Truyện Lục Vân Tiên

Lađ nhađ thú suöịt ăúđi bõ muđ loađ, nhûng khöng nhûông öng lađ taâc giaê cuêa taâc phíím bíịt huê Luơc Vín Tiïn, cuêa "Ngû tiïìu y thuíơt víịn ăaâp", "Dûúng Tûđ Hađ Míơu"..., öng cođn l

Muåc luåc

Taác giaã, taác phêím 2 Luåc Vên Tiïn 5

Taâc giaê, taâc phíím

Nguýîn Ăònh Chiïíu (1822 - 1888) lađ möơt nhađ nho ýu nûúâc chín chñnh tiïu biïíu cuêa Nam Böơ trong thïị kyê XIX

Cuđng chung söị phíơn vúâi nhiïìu vùn thi hađo vađ sô phu kiïơt hiïơt khaâc nhû Cao Baâ Quaât, Nguýîn Khuýịn, Tuâ Xûúng, Hoađng Diïơu, Phan Ăònh Phuđng, Trûúng Ăõnh , Nguýîn Ăònh Chiïíu söịng vađo möơt giai ăoaơn vö cuđng ăen töịi cuêa lõch sûê dín töơc Triïìu ằnh nhađ Nguýîn (vúâi nhûông öng vua thuê cûơu nhû Tûơ Ăûâc ) ăang trïn ăađ suy suơp, ăaô míịt hùỉn khaê nùng laônh ăaơo nhín dín kïí caê trong cöng cuöơc xíy dûơng cuông nhû cöng cuöơc baêo vïơ nïìn ăöơc líơp cuêa Töí quöịc Xaô höơi Viïơt Nam thúđi ăoâ rúi vađo tònh traơng ngûng trïơ vađ laơc híơu thaêm haơi Röịt cuöơc, trûúâc sûơ xím lûúơc cuêa thûơc dín Phaâp, caâi triïìu ằnh ûún heđn, bíịt lûơc ăoâ ăaô khöng thïí ăöịi phoâ, khöng thïí líơp ặúơc "thïị cín bùìng" vúâi ngoaơi bang, vađ ăaô ăïí ăíịt nûúâc ta rúi troơn vađo tay chuâng

Trûúâc víơn mïơnh bi ăaât cuêa ăíịt nûúâc, trûúâc caênh "sinh dín nghiïng ngheđo" íịy, Nguýîn Ăònh Chiïíu cuông nhû bao ngûúđi hiïìn tađi khaâc, ăaô ăau lođng nhûâc oâc biïịt lađ nhûúđng nađo!

Trûúâc kia Nguýîn Traôi ăaô tûđng nhíơn ắnh rùìng trïn ăíịt nûúâc

ta, caâc thúđi ăaơi "tuy maơnh ýịu coâ luâc khaâc nhau, song hađo kiïơt khöng bao giúđ thiïịu" (Bònh Ngö ăaơi caâo)

Nguýîn Ăònh Chiïíu lađ möơt ngûúđi con hađo kiïơt cuêa vuđng ăöìng bùìng Nam Böơ, lađ möơt nhín caâch lúân mađ sûơ nghiïơp vađ tïn tuöíi cuêa öng seô maôi maôi saâng ngúđi Lađ nhađ thú suöịt ăúđi bõ muđ loađ, nhûng khöng nhûông öng lađ taâc giaê cuêa taâc phíím bíịt huê Luơc Vín Tiïn, cuêa

"Ngû tiïìu y thuíơt víịn ăaâp", "Dûúng Tûđ Hađ Míơu" , öng cođn lađ taâc giaê cuêa nhûông bađi thú, nhûông bađi vùn tïị nöíi tiïịng, trong ăoâ öng ăaô tûúâi maâu vađ nûúâc mùưt cuêa mònh hoađ chung vúâi nhûông bi kõch mađ nhín dín anh huđng bíịt khuíịt vađ ăau thûúng cuêa öng phaêi chõu ặơng khi chöịng traê boơn xím lûúơc Coâ nhûông cíu thú cuêa öng ăaô khùưc síu vađo lođng ngûúđi:

Chúê bao nhiïu ăaơo thuýìn khöng khùỉm

Ăím míịy thùìng gian buât chùỉng tađ

Lõch sûê vùn hoơc ăaô xaâc nhíơn Nguýîn Ăònh Chiïíu lađ nhađ vùn, nhađ thú tiïn khu vô ăaơi, ngûúđi múê ăíìu cho dođng vùn hoơc ýu nûúâc vađ caâch maơng Viïơt Nam cuöịi thïị kyê XIX vađ ăíìu thïị kyê XX

Luơc Vín Tiïn lađ taâc phíím "tiïíu thuýịt bùìng thú nöm" sau choât cuêa vùn hoơc Viïơt Nam, ặúơc Nguýîn Ăònh Chiïíu saâng taâc ngay trong thúđi kò cíơn ăaơi Ăoâ lađ ăiïím son cuöịi cuđng cuêa loaơi hònh taâc

"truýơn nöm", "diïîn ca nöm" nhû Chinh phuơ ngím, cung oaân ngím khuâc, Hoa Tiïn, Phan Tríìn, Nhõ Ăöơ Mai, Bíìn nûô thaân, Truýơn Kiïìu, truýơn nöm khuýịt danh

Nguýîn Ăònh Chiïíu ăaô saâng taâc Luơc Vín Tiïn vúâi ăöơng cú gò? Nhû trïn ăaô noâi, trûúâc khi thûơc dín Phaâp xím lûúơc nûúâc ta, xaô höơi Viïơt Nam, trong cú chïị cuêa möơt chïị ăöơ phong kiïịn phûúng Ăöng ngûng trïơ, laơc híơu, ặúng trûúơt dađi trïn con ặúđng suy thoaâi Khùưp ăíịt nûúâc phúi bađy tònh caênh ngheđo ăoâi xaâc xú, ăaơo ặâc con ngûúđi cuông nhû phong hoaâ dín töơc ngađy möơt sa suât

Nguýîn Ăònh Chiïíu lađ möơt nhađ Nho chín chñnh, cho nïn trong lođng öng luâc nađo cuông ăau ăaâu nhûông yâ tûúêng vïì sûơ "kinh bang tïị thïị" Do haơn chïị vïì lõch sûê, öng chûa nhíơn thûâc ặúơc rùìng nhûông yâ tûúêng cuêa nhûông sô phu phong kiïịn nhû öng muöịn khöi phuơc laơi möơt xaô höơi lyâ tûúêng thúđi Nghiïu - Thuíịn, thûơc ra ăaô löîi thúđi röìi

Tuy nhiïn vúâi tím huýịt söi suơc cuêa möơt con ngûúđi nhíơp thïị tñch cûơc, nhíịt thiïịt öng phaêi hađnh ăöơng ăïí phuơng sûơ ăíịt nûúâc vađ

dín töơc öng Chñnh vò thiïịt tha muöịn "ăem lúđi noâi ăöịt chaây lođng thiïn haơ" (thú Puskin) mađ öng viïịt Luơc Vín Tiïn Vúâi öng, trong luâc ăúđi ăang suy, viïơc viïịt möơt taâc phíím ặâng ăùưn vađ mang ăíìy nhiïơt huýịt nhû Luơc Vín Tiïn chñnh lađ möơt diïơu kïị, khaê dô cûâu vaôn ặúơc sûơ suy thoaâi cuêa ăíịt nûúâc vađ chíịn hûng ặúơc phong hoaâ cuêa dín töơc

Luơc Vín Tiïn lađ baên trûúđng ca ăïì cíơp vïì luín lñ ăaơo ặâc cuêa con ngûúđi, noâi caâch khaâc: vïì "Ăaơo lyâ Viïơt Nam"

Ăaơo lyâ íịy ríịt giaên dõ: Trai thò trung vúâi nûúâc, hiïịu vúâi cha meơ, coâ chñ tiïịn thuê, giuâp nûúâc cûâu dín; gaâi thò tiïịt haơnh vađ cao quyâ; ăöìng bađo ùn úê vúâi nhau thò coâ thuyê coâ chung, luön luön sùĩn sađng cûâu giuâp nhau trong nhûông cún hoaơn naơn, khöng vò danh lúơi mađ chađ ăaơp lïn tònh ngûúđi, khöng vò nhûông ăöị kõ vađ oaân híơn riïng tíy mađ haơi ngûúđi, khöng nïn "hađnh" nhûông nghïì lûđa bõp tûâc cûúđi nhû lang bùm, thíìy boâi, thíìy phaâp nhaêm nhñ

Caâi ăaơo lyâ ríịt mûơc dín daô íịy thûơc ra laơi lađ rûúđng cöơt cuêa nïìn ăaơo ặâc cuêa caê möơt dín töơc, lađ cöơi nguöìn cuêa haơnh phuâc con ngûúđi Caâi kïịt thuâc "coâ híơu" cuêa Luơc Vín Tiïn phaên aânh quan niïơm cuêa nhín dín ăöịi vúâi nhûông ai biïịt giûô gòn ăaơo ặâc (nhû Luơc Vín Tiïn, Kiïìu Nguýơt Nga, Vûúng Tûê Trûơc, Húân Minh ) Ngûúơc laơi, nhûông nhín víơt nhû Voô Cöng, meơ con Thïí Loan, Trõnh Hím, ăaô phaêi traê giaâ ăùưt chó vò hoơ ăaô vûât boê caâi ăaơo lađm ngûúđi ăoâ

Lađ taâc phíím viïịt cho quaêng ăaơi quíìn chuâng, chuýn luíơn bađn vïì luín lñ ăaơo ặâc, Luơc Vín Tiïn ặúơc saâng taâc, cöịt truýơn maơch laơc vađ híịp díîn, ăíơm ăađ mađu sùưc vùn hoaâ Nam Böơ

Ăoơc Luơc Vín Tiïn chuâng ta caêm nhíơn ặúơc caâi tinh thíìn ăaơo ặâc cao quyâ vađ tònh ngûúđi chan chûâa hiïơn ra phúi phúâi trong möîi trang thú

Caâc nhín víơt chñnh nhû Luơc Vín Tiïn, Kiïìu Nguýơt Nga, Vûúng Tûê Trûơc, Tiïíu Ăöìng, vađ caâc nhín víơt phuơ nhû Thïí Loan, Kiïìu Cöng, Trõnh Hím, Buđi Kiïơm ặúơc taâc giaê miïu taê nkhaâ sinh ăöơng, coâ caâ tñnh

Ăùơc biïơt nûô nhín víơt Kiïìu Nguýơt Nga - ngûúđi con gaâi Viïơt Nam ặâc haơnh nïịt na - roô rađng coâ möơt cuöơc söịng nöơi tím khaâ phong phuâ, síu sùưc, möơt sûơ thöng minh dïî thûúng vađ möơt ặâc kiïn trinh

ăaâng khím phuơc, khiïịn chuâng ta khöng thïí khöng xuâc ăöơng vađ ýu quyâ nađng

Tíịt caê nhûông ăiïìu ăoâ giaêi thñch vò sao Luơc Vín Tiïn ăaô ặúơc ăöng ăaêo quíìn chuâng nhín dín, nhíịt lađ nhín dín Nam Böơ, mïịn möơ suöịt hún möơt thïị kyê qua; vò sao Luơc Vín Tiïn ăaô ăi vađo ca dao:

Vín Tiïn Vín Tiïín Vín Tiïìn

Cho töi möơt tiïìn, töi kïí Vín Tiïn

Thiïn Chûúng

Luơc Vín Tiïn

(Nguýîn Ăònh Chiïíu)

Luơc Vín Tiïn cûâu Kiïìu Nguýơt Nga

Trûúâc ăeđn xem truýơn Tíy minh, (1) Gíîm cûúđi hai chûô nhín tònh eâo le

Húôi ai lùỉng lùơng mađ nghe, Dûô rùn viïơc trûúâc lađnh deđ thín sau

Trai thúđi trung hiïịu lađm ăíìu Gaâi thúđi tiïịt haơnh lađ cíu trau mònh

Coâ ngûúđi úê quíơn Ăöng Thađnh,

Tu nhín tñch ặâc súâm sinh con hiïìn

Ăùơt tïn lađ Luơc Vín Tiïn, Tuöíi vûđa hai taâm nghïì chuýn hoơc hađnh.(2)

Theo thíìy níịu sûê xöi kinh, Thaâng ngađy bao quaên sín Trònh lao ăao (3) Vùn ăađ khúêi phung ăùìng giao, (4) Voô thïm ba lûúơc saâu thao ai bò

Xaêy nghe múê höơi khoa thi, Vín tiïn vađo taơ tön sû xin vïì:

"Bíịy líu cûêa thaânh dûơa kïì, Ăaô tûúi khñ tûúơng laơi xú tinh thíìn

Nay ăađ gùơp höơi long vín,

Ai ai mađ chùỉng líơp thín buöíi nađy

Chñ lùm bùưn nhaơn ven míy, (5)

Danh töi ăùơng raơng tiïịng thíìy bay xa.(6)

Lađm trai trong coôi ngûúđi ta, Trûúâc lađ baâo böí sau lađ hiïín vang".(7)

Tön sû khi íịy luíơn bađn:

"Gíîm trong söị hïơ khoa trađng cođn xa

Maây trúđi chùỉng daâm noâi ra,(8) Xui thíìy thûúng túâi xoât xa trong lođng

Sau díìu toê nöîi ăuơc trong

Phaêi toan möơt pheâp ăïí phođng höơ thín

Rađy con xuöịng chöịn phong tríìn, Thíìy cho hai ăaơo phuđ thíìn ăem theo.(9) Chùỉng may mađ gùơp luâc ngheđo, (10) Xuöịng söng cuông vûông lïn ăeđo cuông an"

Tön sû trúê laơi híơu ăađng, Vín Tiïn ngú ngíín trong lođng sinh nghi:

"Chùỉng hay mònh mùưc viïơc chi, Tön sû ngûúđi daơy khoa kò cođn xa?

Hay lađ böịi röịi viïơc nhađ, Hay lađ ặâc baơc hay lađ tađi sú?

Bíịy líu lođng nhûông ûúâc mú Höơi nađy chùỉng gùơp cođn chúđ höơi nao?

Nïn hû chùỉng biïịt lađm sao, Chi bùìng hoêi laơi leô nađo cho minh

Ăùơng cho roô nöîi sûơ tònh, Ngoô sau ngađn dùơm ăùng trònh múâi an"

Tön sû ngöìi haôy thúê than, Ngoâ ra trûúâc aân thíịy chađng trúê vö

Hoêi rùìng : "Vaơn lyâ trûúđng ăöì, Sao chûa cíịt gaânh trúê vö viïơc gò?

Hay lađ con haôy höì nghi, Thíìy bađn möơt viïơc khoa kò ban trûa?"

Vín Tiïn nghe noâi liïìn thûa:

"Tiïíu sanh chûa biïịt nùưng mûa buöíi nađo

Song ặúđng tuöíi haơc ăaô cao,(11) Xin thíìy noâi laơi ím hao con tûúđng".(12)

Tön sû nghe noâi thïm thûúng, Dùưt tay ra chöịn tiïìn ặúđng xem trùng

Nhín cú tađng sûơ dùơn rùìng:(13)

"Viïơc ngûúđi chùỉng khaâc viïơc trùng trïn trúđi

Tuy lađ soi khùưp moơi núi, Khi múđ khi toê khi vúi khi ăíìy

Sau con cuông roô leô nađy, Lûơa lađ con phaêi hoêi thíìy lađm chi

Söị con hai chûô khoa kò, Khöi tinh ăaô raơng tûê vi thïm loađ.(14) Hiïìm vò ngûơa chaơy ặúđng xa, Thoê vûđa loâ boâng gađ ăađ gaây tan.(15) Bao giúđ cho túâi bùưc phang, Gùơp chuöơt ra ăađng con múâi nïn danh

Sau díìu ăùơng chûô hiïín vinh, Míịy lúđi thíìy noâi tiïìn trònh chùỉng sai.(16)

Trong cú bô cûơc thúâi lai, Giûô mònh cho veơn viïơc ai chúâ súđn"

Vín Tiïn vöơi vaô taơ ún, Trùm nùm döịc giûô keo sún moơi lúđi

Ra ăi vûđa raơng chín trúđi, Nguđi nguđi nhúâ laơi nhúâ núi hoơc ặúđng

Tiïn rùìng: "Thiïn caâc nhûât phûúng.(17) Thíìy ăeo ăoaên thaêm tú vûúng möịi síìu

Quaên bao thín treê daôi díìu, Mang ăai Tûê Löơ quaêy bíìu Nhan Uýn.(18)

Bao giúđ caâ nûúâc gùơp duýn, Ăùơng cho con thaêo phó nguýìn töi ngay".(19)

Kïí tûđ lûúât dùơm túâi nay, Moêi mï híìu ăaô míịy ngađy xöng sûúng

Ăoaâi nhòn phong caênh thïm thûúng, Vúi vúi dùơm cuô neêo ặúđng cođn xa

Chi bùìng kiïịm chöịn lín gia, Trûúâc lađ tòm baơn sau lađ nghó chín

Viïơc chi than khoâc tûng bûđng, Ăïìu ăem nhau chaơy vađo rûđng lïn non?

Tiïn rùìng: "Búâ chuâ coông con, Viïơc chi nïn nöîi bon bon chaơy hoađi?"

Dín rùìng: "Tiïíu tûê lađ ai, Hay lađ möơt ăaêng sún ăađi theo tao?"(20)

Tiïn rùìng: "Cúâ sûơ lađm sao, Xin ngûđng vađi bûúâc seô trao möơt lúđi"

Dín nghe tiïịng noâi khoan thai, Kïu nhau dûđng laơi bađy lúđi phín qua:

"Nhún rađy coâ ăaêng líu la, Tïn rùìng Ăöî Dûơ hiïơu lađ Phong Lai

Nhoâm nhau úê chöịn sún ăađi, Ngûúđi ăïìu súơ noâ coâ tađi khön ặúng

Bíy giúđ xuöịng cûúâp thön hûúng

Thíịy con gaâi töịt qua ặúđng bùưt ăi

Xoâm lađng chùỉng daâm noâi chi, Caêm thûúng hai gaô nûô nhi mùưc nađn

Con ai voâc ngoơc mònh vađng, Maâ ăađo mađy liïîu dung nhan laơnh luđng.(21)

E khi mùưc ăaêng hađnh hung, Uöíng trang thuơc nûô saânh cuđng thíịt phu.(22)

Thöi thöi chùỉng daâm noâi líu, Chaơy ăi cho khoêi keêo íu túâi mònh".(23)

Vín Tiïn nöíi giíơn löi ằnh, Hoêi thùm: "Luô noâ cođn ằnh núi nao?

Töi xin ra sûâc anh hađo, Cûâu ngûúđi cho khoêi lao ăao buöíi nađy"

Dín rùìng: "Luô noâ cođn ăíy, Qua xem tûúâng bíơu thú ngíy ăaô ăađnh.(24)

E khi hoaơ höí bíịt thađnh(25) Khi khöng mònh laơi xö mònh xuöịng hang".(26)

Vín Tiïn gheâ laơi bïn ăađng, Beê cíy lađm gíơy nhùưm lađng xöng vö

Kïu rùìng: "Búâ luô hung ăöì,

Chúâ quen lađm thoâi höì ăöì haơi dín"

Phong Lai mùơt ăoê phûđng phûđng:

"Thùìng nađo daâm túâi líîy lûđng vađo ăíy?

Trûúâc gíy viïơc dûô taơi míìy

Truýìn quín böịn phña phuê víy bõt buđng"

Vín Tiïn taê ăöơt hûôu xung, Khaâc nađo Triïơu Tûê phaâ vođng Ăûúng Dûúng.(27)

Líu la böịn phña vúô tan, Ăïìu quùng gûúm giaâo tòm ăađng chaơy ngay

Phong Lai trúê chùỉng kõp tay,

Bõ Tiïn möơt gíơy thaâc rađy thín vong

Deơp röìi luô kiïịn chođm ong, Hoêi: "Ai than thoâc úê trong xe nađy?"

Thûa rùìng: "Töi thiïơt ngûúđi ngay,

Sa cú nïn múâi lađm tay hung ăöì

Trong xe chíơt heơp khön phö, Cuâi ăíìu trùm laơy cûâu cö töi cuđng"

Vín Tiïn nghe noâi ăöơng lođng, Ăaâp rùìng: "Ta ăaô trûđ dođng líu la

Khoan khoan ngöìi ăoâ chúâ ra, Nađng lađ phíơn gaâi ta lađ phíơn trai

Tiïíu thú con gaâi nhađ ai,

Ăi ăíu nïn nöîi mang tai bíịt kyđ?

Chùỉng hay tïn hoơ lađ chi, Khú mön phíơn gaâi viïơc gò ăïịn ăíy?

Trûúâc sau chûa haôn daơ nađy, (28) Hai nađng ai túâ ai thíìy noâi ra"

Thûa rùìng: "Töi Kiïìu Nguýơt Nga, Con nađy tò thiïịp tïn lađ Kim Liïn

Qú nhađ úê quíơn Tíy Xuýn, Cha lađm tri phuê úê miïìn Hađ Khï

Sai quín ăem bûâc thú vïì, Rûúâc töi qua ăoâ ắnh bïì nghi gia

Lađm con ăíu daâm caôi cha,

Vñ díìu ngađn dùơm ặúđng xa cuông ăađnh

Chùỉng qua lađ sûơ bíịt bònh, Hay víìy cuông chùỉng ăùng trònh lađm chi

Lím nguy chùỉng gùơp giaêi nguy, Tiïịt trùm nùm cuông boê ăi möơt höìi

Trûúâc xe quín tûê taơm ngöìi, Xin cho tiïơn thiïịp laơy röìi seô thûa

Chuât töi ýịu liïîu ăađo thú, Giûôa ặúđng lím phaêi buơi dú ăaô phíìn

Hađ Khï qua ăoâ cuông gíìn, Xin theo cuđng thiïịp ăïìn ín cho chađng

Gùơp ăíy ặúng luâc giûôa ăađng, Cuêa tiïìn chùỉng coâ baơc vađng thò khöng

Gíîm cíu baâo ặâc thuđ cöng,(29) Líịy chi cho phó tíịm lođng cuđng ngûúi"

Vín Tiïn nghe noâi liïìn cûúđi:

"Lađm ún haâ dïî tröng ngûúđi traê ún?

Nay ăađ roô ăùơng nguöìn cún, Nađo ai tñnh thiïơt so hún lađm gò

Nhúâ cíu kiïịn ngaôi bíịt vi, Lađm ngûúđi thïị íịy cuông phi anh huđng.(30)

Ăoâ mađ biïịt chûô thó chung, Lûơa lađ ăíy phaêi theo cuđng lađm chi"

Nguýơt Nga biïịt yâ chùỉng ăi, Hoêi qua tïn hoơ möơt khi cho tûúđng

Thûa rùìng: "Tiïơn thiïịp ăi ặúđng, Chùỉng hay quín tûê qú hûúng núi nađo?"

Phuât nghe lúđi noâi thanh tao, Vín Tiïn haâ núô lođng nađo phöi pha:

"Ăöng Thađnh vöịn thiïơt qú ta, Hoơ lađ Luơc thõ tïn lađ Vín Tiïn"

Nguýơt Nga vöịn ăíịng thuýìn quýn, Tai nghe lúđi noâi tay liïìn ruât trím

Thûa rùìng: "Nay gùơp tri ím, Xin ặa möơt víơt ăïí cíìm lađm tin"

Vín Tiïn ngú mùơt chùỉng nhòn, Nguýơt Nga liïịc thíịy lođng thòn nïịt na: (31)

"Víơy chi möơt chuât goơi lađ, Thiïịp thûa chûa dûât chađng ăađ lađm ngú

Cuêa nađy lađ cuêa víịt vú,(32) Lođng chï cuông phaêi lođng ngú sao ăađnh"

Vín Tiïn khoâ nöîi lađm thinh, Chûô ín buöơc laơi chûô tònh líy díy.(33) Than rùìng: "Ăoâ kheâo trïu ăíy,

Ún kia ăaô míịy cuêa nađy ríịt sang

Ăûúng khi gùơp gúô giûôa ăađng, Möơt lúđi cuông nhúâ ngađn vađng chùỉng phai

Nhúâ cíu troơng ngaôi khinh tađi, Nađo ai chõu líịy cuêa ai lađm gò"

Thûa rùìng: "Chuât phíơn nûô nhi, Vöịn chûa biïịt leô coâ khi mñch lođng

Ai deđ nhûông ặâng anh huđng, Thíịy trím thöi laơi theơn cuđng cíy trím"

Riïng than: "Trím húôi lađ trím,

Vö duýn chi bíịy ao cíìm mađ mú?

Ăûa trím chađng ăaô lađm ngú, Thiïịp xin ặa möơt bađi thú giaô tûđ"

Vín Tiïn ngoâ laơi rùìng: "ûđ, Lađm thú cho kõp bíịy chûđ chùỉng líu"

Nguýơt Nga ûâng tiïịng xin híìu, Xuöịng tay liïìn taê taâm cíu vùn víìn:

"Thú röìi nađy thiïịp xin díng, Ngûêa tröng lûúơng röơng vùn nhín thïị nađo?"

Vín Tiïn xem thíịy ngaơt ngađo,(34)

Ai deđ sûâc gaâi tađi cao bûơc nađy

Ăaô mau mađ laơi thïm hay, Chùỉng phen Taơ nûô cuđng tađy Tûđ phi.(35)

Thú ngím duô xuíịt duô kò,(36) Cho hay tađi gaâi keâm gò tađi trai

Nhû víìy ai laơi thua ai, Vín Tiïn hoaơ laơi möơt bađi trao ra

Xem thú biïịt yâ gíìn xa, Mai hoađ víơn ăiïíu, ăiïíu hoađ víơn mai(37) Coâ cíu xuâc caênh hûâng hoađi,(38) Ăûúđng xa vođi voơi dùơm dađi vúi vúi

Ai ai cuông úê trong trúđi, Gùơp nhau lúđi ăaô caơn lúđi thúđi thöi

Vín Tiïn tûđ giaô phaên höìi, Nguýơt Nga than thúê: "Tònh öi lađ tònh

Nghô mònh mađ ngaân cho mònh, Nöîi ín chûa traê nöîi tònh laơi vûúng

Nùơng nïì hai chûô uýn ûúng

Chuöîi síìu ai kheâo víịn vûúng vađo lođng

Nguýơt cuđng Nguýơt laôo húôi öng, Trùm nùm cho veơn chûô tuđng múâi an.(39) Hûôu tònh chi bíịy Ngûu lang, (40) Tíịm lođng Chûâc Nûô vò chađng mađ nghiïng

Thöi thöi em húôi Kim Liïn, Ăííy xe cho chõ qua miïìn Hađ Khï"

Traêi qua díịu thoê ặúđng dï,(41) Chim kïu vûúơn huâ tûâ bïì nûúâc non

Vaâi trúđi cho ăùơng vuöng trođn, Trùm nùm cho troơn lođng son vúâi chađng

Phuât ăíu ăaô túâi phuê ăađng, Kiïìu cöng xem thíịy lođng cađng sinh nghi

Hoêi rùìng: "Nađo keê tuyđ nhi,(42) Cúâ sao nïn nöîi con ăi möơt mònh?"

Nguýơt Nga thûa viïơc tiïìn trònh,(43) Kiïìu cöng tûúêng nöîi sûơ tònh chùỉng vui

Nguýơt Nga daơ haôy buđi nguđi, Nghô mònh thöi laơi suơt suđi ăođi cún:(44)

"Lao ăao phíơn treê chi súđn,

No nao traê ăùơng cöng ún cho chađng".(45)

Kiïìu cöng nghe noâi liïìn can,

Daơy rùìng: "Con haôy nghó an mònh vađng

Khi nađo cha raênh viïơc quan, Cho quín ăïịn ăoâ múđi chađng ăïịn ăíy

Sao sao chùỉng kõp thúđi chađy,(46) Cha nguýìn traê ăùơng ún níìy thúđi thöi

Híơu ặúđng con haôy taơm lui, Lađm khuíy daơ treê cho vui lođng giađ"

Tíy líìu tröịng ăiïím sang ba, Nguýơt Nga cođn haôy xoât xa phíơn mònh

Dúđi chín ra chöịn hoa ằnh,(47) Xem trùng röìi laơi chaơnh tònh cöị nhún

Than rùìng: "Lûu thuyê cao sún, Ngađy nađo nghe ăùơng tiïịng ăúđn tri ím

Chûô tònh cađng tûúêng cađng thím,(48) Muöịn pha khoâ lúơt muöịn díìm khön phai

Vúi vúi ăíịt röơng trúđi dađi, Húôi ai núô ăïí cho ai ăeo phiïìn"

Trúê vađo beđn líịy buât nghiïn, Ăùơt bađn hûúng aân chuâc nguýìn thíìn linh

Lađu lađu möơt tíịm lođng thađnh, Hoaơ ra möơt bûâc tûúơng hònh Vín Tiïn

Than rùìng: "Ngađn dùơm sún xuýn,(49) Chûô ín ăïí daơ chûô duýn nhuöịm síìu"

Chuâ thñch

(1) Bađi vùn tûơ rùn nöíi tiïịng bađn vïì ăaơo hiïịu vađ ăaơo nhín, do Trûúng Taâi lađm

(2) Hai taâm: 16 tuöíi

(3) Sín Trònh: Chó Trònh Chiïu vađ Trònh Di, hai nhađ Töịng nho nöíi tiïịng

(4) Vùn ăaô nhû phûúơng tröîi díơy, röìng bay cao, tûâc vùn ăaô thađnh tađi

(5) yâ noâi quýịt thi ăöî

(6) Danh töi: danh cuêa keê töi túâ (Vín Tiïn noâi nhuân)

(7) Baâo ăaâp cöng ún cha meơ vađ thíìy

(8) Maây trúđi: thiïn cú (cú trúđi huýìn bñ)

(9) Phuđ thíìn: buđa höơ mïơnh

(10) Hiïím ngheđo

(11) Song ặúđng: xuín ặúđng, huýn ặúđng (cha meơ) Tuöíi haơc: tuöíi thoơ

(12) ím hao: tin tûâc

(13) Nhín cú trúđi ăang chûâa nhiïìu bñ íín (do xem trùng sao mađ biïịt) (14) Sao Thiïn Khöi (sao vùn hoơc, thi cûê) vađ sao Tûê vi (thín mïơnh) ăïìu saâng rúô

(15) Nhûng gùơp nùm xung nïn chûa thuíơn (maôo xung díơu)

(16) Tiïìn trònh: con ặúđng phña trûúâc

(17) Möîi ngûúđi möơt phûúng trúđi

(18) Tûê Löơ, Nhan Uýn: hai hoơc trođ gioêi cuêa Khöíng Tûê, thuúê nhoê ríịt ngheđo, Tûê Löơ chó coâ möơt díy ăai, Nhan Uýn chó coâ möơt bíìu nûúâc (19) Töi ngay: bïì töi trung thađnh cuêa vua

(20) Ăaêng sún ăađi: Ăaêng cûúâp nuâi

(21) Dung nhan laơnh luđng (tiïịng cöí): sùưc ăeơp tuýơt vúđi

(22) Thuơc nûô: con gaâi ặâc haơnh Thíịt phu: ăađn öng thö bó

(23) íu (ûu): lo

(24) Qua: ta; bíơu: ngûúi (baơn, anh baơn)

(25) Veô höí khöng thađnh: mûu ăöì thíịt baơi

(26) khi khöng: khöng dûng

(27) Triïơu Tûê phaâ vođng Ăûúng Dûúng: Lûu Bõ bõ Tađo Thaâo ăaânh baơi úê Tín Daô phaêi boê chaơy Quín Thaâo ăuöíi theo ăïịn Ăûúng Dûúng, thò Lûu Bõ phaêi boê caê vúơ con, cûúâp ặúđng ruât vïì phña Nam, tûúâng taâ laơc nhau Triïơu Tûê Long möơt mònh ăaânh phaâ vođng víy truđng ăiïơp cuêa quín Tađo, vûúơt cíìu Trûúđng Baên, tòm gùơp Lûu Bõ

(28) Chûa haôn: chûa roô, chûa biïịt chùưc chùưn

(29) Baâo traê ún ặâc, ăïìn ăaâp cöng lao

(30) Luíơn ngûô: "kiïịn nghôa bíịt vi vö duông daô", nghôa lađ : Thíịy viïơc nghôa khöng lađm lađ ngûúđi vö duông

(31) Thòn: rùn, giûô

(32) Cuêa víịt vú: cuêa quíịy quaâ, khöng míịy giaâ trõ

(33) Líy díy: lúô dúê khöng xuöi bïì nađo

(34) Ngaơt ngađo: muđi thúm nûâc, ăíy yâ noâi thú hay lùưm

(35) Chùỉng phen: chùỉng bùìng, chùỉng saânh kõp Taơ nûô: tûâc Taơ Ăaơo Uíín ăúđi Tíịn nöíi tiïịng thöng minh, gioêi thú vùn Tûđ phi: tïn Húơ, ngûúđi ăúđi Ăûúđng, taâm tuöíi ăaô gioêi viïơc vùn thú

(36) Duô xuíịt duô kò: cađng ăoơc cađng thíịy hay thíịy laơ

(37) Mai ăiïíu: tranh mai vađ chim ăeơp hađi hoađ Ăíy noâi thú xûúâng hoaơ, tinh yâ ríịt xûâng húơp nhau

(38) Xuâc caênh hûâng hoađi: xuâc caêm trûúâc caênh ăeơp mađ ăöơng lođng thú (39) Veơn chûô tuđng: troơn ăaơo lađm vúơ (theo chöìng)

(40) Ngûu lang: nhín víơt thíìn thoaơi, chöìng cuêa Chûâc Nûô

(41) Díịu thoê ặúđng dï: núi xa xöi heêo laânh, khöng vïịt chín ngûúđi, chó coâ díịu chín thoê, chín dï rûđng

(42) Tuyđ nhi: treê theo híìu

(43) Tiïìn trònh: viïơc ăi ặúđng vûđa röìi

(44) Ăođi cún: nhiïìu cún

(45) No nao: noê biïịt luâc nađo, chûđng nađo

(46) Sao sao: duđ thïị nađo

(47) Hoa ằnh: nhađ nhoê ngöìi thûúêng hoa

(48) Thím: síu

(49) Sún xuýn: nuâi söng, noâi sûơ xa xöi caâch trúê

Luơc Vín Tiïn

Truýơn nađng sau haôy cođn líu, Truýơn chađng xin nöịi thûâ ăíìu cheâp ra.(50)

Vín Tiïn tûđ caâch Nguýơt Nga, Giûôa ặúđng laơi gùơp ngûúđi ra kinh kò

Xa xem mùơt muôi ăen xò, Mònh cao söì söơ dõ kò ríịt hung

Nhúâ cíu bònh thuyê tûúng phuđng,(51) Anh huđng laơi gùơp anh huđng möơt khi:

"Chùỉng hay danh taânh lađ chi, Möơt mònh mang goâi ra ăi viïơc gò"

Ăaâp rùìng: "Ta cuông xuöịng thi, Húân Minh taânh tûơ, Ö Mi qú nhađ Vín Tiïn biïịt leô chñnh tađ, Hïî ngûúđi dõ tûúâng ùưt lađ tađi cao

Chûô rùìng: "Bùìng hûôu chi giao,(52) Tònh kia ăaô gùơp leô nađo lađm khuíy

Nïn rûđng haâ dïî möơt cíy, Muöịn cho coâ ăoâ cuđng ăíy luön víìn

Kòa núi voô miïịu híìu gíìn, Hai ta vađo ăoâ nghó chûn möơt höìi"

Cuđng nhau bađy hoơ tïn röìi, Hai chađng tûđ taơ ăïìu lui ra ặúđng

Húân Minh ăi trûúâc tûơu trûúđng,

Vín Tiïn cođn haôy höìi hûúng viïịng nhađ

Mûđng rùìng: "Nay thíịy con ta, Cha giađ hùìng tûúêng meơ giađ luöịng tröng

Bíịy líu ăeđn saâch gia cöng, Con ăađ nïn chûô tang böìng cuđng chùng?"

Vín Tiïn quyđ laơy thûa rùìng:

"Chùỉng hún ngûúđi cöí cuông bùìng ngûúđi kim

Daâm xin cha meơ an tím, Cho con traê núơ thanh khím cho röìi"(53)

Meơ cha thíịy noâi thïm vui, Laơi lo non nûúâc xa xöi nghađn truđng

Cho theo möơt ặâa tiïíu ăöìng, Thû phong möơt bûâc dùơn cuđng Vín Tiïn:

"Xûa ăađ ắnh chûô lûúng duýn, Cuđng quan hûu trñ úê miïìn Hađn Giang,

Con ngûúđi lađ Voô Thïí Loan

Tuöíi vûđa hai baêy dung nhan mùơn mađ.(54) Chûô rùìng Höì Viïơt nhûât gia, (55) Con ăi qua ăoâ trao qua thú nađy

Con díìu bûúâc ăùơng thang míy, Dûúâi chûn ăaô sùĩn möơt díy tú höìng"

Song thín daơy baêo vûđa xong, Vín Tiïn cuđng gaô tiïíu ăöìng dúđi chín

a ăi taâch dùơm bùng chûđng, Gioâ nam rađy ăaô ặa xuín sang heđ

Laơi xem dùơm liïîu ặúđng hoeđ, Tin ong ngú ngaâo tiïịng ve vang díìy

Vui xem nûúâc noơ non níìy, Nûúâc xao soâng dúơn non víìy ăaâ cao

Mađn trúđi gíịm traêi biïịt bao, Trïn nhađnh chim hoât dûúâi ao caâ cûúđi

Quíơn thađnh nhùưm caênh coi ngûúđi, Caênh xinh nhû veô ngûúđi tûúi nhû döìi.(56)

Hađn Giang phuât ăaô túâi núi,

Vên Tiïn ra mùỉt mưåt hưìi trịnh thú

Vộ cưng lêëy àổc bêëy giúâ, Mûâng duyïn cêìm sùỉt mưëi tú àùång liïìn.(57)

Liïëc coi tûúáng mẩo Vên Tiïn, Khấ khen hổc Luåc phûúác hiïìn sinh con

Mây tùçm mùỉt phuång mưi son, Mûúâi phên cưët cấch vuưng trôn mûúâi phên

Nhûäng e kễ Têën ngûúâi Têìn,(58) Nâo hay chûä ngêỵu à ùång gêìn chûä giai.(59)

Xem àâ àểp àệ hoâ hai, Nây dêu nam giẫn nổ trai àưng sâng(60) Cưng rùçng: "Ngậi tïë múái sang,(61) Muưën lo viïåc nûúác phẫi toan viïåc nhâ"

Tiïn rùçng: "Nhúâ lûúång nhẩc gia, Àẩi khoa dêìu àùång tiïíu khoa lo gị".(62) Cưng rùçng: "Con dưëc xuưëng thi, Sao khưng kïët bẩn mâ ài tûåu trûúâng?

Gêìn àêy cố mưåt hổ Vûúng, Tïn lâ Trûã Trûåc vùn chûúng tốt àúâi.(63)

Cha àâ sai trễ qua múâi, Rùçng con cuâng gậ thûã chúi mưåt bâi

Thêëp cao cao thêëp biïët tâi, Vêìy sau trûúác bẩn cuâng mai múái mêìu".(64)

Xẫy àêu Trûã Trûåc túái hêìu, Vộ cưng sùén àùåt mưåt bêìu rûúåu ngon

Cưng rùçng: "Nêìy búá hai con, Thú hay lâm àùång rûúåu ngon thûúãng liïìn

Muưën cho Trûåc sấnh cuâng Tiïn, Lêëy cêu bịnh thuyã hûäu duyïn lâm àïì".(65)

Song song hai gậ giao kïì,(66) Luåc Vûúng hai hổ àua nghïì mưåt khi

Cho hay kị lẩi gùåp kị,(67) Bẩch Hâm hấ dïỵ kếm chi Nhû Hoânh.(68) Cưng rùçng : "Àún qụë àưi nhânh, Bẫng vâng thễ bẩc àậ àânh danh nïu

Nhû chuöng chùỉng ăaânh chùỉng kïu, Ngoơn ăeđn toê roô trûúâc khïu búêi mònh

Thiïơt trang lûúng ăöịng ăaô ăađnh,(69) Khaâ khen hai hoơ tađi lađnh hoađ hai"

Trûơc rùìng: "Tiïn vöịn cao tađi, Coâ ăíu eân höơc saânh vai möơt bíìy?(70) Tònh cúđ mađ gùơp nhau ăíy, Trûơc nađy xin nhûúơng Tiïn nađy lađm anh

Nay ăađ nïn nghôa ăïơ huynh, Xin vïì mai seô thûúơng trònh cuđng nhau".(71)

Phuât xem trùng ăaô ặâng ăíìu, Vín Tiïn vađo chöịn thû líìu nghó an

Voô cöng trúê laơi híơu ăađng, Ăïm khuya daơy döî Thïí Loan moơi lúđi:

"Ngađy mai vûđa raơng chûn trúđi, Tiïíu nhi trang ăiïím ra núi lï ằnh.(72) Goơi lađ chuât nghôa töịng tònh.(73) Phođng sao cho khoêi bíịt bònh cuđng nhau"

Boâng trùng vûđa löơ nhađnh díu, Vín Tiïn vađo taơ giíy líu xuíịt hađnh

Ra ăi vûđa thuúê bònh minh, Thïí Loan ặâng trûúâc lï ằnh liïîm dung.(74) Thûa rùìng: "Quín tûê phoâ cöng,(75) Xin thûúng böì liïîu chûô tuđng ngíy thú

Tíịm lođng thûúng gioâ nhúâ mûa,(76) Ăûúđng xa ngađn dùơm xin ặa möơt lúđi

Ngađy nay thaânh chuâa trõ ăúđi, Nguýìn cho linh phuơng gùơp núi ngö ăöìng.(77)

Quaên bao chuât phíơn maâ höìng

Phođng khuya vođ voô ăúơi tröng khön lûúđng

Chađng díìu cung qúị xuýn dûúng,(78) Thiïịp xin hai chûô tađo khûúng cho bùìng.(79)

Xin ặđng tham ăoâ boê ăùng,(80) Chúi lï qún lûơu chúi trùng qún ăeđn"

Tiïn rùìng : "Nhû lûêa múâi nhen, Dïî trong möơt bïịp mađ chen míịy lođ

May duýn ruêi núơ dïî phö,(81) Chúâ nghi Ngö Khúêi haôy lo Maôi Thíìn"(82)

Thïí Loan vöơi vaô lui chín, Vín Tiïn tûđ biïơt tröng chûđng Trađng An

Xa xa vûđa míịy dùơm ăađng, Gùơp Vûúng Tûê Trûơc víìy ăoađn cuđng ăi.(83)

Traêi qua thuyê tuâ sún kò,(84) Phó lođng caâ nhaêy gùơp thò röìng bay.(85) Ngûúđi hay laơi gùơp caênh hay, Khaâc nađo tiïn tûê chúi rađy Böìng Lai

Cuđng nhau taê chuât tònh hoađi, (86)

NÎ m ba cheân rûúơu möơt va đi cíu thú

Cöng danh ai chùỉng ûúâc mú,

Ba tíìng cûêa Voô möơt giúđ nhaêy qua (87)

Cuđng nhau bađn baơc gíìn xa Chûô tađi chûô mïơnh xûa hoađ gheât nhau

Trûơc rùìng: "Röìng xuöịng vûơc síu, Mùơc díìu giúôn soâng mùơc díìu chúi míy" (88)

Tiïn rùìng: "Höìng höơc ăïìu bay,

E khi moêi caânh laơc bíìy vïì sau" (89) Maêng cođn trođ chuýơn vúâi nhau, Tröng chûđng kinh ắa ăaô híìu túâi núi (90)

Chïnh vïnh vûđa xïị mùơt trúđi, Hai ngûúđi tòm quaân nghó ngúi ăúơi kò

Ăïìu bađy tïn hoơ möơt khi múâi tûúđng

Möơt ngûúđi úê quíơn Phan Dûúng, Tïn Hím hoơ Trõnh tíìm thûúđng nghïì vùn

Möơt ngûúđi úê phuê Dûúng Xuín, Hoơ Buđi tïn Kiïơm taâc chûđng ăöi mûúi (91)

Hai ngûúđi laơi gùơp hai ngûúđi, Ăïìu vađo möơt quaân vui cûúđi ngaê nghiïng

Kiïơm rùìng: "Nghe tiïịng anh Tiïn, Nay ăaô thíịy mùơt phó nguýìn ûúâc ao"

Hêm rùçng: "Chûa biïët thêëp cao, Lâm thú múái biïët bêåc nâo tâi nùng:"

Bên kïu ưng quấn nối rùçng:

"Khấ toan sùỉm sûãa àưì ùn cho bïì" (92)

Quấn rùçng: "Thõt cấ ï hïì, Khư lên chẫ phuång bưån bïì thiïëu àêu

Kịa lâ thuưëc lấ ûúáp ngêu, (93) Trâ ve àiïím tuyïët, rûúåu bêìu cuác hûúng (94)

Àïí khi àậi khấch giâu sang, Àậi ngûúâi vùn vêåt àậi trang anh huâng"

Bưën ngûúâi ngưìi lẩi mưåt vông lâm thú

Kiïåm Hêm côn hậy ngêín ngú, Phuát thú Tiïn Trûåc mưåt giúâ àïìu xong

Kiïåm Hêm xem thêëy lẩ luâng, Gêỵm nghi Tiïn Trûåc viïët tuâng cưí thi (96) Chùèng hay ưng quấn cûúâi chi, Vưỵ tay xuưëng chiïëu mưåt khi cûúâi dâi

Tiïn rùçng: "Ưng quấn cûúâi ai?"

Quấn rùçng: "Cûúâi kễ bêët tâi àưì thú, (97) Cûúâi ngûúâi Tưn Têỵn khưng lûâa, Trûúác àâ thêëy mấy chùèng ngûâa Bâng Quyïn" (98)

Trûåc rùçng : "Lúâi nối hûäu duyïn, Thïë trong kinh sûã cố tuyïìn cuâng chùng?" (99)

Quấn rùçng: "Kinh sûã àậ tûâng, Coi rưìi lẩi khiïën lông hùçng xốt xa

Hỗi thúâi ta phẫi nối ra,

Vị chûng hay ghết cuäng lâ hay thûúng" (100) Tiïn rùçng: "Trong àuåc chûa tûúâng, Chùèng hay thûúng ghết ghết thûúng lệ nâo?"

Quấn rùçng: "Ghết viïåc têìm phâo, (101) Ghết cay ghết àùỉng ghết vâo túái têm

Ghết àúâi Kiïåt Truå mï dêm, (102) Àïí dên àïën nưỵi sa hêìm sêíy hang

Ghết àúâi U Lïå àa àoan, (103)

Khiïịn dín luöịng chõu líìm than muön phíìn

Gheât ăúđi nguô baâ phín vín, (104) Chuöơng bïí döịi traâ lađm dín nhoơc nhùìn

Gheât ăúđi thuâc quñ phín bùng, (105) Súâm ăíìu töịi ăaânh lùìng nhùìng röịi dín

Thûúng lađ thûúng ặâc thaânh nhín, Khi núi Töịng Vïơ luâc Tríìn luâc Khuöng (106) Thûúng thíìy Nhan Tûê dúê dang (107)

Ba mûúi möịt tuöíi taâch ăađng cöng danh

Thûúng öng Gia Caât tađi lađnh, Gùơp cún Húân maơt ăaô ăađnh phui pha (108) Thûúng thíìy Ăöìng tûê cao xa, (109) Chñ thúđi coâ chñ ngöi mađ khöng ngöi

Thûúng ngûúđi Nguýn Lûúơng nguđi nguđi, (110)

Lúô bïì giuâp nûúâc laơi lui vïì cađy

Thûúng öng Hađn Duô chùỉng may, (111) Súâm dûng lúđi biïíu öịi ăađy ăi xa

Thûúng thíìy Liïm Laơc ăaô ra, (112)

Bõ lúđi xua ăuöíi vïì nhađ giaâo dín

Xem qua kinh sûê míịy líìn, Nûêa phíìn laơi gheât nûêa phíìn laơi thûúng"

Trûơc rùìng: "Chuđa raâch Phíơt vađng, (113)

Ai hay trong quaân íín tađng kinh luín (114) Thûúng dín sao chùỉng líơp thín, Ăïí khi nùưng haơ toan phíìn lađm mûa?"

Quaân rùìng: "Nghiïu Thuíịn thuúê xûa, (115) Khoâ ngùn Sađo Phuê, khön ngûđa Hûâa Do (116)

Di Tïì chùỉng khûâng giuâp chíu, (117) Möơt mònh möơt nuâi ai híìu chi ai

Öng Y öng Phoâ öm tađi, (118) Keê cađy ngûúđi cuöịc ăoaâi hoađi chi ăíu

Thaâi Cöng xûa möơt cíìn cíu, (119) Höm mai söng Võ mùơc díìu vui chúi

Nghiïm Lùng ăaô míịy ăua búi, (120)

Cađy míy cíu nguýơt taê túi aâo cíìu (121) Tríìn Ăoađn chùỉng chuât lo íu, (122)

Gioâ trùng möơt tuâi cöng híìu chiïm bao,(123)

Ngûúđi nay coâ khaâc xûa nađo, Muöịn ra ai cíịm muöịn vađo ai ngùn"

Hím rùìng: "Laôo quaân noâi nhùng, Díîu cho traêi viïơc cuông thùìng baân cúm

Göịi rúm theo phíơn göịi rúm, Coâ ăíu úê thíịp mađ chöìm lïn cao"

Quaân rùìng: "Síịm chúâp mûa rađo, ïịch ngöìi ăaây giïịng thíịy bao lùm trúđi

Söng trong caâ löơi thaênh thúi, Xem hai con mùưt saâng ngúđi nhû chíu

Uöíng thay ăađn gaêy tai tríu, Nûúâc xao ăíìu võt ngíîm íu nûơc cûúđi"

Tiïn rùìng: "Öng quaân chúâ cûúđi, Ăíy ăađ nhúâ laơi baêy ngûúđi Trûúâc Lím.(124)

Cuđng nhau kïịt baơn ăöìng tím, Khi cúđ khi rûúơu khi cíìm khi thi

Cöng danh phuâ quñ mađng chi, Sao bùìng thong thaê mùơc khi vui lođng

Rûđng nhu biïín thaânh minh möng,(125) Duđ ai lùơn löơi cho cuđng víơy vay"

Quaân rùìng: "Ăoâ biïịt yâ ăíy, Lúđi kia ăaô caơn rûúơu nađy thûúêng cho"

Kiïơm Hím lađ ặâa so ăo, Thíịy Tiïn dûúđng íịy íu lo trong lođng

Khoa nađy Tiïn ùưt ăíìu cöng, Hím díìu coâ ăíơu cuông khöng xong röìi

Maêng cođn nghô viïơc túâi lui, Xaêy nghe tröịng ăaô giuơc thöi vađo trûúđng

Keê thuđng ngûúđi traâp ăíìy ặúđng, Lao xao ăoađn baêy chađng rađng luô la

Vín Tiïn vûđa bûúâc chín ra, Böîng ăíu xaêy gùơp tin nhađ gúêi thú

Khai phong múâi toê sûơ cú,(126) Mònh gieo xuöịng ăíịt díơt dúđ höìn hoa

Hai hađng luyơ ngoơc nhoê sa, Trúđi nam ăíịt bùưc xoât xa ăoaơn trûúđng

Anh em ai níịy ăïìu thûúng, Trúđi úi haâ núô líịp ặúđng cöng danh

Nhûông lùm cöng toaơi danh thađnh, Nađo hay tûđ míîu u minh súâm ăúđi!

Gùưng vađo trong quaân ýn núi, Túâ thíìy than thúê liïơu lúđi quy lai.(127) Tiïíu ăöìng than vùưn than dađi:

"Trúđi sao trúđi núô phuơ tađi ngûúđi ngay"

Trûơc rùìng: "Ăaô ăïịn nöîi nađy, Tiïíu ăöìng bíơu haôy lađm khuíy giaêi phiïìn

Súâm höm thang thuöịc giûô gòn, Chúđ ta vađi bûôa ra trûúđng seô hay, Bíy giúđ kñp rûúâc thúơ may, Sùưm ăöì tang phuơc nöơi ngađy cho xong

Díy rúm muô baơc aâo thuđng

Cûâ theo trong saâch Vùn Cöng mađ lađm".(128)

Tiïn rùìng: "Con bùưc meơ nam, Nûúâc non vođi voơi ăaô cam löîi nghò

Trong mònh khöng caânh khöng vi, Líịy chi lûúât dùơm líịy chi búât ăađng

Vađo trong phuât laơi gùơp tang, Ngíín ngú keê úê lúô lađng ngûúđi ăi

Viïơc trong trúđi ăíịt biïịt chi, Sao dúđi víơt ăöíi cođn gò mađ tröng

Hai hađng luơy ngoơc rođng rođng, Tûúêng bao nhiïu laơi ăau lođng bíịy nhiïu

Caânh buöìm bao quaên gioâ xiïu, Ngađn truđng biïín röơng chñn chòu ruöơt ăau

Thûúng thay chñn chûô cuđ lao.(129)

Ba nùm nhuô böơ biïịt bao nhiïu tònh".(130) Quaân rùìng: "Trúđi ăíịt thònh lònh, Gioâ mûa ăíu phuât gaôy cađnh thiïn hûúng".(131)

