MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT V.. Học sinh chia lớp thành 6 nhóm, quan sát tranh, ảnh về tập tính động vật, nghiên cứu sách giáo khoa, thảo luận nhóm, điền vào phiếu học tập số 1 v
Trang 1Câu 1: Em hãy cho biết tập tính là gì?
Tập tính là chuỗi phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường (bên trong hoặc bên ngoài
cơ thể), nhờ đó động vật thích nghi với môi trường sống và tồn tại.
Trang 2A Là các phản xạ có điều kiện.
B Thường thay đổi theo môi trường và hoàn cảnh sống.
C Phải thông qua quá trình sống của cơ thể.
D Mang tính đặc trưng cho loài.
Trang 3Câu 3: Đặc điểm của tập tính học được là?
A Có tính bản năng.
B Là tập hợp các phản xạ không điều kiện.
D Mang tính ổn định lâu dài.
C Phải thông qua quá trình tập luyện.
Trang 4A Phản xạ.
B Chuỗi các phản xạ không điều kiện.
C Chuỗi các phản xạ không có điều kiện.
D Chuỗi các phản xạ.
Trang 5Tiết 36
(tiếp theo)
Sinh học 11 (cơ bản)
Trang 6III CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT
V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT
VI ỨNG DỤNG NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO ĐỜI SỐNG SẢN XUẤT
Trang 7Học sinh chia lớp thành 6 nhóm, quan sát tranh, ảnh
về tập tính động vật, nghiên cứu sách giáo khoa, thảo luận nhóm, điền vào phiếu học tập số 1 và cử đại diện trình bày? (Mỗi nhóm trình bày một hình thức)
Hình thức học tập Khái niệm Ví dụ
1 Quen nhờn
2 In vết
3 Điều kiện hóa
a Điều kiện hóa hành động
b Điều kiện hóa đáp ứng
4 Học ngầm
5 Học khôn
MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT
Trang 81 Quen nhờn - Là hiện tượng
động vật phớt lờ, không trả lời những kích thích lặp lại nhiều lần, nếu kích thích không kèm theo sự nguy hiểm
- Khi có bóng đen từ trên cao ập xuống, gà con vội vàng đi ẩn nấp
- Nếu bóng đen đó cứ lặp lại nhiều lần mà không kèm
theo sự nguy hiểm nào thì sau đó khi thấy bóng đen gà con không đi ẩn nấp nữa
Trang 9Hình thức học tập Khái niệm Ví dụ
2 In vết - Là hiện tượng con
non mới sinh ra có tính bám và đi theo các vật chuyển động
mà chúng nhìn thấy lần đầu tiên
- Sau khi nở gà con bám theo vật chuyển động
MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT
Trang 103 Điều kiện hóa
a Điều kiện hóa
đáp ứng
b Điều kiện hóa
hành động
- Là hình thành mối liên kết mới trong thần kinh trung ương dưới tác động của các kích thích kết hợp đồng thời
- Là kiểu liên kết một hành vi của động vật với một phần thưởng (hoặc phạt), sau đó động vật chủ động lặp lại các hành vi đó
-Vừa đánh chuông vừa cho chó ăn Sau nhiều lần phối hợp, chỉ cần nghe tiếng chuông là chó đã tiết nước bọt
- Thả chuột vào lồng có bàn đạp gắn với thức ăn Khi chuột chạy vô tình đạp vào bàn đạp làm thức ăn rơi ra (lặp lại nhiều lần) → Khi đói, chuột chủ động nhấn bàn đạp để lấy thức ăn
Trang 11Hình thức học tập Khái niệm Ví dụ
3 Điều kiện hóa
a Điều kiện hóa
đáp ứng
b Điều kiện hóa
hành động
- Là hình thành mối liên kết mới trong thần kinh trung ương dưới tác động của các kích thích kết hợp đồng thời
- Là kiểu liên kết một hành vi của động vật với một phần thưởng (hoặc phạt), sau đó động vật chủ động lặp lại các hành vi đó
-Vừa đánh chuông vừa cho chó ăn Sau nhiều lần phối hợp, chỉ cần nghe tiếng chuông là chó đã tiết nước bọt
- Thả chuột vào lồng có bàn đạp gắn với thức ăn Khi chuột chạy vô tình đạp vào bàn đạp làm thức ăn rơi ra (lặp lại nhiều lần) → Khi đói, chuột chủ động nhấn bàn đạp để lấy thức ăn
MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT
Thí nghiệm của Pavlov
Trang 123 Điều kiện hóa
a Điều kiện hóa
đáp ứng
b Điều kiện hóa
hành động
- Là hình thành mối liên kết mới trong thần kinh trung ương dưới tác động của các kích thích kết hợp đồng thời
- Là kiểu liên kết một hành vi của động vật với một phần thưởng (hoặc phạt), sau đó động vật chủ động lặp lại các hành vi đó
-Vừa đánh chuông vừa cho chó ăn Sau nhiều lần phối hợp, chỉ cần nghe tiếng chuông là chó đã tiết nước bọt
- Thả chuột vào lồng có bàn đạp gắn với thức ăn Khi chuột chạy vô tình đạp vào bàn đạp làm thức ăn rơi ra (lặp lại nhiều lần) → Khi đói, chuột chủ động nhấn bàn đạp để lấy thức ăn
Trang 13Thí nghiệm của Skinner
Bàn đạp Nơi cho
thức ăn vào
Thức ăn rơi ra
Trang 144 Học ngầm - Là kiểu học không
có ý thức, không biết rõ là mình đã học được Sau này, khi có nhu cầu thì kiến thức đó tái hiện lại giúp động vật
giải quyết được những tình huống tương tự
- Thả chuột vào khu vực có nhiều lối đi, nó sẽ đi thăm dò đường Nếu sau đó ta cho thức ăn vào, con chuột đó sẽ tìm thấy thức ăn nhanh hơn những con chuột chưa đi thăm dò đường
Trang 15Chuột thăm
dò đường đi,
để tìm đến nơi
có thức ăn nhanh nhất.
