra các đại lượng cần tính

( Chú ý cho HS các công thức suy ra, và đơn vị)

c) Dạng 3: Các dạng toán về đèn:

 Cung cấp cho HS các kiến thức về đèn:

VD: Đèn Đ( 6v- 3w) Hiểu là Udm = 6V, Pdm = 3w Khi dùng đúng U = Udm thì công suất của đèn

P = Pdm  đèn sáng bình thường

Khi U > Udm đèn sáng mạnh có thể cháy

Khi U < Udm đèn sáng yếu

 Từ số liệu kỷ thuật của đèn ta có thể tính được:

dm

dm D

P

U R

2



dm

dm dm

U p

 Khi bài toán hỏi đèn sáng bình thường không, ta thường dùng 2

cách giải sau:

- Tính UĐ so sánh Udm  Rút ra được kết luận

- Tính ID so sánh Idm  Rút ra được kết luận

 Khi bài toán cho đèn sáng bình thường có nghĩa là:

d) Dạng 4: Bài toán nhiệt lượng và hiệu suất:

1/ Nhiệt lượng toàn phần toả ra của dây điện trở toả nhiệt:

Q = I2Rt, hoặc Q = Pt , hoặc Q = UIt ( với t tính bằng s) Khi áp dụng các công thức này để tính cần phân biệt U,I, R nào để thế vào cho đúng

2/ Bài toán dùng nhiệt lượng toả ra của dây điện trở để nấu nước:

- Khi nhiệt lượng mất mát không đáng kể

Q toả tp = Q thu của nước Với Q thu của nước = mc ( t2- t1)

Khi bài toán có liên quan đến hiệu suất:

%100

Với Qthu ich = mc ( t2 - t1)

 Từ các phương trình cân bằng , ta có thể tính các đại lượng theo yêu cầu bài toán

%100

3/ Bài toán tính công và điện năng tiêu thụ:

 Công của dòng điện:

A = I2Rt, hoặc A = Pt , hoặc A = UIt ( Các công thức trên khi t tính bằng s thì công A tính bằng J)

 Tính điện năng tiêu thụ:

Điện năng tiêu thụ chính bằng công của dòng điện,

ta vẫn dùng các công thức tính công ,nhưng thời gian t tính bằng h, lúc này điện năng A tính bằng wh ,đổi ra kwh

 Tính tiền điện phải trả: Tính điện năng tiêu thụ ra đơn vị kwh nhân với giá tiền của 1kwh

4/ Tổ chức thực hiện:

Trên đây là một số dạng bài tập cơ bản đối với chương trình vật lý 9

Ở đây không nêu ra các bài tập khó dành cho học sinh giỏi Vấn đề đặt ra là tổ chức được cho tất cả các đối tượng học sinh

Muốn vậy sau giờ lý thuyết, giáo viên cần dành thời gian để củng cố lý thuyết, đưa ra một vài dạng sau mỗi tiết học Vì thực tế theo phân phối chương trình

ít có tiết luyện tập, trong khi đó lượng bài tập khá nhiều và đa dạng

Hơn nữa, để tranh thủ thời gian, cần cho học sinh tăng cường học nhóm ở nhà Giáo viên ra bài tập về nhà, bài tập sách bài tập cần hướng dẫn để học sinh làm bài ở nhà Giới thiệu các loại sách tham khảo, giáo viên cần tăng cường kiểm tra việc học của học sinh Triển khai trong chương trình tự chọn Có như thế học sinh mới nắm chắc được các bài tập để chuẩn bị cho kiểm tra ,làm các bài tập trắc nghiệm vận dụng và các kỳ thi

PHẦN III: KẾT LUẬN

Trong phần điện học vật lý 9, kiến thức và bài tập rất đa dạng Ơû đây, chúng tôi chỉ đưa ra một phạm vi nhỏ về bài tập cơ bản Qua một năm đổi mới chương trình vật lý 9, chúng tôi thấy rằng học sinh còn bỡ ngỡ với phương pháp học,chưa có kỹ năng giải bài tập, cho dù đó là những bài tập cơ bản Vì vậy, người giáo viên cần phải hệ thống hóa kiến thức để đưa ra phương pháp giải bài tập cho học sinh là điều cần thiết Hơn nữa, theo chương trình thì rất ít tiết luyện tập, cần phải tăng cường cho học sinh làm bài tập

Với chuyên đề này,chúng tôi chỉ đề cập đến bài tập trong phạm vi nhỏ, với những kiến thức và bài tập cơ bản, phân dạng bài tập và cách giải Tuy đề tài này ngắn gọn, đơn giản nhưng nếu áp dụng được trong tình hình thực tế, nó sẽ giúp cho học sinh rất nhiều kiến thức bổ ích khi các em làm bài tập mạch điện, góp phần nâng cao chất lượng học tập và yêu thích môn học của học sinh

Tổ Vật lý- công nghệ

GIẢI CÁC BÀI TẬP SAU

Bài 1) Có 3 điện trở R1 , R2 ,R3 Biết R1 = 4 , R2 = 6 và R3

chưa biết giá trị của nó, và bộ nguồn 6 V không đổi

1)Lấy R1 mắc nối tiếp với R2 Tính điện trở toàn mạch, cường độ dòng điện trong mạch chính và hiệu điện thế giữa 2 đầu mỗi điện trở ?