Ai ai tröng thíịy cuông thûúng, Lúô bïì baâo hiïịu lúô ặúđng líơp thín

Díîu cho chûúâc quyê mûu thíìn, Phong tríìn ai cuông phong tríìn nhû ai

eâo le ai kheâo ăùơt bađy, Chûô tađi liïìn vúâi chûô tai möơt víìn

Ăûúđng ăi hún thaâng chùỉng gíìn, Khi qua khi laơi míịy líìn xöng pha

Xaêy ăíu baơn taâc vûđa ra,(132) Trûơc cuđng Hím Kiïơm xuâm mađ ặa Tiïn

Hím rùìng: "Anh chúâ ûu phiïìn, Khoa nađy chùỉng gùơp ta nguýìn khoa sau

Thíịy nhau khoâ nöîi giuâp nhau, Möơt vûđng míy baơc dađu dađu khaâ thûúng"

Vín Tiïn cíịt gaânh lïn ặúđng, Trõnh Hím ngoâ laơi ăöi hađng nhoê sa

Ăi vûđa möơt dùơm ặúđng xa, Phuât nghe öng quaân bön ba theo cuđng

Quaân rùìng: "Thûúng ăíịng anh huđng, Ăûa ba hûúđn thuöịc ăïí phođng höơ thín

Chùỉng may gùơp luâc gian truín

Ăûúng khi quaâ ăoâi thuöịc thíìn cuông no"

Tiïn rùìng: "Cuâi ăöơi ún cho, Tíịm lođng ngađi ngaơi haôy lo xa gíìn".(133) Quaân rùìng: "Ta cuông bíng khuíng, Thíịy víìy nïn múâi tõ tríìn ăïịn ăíy.(134) Non xanh nûúâc biïịc vui víìy,

Khi ăïm rûúơu cuâc khi ngađy trađ lan

Díịn thín vađo chöịn an nhađn, Thoaât vođng danh lúơi laânh ăađng thõ phi"

Noâi röìi quađy quaê ra ăi,(135)

Vín Tiïn xem thíịy cađng nghi trong lođng

Tröng chûđng dùơm cuô thùỉng xöng, Nghô ăođi cún laơi naôo nuđng ăođi cún:

"Nïn, hû chuât phíơn chi súđn, Nhúâ cíu dûúông duơc lo ún sanh thađnh.(136)

Mang cíu bíịt hiïịu ăaô ăađnh, Nghô mònh mađ theơn cho mònh lađm con

Troơn ăúđi möơt tíịm lođng son, Chñ lùm traê núơ nûúâc non cho röìi

Nađo hay nûúâc chaêy hoa tröi, Nađo hay phíơn baơc nhû vöi thïị nađy

Möơt mònh ngú ngíín ặúđng míy, Khaâc nađo chiïịc nhaơn laơc bíìy kïu sûúng

Ăïịn nay lím viïơc múâi tûúđng, Heđn chi thíìy daơy khoa trûúđng cođn xa"

Tiïíu ăöìng thíịy víơy thûa qua:

"Gíîm ăíy cho ăïịn qú nhađ cođn líu

Thíìy sao chùỉng ngúât cún síìu, Mònh ăi ăaô moêi dođng chíu thïm nhuíìn

E khi mang bõnh nûêa chûđng, Trong non khoâ liïơu giûđa rûđng khön toan"

Tiïn rùìng: "Khö heâo laâ gan,

Öi thöi con mùưt ăaô mang líịy síìu

Mõt muđ nađo thíịy chi ăíu,(137) Chûa ăi ăaô moêi mònh ăau nhû díìn

Coâ thín phaêi khöí vò thín, Thín úi thín biïịt míịy líìn chùỉng may!"

Ăöìng rùìng: "Trúđi ăíịt coâ hay,

Ra ăi vûđa ăùơng mûúđi ngađy laơi ăau

Möơt mònh nhùưm trûúâc nhùưm sau, Xanh xanh búđ coôi dađo dađo coê cíy

Vöịn khöng lađng xoâm chi ăíy, Xin líìn túâi ăoâ tòm thíìy thuöịc thang

Vûđa may gùơp khaâch qua ăađng, Ngûúđi ngûúđi ăïìu chó vađo lađng Ăöìng Vùn

Dùỉt nhau khi êëy hỗi phùn,(138) Gùåp thêìy lâm thuưëc tïn rùçng Triïåu Ngang

Ngang rùçng: "Khấ tẩm nghĩ an, Rẩng ngây coi mẩch àêìu thang múái àânh.(139)

Gùåp ta bõnh êëy ùỉt lânh, Bẩc tiïìn trong gối sùén dânh bao nhiïu?"

Àưìng rùçng: "Tiïìn bẩc chùèng nhiïìu, Xin thêìy nghơ lûúång àùång àiïìu thuưëc thang

May mâ bõnh êëy àùång an, Bẩc côn hai lûúång trao sang cho thêìy"

Ngang rùçng: "Ta úã chưën nây,

Ba àúâi nưëi nghiïåp lâm thêìy vûâa ba

Sấch chi cuäng àuã trong nhâ, Nưåi kinh àậ sùén ngoẩi khoa thïm mêìu

Trûúác xem Y hổc lâm àêìu, Sau coi Thổ thïë thûá cêìu Àưng y.(140) Gêỵm trong Ngên hẫi tinh vi,(141) Cuâng lâ Cang muåc thua gị Thanh nang.(142) Gêỵm trong Têåp nghiïåm lûúng phang.(143) Cuâng lâ Ngûå Toẫn trẫi àâng Hưìi xuên.(144)

Võ chi sùén àùåt quên thêìn,(145) Thuưëc thúâi bâo chïë mûúâi phêìn nỗ nan (146)

Mẩch thúâi àổc phuá Lû san,(147) Àùåt vâo tay bõnh biïët àâng tûã sanh Luåc quên tûá vêåt thanh danh.(148) Thêåp toân Bất võ sùén dânh nưåi thûúng.(149) Lẩi thưng Bất trêån tên phûúng.(150) Lêm nhùçm ngoẩi cẫm àêìu thang Nguä sâi.(151)

|Àưìng rùçng: "Thêìy thiïåt cố tâi, Xin vâo coi mẩch luêån bâi thuưëc chi

Ngang rùçng: "Luåc bưå àïìu suy,(152) Bưå quan bïn tẫ mẩch ài phuâ hưìng.(153) Cûá trong kinh lẩc mâ thưng,(154) Mẩng mưn tûúáng hoẫ àậ xưng lïn àêìu.(155)

Tam tiïu tñch nhiïơt ăaô líu, Muöịn cho giaâng hoaê phaêi ăíìu tû ím.(156) Huyđnh liïn huyđnh baâ huyđnh cíìm,(157) Gia vađo cho böơi nhiïơt tím múâi bònh.(158) Ngoađi thúđi cho ăiïím vaơn linh,(159) Trong thúđi cho uöịng hoađn tònh múâi xong.(160)

Khaâ trao hai lûúơng baơc rođng, Böí thïm võ thuöịc ăïí phođng ăíìu thang

Chùỉng qua lađm phûúâc cho chađng, Nađo ai ăođi cuöơc ăođi ăađn chi ai".(161) Tiïíu ăöìng nhûông ngúô thiïơt tađi, Vöơi vađng múê goâi chùỉng nađi liïìn trao

Mûúđi ngađy chùỉng búât chuât nađo, Thïm ăau trong daơ nhû bađo nhû xoi

Ăöìng rùìng: "Vađo ăoâ thíìy coi, Bõnh thúđi khöng giaêm thíìy ăođi tiïìn thïm"

Ngang rùìng: "Nùìm thíịy khi ăïm

Tiïn sû maâch baêo möơt ăiïìm chiïm bao.(162)

Quó thíìn ngûúđi úê trïn cao,

E khi ặúđng saâ leô nađo biïịt ăíu?(163) Tiïíu ăöìng, ngûúđi khaâ qua cíìu,(164) Cuđng öng thíìy boâi úê ăíìu tíy viïn"

Tiïíu ăöìng nghe noâi ăi liïìn, Gùơp öng thíìy boâi ăùơt tiïìn mađ coi

Boâi rùìng: "Ta boâi hùỉn hoi, Boâi hay ăaô díơy ngûúđi coi ăaô ăíìy

Ta ăíy nađo phaêi caâc thíìy, Baâ vú baâ víịt noâi nhíy khöng nhùìm

Ön nhuíìn Chíu Diïơc míịy nùm, Saâu mûúi böịn queê ba trùm dû hađo.(165) Huyđnh kim Daô haơc saâch cao,(166) Luơc Nhím Luơc giaâp chöî nađo chùỉng hay.(167)

Can, chi ăïìu úê trong tay,(168) Ăaô thöng trúđi ăíịt laơi hay viïơc ngûúđi

Ăùơt tiïìn quan möịt böịn mûúi,

Khay tríìu cheân rûúơu cho tûúi múâi thađnh"

Thíìy beđn gieo ăùơng queê linh, Chiïm tïn tuöíi íịy löơ trònh mùưc chi.(169)

ûâng vađo ruđa vúâi coê thi, (170) Röìi thíìy coi queê möơt khi múâi tûúđng"

Ăöìng rùìng: "Ngûúđi úê ăöng phûúng, Nhún ăi buön baân giûôa ặúđng chùỉng an

Con nhađ hoơ Luơc lađ chađng, Tuöíi vûđa hai taâm cođn ăađng thú ngíy"

Boâi rùìng: "Ăinh sûêu nùm nay, Heđn chi giaâp tyâ ngađy rađy chùỉng an

Maơng kim laơi úê cung cađn, Tuöíi nađy lađ tuöíi giađu sang trong ăúđi

Cíìu tađi queê íịy xa vúđi, Khen ngûúđi kheâo noâi nhûông lúđi trïu ta"

Cíìm tiïìn gieo xuöịng xem qua, Möơt giao hai saâch laơi ba hađo truđng.(171) Trang thađnh lađ queê luơc xung,(172) Thíịy hađo phuơ míîu khùưc cuđng tûê tön

Hoaâ ra lađm queê du höìn, (173) Laơi thïm thïị ăöơng khùưc döìn hađo quan.(174)

Cûâ trong queê íịy mađ bađn;

Tuöíi nađy múâi chõu míîu tang trong mònh Xui nïn phaât bõnh thònh lònh,

Vò chûng ma quó löơ trònh ríịt thiïng

Muöịn cho queê íịy ăùơng ýn, Phaêi tòm thíìy phaâp chûôa chuýn ñt ngađy

Ăöìng rùìng: "Thíìy phaâp ăíu ăíy?"

Boâi rùìng: "Cuông úê chöịn nađy bûúâc ra, Pheâp hay díơy tiïịng ăöìn xa, Tïn lađ Ăaơo Sô úê Trađ Hûúng thön"

Tiïíu ăöìng múâi chaơy bön bön, Hoêi thùm Ăaơo sô hûúng thön chöịn nađo

Chúơ ăöng b uön baân lao xao,

Ngûúđi ta liïìn chó núi vađo chùỉng xa

Ăöìng ăi möơt buöíi túâi nhađ, Ăaơo sô xem thíịy lođng mađ mûđng thay

Ăöìng rùìng: "Nghe tiïịng thíìy ăíy, Trûđ ma ïịm quyê pheâp thíìy ríịt hay"

Phaâp rùìng: "Ín ăaô cao tay,(175) Laơi thïm phuđ chuâ xûa nay ai bò.(176)

Qua söng caâ thíịy xïịp vi, Vađo rûđng coơp thíịy phaêi quyđ laơy ặa

Phaâp hay huâ gioâ kïu mûa, Sai chim khiïịn vûúơn ăuöíi lûđa víơt tríu

Phaâp hay miïơng niïơm möơt cíu, Toâm thíu muön víơt vađo bíìu höì linh.(177) Phaâp hay saâi ăíơu thađnh binh,(178) Bïơn hònh lađm tûúâng phaâ thađnh Diïm vûúng

Phaâp hay ăaơo hoaê phoâ thang, (179) Ngöìi gûúm ặâng giaâo múê ăađng thiïn hoang.(180)

Coâ ba lûúơng baơc trao sang, Ăùơng thíìy sùưm sûêa líơp ăađn chûôa cho"

Ăöìng rùìng: "Töi chùỉng so ăo, Khuýn thíìy gùưng sûâc chúâ lo khoâ giađu

Bíịy líu thíìy túâ theo nhau, Baơc dađnh hai lûúơng phođng sau ăi ăađng

Chûôa chuýn bõnh íịy ăùơng an, Röìi töi seô líịy ăem sang cho thíìy"

Phaâp rùìng: "Vïì líịy sang ăíy, Cho thíìy toan liïơu líơp bađy ăađn ra"

Ăöìng rùìng: "Töi ăaô lo xa, Cûơc vò ngûúđi bõnh úê nhađ chùỉng ýn

Xin thíìy gùưng sûâc chõu phiïìn,

Ra cöng buđa chuâ chûôa chuýn caâch nađo"

Phaâp rùìng: "Coâ khoâ chi sao, Ngûúđi nùìm ta chûôa röìi trao phuđ vïì"

Ăöìng rùìng: "Töi vöịn thùìng hïì,(181) Bõnh chi mađ khiïịn chõu bïì chûôa chuýn?"

Phaâp rùìng: "Ta biïịt kinh quýìn, Ăau nam chûôa bùưc mađ thuýn múâi tađi"

Tiïíu ăöìng nghe loơt vađo tai, Lođng mûđng vöơi vaô nùìm dađi chûôa chuýn

Phaâp beđn cíịt tiïịng heât lïn:

"Múđi öng Bađn Cöí toaơ tiïìn chûâng miïng.(182) Thónh öng ăaơi thaânh Tïì Thiïn,(183) Thónh bađ Voô híơu ăïìu liïìn ăïịn ăíy.(184) Thónh öng Nguýn soaâi chinh tíy,(185) Cuđng bađ Vûúng míîu sum víìy möơt khi.(186)

Thónh öng Phíơt töí A Di, Thíơp phûúng chû Phíơt phuđ trò giuâp cöng

Laơi múđi cöng chuâa Nguô Long, (187) Bònh Nam nguô höí höơi ăöìng an dinh.(188) Thónh trong thiïn tûúâng thiïn binh, Cuđng lađ tam phuê Ăöơng Ăònh Xñch Lín.(189)

Thónh trong khùưp hïịt quyê thíìn, Cuông ăïìu xuöịng chöịn dûúng tríìn vui chúi

Cho ngûúđi ba ăaơo phuđ trúđi, Uöịng vađo khoeê maơnh nhû lúđi chùỉng sai"

Tiïíu ăöìng víng lônh theo lúđi, Líịy phuđ trúê laơi toan bađi thuöịc thang

Vađo nhađ thûa vúâi thíìy Ngang:

"Phaâp phuđ ăaô ăuê thíìy toan phûúng nađo?"

Ngang rùìng: "Cođn baơc trong bao, Thúđi ngûúđi khaâ líịy mađ trao cho thíìy"

Ăöìng rùìng: "Töi haôy úê ăíy, Bõnh kia díìu khaâ mònh nađy baân ăi"

Triïơu Ngang biïịt chùỉng cođn chi, Kiïịm ặúđng traâo chaâc ăuöíi ăi khoêi vođng:(190)

"úê ăíy lađng xoâm khoâ lođng,

E khi mûa nùưng ai cuđng ăúô che"

Ăöìng rùìng: "Trong goâi vùưng hoe, Búêi tin nïn mùưc búêi nghe nïn líìm

Nhûông lo chaơy hïịt möơt trùm, Mònh ve khö xeâp ruöơt tùìm heâo don

Thûúng thay tiïìn míịt tíơt cođn,

Bú vú ăíịt khaâch thon von thïị nađy.(191) Thöi thöi gùưng gûúơng khoêi ăíy, Töi ăi khuýn giaâo ăúô ngađy gaơo rau".(192)

Vín Tiïn chi xiïịt nöîi síìu, Tiïíu ăöìng dòu dùưt qua cíìu Laâ Buön.(193) Ăûúng khi mûa gioâ luöng tuöìng,(194) Ngûúđi buöìn laơi gùơp caênh buöìn khaâ thûúng

Xiïịt bao ùn tuýịt nùìm sûúng, Mađn trúđi chiïịu ăíịt dùơm trûúđng lao ăao

Díìu cho tađi trñ bûơc nađo, Gùơp cún nguy hiïím biïịt sao mađ nhúđ

Tiïn rùìng: "Ăi ăaô ngíín ngú, Tòm núi cíy cöịi buơi búđ nghó chûn"

Ăöìng rùìng: "Chöịc nûôa khoêi rûđng, Tòm núi quaân xaâ seô dûđng nghó ngúi"

Non tíy vûđa khuíịt mùơt trúđi, Túâ thíìy dòu dùưt túâi núi Ăaơi Ăïì

Trûúđng thi möơt luô vûđa vïì, Trõnh Hím xem thíịy laơi kïì hoêi thùm:

"Anh vïì nay ăaô hai rùìm,(195) Cúâ sao mang bõnh cođn nùìm núi ăíy?"

Tiïn rùìng: "Töi vöịn chùỉng may, Chùỉng hay chû hûôu khoa nađy thïị nao?"

Hím rùìng: "Tûê Trûơc ăíơu cao, Töi cuđng Buđi Kiïơm ăïìu vađo cûê nhín

Möơt mònh vïì trûúâc viïịng thín, Hai ngûúđi trúê viïơc cođn líìn ăi sau

Ăûúng cún hoaơn naơn gùơp nhau, Ngûúđi lađnh núô boê ngûúđi ăau sao ăađnh

Tûđ ăíy túâi quíơn Ăöng Thađnh, Trong mònh coâ bõnh, böơ hađnh xao xong?

Líìn höìi ăïịn chöịn giang trung,

Tòm thuýìn ta seô thaâp tuđng vúâi nhau"

Tiïn rùìng: "Tònh trûúâc ngaôi sau, Coâ thûúng xin khaâ giuâp nhau phen nađy"

Hím rùìng: "Anh taơm ngöìi ăíy, Tiïíu ăöìng ngûúđi túâi trûúâc nađy cuđng ta

Vađo rûđng kiïịm thuöịc ngoaơi khoa, Phođng khi söng biïín phong ba bíịt kò"

Tiïíu ăöìng vöơi vaô ra ăi Muöịn cho ăùơng viïơc quaên gò lao ăao

Trõnh Hím trong daơ gûúm dao, Bùưt ngûúđi ăöìng tûê troâi vađo göịc cíy:

"Trûúâc cho huđm coơp ùn mađy, Haơi Tiïn phaêi duơng mûu nađy múâi xong"

Vín Tiïn ngöìi nhûông ăúơi tröng, Trõnh Hím vïì noâi tiïíu ăöìng coơp Î n

Vín Tiïn than khoâc nùìm lùn:

"Coâ ăíu ắa haôm thiïn bùng thònh lònh.(196)

Bíịy líu ăíịt khaâch lûu linh, Möơt thíìy möơt túâ löơ trònh nuöi nhau

Nay ăađ hai ngaê phín nhau, Cođn ai nûng ăúô trûúâc sau cho mònh"

Hím rùìng: "Anh chúâ ngaơi tònh, Töi xin ặa túâi Ăöng Thađnh thúđi thöi"

Vín Tiïn chi xiïịt luơy rúi, Buöìm ăađ theo gioâ chaơy xuöi möơt bïì

Tiïíu ăöìng bõ troâi khön vïì, Kïu la chùỉng thíịu böịn bïì rûđng hoang:

"Phíơn mònh ăaô mùưc tai nađn, Caâm thûúng hoơ Luơc suöịi vađng bú vú

Xiïịt bao nhûông nöîi díơt dúđ, Ăođ giang nađo biïịt buơi búđ nađo hay

Vín Tiïn höìn coâ linh rađy, Ăem töi theo vúâi ăúô tay chûn cuđm"

Vaâi röìi luơy nhoê rođng rođng,

Àïm khuya ngưìi dûåa cưåi tuâng nguã qụn

Sún quên ghế lẩi mưåt bïn,(197) Cùỉn dêy múã trối cộng lïn ra àâng

Tiïíu àưìng thûác dêåy mú mâng, Xem qua dêëu àêët râng râng múái hay.(198)

Nûãa mûâng nûãa lẩi súå thay, Chẩy ra chưën cuä tịm thêìy Vên Tiïn

Mùåt trúâi vûâa khỗi mấi hiïn, Ngûúâi buưn kễ bấn chúå phiïn nhưån nhâng

Hỗi thùm bâ quấn giûäa àâng:

"Bûäa qua cố thêëy ngûúâi tang chùng lâ?"(199)

Quấn rùçng: "Thưi àậ ra ma, Khi mai lâng xốm ngûúâi àâ ài chưn"

Tiïíu àưìng nghe nối kinh hưìn, Hỗi rùçng: "Biïët chưỵ nâo chưn chĩ chûâng"

Tay lau nûúác mùỉt rûng rûng, Xẫy nghe tiïëng nối àêìu rûâng lao xao

Tiïíu àưìng vưåi vậ bûúác vâo, Xốm lâng múái hỗi: "Thùçng nâo túái àêy?"

Àưìng rùçng: "Túá túái kiïëm thêìy, Chùèng hay ngûúâi thấc mẫ nây lâ ai?"

Ngûúâi rùçng: "Mưåt gậ con trai,

úã àêu khưng biïët lẩc loâi túái àêy

Chûn tay mùåt muäi tưët thay, Àau chi nïn nưỵi nûúác nây khấ thûúng"

Tiïíu àưìng chùèng kõp hỗi han, Nùçm lùn bïn mẫ khốc than mưåt hưìi

Ngûúâi àïìu xem thêëy thûúng ưi, Kïu nhau vấc cuưëc àïìu lui ra àâng

Tiïíu àưìng nùçm giûäa rûâng hoang, Che chôi giûä mẫ lông toan trổn bïì

Mưåt mịnh úã àêët Àẩi Àïì, Súám ài khuyïn giấo tưëi vïì quẫy àúm.(200)

Dưëc lông trẫ núå ấo cúm, Sưëng mâ trổn nghơa thấc thúm danh hiïìn

Thûá nây àïën thûá Vên Tiïn, Nùm canh ngưìi dûåa be thuyïìn thúã than

Trong khùn luåy nhỗ chûáa chan, Cấm thûúng phêån túá mùỉc nân khi khưng

Lïnh àïnh thuyïìn giûäa biïín àưng, Riïng than mưåt têëm cư bưìng ngêín ngú.(201)

Àïm khuya lùång lệ nhû túâ, Nghïnh ngang sao mổc mõt múâ sûúng bay.(202)

Trõnh Hêm khi êëy ra tay, Vên Tiïn bõ gậ xư ngay xuưëng vúâi.(203) Trõnh Hêm giẫ tiïëng kïu trúâi, Cho ngûúâi thûác dêåy lêëy lúâi phưi pha.(204)

Trong thuyïìn ai nêëy kïu la, Àïìu thûúng hổ Luåc xốt xa têëm lông

Vên Tiïn mịnh luåy giûäa dông, Giao long dịu àúä vâo trong bậi rây

Vûâa may trúâi àậ sấng ngây, Ưng châi xem thêëy vúát ngay lïn búâ

Hưëi con vêìy lûãa mưåt giúâ,(205) Ưng hú buång dẩ muå hú mùåt mây

Vên Tiïn vûâa êëm chên tay, Ngêín ngú hưìn phấch nhû say múái rưìi

Ngúä thên mịnh phẫi nûúác trưi, Hay àêu côn hậy àùång ngưìi dûúng gian

Ngû ưng khi êëy hỗi han, Vên Tiïn thûa hïët mổi àâng gêìn xa

Ngû rùçng: "Ngûúâi úã cuâng ta, Hưm mai hêím huát vúái giâ cho vui".(206) Tiïn rùçng: "Ưng lêëy chi nuưi, Thên tưi nhû thïí trấi muâi trïn cêy.(207)

May àâ trưi nưíi àïën àêy, Khưng chi bấo àấp mịnh nây trú trú"

Ngû rùçng: "Lông lậo chùèng mú, Dưëc lông nhún nghơa hấ chúâ trẫ ún?

Nûúâc trong rûêa ruöơt saơch trún, Möơt cíu danh lúơi chi súđn lođng ăíy

Rađy doi mai võnh vui víìy,(208) Ngađy kia hûâng gioâ ăïm nađy chúi trùng

Möơt mònh thong thaê lađm ùn, Khoeê quú chađi lûúâi mïơt quùng cíu díìm

Nghïu ngao nay chñch mai ăíìm,(209) Möơt bíìu trúđi ăíịt vui thíìm ai hay

Kinh luín ăaô sùĩn trong tay, Thung dung dûúâi thïị vui say trong trúđi

Thuýìn nan möơt chiïịc úê ăúđi

Tùưm mûa chaêi gioâ trong vúđi Hađn Giang"

Tiïn rùìng: "Víơy cuông möơt lađng, Voô Cöng ngûúđi úê gíìn ăađng ăíy chùng?"

Ngû rùìng: "Nhađ úê cuông gíìn, Khoêi ba khuâc võnh thò líìn ăïịn núi"

Tiïn rùìng: "Xûa ăaô gaâ lúđi, Sui gia bao núô ăöíi dúđi chùỉng thûúng

Vúơ chöìng lađ ăaơo tađo khûúng, Chi bùìng túâi ăoâ tòm phûúng gúêi mònh

Trùm nùm muöịn troơn ín tònh, Ăûúng khi hoaơn naơn ai ăađnh boê nhau

Chuât nhúđ cûâu tûê ún síu,(210) Xin ăem túâi ăoâ trûúâc sau cho trođn"

Ngû rùìng: "Lađm ăaơo rïí con, Cuông nhû súơi chó mađ lođn trön kim Súơ bay mađ moêi sûâc chim,

Bú vú kiïíng laơ khön tòm cíy xûa

E khi chíơm bûúâc túâi trûa, Chúâ tin söng cuô bïịn xûa mađ líìm

Míịy ai úê ăùơng haêo tím, Nùưng toan giuâp noân mûa díìm giuâp túi?

Míịy ai hay nghô viïơc ăúđi, Nhúâ núi ngheđo khöí qún núi sang giíìu?

Ăaô ba thûâ toâc trïn ăíìu,

Gíîm trong sûơ thïị thïm íu cho ăúđi"

Vín Tiïn thûa ăaô hïịt lúđi, Ngû öng chùỉng ăaô, taâch vúđi ặa sang.(211)

Dùưt Tiïn vađo chöịn híơu ăađng, Voô Cöng xem thíịy lođng cađng höí ngûúi

Chùỉng qua súơ thïị gian cûúđi, Möơt lúđi gûúơng gaơo: "Chađo ngûúđi ngađy xûa,

Ngû öng ăaô coâ cöng ặa, Túâi ngađy sau seô lo lûđa ăïìn ún"

Ngû rùìng: "Töi chùỉng lođng súđn, Xin trođn nhún ngaôi cođn hún baơc vađng

Nhúâ xûa trong nuâi Lû San, Coâ öng ngû phuê ặa chađng Nguô Viïn.(212)

Túâi sau ằnh trûúêng ăöî thuýìn, Giuâp ngûúđi Haơng Voô qua miïìn Ö Giang.(213)

Xûa cođn thûúng keê mùưc nađn, Huöịng nay ai núô qún ăađng ngaôi nhún"

Möơt lúđi gùưng giuâp keo sún, Ngû öng tûđ giaô lui chûn xuöịng thuýìn

Voô Cöng khöng ngúât lođng phiïìn,

Ín tònh, thïị lúơi khoâ tuýìn ăùơng vay

Daơy Tiïn: "Ngûúđi haôy ngöìi ăíy, Cho ta trúê laơi sau nađy liïơu toan"

Cöng rùìng: "Húôi muơ Quyđnh Trang, Dođ lođng aâi nûô Thïí Loan thïị nađo?

Mùơc con toan liïơu lađm sao, Vöịn khöng eâp vúơ leô nađo eâp con"

Loan rùìng: "Goât ăoê nhû son, Xûa nay ai núô ăem chön xuöịng buđn

Ai cho sen muöịng möơt böìn,

Ai tûđng chanh khïị saânh phöìn lûơu lï?(214)

Thađ khöng choât chõu möơt bïì, Núô ăem mònh ngoơc dûơa kïì thíịt phu!

Döịc lođng chúđ ăúơi danh nhu,

Rïí ăíu coâ rïí ăui muđ thïị ni?

Ăaô nghe ngûúđi noâi höơi nađy, Rùìng Vûúng Tûê Trûơc chiïịm rađy thuê khoa

Ta díìu muöịn kïịt sui gia, Hoơ Vûúng, hoơ Voô möơt nhađ múâi xinh"

Cöng rùìng muöịn troơn viïơc mònh, Phaêi toan möơt chûúâc dûât tònh múâi xong

Nghe rùìng trong nuâi Thûúng Tođng, Coâ hang thùm thùỉm bõt buđng khön ra

Ăöng Thađnh ngađn dùơm cođn xa, Ăem chađng boê ăoâ ai mađ biïịt ăíu"

Phuât vûđa trùng ăaô ặâng ăíìu, Vín Tiïn ngöìi trûúâc nhađ cíìu thúê than.(215)

Voô Cöng ra trûúâc döî chađng, Xuöịng thuýìn röìi seô ặa sang Ăöng Thađnh

Ra ăi ặúng luâc tam canh, Dùưt vađo hang töịi boê ăađnh Vín Tiïn

Boê röìi roân reân bûúâc liïìn, Xuöịng gay cheđo qúị dúđi thuýìn taâch xa.(216)

Tiïn rùìng: "Caâc chuâ ặa ta, Xin ặa cho túâi qú nhađ seô hay

Ghi lođng döịc troơn thaêo ngay, Möơt phen mađ khoêi ngađn ngađy chùỉng qún"

Lùưng nghe vùỉng tiïịng hai bïn, Trong hang tùm töịi ăaâ trïn chíơp chöìng

Vín Tiïn khi íịy haôi huđng, Nghô ra múâi biïịt Voô Cöng haơi mònh

Nûơc cûúđi con taơo trúâ trinh,(217) Chûô duýn traâo chaâc, chûô tònh laông xao

Ngíîm mònh tai naơn biïịt bao, Múâi lïn khoêi biïín laơi vađo trong hang

Díy síìu ai kheâo vûúng mang, Traânh núi lûúâi thoê gùơp ăađng bíîy cheo.(218) Trong hang sau trûúâc quaơnh hiu, Muöịn ra cho khoêi ai dòu dùưt ăi

Oan gia núơ ăaô kheâo gíy,

Öi thöi thín thïí cođn gò mađ toan

Ăaô ăađnh xa coôi nhín gian, Dûơa mònh vađo chöịn thaơch bađn nùìm co

Ăïm khuya ngoơn gioâ thöíi lođ, Sûúng sa laâc ăaâc mûa tro laơnh luđng.(219)

Nùm ngađy chõu ăoâi khaât rođng, Nhúđ ba hoađn thuöịc ăúô lođng höm mai

Du thíìn xem thíịy ai hoađi,(220) Xeât trong mònh gaô coâ bađi phuđ tiïn

Múâi hay lađ Luơc Vín Tiïn

Cuđng nhau dòu dùưt ăïìu liïìn ăïm ra

Khoêi hang möơt dùơm vûđa xa, Ăïịn núi ăaơi löơ trúđi ăađ hûđng ăöng

Du thíìn trúê laơi sún trung, Vín Tiïn cođn haôy giíịc nöìng mï man

Laôo tiïìu cúm goâi sùĩn sađng, Súâm mai xaâch buâa ăi ngang vađo rûđng

Túâi núi ăaơi löơ lađ chûđng, Xaêy nghe coâ tiïịng trong rûđng thúê than

Hay lađ ýu quaâi tađ gian, Rung cíy nhaât laôo lađm ăađng haơi nhín

Laôo tiïìu liïìn bûúâc túâi gíìn, Thiïơt lađ möơt gaô vùn nhín mùưc nađn

Chi bùìng lïn tiïịng hoêi han:

"Nhún sao mùưc viïơc tai nađn thïị nay?"

Vín Tiïn nghe tiïịng mûđng thay, Vöơi vađng gûúơng díơy trònh bađy trûúâc sau

Laôo tiïìu nghe noâi giúđ líu, Gíîm trong thïị sûơ gíơt ăíìu thúê than:

"ñt ngûúđi trong tuýịt ặa than,(221) Khoâ ngöìi giûôa chúơ, ai mađng ăoaâi thûúng"

Vín Tiïn nghe noâi múâi tûúđng, Cuông trang íín díơt biïịt ặúđng thaêo ngay: