Vẽ nhanh một số lược đồ Địa lí

PHƯƠNG PHÁP VẼ NHANH MỘT SỐ LƯỢC ĐỒ ĐỊA LÍ I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 Cơ sở lí luận Thực hiện nhiệm vụ đổi mới PPDH theo hướng tích cực, kênh hình là một trong những nội dung quan trọng, tro

PHƯƠNG PHÁP VẼ NHANH MỘT SỐ LƯỢC ĐỒ ĐỊA LÍ

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1) Cơ sở lí luận

Thực hiện nhiệm vụ đổi mới PPDH theo hướng tích cực, kênh hình là một trong những nội dung quan trọng, trong đĩ bản đồ, lược đồ cĩ vai trị tích cực trong việc dạy và học địa lí Nhờ bản đồ, lược đồ mà giáo viên cĩ cơ sở tổ chức các hoạt động học tập địa lí, tạo điều kiện để học sinh học tập độc lập, tự giác tiếp thu kiến thức về các đối tượng, hiện tượng và các lãnh thổ địa lí Thơng qua các hoạt động học tập, học sinh được rèn luyện phương pháp tự học, tự rèn luyện kĩ năng địa lí,

thích tính tích cực học tập của học sinh, tạo ra sự hứng thú trong việc lĩnh hội kiến thức địa lí

2) Cơ sở thực tế

Cĩ thể nĩi rằng sử dụng lược đồ trong quá trình giảng dạy là yêu cầu cần thiết đối với giáo viên giảng dạy mơn địa lí, thế nhưng thực tế trong các trường học loại ĐDDH “lược đồ trống” địa lí vẫn cịn ít ỏi chỉ cĩ mỗi lược đồ hình thể Việt Nam, lược đồ các vùng miền Việt Nam, các châu lục, các loại lược đồ khác…hầu như khơng cĩ

Để đáp ứng nhu cầu dạy và học nêu trên, dựa vào quá trình nghiên cứu lâu dài, tích lũy kiến thức và học hỏi các đồng nghiệp Tơi suy nghĩ tìm ra phương pháp vẽ nhanh một số lược đồ địa lí đơn giản nhưng tương đối chính xác Chính vì

lí do đĩ đề tài “Vẽ nhanh một số lược đồ địa lí “ được ra đời Tuy vậy, do trình độ

cĩ hạn, sáng kiến này khơng tránh khỏi các mặt hạn chế Tơi rất trân trọng cảm ơn các ý kiến đĩng gĩp xây dựng của các đồng nghiệp để cho đề tài này ngày càng hồn thiện

Phú Phong, 20/2/2011

II/ MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI:

Giúp GV nắm vững phương pháp vẽ nhanh một số lược đồ địa lí đơn giản trong SGK địa lí (lược đồ hình thể VN, lược đồ Miền núi và Trung du Bắc Bộ, lược

đồ Bắc Trung Bộ, lược đồ Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, lược đồ Đông Nam Bộ và ĐBSCL Lược đồ Châu Phi, Lược đồ Châu Mỹ, lược đồ Bắc Mỹ, Trung Mỹ, Nam

Mĩ, lược đồ châu Đại Dương…) Qua đó giáo viên có cơ sở giảng dạy, đánh giá theo hướng dạy học tích cực

Giúp học sinh biết cách vẽ nhanh lược đồ địa lí đơn giản cần thiết tương ứng với bài học, biết cách sử dụng lược đồ địa lí trong từng tiết học một cách tích cực,

tự giác

III/ PHẠM VI ĐỀ TÀI:

Gồm các lược đồ trong phạm vi chương trình Địa lí 7, Địa lí 8 và Địa lý 9 THCS phục vụ giảng dạy và học tập cụ thể :

Địa lí 7:

- Chương VI: Châu Phi gồm các bài 26,27,28,29,30,31,32,33,34

- Chương VII: Châu Mỹ gồm các bài 35,36,37,38,39,40,41,42,43,44,45

- Chương IX: Châu Đại Dương gồm các bài 48,49,50

Địa lí 8 :

- Địa lí tự nhiên Việt Nam: Gồm các bài 23,24,25,26,27,28,33,36,41,42,43, Địa lí 9 :

- Địa lí dân cư : Bài 3

- Địa lí kinh tế : Bài 6,8,9,12,14,

- Sự phân hóa lãnh thổ : Bài 17,18,20,21,23,24,25,26,27,29,31,32,33,35,36

- Biển đảo Việt Nam : Bài 38,39

IV/ NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN

Dưới đây là các bước tiến hành vẽ nhanh một số lược đồ đơn giản địa lí Tương ứng cũng bằng phương pháp này ta có thể vận dụng sáng tạo vẽ thêm một

số lược đồ khung khác như lược đồ khung Châu Á, Châu Âu, Châu Nam Cực, lược

đồ Nam Á…

PHƯƠNG PHÁP VẼ NHANH LƯỢC ĐỒ VIỆT NAM

BƯỚC 1 BƯỚC 2

Ta vẽ khung hình chữ nhật, có Trên các ô vuông ta chấm các chiều dài gấp đôi chiều ngang, tọa độ theo tỉ lệ 1/4, 1/3, 1/2 trong đó ta kẽ các ô vuông

(như hình vẽ) (như hình vẽ)

BƯỚC 3 BƯỚC 4

Nối các điểm lại với nhau, Sau khi xóa và thêm 1 số chi tiết

ta có “lược đồ khung VN cơ bản” ta có “lược đồ khung VN hoàn chỉnh”

(như hình vẽ) (như hình vẽ)

BƯỚC 5 BƯỚC 6

Từ lược đồ khung, ta vẽ thành Xóa lược đồ khung, ta có “lược đồ Việt Nam” “lược đồ Việt Nam” hoàn chỉnh

(như hình vẽ) (như hình vẽ)

LƯỢC ĐỒ CÁC VÙNG MIỀN VIỆT NAM

Bằng phương pháp tương tự như trên, ta có thể ước lược vẽ các vùng KT Việt Nam

BƯỚC 1 : Kẽ khung và chấm tọa độ

BƯỚC 2 : Nối các tọa độ ta có sơ đồ khung

BƯỚC 3 : Từ sơ đồ khung ta vẽ thành lược đồ Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, DHNTB, Đông Nam Bộ và ĐBSCL hoàn chỉnh

BẮC BỘ

BƯỚC 1&2

BƯỚC 3

BẮC TRUNG BỘ

BƯỚC 1&2

BƯỚC 3

DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ VÀ TÂY NGUYÊN

BƯỚC 1&2

BƯỚC 3

ĐÔNG NAM BỘ VÀ ĐBSCL

BƯỚC 1&2

BƯỚC 3

PHƯƠNG PHÁP VẼ NHANH LƯỢC ĐỒ CHÂU MỸ

BƯỚC 1 BƯỚC 2

Kẽ khung và chấm tọa độ Nối các điểm trên thành như hình vẽ 2 hình tam giác

Trên cơ sở bước 2, ta tiếp tục kết Sau khi xóa các đường cơ bản nối 1 số điểm như hình trên ta có lược đồ khung châu Mỹ

BƯỚC 5

Từ lược đồ khung ta vẽ thành lược đồ Châu Mỹ hoàn chỉnh

Tương tự như cách trên ta có thể vẽ nhanh lược đồ Bắc Mỹ và Nam Mỹ như sau :

BƯỚC 1: Kẽ khung và chấm tọa độ

BƯỚC 2 : Nối các tọa độ trên ta có sơ đồ khung

BƯỚC 3 : Từ lược đồ khung ta vẽ thành lược đồ Bắc Mỹ và Nam Mỹ hoàn chỉnh

BẮC MỸ

BƯỚC 1& 2 BƯỚC 3

NAM MỸ

BƯỚC 1& 2 BƯỚC 3

PHƯƠNG PHÁP VẼ NHANH LƯỢC ĐỒ CHÂU PHI

BƯỚC 1 BƯỚC 2

Kẽ khung và chấm tọa độ như hình vẽ Nối các điểm trên ta có khung cơ bản

BƯỚC 3 BƯỚC 4

Trên cơ sở bước 2, tiếp tục kết nối Xóa đường cơ bản ta có lược đồ một số điểm ta có hình như trên khung Châu Phi