Trang 165 Học khôn - Là kiểu phối hợp
các kinh nghiệm cũ
để giải quyết những tình huống mới
- Tinh tinh biết xếp các thùng gỗ lên nhau để lấy chuối ở trên cao
Trang 17I TẬP TÍNH LÀ GÌ?
II PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT
V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT
Trang 21ĐỘNG VẬT SĂN MỒI
Trang 23Dạng tập tính Đặc điểm Ví dụ
2 Bảo vệ lãnh
thổ - Động vật chống lại các cá thể khác cùng loài để bảo vệ
nguồn thức ăn, nơi ở và sinh sản
- Chó sói đành dấu lãnh thổ bằng nước tiểu Khi
có kẻ khác cùng loài vào lãnh thổ của nó, nó
sẽ đe dọa hoặc tấn công
MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
Trang 25ĐỘNG VẬT ĐÁNH NHAU ĐỂ BẢO VỆ LÃNH
THỔ
Trang 263 Sinh sản - Phần lớn là tập tính bẩm
sinh, mang tính bản năng - Công đực khoe mẽ bộ lông để quyến rũ con cái
- Đến mùa sinh sản, ếch đực kêu to để dẫn dụ con cái
Trang 27ĐỘNG VẬT KẾT ĐÔI VỚI NHAU
ĐỂ SINH SẢN
Trang 29Dạng tập tính Đặc điểm Ví dụ
4 Di cư - Thay đổi nơi sống theo
mùa
- Động vật di cuyển một quãng đường dài, một chiều hay hai chiều
- Định hướng nhờ vị trí mặt trời, mặt trăng, sao, từ
trường Trái đất, hướng dòng chảy, địa hình, …
- Chim én di cư về phương nam để tránh rét
- Cá hồi di cư từ biển vào sông để đẻ
MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
Trang 31SỰ DI CƯ CỦA CÁC LOÀI ĐỘNG VẬT
CHIM CÁNH CỤT
LINH DƯƠNG ĐẦU BÒ VOI
CÁ HỒI
Trang 325 Xã hội
a Tập tính
thứ bậc - Con đầu đàn được xếp vị trí cao nhờ tính hung hăng
và thắng trận trong các trận đấu với con khác
- Con đầu đàn giành quyền
ưu tiên hơn về thức ăn và con cái trong mùa sinh sản
- Các đàn hươu, nai, khỉ, voi, … bao giờ cũng có con đầu đàn
Trang 33TẬP TÍNH XÃ HỘI Ở MỘT
SỐ LOÀI ĐỘNG VẬT
ĐÀN LINH DƯƠNG ĐẦU BÒ ĐÀN KIẾN
ĐÀN ONG ĐÀN CÁ TRÍCH
Trang 345 Xã hội
a Tập tính
thứ bậc - Con đầu đàn được xếp vị trí cao nhờ tính hung hăng
và thắng trận trong các trận đấu với con khác
- Con đầu đàn giành quyền
ưu tiên hơn về thức ăn và con cái trong mùa sinh sản
- Các đàn hươu, nai, khỉ, voi, … bao giờ cũng có con đầu đàn
Trang 35TẬP TÍNH THỨ BẬC Ở MỘT SỐ LOÀI ĐỘNG VẬT
Trang 36- Con đầu đàn giành quyền
ưu tiên hơn về thức ăn và con cái trong mùa sinh sản
- Là tập tính hy sinh quyền lợi bản thân, thậm chí cả tính mạng vì lợi ích sinh tồn của bầy đàn
- Các đàn hươu, nai, khỉ, voi, … bao giờ cũng có con đầu đàn
- Ong thợ chiến đấu và
hi sinh tính mạng của mình để bảo vệ tổ
- Kiến lính sẵn sàng chiến đấu và hi sinh
Trang 37ĐÀN KIẾN CHIẾN ĐẤU ĐỂ BẢO VỆ TỔ
Trang 39I TẬP TÍNH LÀ GÌ?
II PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
III CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
IV MỘT SỐ HÌNH THỨC HỌC TẬP Ở ĐỘNG VẬT
V MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT
VI ỨNG DỤNG NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO ĐỜI SỐNG SẢN XUẤT
Trang 41ỨNG DỤNG TRONG GIẢI TRÍ
(làm xiếc, săn bắn)
Trang 43ỨNG DỤNG TRONG BẢO VỆ MÙA MÀNG
Trang 44xuống bếp Đây là một ví dụ về hình thức học tập:
A Quen nhờn.
C Học khôn.
D Điều kiện hóa hành động.
B Điều kiện hóa đáp ứng.
Trang 45Câu 2: Thầy dạy toán yêu cầu bạn giải một bài tập đại số mới Dựa vào kiến thức đã có, bạn đã giải được bài tập đó Đây là một ví dụ về hình thức học tập:
Trang 46hành động đó nhiều lần thì rùa sẽ không rụt đầu vào mai nữa Đây là một ví dụ về hình thức học tập:
A In vết.
C Học ngầm.
B Quen nhờn.
Trang 47- Xem các câu hỏi cuối bài.
- Đọc thêm mục “Em có biết?”
- Chuẩn bị kiến thức và tranh ảnh cho bài thực hành
“Xem phim về tập tính của động vật”
- Tự lấy các ví dụ về tập tính của động vật ngoài SGK