2)Khi mắc song song R1 với R2 .Tính nhiệt lượng toả ra toàn mạch trong

15 phút?

3)Bây giờ mắc R1 nối tiếp với hệ thống R2 song song R3 [R1 nt (R2// R3 ) ] Lúc này cường độ dòng điện I2chạy qua điện trở R2là 0,5A Tính cường độ dòng điện chạy qua điện trở R1, R3và giá trị điện trở

R3 ?

Hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở là :

Vì R1 nt với R2 nên I1 = I2 = I = 0,6A

U1 = I1.R1= 0.6 4 = 2,4V

U2 = I2.R2 = 0.6 6 = 3,6V

1 1

3 Biết [R1 nt (R2 // R3 ) ] I2 là 0,5 A

 I1 ; I3 và R3 ?

Hiệu đđiện thế giữa hai đầu điện trở R2 là:

Hiệu điện thế giữa hai đầu R1 là : U1= UAB- U23 = 6 – 3 = 3(V)

U2 = I2 R2 = 0,5.6 = 3(V) Mà R2 // R3 nên U2 = U3 =U23 = 3(V )

Cường độ dòng điện qua R 3 là I3 = I1 – I2 = 0,75 – 0,5 = 0,25(A)

Điện trở R3 là : 3

3

3

3

12( ) 0.25

U R

Bài 3)

Cho 2 điện trở R1 và R2 mắc Song song vào nguồn 12V không đổi Biết R1 = 10

 , R2 = 30 

1) Tính giá trị điện trở toàn mạch? Cường độ dòng điện trong mạch?

Cường độ dịng điện qua mỗi điện trở ? Công suất toàn mạch?

2) Mắc thêm điện trở R3 nối tiếp với hệ điện trở R2//R1 thì cường độ dòng điện trong mạch chính là 0.5A

a)Tính giá trị điện trở R3, và nhiệt lượng do đoạn mạch toả ra trong 30 phút ?

b) Bây giờ thay điện trở R3 bằng đèn Đ có hiệu điện thế định mức là 3V đèn sáng bình thường, Tính công suất định mức của đèn ?

1 Biết : UAB= 12V; R1 // R2

Tính : Rtm ; Imc ; P ; I1 , I2

Điện trở tương đương của đoạn mạch AB là :

R R

1 1

1

12

0, 6( )20

Cường độ dịng điện qua mỗi điện trở là

Công suất tiêu thụ của đoạn mạch trên:

2

12

0, 4( ) 30

U

R

  

Nhiệt lương do đoạn mạch trên toả ra :

Vì đèn sáng bình thường nên Uđm = Utt = 3V

Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch // là

U// = UAB – Uđ = 12 – 3 = 9(V)

Cường độ dòng điện qua đoạn mạch song song :

Vì Đ nt với R23 nên Iđ = I23 = 0.75 (A)

Công suất tiêu thụ của đèn là P = U.I = 3 O,75 =2,25(W)

Bài 2

Một bếp điện có ghi ( 220V – 1000W ) đđược sử dụng nguồn có hiệu điện thế 220V

1 Tính điện trở của dây ấm

2 Tính nhiệt lượng do bếp toả ra trong 15 phút theo đơn vị Jun và Calo

3 Dùng bếp này để đun sôi 2lít nược ở 200C thì sau bao lâu nước sôi Biết rằng có 10% nhiệt lượng thất thoát ra môi trường bên ngoài Biết nhiệt dung riêng của nước là 4200J/KgK

4 Người ta gấp đôi dây bếp lại rồi chập ở hai đầu và cũng dùng với hiệu điện thế trên thì nhiệt lượng của bếp toả ra lúc này như thế nào so với lúc chưa gấp ?

48, 4( )1000

U R

a Rb=?

Từ H = Theo PTCB nhiệt ta có

Q1 = 90% Q2 <=>672000 = 0,9 1000.t

1

2

.100%

Q Q

Mà hai dây được chập lại nghĩa là hai

dây mắc song song

Nhiệt lượng do dây bếp toả ra lúc này là

Vậy nhiệt lượng lúc này gấp

4 lần lúc chưa chập hai đâu dây

BÀI TẬP MẠCH ĐIỆN MẮC HỖN HỢP

Ôn lại các công thức:

b/ Đoạn mạch nối tiếp:( có 2 điện trở):

HS cần nắm chắc 3 công thức sau và cách vận dụng

a) Cường độ dòng điện:

c) Điện trở tương đương R TD  R1  R2

Tương tự mở rộng cho đoạn mạch có nhiều điện trở nối tiếp

R1 R2

C/ Đoạn mạch có 2 điện trở mắc song song

a) Cường độ dòng điện:

b) Hiệu điện thế:

c) Điện trở tương đương

2

1 I I

2

1 U U

2 1

1 1

1

R R

D/ Công suất, công,điện năng ,nhiệt lượng

a) Công suất: P = UI , P = I2R , Hoặc P = U2/R

b) Công, điện năng: A = P t , A = UIt, A = I2Rt

Chú ý: Khi t tính bằng s thì công A tính bằng J

Khi t tính bằng h thì công A ( điện năng)tính bằng KWh

c) Nhiệt lượng: Thường tính theo công thức:

Q = I2Rt hoặc Q = P t , hoặc Q = UIt ( với t tính bằng s)

DẶN DÒ :

1 HỌC TẤT CẢ CÁC BÀI TỪ BÀI 1  19

2 LÀM CÁC BÀI TẬP TRONG SÁCH BÀI TẬP

3 ÔN LẠI CÁC KIÊN THỨC TRONG TÂM ĐÃ

HỆ THỐNG LẠI TRONG TIẾT HỌC HÔM NAY

4 CHUẨN BỊ GIẤY , BÚT , MÁY TÍNH ĐỂ TIẾT SAU LÀM BÀI 45 PHÚT

KÍNH CHÚC QUÝ THẦY CÔ GIÁO SỨC KHỎE – CÁC EM HỌC SINH NGOAN – HỌC TỐT

Mạch điện có mắc đèn:

 Các kiến thức về đèn:

VD: Đèn Đ( 6v- 3w) Hiểu là Udm = 6V, Pdm = 3w Khi dùng đúng U = Udm thì công suất của đèn

P = Pdm  đèn sáng bình thường

Khi U > Udm đèn sáng mạnh có thể cháy

Khi U < Udm đèn sáng yếu

 Từ số liệu kỷ thuật của đèn ta có thể tính được:

dm

dm D

P

U R

2



dm

dm dm

U p

VD: Biến trở : RMN( 100  - 2A)

nhất qua nó là 2A

Khi C ở tại M thì giá trị của nó bằng 0 Khi C ở tại N thì giá trị của nó

lớn nhất

 Khi bài toán cho giá trị của biến trở, ta xem nó như 1 điện trở

trong mạch

 Khi tìm giá trị của phần biến trở tham gia vào mạch ta xem như

1 điện trở cần phải tìm:

B

B B

BÀI TẬP 1: Cho mạch điện sau

Biết R1= 6 R2 = 20

R3 = 30 U nguồn 9V Tính:1)Rtm ?

2) Cường độ dòng điện qua mỗi điện trở?

Phân tích:

-Các điện trở mắc như thế nào?

R1 nt (R2 // R3)

- Mạch điện có mấy dòng điện ? Có mấy hiệu điện thế?

Có 3 cường độ dòng điện I ,I1,I2.đó là I mạch chính cũng là I qua R1, I1 chạy qua R2, I2 chạy qua điện trở R3 Có 3 hiệu điện thế U nguồn, UAC, UCB

- Bài toán cho các đại lượng nào? Cần tính các đại lượng nào?

Bài toán cho 3 giá trị điện trở và hiệu điện thế nguồn

BÀI TẬP 1: Cho mạch điện sau

Biết R1= 6 R2 = 20

R3 = 30 U nguồn 9V Tính:1)Rtm ?

2) Cường độ dòng điện qua mỗi điện trở?

Bước 1: Đọc đề bài, vẽ hình

Bước 2: Cấu trúc mạch : R1 nt (R2 // R3)

Bước 3: Mạch có 3 cường độ dòng điện I ,I1,I2 : I mạch chính

cũng là I qua R1, I1 chạy qua R2, I2 chạy qua điện trở R3

Có 3 hiệu điện thế U nguồn, UAC, UCB

Bước 4: Bài toán cho 3 giá trị điện trở và hiệu điện thế nguồn

Cần phải tính RTM? I ,I1,I2 ?

Bước 5: Aùp dụng các hệ thống công thức để giải