BƯỚC 5

Từ lược đồ khung ta vẽ thành lược đồ Châu Phi hoàn chỉnh

PHƯƠNG PHÁP VẼ NHANH LƯỢC ĐỒ CHÂU ĐẠI DƯƠNG

BƯỚC 1 BƯỚC 2

Kẽ khung và chấm tọa độ như hình vẽ Nối các điểm trên ta có hình cơ bản

Trên cơ sở bước 2, tiếp tục kết nối Sau khi xóa các đường cơ bản

1 số điểm ta có hình như trên ta có lược đồ khung Châu Đại Dương

BƯỚC 5

Từ lược đồ khung ta vẽ thành lược đồ Châu Đại Dương hoàn chỉnh

V/ ỨNG DỤNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

- Để học sinh có thể vẽ nhanh lược đồ địa lý, ngay từ đầu năm học, trong mỗi

tiết dạy, khi hướng dẫn về nhà giáo viên hướng dẫn HS cách vẽ nhanh lược đồ đơn giản

- Thường xuyên cho HS luyện tập và kiểm tra kỹ năng vẽ nhanh lược đồ qua các lần kiểm tra miệng, vận dụng trong học tập, thực hành, …từ đó tạo cho HS có thói quen học tập địa lý kết hợp với bản đồ, lược đồ Có thể minh họa một số nội dung sau:

Ví dụ 1:

Khi dạy Địa lí 8, bài 26: Thiên nhiên Châu Phi Trên cơ sở GV đã hướng dẫn

HS biết cách vẽ nhanh lược đồ khung Châu Phi GV có thể đặt câu hỏi kiểm tra bài

cũ :

Em hãy vẽ nhanh lược đồ Châu Phi, điền vào lược đồ: các vùng biển tiếp giáp Châu Phi, kênh đào Xuy-ê và cho biết ý nghĩa của kênh đào này đối với giao thông trên thế giới ?

HS vẽ được lược đồ Châu Phi đơn giản, dễ dàng

điền các chi tiết theo yêu cầu của GV nêu ra

đồng thời dựa vào lược đồ giải thích được ý nghĩa giao thông của kênh đào Suy-ê: (rút ngắn đáng kể khoảng cách giao thông giữa Địa Trung Hải với

Ấn Độ Dương )

Ví dụ 2 :

Khi dạy Địa lí 7, bài 37: Dân cư Bắc Mỹ, ở mục 2: Đặc điểm đô thị (Dựa trên lược đồ khung GV đã hướng dẫn HS vẽ ở tiết học trước) có thể đặt câu hỏi :

Dựa vào hình 37.1 SGK trang 116, em hãy điền vào lược đồ khung Bắc Mỹ tên các thành phố lớn (trên 10 triệu dân)

HS dựa vào kiến thức đã học, kết hợp hình 37.1 SGK (lược đồ phân bố dân cư Bắc Mỹ) Điền các thành phố có trên 10 triệu dân vào lược đồ khung Bắc Mỹ đồng thời dựa vào kênh chữ lí giải tại sao

ở đó hình thành nên các thành phố lớn (Đó là những nơi ven biển KT phát triển => đông dân)

Ví dụ 3:

Khi dạy Địa lí 9, bài 37 GV cho 2 HS lên bảng (1 vẽ nhanh lược đồ BTB, 1

vẽ nhanh lược đồ DHNTB) Gọi 1 HS khác dựa vào 2 lược đồ đã vẽ và kiến thức

đã học nhận xét những nét tương đồng về hình thể và địa hình giữa 2 vùng KT đĩ

Dựa vào 2 lược đồ HS nhận ra nét giống nhau về hình thể: cả 2 vùng đều hẹp ngang Dựa vị kiến thức đã học HS nêu được nét giống nhau về địa hình: đồi núi ở phía tây, đồng bằng ở giữa và giáp biển ở phía đơng

Ví dụ 4:

Địa lý 9 bài Đơng Nam Bộ (Mục 1 Cơng nghiệp) GV đặt câu hỏi rèn kỹ năng xác định các nguồn tài nguyên năng lượng trên lược đồ ĐNB

Dựa vào lược đồ ĐNB và kiến thức đã học

a) Cho biết tên các sông có kí hiệu I , II ,

III , IV trên lược đồ b) Cho biết tên các mỏ dầu có kí hiệu 1 , 2 ,

3 , 4 , 5 trên lược đồ

c) Cho biết tên các mỏ khí tự nhiên có kí hiệu A , B trên lược đồ

Đáp :

a) I : Sông Đồng Nai , II : Sông Bé , III Sông Sài Gòn , IV Sông Vàm Cỏ Đông

b) 1 : Hồng Ngọc , 2 : Rạng Đông , 3 : Bạch Hổ ,

4 : Rồng , 5 : Đại Hùng

c) A : Lan Tây , B Lan Đỏ

Ví dụ 5:

Khi dạy một bài địa lí cụ thể nào đố, giáo viên cĩ thể tổ chức trị chơi hoạt động theo nhĩm bằng cách GV viết sẵn các nội dung về kiến thức địa lý hoặc một

số ký hiệu địa lí nào đĩ vào các mảnh ghép rồi cho các nhĩm cùng nhau thi đua tìm

ra kiến thức địa lí phù hợp gắn vào lược đồ khung đã vẽ sẵn sao cho đúng Tổ nào gắn nhanh, đúng sẽ chiến thắng và nhận điểm thưởng của GV

Trên đây là một số ví dụ Có thể bằng nhiều phương pháp khác nhau GV có thể vận dụng thích hợp các lược đồ vào bài giảng một cách linh hoạt và sáng tạo giúp HS phát huy tính tích cực, lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, hứng thú

VI/ KẾT QUẢ THỰC TẾ

Trong những năm qua, tôi dã thực hiện giảng dạy bằng phương pháp sử dụng lược đồ dịa lí ở trường THCS Võ Xán (Tây Sơn, Bình Định) Qua kết quả thực tế khảo sát ở các lớp 9a1, 9a2, 9a3, 9a4 năm học 2010-2011 đã dạt được những kết quả nhất định như sau :

Kết quả học sinh vẽ nhanh các lược đồ Việt Nam lược đồ

Kết quả học sinh nhận biết và điền tương đối chính xác kiến thức vào lược đồ dịa lý

VII/ NHỮNG KINH NGHIỆM

Để thực hiện việc rèn kỹ năng vẽ nhanh lược đồ địa lý tạo điều kiện học sinh học tốt môn địa lí Trong quá trình thực hiện GV cần lưu ý:

- Có kế hoạch bồi dưỡng cho HS biết phương pháp vẽ nhanh một số lược đồ địa lý thông qua các hình thức: hoạt động hướng dẫn về nhà ở cuối mỗi tiết dạy, ngoại khóa, tiết luyện tập, thảo luân, chuyên đề…

- Thường xuyên kiểm tra kỹ năng vẽ lược đồ của HS thông qua kiểm tra đầu tiết, 15 phút, 1 tiết, kiểm tra học kỳ

- Kết hợp lược đồ với kênh hình nhất là bản đồ, atlat tăng cường luyện tập cho HS trong quá trình truyền đạt kiến thức

- Thường xuyên dùng lược đồ tổ chức các trò chơi thi đua tìm ra kiến thức dịa lí gắn vào lược đồ khung đã vẽ sẵn sao cho đúng

- Có những hình thức động viên khi các em thao tác nhanh, đúng các kỹ năng địa lý từ lược đồ như cho điểm tốt, khen ngợi…

VIII/ KẾT LUẬN

Kính thưa các bạn ! như trên đã trình bày sáng kiến kinh nghiệm này chỉ là những suy nghĩ của cá nhân tác giả nên tất nhiên chưa thật sự là hoàn chỉnh nhưng

hy vọng rằng SKKN này cũng góp phần nhỏ vào tiếng nói chung của những người tâm huyết với ngành Địa lí Rất mong ý kiến đóng góp xây dựng của các đồng

nghiệp để đề tài “ Vẽ nhanh một số lược đồ địa lí “ ngày càng hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn !

Tây Sơn, ngày 20 tháng 2 năm 2011

Tác giả

Võ Kỳ Sơn