Học thuyết của V.I.Lênin về đảng kiểu mới

Là người kế tục vĩ đại sự nghiệp của C.Mác và Ph.Ăngghen, trong thời kỳ chủ nghĩa đế quốc, thời kỳ cách mạng vô sản trở thành trực tiếp và trong hoàn cảnh giai cấp vô sản Nga đã giành đư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ THU MAI

HỌC THUYẾT CỦA V.I.LÊNIN

VỀ ĐẢNG KIỂU MỚI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Hà Nội - 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ THU MAI

HỌC THUYẾT CỦA V.I.LÊNIN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Tính cấp thiết của đề tài 7

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 10

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 16

4 Cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu 16

5 Phạm vi nghiên cứu của luận văn 17

6 Ý nghĩa của luận văn 17

7 Kết cấu của luận văn 17

Chương 1: NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ CHO SỰ RA ĐỜI HỌC THUYẾT CỦA V.I.LÊNIN VỀ ĐẢNG KIỂU MỚI VÀ MỘT SỐ TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ CỦA V.I.LÊNIN 18

1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, cho sự ra đời học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân 18

1.2 Tiền đề tư tưởng cho sự ra đời học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân 27

1.3 Một số tư tưởng triết học chính trị của V.I.Lênin 33

1.3.1 Thân thế, sự nghiệp và một số tác phẩm triết học tiêu biểu của V.I.Lênin 33

1.3.2 Tư tưởng triết học chính trị của V.I.Lênin 42

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG HỌC THUYẾT CỦA V.I.LÊNIN VỀ ĐẢNG 50 KIỂU MỚI VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ TRONG XÂY DỰNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY 50

2.1 Những nội dung cơ bản trong học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân và ý nghĩa lý luận, thực tiễn của nó 50

2.1.1 Những nội dung cơ bản trong học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân 50

2.1.1.1 Nền tảng tư tưởng của Đảng 51

2.1.1.2 Xây dựng Đảng về chính trị 54

2.1.1.3 Nguyên tắc tổ chức của Đảng 61

2.1.2 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của học thuyết của V.I Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân 72

2.2 Ý nghĩa học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân đối với việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay 77

2.2.1 Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam về tư tưởng 78

2.2.2.Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam về chính trị 83

2.2.3 Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam về tổ chức 86

KẾT LUẬN 96

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong tư tưởng của các nhà triết học mácxít, lý luận về Đảng cộng sản

có một vị trí hết sức quan trọng Khi nghiên cứu, phân tích xã hội tư bản, các giai cấp và cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội đó, C Mác đã xác định địa vị

và sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản là lật đổ giai cấp tư sản thống trị và thiết lập xã hội mới – xã hội cộng sản chủ nghĩa Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân do địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp này quy định, nhưng để biến khả năng khách quan đó thành hiện thực thì phải thông qua nhân tố chủ quan của giai cấp công nhân Trong những nhân tố chủ quan đó thì việc thành lập Đảng cộng sản, một Đảng trung thành với lợi ích của giai cấp công nhân, của dân tộc, vững vàng về chính trị, tư tưởng và tổ chức là nhân tố giữ vai trò quyết định nhất bảo đảm cho giai cấp công nhân hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình

Là người kế tục vĩ đại sự nghiệp của C.Mác và Ph.Ăngghen, trong thời

kỳ chủ nghĩa đế quốc, thời kỳ cách mạng vô sản trở thành trực tiếp và trong hoàn cảnh giai cấp vô sản Nga đã giành được chính quyền, V.I.Lênin đã phát triển học thuyết của C.Mác và Ph.Ănghen một cách toàn diện, làm phong phú thêm các bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác, trong đó đặc biệt phải kể tới

là lý luận về Đảng cộng sản V.I.Lênin đã sáng lập ra học thuyết tương đối hoàn chỉnh về đảng, thảo ra một cách toàn diện những cơ sở lý luận và tổ chức, chiến lược và sách lược của đảng, đề ra những tiêu chuẩn về sinh hoạt đảng và những nguyên tắc lãnh đạo của đảng

Học thuyết về đảng cách mạng kiểu mới của giai cấp công nhân do Lênin đề ra là một trong những di sản tư tưởng có giá trị, trở thành nền tảng

tư tưởng dẫn tới sự ra đời và hoạt động của Đảng Cộng sản Liên Xô, giúp cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động Xôviết đạt được nhiều thành tựu

quan trọng trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội trong nhiều thập kỷ Tuy nhiên, từ giữa những năm 70 của thế kỷ XX, Đảng Cộng sản Liên Xô đã mắc sai lầm rất nghiêm trọng về đường lối chính trị, tư tưởng và tổ chức, bắt đầu xa rời và từ bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Thất bại của mô hình chủ nghĩa

xã hội ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã để lại cho nhân dân tiến bộ thế giới nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc, trong đó có bài học về vai trò quan trọng về việc tổ chức, xây dựng Đảng

Việc nghiên cứu những tư tưởng của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân có ý nghĩa lớn lao, có tầm quan trọng đặc biệt đối với phong trào cách mạng thế giới, đối với các đảng cộng sản theo chủ nghĩa Mác

- Lênin, trong đó có Đảng Cộng sản Việt Nam Nghiên cứu học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân là để bảo vệ và phát triển những tư tưởng của Người trong điều kiện mới, trước sự tấn công, phá hoại của kẻ thù Nắm vững nguyên tắc của Đảng sẽ bảo đảm cho Đảng đó đúng là Đảng của giai cấp công nhân, chiến đấu, hy sinh vì lợi ích của giai cấp công nhân Những nguyên tắc đó là tiêu chuẩn, là điều kiện bảo đảm cho Đảng đi đúng mục tiêu, con đường đã chọn, thực thi đúng nhiệm vụ, vai trò to lớn, trách nhiệm được giao, không đi chệch hướng, lầm đường và tránh được những đổ vỡ đớn đau

Hiện nay, Việt Nam đang bước vào thời kỳ chiến lược mới trong bối cảnh thế giới có nhiều thay đổi rất nhanh chóng, phức tạp, khó lường Trong khi hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn thì xung đột sắc tộc, tôn giáo, chiến tranh, cục bộ, can thiệp, lật đổ, khủng bố vẫn diễn ra gay gắt; các yếu tố đe dọa an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao tiếp tục tăng Hàng loạt các vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh đang có những diễn biến phức tạp Toàn cầu hóa và cách mạng khoa học - công nghệ phát triển

mạnh mẽ, thúc đẩy quá trình hình thành xã hội thông tin và kinh tế tri thức Kinh tế thế giới vẫn đang khủng hoảng và có nhiều biểu hiện khó khăn, bất

ổn Ở trong nước, những thành tựu, kinh nghiệm của gần 30 năm đổi mới

đã tạo cho đất nước thế và lực, sức mạnh tổng hợp lớn hơn nhiều so với trước Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau, tác động tổng hợp và diễn biến phức tạp Nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại Tình trạng suy thoái

về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng Những biểu hiện xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” có diễn biến phức tạp Các thế lực thù địch tiếp tục thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, gây bạo loạn lật đổ, sử dụng các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền” hòng làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta Trong bối cảnh đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đảng cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh:

“Tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng” [10, 32] Hơn bao giờ hết, việc nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trở thành mục tiêu và phương hướng quan trọng hàng đầu trong định hướng phát triển đất nước ta theo con đường xã hội chủ nghĩa

Trong điều kiện như vậy, những nguyên tắc cơ bản về một đảng kiểu mới chân chính, cách mạng mà Lênin đã đặt nền móng vẫn là cơ sở trong quá trình đổi mới và chỉnh đốn Đảng, làm cho Đảng ta vươn lên có đủ trí tuệ, bản lĩnh và năng lực, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo trong giai đoạn cách mạng mới

Chính vì vậy, nghiên cứu học thuyết Lênin về Đảng kiểu mới, phân tích

sự vận dụng học thuyết V.I.Lênin về Đảng kiểu mới trong việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực

tiễn sâu sắc Đó là lý do tôi chọn đề tài “Học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới” để nghiên cứu trong luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài, có nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau Có thể chia những công trình nghiên cứu này thành một số mảng sau:

2.1.Các công trình nghiên cứu về tư tưởng V.I.Lênin nói chung và

tư tưởng của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới

- Có khá nhiều công trình nghiên cứu tư tưởng của V.I.Lênin về nhiều lĩnh vực, ở đó chúng ta tìm thấy những phân tích của các tác giả về những giá trị lý luận trong di sản của V.I.Lênin Có thể kể ra đây một số công trình:

Cuốn sách Tư tưởng chính trị của Lênin – từ cách mạng Nga đến cách mạng

Việt Nam do Nhà xuất bản Lý luận chính trị xuất bản năm 2006, tác giả Đỗ

Tư đã khái quát, khẳng định những giá trị thực tiễn của tư tưởng chính trị của V.I.Lênin với cách mạng Nga cũng như cách mạng Việt Nam, không chỉ trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, mà cả trong sự nghiệp đổi mới

hôm nay; Cuốn sách Tư tưởng của Lênin về quyền con người và giá trị thực

tiễn ở Việt Nam do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia – Sự thật ấn hành năm

2011 của hai tác giả Hoàng Mai Hương và Nguyễn Hồng Hải đã tập trung

phân tích và làm rõ lý luận và quan điểm của V.I.Lênin về một số quyền con người nổi bật – dân chủ, quyền dân tộc tự quyết, quyền chính trị và quyền tham gia, và những giá trị thực tiễn của những tư tưởng này ở Việt Nam hiện

nay; Cuốn sách Học thuyết bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của V.I Lênin

giá trị lịch sử và hiện thực của Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự tập

hợp một cách có hệ thống các bài nghiên cứu của nhiều nhà khoa học quân sự

về những nội dung cơ bản của học thuyết bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của V.I Lênin và việc vận dụng, phát triển học thuyết đó vào sự nghiệp bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời đại ngày nay; Trong cuốn

sách Tư tưởng chính trị của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin và Hồ Chí Minh

(Nhà xuất bản Chính trị quốc gia – 2009), tác giả Lê Minh Quân đã phân tích

một cách tổng quan tư tưởng chính trị của V.I.Lênin cũng như giới thiệu một

số tác phẩm của V.I.Lênin về chính trị ở chương 2 và chương 5

- Đối với việc nghiên cứu tư tưởng V.I.Lênin về Đảng kiểu mới, có một

số chương, phần của một số công trình dưới đây đề cập tới vấn đề này:

+ Cuốn sách Di sản Lênin trong thế giới ngày nay và sự nghiệp đổi mới

ở Việt Nam Đây là cuốn kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia nhân kỷ niệm

140 năm ngày sinh V.I.Lênin do Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính xuất bản năm 2010 Cuốn sách tập hợp 124 bài viết của các tác giả nghiên cứu khá toàn diện về những di sản lý luận mà V.I.Lênin đã để lại cũng như sự vận dụng những di sản đó vào công cuộc đổi mới đất nước ta hiện nay Trong cuốn sách này có 10 bài viết của các tác giả xoay quanh chủ đề lý luận của V.I.Lênin về xây dựng Đảng và việc vận dụng lý luận này để giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp đổi mới

+ Bộ sách 4 tập Lịch sử chủ nghĩa Mác của Viện Nghiên cứu lịch sử

phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin thuộc Trường Đại học nhân dân Trung Quốc do tác giả Trang Phục Linh chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia -

Sự thật phát hành năm 2003 là một bộ sách có ý nghĩa như cuốn chuyên sử về lịch sử chủ nghĩa Mác, cuốn bách khoa thư về chủ nghĩa Mác trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể, trong đó có dành nhiều chương thích đáng để trình bày, phân tích quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin trong các bộ môn chuyên biệt như triết học mácxít, chủ nghĩa xã hội khoa học, lịch sử tư tưởng kinh tế của Mác, lý luận về xây dựng đảng, lý luận về đấu tranh giai cấp và xây dựng chính quyền vô sản trong đó, các nhà nghiên cứu có thể tìm thấy những tư tưởng về xây dựng Đảng của Lênin trong phần thứ nhất của tập III

+ Bộ sách Phong trào công nhân quốc tế, những vấn đề lịch sử và lý

luận do tập thể tác giả của Viện Nghiên cứu phong trào công nhân quốc tế

thuộc Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật phát hành là một bộ sách quý, cung cấp cho chúng ta những nhận thức quan trọng về lịch sử phong trào công nhân và phong trào cộng sản quốc tế, góp phần làm giàu trí tuệ, kinh nghiệm lãnh đạo của Đảng cộng sản trong cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người, thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong sự nghiệp cách mạng vẻ vang của dân tộc và nhân loại Các nhà nghiên cứu có thể tìm thấy những sự phân tích khá sâu sắc học thuyết Lênin về Đảng kiểu mới và ý nghĩa của nó trong chương thứ mười một, phần IV, tập III, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật phát hành năm 2009

Ngoài ra, hàng loạt các bài nghiên cứu về đề tài tư tưởng của V.I.Lênin

về Đảng kiểu mới được đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành như: Tạp chí

Cộng sản, tạp chí Nghiên cứu lý luận, tạp chí Triết học Có thể kể ra đây

một loạt các bài viết như: Nguyễn Thế Phấn: Tìm hiểu quan điểm khoa học

của Lênin trong công tác lãnh đạo Đảng, Tạp chí Lý luận chính trị, 1990, số

146; Bùi Ngọc Thanh: V.I.Lênin với công tác xây dựng Đảng, Tạp chí Lý luận

chính trị, số 6, 2001, tr.17-20; Nguyễn Quang Du: Giá trị bền vững của một Đảng kiểu mới theo tư tưởng của Lênin, Tạp chí Cộng sản, số 15 (tháng 11-

1995); Trường Sơn: Khôi phục quan niệm của Lênin về Đảng, Tạp chí Thông

tin Khoa học xã hội, 1989, số 01, tr.13-16 Dương Xuân Ngọc: Vận dụng tư tưởng của Lênin về Đảng cầm quyền vào công cuộc xây dựng, chỉnh đốn đảng ta trong thời kỳ đổi mới, Tạp chí Lý luận chính trị, số 6, 2005, tr.59-64;

Phạm Ngọc Quang: Nhận thức và vận dụng những chỉ dẫn của V.I.Lênin về

phương thức cầm quyền của Đảng Cộng sản trong giai đoạn hiện nay, Tạp

chí Lý luận Chính trị, 2008, số 2, tr.3-8

Các bài viết trên nhìn chung đã phân tích ở nhiều góc độ tư tưởng Lênin về Đảng kiểu mới cũng như ý nghĩa của lý luận này đối với nước ta hiện nay ở những mức độ khác nhau

2.2 Các công trình nghiên cứu chính đảng cộng sản của giai cấp công nhân và nghiên cứu về vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

- Các công trình đề cập ở góc độ lý luận về chính đảng cộng sản của

giai cấp công nhân có thể tìm thấy trong cuốn Giáo trình chủ nghĩa xã hội

khoa học của Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các

bộ môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Giáo trình Xây dựng

Đảng của Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 1999 hay trong các bộ sách Lịch sử chủ

nghĩa Mác và bộ sách Phong trào công nhân quốc tế, những vấn đề lịch sử

và lý luận đã nói ở trên Về cơ bản, những nội dung nghiên cứu trong các

công trình trên có đề cập tới lý luận của Mác – Ăngghen, Lênin về tính tất yếu của việc phải xây dựng chính đảng cộng sản của giai cấp công nhân cũng như phân tích có mức độ nhất định những tư tưởng cơ bản, chủ đạo của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác về vấn đề này Tuy nhiên, các công trình trên chủ yếu nhìn nhận vấn đề dưới góc độ của khoa học xây dựng Đảng, tức là nghiên cứu quy luật và cơ chế xây dựng và hoạt động của Đảng, làm cho Đảng ngày càng vững mạnh về phẩm chất, năng lực trí tuệ

và năng lực lãnh đạo, làm tròn vai trò tiên phong chính trị của giai cấp công nhân, lãnh đạo xã hội phát triển toàn diện

- Nhiều công trình nghiên cứu về vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như phương thức lãnh đạo của Đảng Có thể kể ra đấy một số công trình cụ thể sau:

+ Cuốn sách Đảng Cộng sản cầm quyền – nội dung và phương thức

cầm quyền của Đảng của GS.TS Nguyễn Văn Huyên (Chủ biên) đã làm rõ

những luận cứ khoa học về Đảng Cộng sản cầm quyền, về nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng trong bối cảnh hiện nay trong đó chú trọng đến quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; thực trạng sự cầm quyền của Đảng… Đồng thời đưa ra những phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao vai trò lãnh đạo và cầm quyền của Đảng Đặc biệt, cuốn sách còn bàn đến kinh nghiệm cầm quyền của một số đảng chính trị tiêu biểu trên thế giới như: Liên Xô, Trung Quốc và các nước phương Tây

+ Cuốn sách Tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng

Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay là kết quả nghiên cứu của đề

tài khoa học của Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh,

do Viện Xây dựng Đảng là cơ quan chủ trì Cuốn sách đã tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản; phân tích thực trạng bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam và thực trạng hoạt động tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng ta từ năm 1986 đến nay; đề xuất phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng

ta trong những năm tới

+ Cuốn sách Đảng Cộng sản Việt Nam – Trách nhiệm trước dân tộc và

lịch sử của Hội đồng lý luận Trung ương Các bài viết trong cuốn sách đã

khẳng định rõ quan điểm: Đảng Cộng sản Việt Nam, đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của cả dân tộc Việt Nam, Đảng là duy nhất cầm quyền trong điều kiện chính trị - xã hội ở Việt Nam; về vai trò lãnh đạo không thể phủ nhận của Đảng, cả trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, cũng như trong thời kỳ đổi mới hiện nay Các bài viết trong cuốn sách cũng phản bác lại các luận điểm sai trái của các thế lực thù địch về vai trò cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam; đồng thời cũng nêu

ra những đề xuất về các vấn đề xây dựng Đảng với mong muốn Đảng ta ngày

càng trong sạch, vững mạnh, đủ sức thực hiện sứ mệnh lịch sử cao cả của mình trước dân tộc và lịch sử

Ngoài ra còn có một số các công trình khác đề cập công tác xây dựng

Đảng trong thời kỳ mới như: Cuốn Một số vấn đề về xây dựng Đảng hiện nay

của GS Đặng Xuân Kỳ, PGS.TS.Mạch Quang Thắng, TS.Nguyễn Văn Hòa (Đồng Chủ biên) do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2005 tập hợp các bài viết của các tác giả về tiếp tục đổi mới tư duy, nâng tầm tư tưởng

và trí tuệ của Đảng; đẩy mạnh xây dựng Đảng về tổ chức và đội ngũ cán bộ, đảng viên; đổi mới phương thức lãnh đạo và công tác kiểm tra của Đảng

Đặc biệt, cuốn Những việc cần làm ngay về xây dựng Đảng do Nhà

xuất bản Chính trị quốc gia phối hợp với Báo Nhân dân xuất bản tháng 2 –

2013 đã tập hợp những bài viết, ý kiến đóng góp về công tác xây dựng Đảng của đồng chí, đồng bào cả nước được đăng tải trên Báo Nhân Dân trong thời gian vừa qua, trong đó đã cung cấp thêm cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn cho việc triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XI

“Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”, qua đó các tác giả đã đánh giá tình hình và nguyên nhân, mục tiêu, phương châm, nhất là các nhóm giải pháp để thực hiện tốt các vấn đề cấp bách trong xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay như: đẩy mạnh tự phê bình và phê bình; đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên; xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế

Tổng quát lại, vấn đề luận văn nghiên cứu đã được các tác giả đề cập ở nhiều khía cạnh khác nhau Song, nhìn chung các nghiên cứu chưa đi sâu trình bày một cách có hệ thống những tư tưởng của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới như một học thuyết cũng như phân tích sự vận dụng của Đảng Cộng sản

Việt Nam vào xây dựng Đảng hiện nay Đây là hướng nghiên cứu chính mà luận văn muốn hướng tới và giải quyết

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích

Trên cơ sở làm rõ bối cảnh, điều kiện, tiền đề cho sự ra đời tư tưởng của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới, luận văn phân tích những nội dung cơ bản của học thuyết này; từ đó chỉ ra những ý nghĩa của nó cũng như phân tích sự vận dụng tư tưởng này việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Luận văn lấy lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tác

phẩm kinh điển của Lênin, các công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về chính đảng cộng sản của giai cấp công nhân làm cơ sở lý luận để nghiên cứu

đề tài

- Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện đề tài, tác giả đã sử dụng

các phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp lôgic

và lịch sử, phương pháp so sánh, hệ thống, phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

5 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Luận văn chủ yếu phân tích học thuyết Lênin về Đảng kiểu mới thông

qua việc nghiên cứu tư tưởng của ông trình bày trong các tác phẩm: “Làm gì?,

“Một bước tiến hai bước lùi”, “Hai sách lược của Đảng dân chủ -xã hội trong

cách mạng dân chủ”, “Bệnh ấu trĩ “tả khuynh” trong phong trào cộng sản và

một số tác phẩm tiêu biểu khác của V.I.Lênin

- Luận văn tập trung phân tích quan niệm của V.I.Lênin thể hiện ở ba vấn đề cơ bản là: nền tảng tư tưởng của Đảng, bản chất giai cấp của Đảng và những nguyên tắc tổ chức của Đảng

- Luận văn phân tích sự vận dụng học thuyết này trong việc xây dựng

Đảng Cộng sản Việt Nam từ khi đổi mới (năm 1986) đến nay

6 Ý nghĩa của luận văn

- Luận văn góp phần vào việc nghiên cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về Đảng của giai cấp công nhân

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu liên quan đến các vấn đề của chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là các vấn đề xoay quanh

lý luận chính đảng của giai cấp công nhân

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 2 chương 4 tiết

Chương 1: Những điều kiện, tiền đề cho sự ra đời học thuyết của

V.I.Lênin về Đảng kiểu mới và một số tư tưởng triết học chính trị của V.I.Lênin

Chương 2: Nội dung học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới và ý

nghĩa của nó trong việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay

NỘI DUNG

Chương 1: NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ CHO SỰ RA ĐỜI HỌC THUYẾT CỦA V.I.LÊNIN VỀ ĐẢNG KIỂU MỚI

VÀ MỘT SỐ TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ CỦA V.I.LÊNIN

1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, cho sự ra đời học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân

Những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là thời kỳ đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong phong trào công nhân quốc tế Giai cấp công nhân cũng đã lớn mạnh về số lượng, về tổ chức và về chính trị, ý thức giác ngộ giai cấp và vai trò của giai cấp này, vai trò của các đảng vô sản cũng được nâng cao Trong tình hình ấy, chủ nghĩa đế quốc tăng cường việc phổ biến hệ tư tưởng tư sản, chúng tìm cách chia rẽ phong trào công nhân, phát triển chủ nghĩa cơ hội trong hàng ngũ công nhân

Với tư cách là những đại biểu xuất sắc của giai cấp công nhân thế giới, ngay từ những ngày đầu của phong trào công nhân quốc tế, C.Mác và Ph.Ăngghen kêu gọi: hãy thành lập ở khắp các thành phố và làng mạc các hội liên hiệp công nhân và phải biến mỗi chi bộ của mình thành trung tâm của tất các các hội liên hiệp công nhân, trong đó, lập trường và lợi ích của giai cấp công nhân có thể đưa ra thảo luận độc lập với những ảnh hưởng của giai cấp

tư sản C.Mác và Ph.Ăngghen đã tiến hành cải tổ Đồng minh những người

chính nghĩa thành Đồng minh những người cộng sản Khẩu hiệu “tất cả mọi

người đều là anh em” trong Đồng minh những người chính nghĩa được thay

bằng khẩu hiệu của chủ nghĩa quốc tế vô sản: Vô sản tất cả các nước, liên

hiệp lại! Đồng minh những người cộng sản được thành lập có ý nghĩa vô

cùng to lớn, đây là tổ chức công nhân quốc tế đầu tiên lấy chủ nghĩa cộng sản khoa học làm ngọn cờ tư tưởng của mình – đã mở đầu cho quá trình kết hợp giữa chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân Sự ra đời và hoạt động tích

cực của Đồng minh những người cộng sản cùng với vai trò của C.Mác và

Ph.Ăngghen đã làm cho vị trí, ảnh hưởng của giai cấp công nhân đối với phong trào cách mạng, nhất là ở những nước tiên tiến được nâng lên rất nhiều Tuy nhiên, trước sự phản kháng của giai cấp tư sản ở những nước châu Âu,

Đồng minh những người cộng sản gặp phải rất nhiều khó khăn và tuyên bố tự

giải tán Mặc dù chưa trở thành một Đảng cộng sản có tính chất quần chúng, một Đảng gắn bó chặt chẽ với phong trào công nhân và là người lãnh đạo

phong trào đó, nhưng Đồng minh những người công sản có vai trò to lớn đối

với phong trào công nhân quốc tế Có thể coi đó chính là kiểu mẫu đầu tiên của đảng vô sản, hình thức tổ chức quốc tế đầu tiên của giai cấp công nhân và

là tiền thân của Hội liên hiệp công nhân quốc tế

Sự ra đời của Hội liên hiệp công nhân quốc tế (Quốc tế I) năm 1864 là

đòi hỏi khách quan trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào công nhân Đồng thời, đó cũng là kết quả sự đấu tranh không mệt mỏi của C.Mác, Ph.Ăngghen cho sự thống nhất phong trào công nhân trên phạm vi quốc tế Quốc tế I ra đời đã góp phần quan trọng trong việc truyền bá tư tưởng khoa học vào phong trào công nhân, giác ngộ giai cấp công nhân, xây dựng tình đoàn kết quốc tế giữa các tầng lớp, giai cấp trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản Tuy nhiên, sau sự thất bại của Công xã Pari (1871) và sự phản kháng mạnh

mẽ của giai cấp tư sản, Quốc tế I tuyên bố tự giải tán vào năm 1876

Sự tan rã của Quốc tế I đã một lần nữa đẩy phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đứng trước những khó khăn, đặc biệt là sau khi C.Mác qua đời (1883) Lúc này, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân đã nảy sinh nhiều khuynh hướng khác nhau, khuynh hướng cơ hội, xét lại, cải lương và sự xuyên tạc, phá hoại của giai cấp tư sản Để tiếp tục sự nghiệp cách mạng của C.Mác, bảo vệ những thành quả cách mạng mà C.Mác và Ph.Ăngghen đã dày công xây dựng, Ph.Ăngghen đã kiên quyết chống lại bọn cơ hội chủ nghĩa và tập hợp lực lượng tiên phong của giai cấp công nhân, lập ra một hội Liên hiệp

vô sản quốc tế thật sự cách mạng, đó là Hội liên hiệp các đảng xã hội chủ

nghĩa (Quốc tế II) năm 1889

Trong giai đoạn đầu hoạt động, Quốc tế II đã lên án mạnh mẽ và đấu tranh quyết liệt chống chủ nghĩa cơ hội và cải lương, khẳng định đấu tranh chính trị, phản đối âm mưu gây chiến tranh, chống ngân sách quân sự, chống các trào lưu say mê nghị trường mà bỏ qua cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân Tuy nhiên, sau khi Ph.Ăngghen mất (năm 1895), Quốc tế II đã rơi vào tay bọn cơ hội chủ nghĩa, điển hình là Bécxtanh và Cauxky Lúc đó, những người đứng đầu Quốc tế II và những người đứng đầu các đảng dân chủ - xã hội chủ nghĩa ở Tây Âu ngày càng lún sâu vào vũng lầy của chủ nghĩa cơ hội

Họ đòi xét lại chủ nghĩa Mác, từ bỏ những nguyên tắc cách mạng của chủ nghĩa Mác, âm mưu hạn chế phong trào công nhân trong khuôn khổ đấu tranh đòi những cải cách cục bộ, không đụng đến nền móng của chế độ tư bản

Cần khẳng định rằng, sự ra đời và hoạt động của các tổ chức cộng sản đầu tiên của giai cấp công nhân đã có vai trò to lớn trong việc truyền bá tư tưởng khoa học vào phong trào công nhân, giác ngộ giai cấp công nhân, loại

bỏ ảnh hưởng của những tư tưởng phi chủ nghĩa xã hội, những tư tưởng bè phái, chia rẽ, cơ hội chủ nghĩa trong phong trào cộng sản và công nhân quốc

tế Tuy nhiên, nó chưa thể đảm đương vai trò lãnh đạo giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình là lật đổ giai cấp tư sản, xây dựng một

xã hội mới trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người Hơn nữa, những tổ chức đó hoặc là tự giải tán, hoặc là rơi vào tay bọn cơ hội chủ nghĩa Điều đó do nhiều nguyên nhân nhưng quan trọng nhất là do những tổ chức trên chưa trở thành một chính đảng thật sự của giai cấp công nhân Đó chỉ là những tổ chức cách mạng, tổ chức tuyên truyền và giác ngộ giai cấp công nhân Nó chưa đề ra được cương lĩnh cũng như nguyên tắc hoạt động chung, thống nhất

Trong điều kiện như vậy, đòi hỏi phải đập tan chủ nghĩa cơ hội, bảo vệ

sự trong sáng của chủ nghĩa Mác, thành lập Đảng kiểu mới Có thể nói, kết quả có tính quy luật của sự phát triển xã hội, của sự lớn mạnh của phong trào công nhân Nga và toàn bộ phong trào công nhân là học thuyết Lênin về Đảng

vô sản kiểu mới Các nhà hoạt động cách mạng của phong trào dân chủ - xã hội quốc tế đã thấy rằng nhu cầu về một đảng như thế là cấp thiết

Nước Nga nằm trong xu thế chung của thế giới, trở thành trung tâm mâu thuẫn của hệ thống đế quốc chủ nghĩa và là khâu yếu nhất của chủ nghĩa đế quốc Từ nước Nga, trung tâm của cách mạng thế giới, V.I.Lênin bước lên vũ đài chính trị với tư cách là người bảo vệ chủ nghĩa Mác, chống lại các trào lưu cơ hội chủ nghĩa, đồng thời phát triển chủ nghĩa Mác trong điều kiện lịch sử mới

V.I.Lênin tham gia phong trào cách mạng khi hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác đã chiếm ưu thế trong phong trào công nhân Tây Âu và đã bắt đầu phát triển ở Nga Đại hội I của Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Nga họp năm 1898 đã chính thức ghi nhận xu hướng đoàn kết những người dân chủ -

xã hội Nga trên cơ sở của chủ nghĩa Mác cách mạng, xu hướng biến họ thành đội tiên phong chính trị của giai cấp công nhân Nhưng không lâu sau Đại hội

đã bắt đầu có sự tan rã, Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga đã biến thành

“một cái nhóm ô hợp những tổ chức đảng địa phương” [61,63] Những nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này bắt nguồn từ chỗ đông đảo thanh niên cách mạng gia nhập các tổ chức dân chủ - xã hội, là lớp thanh niên chưa được khổ luyện quan điểm xã hội chủ nghĩa chân chính, họ chỉ tiếp thu quan điểm

đó qua các bài bình luận những tác phẩm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác,

mà nhiều khi những bài bình luận này lại tầm thường hoá thực chất của lý luận cách mạng Đa số lớp thanh niên này sùng bái tính tự phát của phong trào công nhân, chỉ quan tâm đến hoàn cảnh kinh tế của giai cấp công nhân, coi thường khả năng của công nhân là một lực lượng chính trị tích cực, phủ nhận vai trò của đảng là người truyền bá những tư tưởng xã hội chủ nghĩa và

là người tổ chức quần chúng công nhân đấu tranh vì những lợi ích trước mắt

và mục đích cuối cùng G.V.Plê kha nốp đã nhận xét: “Xu hướng “kinh tế hoành hành trong “lớp trẻ” như một bệnh dịch” [59, 883] Trong Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga, khuynh hướng cơ hội chủ nghĩa – “chủ nghĩa kinh tế” – tạm thời chiếm ưu thế

Khuynh hướng ấy không nhằm liên kết những nhà cách mạng vô sản trong phạm vi toàn nước Nga, không quan tâm đến việc đề ra những cơ sở chính trị và cương lĩnh cho cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản vì chủ nghĩa xã hội, không quan tâm củng cố tổ chức đảng V.I.Lênin viết: sau khi thành lập đảng, tức là “sau khi đã tiến bước khổng lồ này Đảng dân chủ - xã hội Nga dường như tạm thời bị kiệt hết sức lực và đã quay trở lại với lối hoạt động phân tán ngày xưa của các tổ chức địa phương riêng rẽ” [20, 236]

“Chủ nghĩa kinh tế” một mặt đẩy công nhân Nga vào những hoạt động đấu tranh tản mạn, những hy sinh vô ích, vào tình trạng mò mẫm trong tăm tối; mặt khác, nó hạ thấp vai trò của phong trào dân chủ - xã hội xuống thành một người đơn thuần ghi nhận những sự kiện Đó là lý luận và sách lược chia rẽ phong trào công nhân và chủ nghĩa xã hội Việc truyền bá rộng rãi “chủ nghĩa kinh tế” vào nửa cuối những năm 90 thế kỷ XIX đã gây thiệt hại to lớn cho phong trào công nhân cách mạng ở Nga, và đã quy định những kết quả hạn chế của cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, kìm hãm sự phát triển của nó Vì vậy, nghĩa vụ trực tiếp của tất cả những người dân chủ - xã hội cách mạng là phải tuyên bố đấu tranh không khoan nhượng với mọi biểu hiện của “chủ nghĩa kinh tế” Lúc đó, G.V.Plêkhanốp đã viết: “Bất kỳ bằng giá nào, chúng ta cũng phải thoát khỏi tình trạng hỗn loạn và nhục nhã này” [59, 888]

Vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, cuộc đấu tranh chính trị và tư tưởng chống mọi loại chủ nghĩa cơ hội lại càng cấp thiết vì đảng của những người dân chủ - xã hội Nga còn cần phải thảo ra và kiểm nghiệm trong thực tiễn, trong quá trình đấu tranh cách mạng, cương lĩnh của mình, những

nguyên lý sách lược và những nguyên tắc tổ chức Theo V.I.Lênin: “Trong những điều kiện như thế, một sai lầm thoạt trông “không quan trọng” có thể đưa đến những hậu quả tai hại nhất Việc củng cố “sắc thái” này nọ có thể quyết định tương lai của đảng dân chủ - xã hội Nga trong rất nhiều năm” [22, 31]

V.I.Lênin là người đầu tiên lên tiếng bảo vệ xu hướng cách mạng trong phong trào dân chủ - xã hội Nga, chống những sự xuyên tạc và tầm thường hóa chủ nghĩa Mác theo tinh thần “chủ nghĩa kinh tế”

Vào cuối năm 1899, V.I.Lênin đã vạch ra chương trình đẩy mạnh đấu tranh nhằm biến Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga thành một đảng chiến đấu của giai cấp vô sản, lấy những nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học làm cơ sở cho hoạt động của mình

Trong những bài viết Cương lĩnh của chúng ta, Nhiệm vụ trước mắt

của chúng ta và Một vấn đề cấp bách, V.I.Lênin rất kiên quyết đề ra cho

những người dân chủ - xã hội Nga nhiệm vụ bảo vệ học thuyết Mác khỏi mưu

đồ xuyên tạc và tầm thường hóa nó, nhiệm vụ phát triển học thuyết đó một cách thường xuyên, sâu sắc và độc lập, phù hợp với điều kiện của phong trào công nhân ở nước Nga V.I.Lênin viết: “Không thể có một đảng xã hội chủ nghĩa vững mạnh, nếu không có lý luận cách mạng .” [20, 232] Trong những bài viết này, Người đặc biệt chú ý đến những vấn đề chủ yếu của lý luận và thực tiễn cách mạng: về tương quan giữa đấu tranh kinh tế và đấu tranh chính trị của giai cấp công nhân, về những tiền đề để thực hiện độc quyền lãnh đạo của họ trong phong trào giải phóng quần chúng nhân dân Nga,

về tương quan giữa những yếu tố tự phát và tự giác trong phong trào công nhân, về sự cần thiết phải thống nhất chủ nghĩa xã hội khoa học với phong trào công nhân, về những tiền đề để thực hiện đọc quyền lãnh đạo của họ trong phong trào giải phóng quần chúng nhân dân Nga, về tương quan giữa những yếu tố tự phát và tự giác trong phong trào công nhân, về sự cần thiết phải thống nhất chủ nghĩa xã hội khoa học với phong trào công nhân

Cũng trong thời gian cuối năm 1899, tuy bị lưu đày nhưng V.I.Lênin đã

đề ra kế hoạch đấu tranh nhằm biến Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga thành một đảng chiến đấu của giai cấp công nhân hoạt động trên những nguyên lý của chủ nghĩa Mác Ngay sau khi được trả tư do, V.I.Lênin liền bắt tay vào việc tổ chức ra một tờ báo mang tên “Tia lửa” – tờ báo mà theo

V.I.Lênin, đó là việc tổ chức ra “một cơ quan ngôn luận của đảng ra đều đặn

và liên hệ chặt chẽ với tất cả các nhóm địa phương” [20, 241] Việc tổ chức

ra một tờ báo của toàn đảng, việc phát hành và phổ biến nó là rất quan trọng, trước hết là vì nếu không có cơ quan ngôn luận đó thì phong trào dân chủ - xã hội sẽ không thể tránh được “lề lối thủ công”, mà chỉ tiến hành mọi công việc trên cơ sở những quan hệ cá nhân, điển hình của tác phong tiểu tổ, quá lãng phí lực lượng cách mạng Chỉ có tờ báo được những người mácxít cách mạng xuất bản đều đặn, có ảnh hưởng và gắn bó với mọi hoạt động của đảng thì mới có khả năng đoàn kết phong trào dân chủ - xã hội Nga Đó là cách đặt vấn đề hoàn toàn mới về những biện pháp và phương pháp thống nhất hàng ngũ Đảng Tuy thế, ngay một tờ báo của toàn đảng do những người mácxít tổ chức tốt, tự nó cũng không thể bảo đảm đạt được sự thống nhất về mặt tư tưởng của phong trào dân chủ - xã hội Nga trên cơ sở lý luận cách mạng Muốn thế, cần phải chuẩn bị cương lĩnh của đảng có tính chất mácxít triệt để Bài viết của V.I.Lênin “Dự thảo cương lĩnh của đảng ta” chính là để luận chứng nguyên lý đó V.I.Lênin viết rằng cần có cương lĩnh để khôi phục sự thống nhất thật sự trong đảng, cương lĩnh đó “phải nêu lên được những quan điểm căn bản của chúng ta, định ra chính xác những nhiệm vụ chính trị trước mắt của chúng ta, chỉ ra những yêu sách cấp thiết mà công tác cổ động của chúng ta phải xoay quanh đó, làm cho công tác cổ động có sự thống nhất, làm cho nó mở rộng và sâu sắc thêm…” [20, 270]

Năm 1902, để tiến tới thành lập một Đảng vô sản kiểu mới, đồng thời với việc thanh toán chủ nghĩa dân túy tự do ở Nga, cần thiết phải đập tan

những âm mưu của chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa xét lại quốc tế muốn phủ nhận chủ nghĩa Mác, xem đó là học thuyết không đầy đủ và đã lỗi thời,

V.I.Lênin viết tác phẩm Làm gì? Trong tác phẩm này, một mặt V.I.Lênin đã

luận chứng và phát triển phù hợp với hoàn cảnh lịch sử mới, những tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen về Đảng như một lực lượng cách mạng của phong trào công nhân, lãnh đạo và tổ chức phong trào đó; mặt khác, đã đập tan tư tưởng “chủ nghĩa kinh tế”, một thứ biến dạng chủ nghĩa cơ hội quốc tế ở Nga

Tác phẩm Làm gì? đã đóng vai trò to lớn trong việc đoàn kết những cán

bộ Đảng trên cơ sở chủ nghĩa Mác, chuẩn bị thành lập Đảng Mác xít Nga Cùng với sự chuẩn bị tích cực về tư tưởng, lý luận, V.I.Lênin đã hoạt động không mệt mỏi trong việc tổ chức, tập hợp lực lượng, đặc biệt là việc tranh thủ lực lượng cánh ta trong Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Nga Sau một thời gian chuẩn bị, tháng 7 – 1903, Đại hội II của Đảng Công nhân dân chủ -

xã hội Nga họp tại Brucxen Đại hội đã thông qua cương lĩnh, điều lệ và bầu

ra các cơ quan trung ương của Đảng Đây chính là đại hội thành lập Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Nga

Sự ra đời của Đảng dân chủ - xã hội Nga năm 1903 đã chứng tỏ rằng V.I.Lênin không chỉ bảo vệ và phát triển xuất sắc lý luận về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân mà V.I.Lênin còn là người thông qua các cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa kinh tế, chủ nghĩa cơ hội, bè phái, xét lại đủ mọi màu sắc để xây dựng một học thuyết về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân – một đảng cách mạng chiến đấu của giai cấp công nhân

Sau Đại hội II, Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga bị chia thành hai phái: Bônsêvích và Mensêvích Sự tấn công điên cuồng, toàn diện của bọn Mensêvích đã đẩy Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga vào thời kỳ khủng hoảng nghiêm trọng Để vạch trần những hành động thù địch của bọn Mensêvích đối với Đảng và những luận điệu xuyên tạc của chúng chống Đảng, đồng thời, để thống nhất tổ chức và hành động trong Đảng trước yêu

cầu của hoàn cảnh lúc bấy giờ, V.I.Lênin đã viết tác phẩm Một bước tiến, hai

bước lùi (1904) Có thể nói, lần đầu tiên trong lịch sử chủ nghĩa Mác, tác

phẩm đã phê phán triệt để chủ nghĩa cơ hội trong lĩnh vực tổ chức và đề ra nguyên tắc tập trung dân chủ Cùng với việc chuẩn bị cho Đảng về tổ chức và những nguyên tắc xây dựng Đảng kiểu mới, V.I.Lênin đã xây dựng lý luận về cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, về sự chuyển biến của nó thành cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng 4 – 1905, trong điều kiện cách mạng dân chủ

tư sản ở Nga tiếp tục lớn mạnh, Đại hội III Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga đã được tổ chức Ý nghĩa của Đại hội và những nghị quyết của nó đã

được V.I.Lênin trình bày trong tác phẩm Hai sách lược của Đảng dân chủ

trong cách mạng dân chủ (1905) Tác phẩm này có thể coi là sự chuẩn bị cho

Đảng vô sản kiểu mới về mặt đường lối chính trị Sau cùng, tác phẩm Chủ

nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán đã chuẩn bị về mặt lý luận

cho Đảng Với những hoạt động tích cực đó của V.I.Lênin, tại Hội nghị đại biểu lần thứ VI của Đảng tại Praha (1912), phải Mensêvích đã bị trục xuất ra khỏi Đảng dân chủ - xã hội Nga

Như vậy, có thể nói, toàn bộ quá trình đấu tranh chống các trào lưu cơ hội chủ nghĩa là một quá trình V.I.Lênin chuẩn bị thành lập và hoàn chỉnh một Đảng mácxít kiểu mới Trong lịch sử, chưa có một nhóm chính trị nào lại

có sự chuẩn bị chu đáo để tiến tới xây dựng một Đảng độc lập như những người mácxít Nga dưới sự lãnh đạo trực tiếp của V.I.Lênin Trên nền tảng tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen, đồng thời trên cơ sở thực tiễn của phong trào công nhân quốc tế và phong trào công nhân Nga, V.I.Lênin đã xây dựng một học thuyết hoàn chỉnh về Đảng cách mạng của giai cấp công nhân, một Đảng kiểu mới Như V.I.Lênin viết: “Chúng ta cần có những Đảng mới, những đảng khác Chúng ta cần những đảng có liên hệ thực tế thường xuyên với quần chúng và biết lãnh đạo những quần chúng đó” [36, 285 – 286] Đồng thời, Người cũng nhấn mạnh, trong điều kiện chủ nghĩa đế quốc và các cuộc

cách mạng vô sản đang chín muồi ở nhiều nước, cần phải có một Đảng kiểu mới thực sự cách mạng, thực sự cộng sản thay thế cho những Đảng kiểu cũ – các Đảng kiểu đại nghị của châu Âu

1.2 Tiền đề tư tưởng cho sự ra đời học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân

Học thuyết của V.I.Lênin về Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân bắt nguồn từ những luận điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về vai trò của đảng cộng sản trong cuộc đấu tranh cho thắng lợi của chủ nghĩa xã hội

Xuất phát từ việc nghiên cứu hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa, C.Mác và Ph Ăngghen đã luận chứng một cách khoa học sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Đó là giai cấp có nhiệm vụ xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, giải phóng giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toàn thể nhân loại khỏi mọi sự áp bức, bóc lột, nghèo nàn, lạc hậu, xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa văn minh Hai ông cho rằng, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân xuất hiện một cách khách quan, song để biến khả năng khách quan đó thành hiện thực cần phải thông qua những nhân tố chủ quan Trong những nhân tố chủ quan, việc thành lập Đảng cộng sản trung thành với sự nghiệp, lợi ích của giai cấp công nhân là yếu tố quyết định nhất bảo đảm cho giai cấp công nhân có thể hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình

C.Mác và Ph.Ăngghen là những người đầu tiên đã nêu lên những tư tưởng cơ bản về chính đảng, đồng thời từ việc xác định vai trò và sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đi đến xác định sự cần thiết phải thành lập đảng cách mạng của giai cấp vô sản, một Đảng độc lập của giai cấp mình Những luận điểm mà C.Mác và Ph.Ăngghen đưa ra bắt nguồn từ việc nghiên cứu thực tiễn đấu tranh của giai cấp công nhân, từ luận điểm khoa học về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân với tư cách là người đào huyệt chôn chủ nghĩa tư bản, đồng thời sáng tạo ra một xã hội mới không còn giai cấp, không còn tình trạng người áp bức, bóc lột người

Vào cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra mạnh mẽ ở châu Âu đã đưa đến một nền sản xuất công nghiệp cơ khí

và cùng với nó là sự xuất hiện giai cấp công nhân Cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra mạnh mẽ ở Anh, Pháp, Đức đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, đồng thời cũng bộc lộ rõ nét mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản, mà trước hết là mâu thuẫn giữa vô sản và tư sản Mâu thuẫn này

đã làm cho phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân dưới hình thức “công liên” ra đời và lên đến đỉnh cao vào những năm ba mươi, bốn mươi của thế kỷ XIX Song các phong trào đó chủ yếu là đấu tranh tự phát, diễn ra rời rạc, lẻ tẻ

Qua thực tiễn phong trào đấu tranh tự phát của giai cấp công nhân, C.Mác và Ph Ăngghen đã thấy được sức mạnh to lớn của những người lao động Với phát kiến vĩ đại về giá trị thặng dư và quan niệm duy vật về lịch sử, C.Mác đã có cơ sở khoa học để khẳng định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công

nhân và tính tất yếu ra đời nền chuyên chính vô sản Trong tác phẩm Tuyên

ngôn của Đảng Cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chứng minh một cách

khoa học về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Sứ mệnh đó được quy định không phải bởi ý chí của giai cấp công nhân mà nó được quy định bởi địa vị kinh tế, xã hội của giai cấp công nhân trong xã hội tư bản chủ nghĩa

Từ việc xác định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, qua việc tổng kết thực tiễn phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân trong những năm

30, 40 thế kỷ XIX, C.Mác và Ph.Ăngghen đã nhận thấy rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến thất bại của phong trào đấu tranh lúc này là giai cấp công nhân chưa được tập hợp trong một tổ chức và hoạt động chưa theo một đường lối đấu tranh thống nhất Đồng thời, thực tiễn đấu tranh của giai cấp công nhân cũng làm nảy sinh một nhu cầu bức thiết phải có một tổ chức thống nhất chặt chẽ để lãnh đạo phong trào Tổ chức ấy phải có lý luận tiên tiến để soi đường và cương lĩnh khoa học, cách mạng làm kim chỉ nam cho hành động của quần chúng Từ đó, C.Mác và Ph.Ăngghen xác định sự cần

thiết phải thành lập một chính đảng của giai cấp công nhân Đó là nhân tố quan trọng nhất bảo đảm cho giai cấp công nhân thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình

Vai trò lịch sử của giai cấp công nhân, địa vị lãnh đạo của nó trong cuộc đấu tranh cách mạng, chống bọn bóc lột, quyết định sự cần thiết phải xây dựng một chính đảng của giai cấp công nhân C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng, giai cấp công nhân chỉ có thể hành động nhƣ một giai cấp, khi nó đƣợc

tổ chức thành một Đảng chính trị đặc biệt, chính đảng đó phải đối lập với tất

cả các đảng của giai cấp hữu sản Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản,

C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ sức mạnh của giai cấp công nhân sẽ đƣợc nhân lên và họ sẽ chỉ có thể thực hiện vai trò lãnh đạo cách mạng khi đƣợc tổ chức thành một chính Đảng riêng biệt, đƣợc sự lãnh đạo bởi một chính đảng cách mạng – Đảng cộng sản Khi xác định sứ mệnh lịch sử của đảng của giai cấp công nhân, Ph.Ăngghen khẳng định, muốn cho giai cấp công nhân có đủ sức và có thể chiến thắng vào lúc quyết định thì điều cần thiết là phải tổ chức đƣợc một đảng riêng biệt, tách ra khỏi tất cả các đảng khác và đối lập với các đảng đó, nhận thức rõ mình là đảng của giai cấp công nhân Chính sự ra đời của Đảng cộng sản là yếu tố, điều kiện tất yếu bảo đảm cho giai cấp công nhân hoàn thành thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình

Chính trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Mác và Ph

Ăngghen đã đƣa ra những quan điểm cơ bản của mình về xây dựng Đảng cộng sản C.Mác và Ph Ăngghen coi nhiệm vụ của mình là xây dựng một lý luận cách mạng giúp cho giai cấp công nhân toàn thế giới hiểu rõ sứ mệnh lịch sử và mục đích đấu tranh của mình, đồng thời vạch ra biện pháp để đạt đƣợc mục đích đó

Theo C.Mác và Ph Ăngghen khái niệm về Đảng đƣợc hiểu: Đảng là

đội tiền phong, là bộ phận giác ngộ nhất của giai cấp vô sản C.Mác và Ăngghen nêu rõ: “Về mặt thực tiễn, những người cộng sản là bộ phận kiên

quyết nhất trong các đảng công nhân ở tất cả các nước, là bộ phận luôn luôn thúc đẩy phong trào tiến lên, về mặt lý luận, họ hơn bộ phận còn lại của giai cấp vô sản ở chỗ là họ hiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chung của phong trào vô sản”[47, 614]

Từ đó, C.Mác và Ph.Ăngghen đã nêu ra những đặc điểm của Đảng cộng sản:

Đảng mang tính giai cấp, đại diện cho lợi ích của giai cấp: “Những

người cộng sản không phải là một đảng riêng biệt, đối lập với các đảng công nhân khác Họ tuyệt nhiên không có một lợi ích nào khác tách khỏi lợi ích của toàn thể giai cấp vô sản” [47, 614]

Đảng là tổ chức có mục đích, nhiệm vụ rõ ràng Tuyên ngôn của Đảng

Cộng sản đã nêu rõ: mục đích trước mắt của tất cả các đảng vô sản là lật đổ

sự thống trị của giai cấp tư sản và giành lấy chính quyền

Về mặt lý luận, C.Mác và Ph Ăngghen đòi hỏi Đảng cộng sản phải được vũ trang bằng lý luận tiên tiến, soi đường cho hoạt động của mình Lý luận đó không phải là giáo điều mà là những nguyên lý được khái quát từ kinh

nghiệm thực tiễn C.Mác và Ăngghen viết: “Những người cộng sản có thể tóm

tắt lý luận của mình thành một luận điểm duy nhất này là: xóa bỏ chế độ tư hữu” [47, 616] Hai ông coi việc trang bị lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học cho

giai cấp công nhân là yếu tố rất quan trọng để nâng cao giác ngộ cho họ và việc giáo dục chủ nghĩa xã hội khoa học cho đội ngũ đảng viên Đảng cộng sản là một nội dung đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng Đảng về tư tưởng

Đảng có cương lĩnh chính trị, có chiến lược, sách lược cách mạng

Tuyên ngôn của Đảng cộng sản đã tuyên bố rằng, đã đến lúc những người

cộng sản phải công khai trình bày trước toàn thế giới những quan điểm, mục đích, ý đồ của mình và phải có một tuyên ngôn của Đảng mình

Về mặt tổ chức, C.Mác và Ph Ăngghen đòi hỏi Đảng cộng sản của giai cấp công nhân phải có tổ chức chặt chẽ và kỷ luật nghiêm minh, bắt buộc đối

với mọi đảng viên C.Mác khẳng định rằng, sự thành công của phong trào công nhân mỗi nước chỉ có thể được bảo đảm bằng lực lượng đoàn kết và có

tổ chức Dưới sự chỉ đạo của C.Mác và Ph Ăngghen, điều lệ của “Đồng minh những người cộng sản” đã được khởi thảo Điều lệ quy định: Đảng phải

là một đội ngũ có tổ chức tập trung chặt chẽ, các cơ quan của Đảng phải được bầu cử một cách dân chủ và họ có thể bị bãi miễn bất kỳ lúc nào nếu họ không hoàn thành nhiệm vụ được tổ chức giao cho Đảng phải là một khối thống nhất về chính trị, tư tưởng và tổ chức Các văn kiện của “Đồng minh những người cộng sản” của Quốc tế I cũng như trong hoạt động thực tiễn của các tổ chức đó đã nói lên rằng, tập trung dân chủ là cơ sở để xây dựng tổ chức Đảng Mặc dù C.Mác và Ph Ăngghen chưa hề có một định nghĩa nào như vậy, nhưng trong các văn kiện do C.Mác thảo ra đã nêu rõ, mọi thành viên của đồng minh đều tham gia vào việc bầu cử các cơ quan lãnh đạo, vào việc

dự thảo và thông qua cương lĩnh, điều lệ, các cơ quan cấp dưới phải phục tùng

cơ quan cấp trên, thiểu số phục tùng đa số Việc phát huy dân chủ được thực hiện trong mối liên hệ chặt chẽ với tất cả các đảng viên C.Mác và Ph.Ăngghen đã không ngừng đấu tranh để xây dựng và củng cố sự thống nhất

về chính trị, tư tưởng và tổ chức đội ngũ của Đảng Kiên quyết chống lại bọn

cơ hội, xét lại, những quan đểm phản chủ nghĩa xã hội, chống lại tất cả những người vi phạm kỷ luật của Đảng cộng sản Trong một bức thư của mình, C.Mác đã nhấn mạnh: Cần phải duy trì kỷ luật của Đảng, nếu không mọi thứ

sẽ mất hết Và đó cũng là những tiêu chuẩn cơ bản của người cộng sản mà Mác và Ăngghen đã chỉ dẫn để các Đảng vô sản lựa chọn, kết nạp đảng viên của mình

Theo C.Mác và Ph Ăngghen, để thực hiện được nhiệm vụ của mình, Đảng của giai cấp vô sản phải tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản khoa học và phong trào công nhân, giúp giai cấp công nhân hiểu rõ sứ mệnh lịch sử, thấy rõ

bản chất của chủ nghĩa tư bản, để “ giai cấp vô sản có thể và có thể tự mình giải

phóng mình” [3, 56] thì Đảng của giai cấp vô sản phải đào tạo ra một đội ngũ

cán bộ Đội ngũ cán bộ của Đảng là người tuyên truyền tư tưởng của chủ nghĩa cộng sản vào giai cấp công nhân để giai cấp công nhân thấy được bản chất

Khi luận chứng về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đồng thời chỉ ra rằng, chủ nghĩa quốc tế vô sản là một trong những nguyên tắc tổ chức xây dựng Đảng Khẩu hiệu “Vô sản tất cả các nước

đoàn kết lại” trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản đã trở thành phương châm

hoạt động của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Theo quan điểm của C.Mác, không làm như vậy, giai cấp công nhân không thể giành được thắng lợi và cũng tự giải phóng mình được Bởi sự giải phóng của giai cấp công nhân đòi hỏi phải có sự hợp tác của giai cấp công nhân các nước Nhưng đồng thời, C.Mác và Ph Ăngghen cũng nhấn mạnh thêm rằng, “giai cấp vô sản mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự vươn lên thành giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc, tuy hoàn toàn không phải theo cái nghĩa như giai cấp tư sản hiểu” [47, 623 – 624]

C.Mác và Ăngghen sáng lập ra lý luận khoa học bằng tất cả trí tuệ của mình và áp dụng vào hoạt động thực tiễn Hai ông đã cố gắng đoàn kết những phần tử tiên tiến của phong trào vô sản và đồng thời trực tiếp thành lập đảng

vô sản, hai ông đều nhận thức sâu sắc cần làm cho giai cấp vô sản trở thành một lực lượng độc lập trong tham gia phong trào dân chủ tư sản, khiến cho họ tiến tới thực hiện mục đích cộng sản chủ nghĩa

C.Mác và Ăngghen cũng chỉ rõ khi chưa có đảng lãnh đạo, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân không vượt khỏi giới hạn cao nhất của nó là

“chủ nghĩa công đoàn” Trong khi đó, Đảng của công nhân phải thể hiện tính

tổ chức, sự thống nhất ý chí, tính độc lập với mức độ cao nhất; nếu nó không muốn bị giai cấp tư sản bóc lột, không muốn theo đuổi giai cấp tư sản Tất nhiên, không có nghĩa là đảng cộng sản tồn tại biệt lập và tách khỏi các đảng

và các tổ chức vô sản khác

Đó là những luận điểm chủ yếu của Mác và Ăngghen về Đảng cách mạng của giai cấp vô sản Thời kỳ Mác và Ăngghen, do điều kiện và hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ còn hạn chế, các Đảng vô sản chưa được phát triển và trưởng thành, hai ông chưa có điều kiện nghiên cứu, xây dựng một học thuyết hoàn chỉnh về Đảng Tuy vậy, những tư tưởng cơ bản như vậy đã ảnh hưởng sâu sắc tới toàn bộ sự phát triển sau này của phong trào công nhân quốc tế và chuẩn bị điều kiện cho việc thành lập hàng loạt đảng cách mạng của giai cấp

vô sản ở nhiều nước trên thế giới

Chính những quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về xây dựng Đảng của giai cấp công nhân đã trở thành nền tảng, thành cơ sở lý luận cực kỳ quan trọng để V.I.Lênin kế thừa và đưa ra học thuyết về Đảng kiểu mới của mình

1.3 Một số tư tưởng triết học chính trị của V.I.Lênin

1.3.1 Thân thế, sự nghiệp và một số tác phẩm triết học tiêu biểu của V.I.Lênin

1.3.1.1 Thân thế và sự nghiệp của V.I.Lênin

Vlađimia Ilich Lênin sinh ngày 22 – 4 -1870 trong một gia đình trí thức Nga ở vùng Simbirsk (nay là Ulianôvskơ) Mười bảy tuổi, ông vào học Trường Đại học Tổng hợp Cadan và tham gia hoạt động trong nhóm sinh viên cấp tiến

có tư tưởng chống chế độ Nga Sa hoàng, bị bắt và phải đi đày một năm Ông tham gia nhóm cách mạng của N.E.Phêđôxaép, nghiên cứu các tác phẩm của chủ nghĩa Mác Năm 1893, V.I.Lênin tham gia Đảng Xã hội – dân chủ Nga và trở thành một trong những người tổ chức và lãnh đạo cách mạng Nga

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng phong phú của mình, V.I.Lênin là người đã có cống hiến đặc biệt xuất sắc trong việc bảo vệ, phát triển chủ nghĩa Mác và là người sáng lập nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới Di sản V.I.Lênin đã có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, trở thành tài sản chung của toàn nhân loại trong

hành trình xây dựng một thế giới ngày càng tốt đẹp hơn Điều đó có thể khái quát ở hai điểm chủ yếu:

Thứ nhất, V.I.Lênin là người kế tục, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác trong thời đại mới

Chủ nghĩa Mác ra đời từ giữa thế kỷ thứ XIX, với tác phẩm Tuyên ngôn

của Đảng Cộng sản Kể từ đó, giai cấp công nhân đã có một học thuyết cách

mạng dẫn đường trong cuộc đấu tranh chống ách áp bức, bóc lột của giai cấp

tư sản nhằm giải phóng mình và giải phóng toàn nhân loại Dưới ngọn cờ của chủ nghĩa Mác, giai cấp công nhân đã được tổ chức, được lãnh đạo bởi chính đảng của mình Ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác ngày càng lan rộng ra nhiều khu vực trên thế giới

Là một thanh niên trí thức có tư tưởng cấp tiến, không chấp nhận chế

độ Nga hoàng thối nát, lạc hậu, V.I.Lênin đã sớm tham gia các hoạt động cách mạng chống chế độ hiện hành V.I.Lênin nhận thấy bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác, tự nguyện trở thành một người mácxít và chiến đấu đến hơi thở cuối cùng cho sự thành công của chủ nghĩa Mác

Vượt qua nhiều khó khăn thử thách, V.I.Lênin luôn kiên định lập trường mácxít, đấu tranh không khoan nhượng với các thế lực thù địch bằng luận cứ khoa học sắc bén, V.I.Lênin đã phê phán triệt để tư tưởng tả khuynh, hữu khuynh, nhân danh chủ nghĩa Mác để chống phá chủ nghĩa Mác, phê phán tư tưởng của phái “dân túy Nga”, phái “mácxít hợp pháp” và muôn vàn biểu hiện khác của chủ nghĩa xét lại, bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa Mác Trong cuộc đấu tranh đó, chủ nghĩa Mác đã được phát triển một cách toàn diện cả về lĩnh vực triết học, kinh tế - chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học

V.I.Lênin đã có cống hiến xuất sắc trong việc phát triển chủ nghĩa duy vật mácxít trên hàng loạt các khía cạnh như quan niệm về vật chất, về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, về các khái niệm, phạm trù triết học, về lý luận nhận thức cùng hàng loạt các vấn đề cơ bản khác của triết học Người

đặc biệt quan tâm đến phép biện chứng và có những đóng góp đặc biệt trong lĩnh vực này Theo V.I.Lênin, giữa phép biện chứng logic học và lý luận nhận thức có sự thống nhất Tư tưởng này đã được khẳng định là đúng đắn

V.I.Lênin cũng phát triển lý luận kinh tế - chính trị học mácxít trong

giai đoạn đế quốc chủ nghĩa trên hàng loạt các vấn đề như: quá trình hình thành chủ nghĩa tư bản ở Nga; về tính chất “đan xen” khách quan của các thành phần kinh tế và tính không thuần nhất của sở hữu trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; về kinh tế tư bản nhà nước và sự cần thiết phải sử dụng chuyên gia tư sản, về chế độ hợp tác, về vai trò và biện pháp công nghiệp hóa, cải tạo và phát triển nông nghiệp, thương nghiệp xã hội chủ nghĩa, về việc sử dụng động lực lợi ích trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội,

Trước thực tiễn mới của thời đại, V.I.Lênin đã có đóng góp to lớn làm phong phú chủ nghĩa xã hội khoa học Tiêu biểu là lý luận về xây dựng Đảng kiểu mới, về sự chuyển biến cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới thành cách mạng xã hội chủ nghĩa, lý luận về nhà nước xã hội chủ nghĩa và cách mạng xã hội chủ nghĩa; về vai trò vĩ đại của quần chúng nhân dân mà nòng cốt là khối liên minh công – nông – trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong điều kiện một nước tiểu nông lạc hậu tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhiều vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn đã được V.I.Lênin nghiên cứu và giải quyết đúng đắn mà Chính sách Kinh tế mới (NEP) là một trong nhiều dẫn chứng chứng minh sự phát triển hết sức sáng tạo chủ nghĩa Mác vào điều kiện nước Nga Những sáng tạo đó cho thấy năng lực trí tuệ và sự nhạy cảm của V.I.Lênin khi đánh giá tình hình thực tế cũng như sự trung thành của ông với chủ nghĩa Mác Di huấn mà V.I.Lênin để lại cho chúng ta là, phải luôn xuất phát từ thực tiễn, phải phân tích cụ thể tình hình cụ thể và ông xem đó là bản chất, linh hồn sống của chủ nghĩa Mác

Những đóng góp xuất sắc của V.I.Lênin về tư tưởng và lý luận đã làm thành “giai đoạn Lênin” của quá trình phát triển chủ nghĩa Mác như Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Người kế tục một cách thiên tài sự nghiệp vĩ đại của Mác và Ăngghen trong điều kiện lịch sử mới là V.I.Lênin” [50, 513]

Thứ hai, V.I.Lênin là người đưa chủ nghĩa xã hội khoa học từ lý luận trở thành hiện thực, lãnh đạo thành công cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại đã dẫn tới sự hình thành nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới Là lãnh tụ của Cách mạng Tháng Mười, V.I.Lênin đã biến những nguyên lý của chủ nghĩa Mác trở thành hiện thực sinh động Thông qua cuộc cách mạng đó, Người đã giải đáp vấn đề cơ bản nhất mà thời đại mới đặt ra cho giai cấp công nhân khi thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình Nhờ phân tích chính xác sự chuyển hóa của chủ nghĩa tư bản dẫn đến việc hình thành chủ nghĩa đế quốc, Người đã vạch

ra các đặc điểm, mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa đế quốc và dự báo về sự tất yếu diệt vong của nó Nhận định thiên tài của V.I.Lênin về quy luật phát triển không đều và sự xuất hiện khâu yếu nhất trong sợi dây chuyền của chủ nghĩa

đế quốc cùng khẩu hiệu “Biến chiến tranh đế quốc thành nội chiến cách mạng!” đã chỉ ra thời cơ cho Cách mạng Tháng Mười thắng lợi, mở ra một thời đại mới, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới Qua thực tiễn Cách mạng Tháng Mười, V.I.Lênin đã làm rõ tính tất yếu của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của mọi dân tộc như

là biểu hiện biện chứng giữa cái phổ biến và cái đặc thù, vì vậy, sớm muộn, các dân tộc sẽ tiến lên chủ nghĩa xã hội bằng cách riêng của mình, mỗi dân tộc sẽ in dấu ấn của mình lên tiến trình, biện pháp, con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội

Trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản duy trì nạn áp bức giai cấp cùng nạn

áp bức dân tộc, phát động các cuộc chiến tranh đế quốc, V.I.Lênin khẳng định, các dân tộc có quyền bình đẳng, quyền tự quyết và sự liên hiệp giữa giai cấp công nhân các dân tộc trong sự nghiệp giải phóng dân tộc là một tất yếu

lịch sử Khẩu hiệu nổi tiếng của Người là: “Vô sản toàn thế giới và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại” Tư tưởng ấy của V.I.Lênin cùng ảnh hưởng của Cách mạng Tháng Mười Nga đã mở đầu cho phong trào giải phóng dân tộc vô cùng mạnh mẽ trong suốt thế kỷ XX, hình thành một dòng thác cách mạng tấn công vào dinh lũy của chủ nghĩa đến quốc

V.I.Lênin đã nhận thấy vai trò to lớn và mối quan hệ mật thiết của cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng xã hội chủ nghĩa trong thời đại mới,

“độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” Đó là chỉ dẫn quý báu cho các dân tộc trong quá trình lựa chọn con đường phát triển nếu không muốn độc lập chỉ tồn tại về hình thức

Viết về những cống hiến của V.I.Lênin, ngay sau khi Người từ trần (ngày 21-1-1924), trong Văn kiện Hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương Liên

Xô họp ngày 22 - 1- 1924 có đoạn: “Đã qua đời một con người mà dưới sự chỉ đạo đầy tính chiến đấu của Người đó, Đảng ta đã lao mình trong khói súng, và bàn tay đầy sức mạnh của Đảng đã nắm được ngọn cờ đỏ Tháng Mười trên khắp đất nước, đã quét sạch được sự chống đối của kẻ thù, đã khẳng định được chắc chắn quyền lãnh đạo của nhân dân lao động ở nước Nga Đã qua đời Người xây dựng Quốc tế Cộng sản, lãnh tụ của phong trào cộng sản quốc tế, niềm kính yêu

và tự hào của giai cấp vô sản thế giới, ngọn cờ của Phương Đông bị áp bức, đầu não của nền chuyên chính công nhân ở Nga” [41, 215]

1.3.1.2 Một số tác phẩm triết học tiêu biểu của V.I.Lênin

Trong sự nghiệp của mình, V.I.Lênin đã để lại rất nhiều tác phẩm lý luận có giá trị to lớn, từ đó đã bảo vệ và phát triển toàn diện chủ nghĩa Mác, đặc biệt là triết học, với những kết luận mới phù hợp với thực tiễn lịch sử và khoa học

Trong giai đoạn mở đầu sự phát triển triết học Mác (1893 – 1907),

V.I.Lênin đã viết nhiều tác phẩm triết học quan trọng như: Những “người bạn

dân” là thế nào và họ đấu tranh chống những người dân chủ - xã hội ra sao?

(1894); Nội dung kinh tế của chủ nghĩa dân túy và sự phê phán trong cuốn sách của ông Xtơru về nội dung đó (1894); Làm gì? (1902) Qua các tác

phẩm đó, V.I.Lênin đã vạch trần bản chất phản cách mạng, giả danh “người bạn của dân” của bọn dân túy ở Nga vào những năm 90 thế kỷ XIX Người đã phê phán quan điểm duy tâm chủ quan về lịch sử của những nhà dân túy Trong cuộc đấu tranh đó, V.I.Lênin không những bảo vệ chủ nghĩa Mác khỏi sự xuyên tạc của những người dân túy mà còn phát triển, làm phong phú thêm quan điểm duy vật lịch sử, nhất là lý luận về hình thái kinh tế - xã hội của Mác

Trong tác phẩm Những “người bạn dân” là thế nào và họ đấu tranh

chống những người dân chủ - xã hội ra sao?, V.I.Lênin đã đấu tranh chống

chủ nghĩa duy tâm, phương pháp siêu hình của phái dân túy và bảo vệ chủ nghĩa duy vật biện chứng của C.Mác V.I.Lênin đã phê phán mạnh mẽ tư tưởng của Mikhailốpxky phủ nhận tính khách quan của chân lý, không lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn của chân lý, coi chủ nghĩa Mác là phương pháp siêu hình và giáo điều, là không được luận chứng, là truyền bá vào nước Nga một cách giả tạo V.I.Lênin đã chỉ ra rằng, C.Mác là người sáng tạo triết học, vạch thời đại mới trong sự phát triển tư tưởng của nhân loại Phép biện chứng do C.Mác và Ph.Ăngghen sáng tạo khác về chất với phép biện chứng của Hêghen Phép biện chứng mácxít có nhiệm vụ nhận thức thế giới khách quan

và những quy luật của nó Và nhờ vận dụng phép biện chứng duy vật vào việc xem xét các hiện tượng xã hội mà C.Mác và Ph.Ăngghen đã nâng xã hội học lên trình độ một khoa học thực sự chân chính về xã hội

Đặc biệt, V.I.Lênin đã chú ý nghiên cứu vấn đề quy luật phát triển của hình thái kinh tế - xã hội, đã phê phán tính chất duy tâm chủ quan trong quan niệm của phái dân túy về đời sống xã hội V.I.Lênin chỉ ra rằng, chủ nghĩa Mác coi hình thái kinh tế - xã hội như là một trình độ lịch sử cụ thể của sự phát triển xã hội với sự tác động của các quy luật vốn có của nó – quy luật

quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và các quy luật khác

Trong tác phẩm Nội dung kinh tế của chủ nghĩa dân túy và sự phê phán

trong cuốn sách của ông Xtơru về nội dung đó, V.I.Lênin đã phân tích sâu sắc

mối quan hệ biện chứng giữa triết học mácxít và thực tiễn cách mạng, phê phán “chủ nghĩa Mác hợp pháp” đã lấy chủ nghĩa Cantơ mới làm cơ sở triết học, tách rời lý luận và thực tiễn ông chứng minh tính đảng của thế giới quan, chỉ ra sự khác nhau căn bản giữa quan điểm về tính đảng của giai cấp vô sản

và cái gọi là chủ nghĩa khách quan của phái “chủ nghĩa Mác hợp pháp” Tính đảng vô sản thống nhất biện chứng với tính khách quan khoa học trong quan niệm về thế giới

Trong tác phẩm Làm gì?, V.I.Lênin phát triển chủ nghĩa duy vật lịch sử

khi đấu tranh chống phái kinh tế và lý luận tự phát Người phát triển tư tưởng

về các hình thức đấu tranh của giai cấp vô sản trước khi có chính quyền: đấu tranh kinh tế, đấu tranh chính trị, đấu tranh tư tưởng, trong đó Người khẳng định đấu tranh chính trị là quyết định, vì mục đích của nó là tiến đến lật đổ giai cấp bóc lột, giành chính quyền về tay giai cấp công nhân Hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa không hình thành tự phát, mà được đưa vào phong trào công nhân thông qua đấu tranh chính trị

Năm 1908, V.I.Lênin viết tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa

kinh nghiệm phê phán Ý nghĩa tổng quát của tác phẩm là đã giải đáp được

những vấn đề quan trọng đang đặt ra đối với triết học Mác lúc đó, khái quát

về mặt triết học những thành tựu khoa học tự nhiên, phê phán toàn diện triết học duy tâm và chủ nghĩa xét lại trong triết học V.I.Lênin phê phán quan điểm sai lầm về nhận thức thế giới vật chất, đưa ra định nghĩa kinh điển về vật chất: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” [27, 151]

Như vậy, đối lập với chủ nghĩa duy tâm (bao gồm cả chủ nghĩa bất khả tri), chủ nghĩa duy vật biện chứng coi vật chất là thực tại khách quan, tồn tại độc lập ngoài ý thức con người và được phản ánh trong cảm giác, do đó, có thể nhận thức được Sự khẳng định về tính có thể nhận thức được của thế giới vật chất khách quan gắn liền với việc nghiên cứu sâu sắc và toàn diện tư tưởng của Ph.Ăngghen về vấn đề cơ bản của triết học, cũng như với sự phát triển lý luận phản ánh Phát triển lý luận phản ánh, V.I.Lênin đã vạch ra bản chất của cảm giác Cảm giác là sự chuyển hóa năng lượng của sự kích thích bên ngoài vào thành một yếu tố của ý thức Khi bảo vệ lý luận phản ánh của chủ nghĩa duy vật biện chứng, V.I.Lênin đã đấu tranh chống quan niệm của những người theo chủ nghĩa Makhơ đồng nhất cảm giác với sự vật kiểu Béccơli và Hium, cũng như chống sự tách rời tuyệt đối cảm giác và sự vật kiểu Cantơ đi tới phủ nhận khả năng con người có thể nhận thức đúng đắn sự vật khách quan

Tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán cũng

là mẫu mực của sự phát triển các quan điểm duy vật mácxít về lịch sự xã hội Trong tác phẩm, V.I.Lênin phê phán những người theo chủ nghĩa Makhơ ở Nga muốn đồng nhất chủ nghĩa Mác với chủ nghĩa Makhơ, xóa nhòa, thủ tiêu cuộc đấu tranh giữa các đảng phái trong triết học, thay lý luận khoa học về sự phát triển lịch sử bằng những quan điểm duy tâm - chủ quan

Trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất, V.I.Lênin tiếp tục phát triển sáng tạo phép biện chứng mácxít, áp dụng vào việc phân tích thời đại lịch sử mới, phê phán những quan điểm sai lầm phủ nhận cách mạng của bọn cơ hội chủ nghĩa trong Quốc tế II, chỉ ra bản chất của chiến tranh

và con đường giải quyết nó bằng cách mạng vô sản cũng như nhiều vấn đề khác về sự phát triển có tính quy luật của xã hội Những vấn đề trên được

V.I.Lênin trình bày chủ yếu trong các tác phẩm: Chủ nghĩa đế quốc, giai

đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản; Nhà nước và cách mạng; Bàn về khẩu hiệu Liên bang châu Âu

Đặc biệt, trong tác phẩm Bút ký triết học, V.I.Lênin đã phát triển phép biện chứng mácxít Trong chương Về vấn đề phép biện chứng, Người đã phân

tích sâu sắc tư tưởng coi phép biện chứng như là khoa học về sự phát triển Trong tác phẩm này, V.I.Lênin còn nghiên cứu các quy luật và phạm trù của phép biện chứng duy vật; nguyên tắc về sự thống nhất giữa phép biện chứng, lôgíc học và lý luận nhận thức – những yếu tố cơ bản của phép biện chứng;

về nguồn gốc nhận thức của chủ nghĩa duy tâm, về tính mâu thuẫn của sự phản ánh trong trừu tượng khoa học,

V.I.Lênin không chỉ bảo vệ chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ yếu duy vật lịch sử trong cuộc đấu tranh chống các quan điểm thù địch của chủ nghĩa Mác, không những vận dụng toàn diện triết học đó vào việc phân tích thời đại mới – thời đại chủ nghĩa đế quốc, thời đại chiến tranh đế quốc và cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng xã hội mới, trả lời cho các vấn đề do tiến trình phát triển của chủ nghĩa tư bản và của phong trào cách mạng thế giới đặt ra

Tác phẩm Chủ nghĩa đế quốc, giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản

(1916) và các tác phẩm khác viết cùng thời kỳ này đã chứa đựng sự phân tích

biện chứng sâu sắc thời đại mới, vạch ra những quy luật và khuynh hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản độc quyền Trên cơ sở đó, V.I.Lênin đã rút ra kết luận hết sức quan trọng đối với phong trào cách mạng của giai cấp công nhân, đối với hoạt động của đảng cộng sản về khả năng thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa trong một số nước; thậm chí trong một nước như nước Nga

Sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, V.I.Lênin tiếp tục phát triển chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Để bảo vệ phép biện chứng mácxít, V.I.Lênin đã tiến hành cuộc đấu tranh không khoan nhượng chống phép siêu hình, chủ nghĩa chiết trung và thuyết ngụy biện

Điều đó thể hiện rõ trong các tác phẩm: Bệnh ấu trĩ “tả khuynh” trong phong

trào cộng sản; Lại bàn về công đoàn, về tình hình trước mắt và về những sai

lầm của các đồng chí Tơrốtxki và Bukharin; Về Chính sách Kinh tế mới Sự

phát triển của phép biện chứng mácxít được V.I.Lênin gắn liền với việc nghiên cứu các vấn đề cách mạng, phong trào công nhân, xây dựng chủ nghĩa

xã hội, chiến lược, sách lược của đảng cộng sản, v.v

Với Mác, Ăngghen và chủ nghĩa Mác, lần đầu tiên trong lịch sử, khoa học đã thay thế cho mộng tưởng Với Lênin, lần đầu tiên, chủ nghĩa xã hội đã trở thành chủ nghĩa xã hội hiện thực Đó là sự phát triển liên tục, sự kế thừa, phát huy di sản bằng cách “làm mới”, “phát triển mới”, “sáng tạo mới” những

di sản đã có Bởi thế, V.I.Lênin xứng đáng được coi là “nhà khoa học nhất

giữa các nhà chính trị và nhà chính trị nhất giữa các nhà khoa học” [14, 45]

1.3.2 Tư tưởng triết học chính trị của V.I.Lênin

Trong lịch sử, đã không ít người hoài nghi về sự tồn tại của triết học chính trị Nhưng hiện nay, sự tồn tại và vai trò của triết học chính trị đối với

sự phát triển của nhân loại đã được khẳng định Tuy nhiên, có nhiều quan niệm khác nhau xung quang khái niệm “triết học chính trị” Ở đây, tác giả đồng tình với quan niệm của nhà nghiên cứu Trịnh Doãn Chính và Đinh Ngọc Thạch (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) trong đề tài nghiên cứu

“Triết học chính trị” – đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ năm 2003 Theo đó, triết học chính trị được hiểu là những tri thức lý luận tổng quát về lĩnh vực chính trị, phản ánh quá trình hình thành, phát triển và biến đổi của thế giới chính trị, nỗ lực vạch ra chức năng, bản chất của nhà nước và các quan hệ quyền lực, các nhân tố động lực chi phối chúng, hậu quả và ý nghĩa của các biến cố chính trị, cũng như định hướng khoa học cho hoạt động thực tiễn, trước hết là thực tiễn chính trị Từ cách hiểu đó, có thể thấy, chức năng của triết học chính trị vừa mang tính phổ quát như chức năng của triết học nói chung vừa mang tính cá biệt thể hiện đặc thù của đời sống chính trị nói riêng

Từ đó có thế thấy, triết học chính trị có 5 chức năng, đó là chức năng thế giới