ôn tập triết học

+ Sản xuất hàng hoá vừa mang tính chất tư nhân vừa mang tính chất xã hội, nó là cơ sở, là nguyên nhân của khủng hoảng kinh tế hàng hóa.. - Nêu và phân tích những ưu thế của kinh tế hàng

HƯỚNG DẪN ÔN TẬP

Câu 1: Trình bày mối quan hệ giữa vật chất và ý thức? Giải thích vì sao trong

công cuộc đổi mới ở Việt Nam, mọi đường lối chủ trương của Đảng phải xuất phát

từ thực tế khách quan?

Hướng dẫn trình bày:

Phạm trù vật chất:

“Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”

Phân tích định nghĩa:

- Vật chất là một phạm trù triết học – khái quát nhất, trừu tượng nhất khác với khái niệm “vật chất” trong các khoa học chuyên ngành

- Vật chất là thực tại khách quan - tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người

- Vật chất là cái gây nên cảm giác khi chúng tác động lên giác quan con người, ý thức của con người là sự phản ánh đối với vật chất, vật chất là cái được ý thức phản ánh

Ý thức:

Ý thức là hoạt động tinh thần của con người, phản ánh hiện thực khách quan vào

bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo thong qua hoạt động thực tiễn và được diễn đạt bằng phương tiện ngôn ngữ

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, sự phản ánh sáng tạo thế giới, là hiện tượng xã hội mang bản chất xã hội

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức:

- Vai trò của vật chất đối với ý thức: vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là cội nguồn của ý thức, quyết định ý thức

- Vai trò của ý thức đối với vật chất: ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người Ý thức tác động vật chất theo hai hướng: + Ý thức khoa học, tiến bộ, tích cực sẽ thúc đẩy thế giới vật chất phát triển

+ Ý thức phản khoa học, tiêu cực thì sẽ cản trở quá trình phát triển của thế giới vật chất

Ý nghĩa phương pháp luận:

- Quan điểm khách quan

- Phát huy tính năng động, sáng tạo của ý thức

Giải thích:

Theo quan điểm khách quan, trong công cuộc đổi mới mọi đường lối, chủ trương, chính sách phải xuất phát từ thực tế cuộc sống thì mới phản ánh, đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân, phù hợp với đòi hỏi của lịch sử

Câu 2: Trình bày, phân tích, rút ra ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý về mối

liên hệ phổ biến? Từ đó giải thích về chủ trương đổi mới toàn diện ở Việt Nam hiện nay?

Hướng dẫn trình bày:

Trình bày khái quát về phép biện chứng duy vật:

Phép biện chứng duy vật là môn khoa học nghiên cứu những quy luật phổ biến của

sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy

- Nội dung nguyên lý về mối liên hệ phổ biến:

* Khái niệm:

+ Mối liên hệ: Mối liên hệ là khái niệm dùng để chỉ sự quy định, sự tác động, sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng, hay giữa các mặt, các yếu tố của mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới

+ Mối liên hệ phổ biến: Mối liên hệ phổ biến là khái niệm dùng để tính phổ biến của các mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng của thế giới, đồng thời cũng dùng để chỉ các mối liên hệ tồn tại ở nhiều sự vật, hiện tượng của thế giới

* Phân tích tính chất của các mối liên hệ: Yêu cầu phân tích các tính chất sau:

+ Tính khách quan của các mối liên hệ: Phân tích làm rõ tính chất

+ Tính phổ biến của các mối liên hệ: Phân tích làm rõ tính chất

+ Tính đa dạng, phong phú của các mối liên hệ: Phân tích làm rõ tính chất

* Ý nghĩa phương pháp luận:

+ Quan điểm toàn diện: Phân tích làm rõ

+ Quan điểm lịch sử - cụ thể: Phân tích làm rõ

- Giải thích chủ trương đổi mới toàn diện ở Việt Nam hiện nay: Vì các lĩnh vực

kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội có quan hệ biện chứng với nhau nên cần đổi mới

toàn diện, đồng bộ Trong đó, đổi mới kinh tế là trọng tâm, vì kinh tế quyết định chính trị, văn hóa, xã hội

Câu 3: Trình bày quan điểm triết học Mác – Lênin về vấn đề con người, ý nghĩa

phương pháp luận của vấn đề này?

Hướng dẫn cách trình bày:

- Trình bày quan niệm của triết học trước Mác về vấn đề con người

- Quan điểm của triết học Mác – Lênin về vấn đề con người:

+ Con người là một thực thế thống nhất bản tính tự nhiên và bản tính xã hội + Con người mang bản chất xã hội Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội

+ Con người vừa là chủ thể, vừa là sản phẩm của lịch sử

+ Giải phóng con người là giải phóng ra khỏi những quan hệ xã hội đang ràng buộc, cản trở sự phát triển của con người

- Ý nghĩa phương pháp luận của vấn đề: Quan tâm, xây dựng và phát triển con người cần phải quan tâm toàn diện cả hai mặt: tự nhiên và xã hội; Tạo điều kiện để con người phát triển toàn diện

Câu 4: Trình bày, phân tích những đặc trưng, ưu thế của kinh tế hàng hóa so với

kinh tế tự nhiên? Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay có những tích cực và hạn chế gì?

Hướng dẫn cách trình bày:

- Nêu được khái niệm kinh tế tự nhiên (kinh tế tự cấp tự túc): kiểu tổ chức kinh

tế mà sản phẩm do lao động tạo ra là nhằm thỏa mãn trực tiếp nhu cầu của người sản xuất Kinh tế tự nhiên trình độ sản xuất thấp, năng suất, hiệu quả lao động thấp

- Nêu được khái niệm kinh tế hàng hóa: kiểu tổ chức kinh tế mà ở đó sản phẩm

được sản xuất ra để trao đổi hoặc mua bán trên thị trường

- Nêu và phân tích những đặc trưng của kinh tế hàng hóa:

+ Sản xuất hàng hoá là sản xuất để trao đổi, mua bán trên thị trường chứ không phải để người sản xuất ra nó tiêu dùng

+ Sản xuất hàng hoá vừa mang tính chất tư nhân vừa mang tính chất xã hội, nó là

cơ sở, là nguyên nhân của khủng hoảng kinh tế hàng hóa

+ Mục đích của sản xuất hàng hóa là giá trị, là lợi nhuận chứ không phải là giá trị

sử dụng

- Nêu và phân tích những ưu thế của kinh tế hàng hóa so với kinh tế tự nhiên: + Sự phát triển của sản xuất hàng hóa làm cho phân công lao động ngày càng sâu

sắc, chuyên môn hóa, hợp tác hóa ngày càng tăng, đẩy mạnh quá trình xã hội hóa sản xuất và lao động

+ Sự phát triển của sản xuất hàng hóa làm tăng năng suất lao động xã hội, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

+ Sản xuất hàng hóa quy mô lớn là hình thức tổ chức kinh tế xã hội hiện đại phù hợp với xu thế thời đại ngày nay

+ Sự phát triển của sản xuất hàng hóa thúc đẩy giao lưu kinh tế, văn hóa, tạo điều

kiện nâng cao, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của xã hội

- Liên hệ với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay ở Việt Nam: Yêu cầu sinh viên nêu được mặt tích cực, mặt hạn chế, định hướng giải pháp

phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Câu 5: Trình bày, phân tích nội dung quy luật giá trị và rút ra ý nghĩa phương pháp

luận từ quy luật này?

Hướng dẫn trình bày:

Trình bày hệ thống quy luật trong nền kinh tế hàng hóa: quy luật giá trị, quy

luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật cạnh tranh, v.v

Nội dung và yêu cầu quy luật giá trị:

Yêu cầu chung của quy luật giá trị: sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết

+ Trong sản xuất người sản xuất phải điều chỉnh hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp với mức chi phí mà xã hội chấp nhận được

+ Trong lưu thông hay trao đổi hàng hóa phải dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết, nghĩa là phải trao đổi theo nguyên tắc ngang giá

Tác động của quy luật giá trị:

+ Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa

+ Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển

+ Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành người giàu, người nghèo

Ý nghĩa phương pháp luận:

+ Quy luật giá trị chi phối sự lựa chọn tự nhiên, đào thải các yếu kém, kích thích các nhân tố tích cực phát triển

+ Phân hóa xã hội thành kẻ giàu, người nghèo, tạo ra sự bất bình đẳng xã hội

Câu 6: Trình bày, phân tích làm rõ phạm trù hàng hóa, hai thuộc tính hàng hóa? Vì

sao hàng hóa sức lao động là một loại hàng hóa đặc biệt?

Hướng dẫn cách trình bày:

- Nêu và phân tích phạm trù hàng hóa

- Nêu và phân tích hai thuộc tính hàng hóa: giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa

- Nêu và phân tích phạm trù hàng hóa sức lao động

- Giải thích: hàng hóa sức lao động là một loại hàng hóa đặc biệt

Câu 7: Trình bày, phân tích khái niệm giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của

giai cấp công nhân?

Hướng dẫn trình bày:

Khái niệm giai cấp công nhân:

- Thuật ngữ Giai cấp công nhân:

Giai cấp vô sản, Giai cấp vô sản hiện đại, Giai cấp công nhân đại công nghiệp, Giai cấp công nhân hiện đại

- Khái niệm: Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát

triển cùng với sự phát triển của nền công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của của lực lượng sản xuất có tính xã hội hóa ngày càng cao, là lực lượng sản xuất

cơ bản, tiên phong, trực tiếp hoạc gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản

xuất ra của cải vật chất và cải tạo các quan hệ xã hội; là lực lượng chủ yếu của tiến trình lịch sử quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Ở các nước tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân là những người không có hoặc về cơ bản không có

tư liệu sản xuất phải làm thuê cho giai cấp tư sản và bị giai cấp tư sản bóc lột giái trị thặng dư; ở các nước xã hội chủ nghĩa, họ là người đã cùng nhân dân lao động làm chủ những tư liệu sản xuất và cùng nhau hợp tác lao đông vì lợi ích chung của toàn xã hội trong đó có lợi ích chính đáng của bản thân họ (Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, Nxb CTQG, HN, 2012,tr.363)

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân:

Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử là lãnh đạo nhân dân lao động đấu tranh xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xóa bỏ mọi chế độ áp bức bóc lột và xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa (Phân tích và làm rõ nội dung của nó)

Thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân phải qua hai bước:

+ Giai cấp công nhân giành chính quyền, trở thành giai cấp thống trị xã hội

+ Giai cấp công nhân tiến hành tổ chức xây dựng xã hội mới

Mối quan hệ hai bước:

+ Bước thứ nhất là cơ sở, tiền đề của bước thứ hai

+ Bước thứ hai là bước quan trọng, quyết định giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình

Thời gian hoàn thành việc thực hiện sứ mệnh của giai cấp công nhân: là quá trình lâu dài, khó khăn, phức tạp

Câu 8: Trình bày, phân tích khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa, mục tiêu,

động lực, nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa?

Hướng dẫn trình bày:

Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa:

- Theo nghĩa hẹp: Cách mạng xã hội chủ nghĩa được hiểu là một cuộc cách mạng chính trị, được kết thúc bằng việc giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động giành được chính quyền, thiết lập nên nhà nước chuyên chính vô sản – nhà nước của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động

- Theo nghĩa rộng: Cách mạng xã hội chủ nghĩa bao gồm cả hai thời kỳ: cách mạng

về chính trị với nội dung chính là thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản; giai cấp công nhân và nhân dân lao động sử dụng nhà nước của mình để cải tạo xã hội cũ

về mọi mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng,v.v , xây dựng xã hội mới về mọi mặt nhằm thực hiện thắng lợi chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Mục tiêu – Động lực – Nội dung:

Mục tiêu:

- Giải phóng xã hội, giải phóng con người ra khỏi mọi áp bức, bóc lột, bất công

- Mục tiêu cụ thể của 3 giai đoạn

Động lực:

- Giai cấp công nhân là động lực chủ yếu

- Giai cấp nông dân là động lực to lớn.

- Động lực khác: trí thức, đại đoàn kết dân tộc,…

Nội dung:

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng toàn diện trên các lĩnh vực:

Trên lĩnh vực chính trị: xây dựng chế độ dân chủ, xây dựng và hoàn thiện hệ thống luật pháp quản lý và điều hành xã hội, xây dựng hệ thống chính trị

- Trên lĩnh vực kinh tế: xây dựng chế độ sở hữu công hữu là chủ yếu, và dưới những hình thức thích hợp; cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa; phát triển lực lượng sản xuất, không ngừng nâng cao năng suất lao động, trên cơ sở đó từng bước cải thiện đời sống của nhân dân; thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động là chủ yếu nhất

- Trên lĩnh vực văn hoá - tư tưởng: kế thừa và nâng cao những giá trị truyền thống của dân tộc, tiếp thu những giá trị tiên tiến của thời đại, từng bước xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan mới, xây dựng nền văn hoá mới, những con người mới mang tính chất xã hội chủ nghĩa

Các lĩnh vực này có mối liên hệ tác động qua lại và ảnh hưởng lẫn nhau

Câu 9: Trình bày và phân tích nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức? Chúng

ta cần vận dụng tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh như thế nào để xây dựng đạo đức mới ở nước ta hiện nay?

Hướng dẫn cách trình bày:

- Nêu và phân tích làm rõ khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

- Trình bày và phân tích nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

+ Vai trò, sức mạnh của đạo đức

+ Những chuẩn mực đạo đức cách mạng.

+ Những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới

- Vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về xây dựng đạo đức mới trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam

Câu 10: Trình bày nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, yếu tố nào giữ

vai trò quan trọng nhất?

Hướng dẫn cách trình bày:

- Trình bày khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

- Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh:

+ Cơ sở khách quan: bối cảnh lịch sử; những tiền đề tư tưởng – lý luận

+ Nhân tố chủ quan: khả năng tư duy và trí tuệ Hồ Chí Minh; phẩm chất đạo đức và năng lực hoạt động thực tiễn

- Giải thích tiền đề lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin là yếu tố quyết định hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh