hạnh phúc bằng bất cứ giá nào (tập 2)

Họ sẽ trân trọng tình yêu, lòng vị tha của bạn, và sẽ học hỏi qua trải nghiệm.Mặt khác, nếu chúng ta không thể duy trì cảm giác tích cực với người đối diện thì cảmgiác an toàn vốn đã thấ

Phần 2: Áp dụng các nguyên tắcChương 6: Các mối quan hệ

Bạn bè là người tôi gặp và họ chấp nhận con người thật của tôi.

— Henry David Thoreau

Đối với một số người, các mối quan hệ thường là vấn đề khó khăn Tuy nhiên, khihiểu được bản chất của các mối quan hệ và cách áp dụng năm nguyên tắc, việc giaotiếp sẽ không còn là vấn đề nữa, mà trái lại, còn đem đến những món quà lớn lao.Bất kỳ mối quan hệ nào cũng đều bắt đầu từ chúng ta Khi ở trạng thái cảm xúc tíchcực, chúng ta sẽ sẵn sàng đón nhận sự tôn trọng lẫn nhau, mối giao tiếp chân thành cởi

mở, và lòng yêu thương chân thành Khi ta hài lòng, thỏa mãn với cuộc sống, nhữngngười khác cũng được lợi từ thái độ tích cực của ta Khi cảm thấy dễ chịu, ta khôngcần phải chỉ trích hay phòng thủ quá mức, bởi chúng ta không còn cảm thấy bị bất kỳ

ai đe dọa nữa

Những người giao tiếp với bạn đều đã cố gắng hết mình Chẳng ai thức dậy vàobuổi sáng với ý định hủy hoại cuộc đời bạn cả (có lẽ trừ một số người tâm lý khôngbình thường) Mọi người đều thành tâm mong muốn cố gắng hết sức để cuộc sống của

họ và mọi người suôn sẻ Hầu hết mọi người, đặc biệt là những người gần gũi vớichúng ta, sẽ luôn tìm cơ hội giúp ta có một cuộc sống tốt đẹp hơn

Tâm lý con người hoạt động giống hệt nhau Chúng ta đều tư duy Chúng ta đều cótâm trạng Bởi tư duy và tâm trạng của mỗi cá nhân là độc nhất, nên mỗi người đềusống trong một thực tại riêng biệt Và chúng ta đều có cảm xúc Bốn thành tố của tâm

lý này đúng với tất cả mọi người trên thế giới Chúng đúng với bạn, bạn đời, đồngnghiệp và con cái bạn; chúng đúng với tôi, vợ tôi, các con gái tôi, khách hàng của tôi;chúng đúng với tất cả mọi người

Hãy xem xét nguyên tắc của tư duy Mỗi chúng ta đều suy nghĩ không ngừng, vàchúng ta sẽ làm như vậy cho đến hết đời, và đó là một thành tố của cuộc sống cho dùchúng ta muốn hay không Nắng hay mưa, tư duy vẫn tiếp diễn trong đầu ta và tất cảmọi người Làm sao để tận dụng tốt nhất khả năng này?

Hệ tư tưởng của những người khác

Chúng ta đã biết tư duy với những khuôn mẫu mang tính chất định kỳ là một phầntrong hệ tư tưởng của mỗi cá nhân Bởi hệ tư tưởng của chúng ta có chức năng tự

đánh giá (theo thuật ngữ tâm lý thì đó là một “hệ đóng”), nên chúng ta không thể nghingờ chúng, và dường như chúng ta sẽ luôn cảm thấy mình đang nhìn cuộc sống mộtcách chính xác và chân thực Vì thế, và vì hệ thống tự đánh giá rất bảo thủ, nên chúng

ta thường nghi ngờ cách sống và làm việc của người khác Những thông tin khôngphù hợp với những niềm tin hiện thời sẽ bị coi là “không đúng sự thật,” “cách làm kỳlạ,” “kỳ quặc,” “bất bình thường,” “khác người,” và trong hầu hết các trường hợp là

Bạn cần hiểu một điều tối quan trọng là người bạn đời của chúng ta (hay bất cứ aibạn đang hẹn hò) cũng nhìn cuộc sống rõ ràng như bản thân chúng ta Không ai có thểnghi ngờ quan điểm của họ về cuộc sống, bởi suy nghĩ tạo ra trải nghiệm Khi nhìnnhận cuộc sống từ trong ra ngoài, tầm nhìn của chúng ta phải vượt qua hệ tư tưởng, và

ta sẽ luôn cảm thấy bất cứ ai cũng nhìn sự việc theo cách của ta, chỉ cần họ không quácứng đầu hay mù quáng Nhưng điều đó là không thể và không bao giờ có thể − để cómối quan hệ tích cực lâu dài, chúng ta cần chấp nhận sự thật này

Sự chấp nhận ấy vừa thể hiện sự khiêm tốn vừa đem lại cái nhìn thấu đáo Mặtkhác, chúng ta phải thừa nhận rằng thứ chúng ta vẫn gọi là “cuộc sống” không phải làcuộc sống ở trạng thái chuẩn xác nhất Phiên bản cuộc sống của bản thân ta và cách tanhìn nhận cuộc sống của người khác dựa vào quan điểm của mỗi cá nhân Nếu nhữngthông tin lưu trữ trong bộ nhớ và hệ tư tưởng khác đi, cái nhìn trước cuộc sống vàcách phản ứng với người khác cũng theo đó mà thay đổi

Tin mừng là phiên bản cuộc sống của bạn không sai Nó cũng đúng đắn như bất kỳ

ai khác, bởi chúng ta đều hoạt động như nhau về mặt tâm lý Khi hiểu được nhau theocách này, ta sẽ kỳ vọng nhìn cuộc sống của ta khác với mọi người Bởi chúng ta đãhọc cách chấp nhận nó, nên ta thường ngạc nhiên và vui mừng nếu ai đó nhìn sự việc

giống hệt chúng ta Còn nếu không cũng chẳng sao cả Chúng ta học cách tự nhủ: “Ồ,

đó là những gì họ làm trong thế giới của riêng họ.”

Tôi không nói rằng phải làm ngơ trước những khác biệt hoặc vờ như chúng khônglàm phiền ta Nếu đó là cảm giác của bạn, hãy đọc lại các chương về tư duy và thựctại riêng biệt Hệ tư tưởng của chúng ta là trung lập Chúng ta không thể giả vờ là nókhông tồn tại, và cũng chẳng thể hạn chế nó Việc tốt nhất ta có thể làm là hiểu rằngchúng ta (và mọi người) đều có hệ tư tưởng riêng, và nó quyết định những gì chúng tanhìn thấy Khi đó, ta sẽ không còn coi tất cả những gì ta nghĩ đều rõ ràng rành mạch,

mà nhìn sự việc một cách khôn ngoan và thận trọng hơn Chúng ta sẽ thôi nghiêmtrọng hóa bản thân và những suy nghĩ của chính mình Khi kiến thức sâu rộng hơn,chúng ta sẽ thật sự không bị phiền lòng vì người khác, không còn nghiêm trọng hóahay cảm thấy bị xúc phạm bởi những suy nghĩ của họ nữa Chúng ta có thể hoàn toànbất đồng với ai đó, và điều này chẳng vấn đề gì hết Ta không cần phải đồng ý với mọingười, bởi giờ đây ta đã có nhận thức mới

Nuôi dưỡng cảm xúc tốt đẹp trong các mối quan hệ

Khía cạnh quan trọng nhất trong việc nuôi dưỡng các mối quan hệ là cảm giác tồntại giữa hai người Nếu cảm giác dễ chịu, chúng ta nói mình có một mối quan hệ tốtđẹp Nếu cảm giác dễ chịu bị giảm bớt, chúng ta thấy khó chịu, chúng ta sẽ nói rằngmình có một mối quan hệ tồi tệ Tất cả các mối quan hệ đều bắt đầu với sự ấm áp vàcảm giác tích cực ở mức độ nào đó Cảm giác tích cực là lý do tại sao mối quan hệhình thành lúc ban đầu Cảm giác đó có được bởi những người có liên quan không suynghĩ theo kiểu chỉ trích nhau! Nếu bạn không tập trung chú ý đến những mặt tiêu cựccủa một người, cảm giác yêu thương và trân trọng sẽ đến một cách tự nhiên

Cảm giác trong chúng ta sẽ luôn gây ảnh hưởng đến người chúng ta đang tròchuyện Ví dụ, bạn có thể nói với con bạn rằng: “Tất nhiên là bố yêu con rồi Bố là bốcủa con mà.” Nếu bạn nói điều đó với giọng cay nghiệt, hẳn là con bạn sẽ không hiểucâu nói đó theo nghĩa đen − con bạn sẽ nghe và cảm nhận được giọng điệu cũng nhưcảm xúc đằng sau những lời nói đó Có rất nhiều ví dụ tương tự chúng ta trải qua hàngngày Dù chúng ta đang nói chuyện với con cái, vợ chồng, người yêu, bạn bè, cấptrên, đồng nghiệp hoặc một người hoàn toàn xa lạ, thì chính cảm giác đằng sau lời nóimới quyết định cách người khác hiểu và phản ứng, chứ không phải bản thân những lờinói đó

Để lấy lại cảm giác ấm áp dành cho người khác, đầu tiên ta phải hiểu được tầmquan trọng của nó và coi nó là một ưu tiên Khi có cảm tình với ai đó, bạn thường bỏqua rất nhiều điểm khác biệt Khi những khác biệt thực sự cần phải được giải quyết,bạn cũng hành động bình tĩnh và sáng suốt Còn khi không có cảm tình với ai đó, bạnliền phản ứng trực tiếp từ hệ tư tưởng theo thói quen, không ngừng chỉ ra những điểm

khác biệt và đổ lỗi cho chúng vì gây ra cảm giác bất mãn ở bạn Nhưng như chúng ta

đã thấy, không phải những điều khác biệt mà chính suy nghĩ tạo ra cảm giác củachúng ta Hiểu được những suy nghĩ của bản thân có thể giúp ta thoát khỏi những ảnhhưởng tiêu cực của nó

Hướng đi thứ hai để lấy lại cảm giác tích cực dành cho người khác là nhìn thấy sự

vô hại trong hành vi của họ, và bỏ qua nó Đằng sau những hành động tiêu cực củamình, chúng ta đều muốn được là một con người giàu tình thương, hòa nhã và nồngnhiệt Tôi chưa bao giờ gặp hay làm việc với ai mà không tự coi mình là người tốt,hoặc ít ra cũng có tiềm năng là một người tốt Ngay cả những người đầy vẻ hunghăng, cứng đầu và ích kỷ cũng tự cho mình (hoặc ước ao) là một người tốt

Nguyên tắc tâm trạng dạy rằng mỗi chúng ta hoạt động như thể là hai người riêngbiệt Khi ở trạng thái tốt nhất, chúng ta có được trí tuệ minh mẫn và khả năng thườngthức Chúng ta hòa đồng, giúp đỡ và tốt bụng Nhưng khi cảm giác tồi tệ, trạng tháicân bằng của chúng ta không còn, chúng ta mất cân bằng, trở nên tiêu cực và thổiphồng những lỗi lầm của người khác Nhân tố quyết định chúng ta đang ở đâu ở bất

kỳ thời điểm nào cũng đều chính là mức độ (hoặc sự thiếu hụt) bất an mà chúng tacảm thấy bên trong

Hãy bỏ chút thời gian nghĩ về bản thân Bạn thường hành động và suy nghĩ về cuộcsống như thế nào khi cảm thấy bất an? Bạn có vô lo vô nghĩ, thanh thản và đầy ắpnhững mối quan hệ tích cực? Tất nhiên là không Đúng vậy, tất cả mọi người, baogồm cả những người chúng ta yêu thương, đều hoạt động theo một cách giống hệtnhau Khi chúng ta hiểu và khiêm tốn chấp nhận sự thật đó của con người, chúng ta cóthể xem xét hành vi của họ Chẳng ai có thể đạt được phong độ tốt nhất khi cảm thấymất an toàn cả

Hãy nghĩ về ai đó mà theo bạn là một người khắt khe hoặc khó chịu – người màbạn khó lòng giữ được mối thiện cảm với họ Bây giờ, bất chấp những trở ngại đó,bạn biết có những người vẫn quan hệ tốt với con người này Họ làm thế bằng cáchnào? Chẳng lẽ họ không thấy thực tế sao? Không Họ cũng làm những việc tương tựnhư những gì chúng ta làm cho những người chúng ta quan tâm, mà thậm chí cònkhông nhận ra điều đó Họ nhìn xa hơn hành xử của người đó Con người mà họ yêuquý, nhân cách của họ không tĩnh tại, không được tạc muôn đời vào đá, mà cư xử của

họ cũng thăng giáng tùy mức độ bất an họ cảm nhận được Họ nói: “Ôi, Jim khôngđịnh nói thế đâu Anh ấy chỉ mất bình tĩnh, và thỉnh thoảng nói những điều không nênnói thôi.” Họ hiểu Jim, trong khi bạn chỉ nhìn thấy hành xử của anh ấy

Tất cả chúng ta đều có khả năng nhìn xa hơn hành xử của người khác, và làm điều

đó thông qua trực giác bất cứ lúc nào Chúng ta cho qua hoặc bảo vệ hành vi củanhững người ta yêu quý bởi chúng ta hiểu rằng họ chỉ đang cảm thấy bất an Để phát

triển các mối quan hệ, chúng ta cần chủ động làm điều tương tự, phải có cảm giác ấm

áp dành cho ai đó ngay cả khi ta nghĩ họ không xứng đáng Khi luyện tập như thế,chúng ta sẽ phát triển được các mối quan hệ và cảm giác tôn trọng lẫn nhau

Tầm quan trọng của cảm giác tích cực trong các mối quan hệ không hề bị phóngđại Nếu biết cách đạt tới cảm giác này, chúng ta sẽ mang đến những gì tốt đẹp nhất,không chỉ cho bản thân mà còn cho những người xung quanh nữa Câu hỏi không phải

là liệu người đối diện có lại cảm thấy bất an và hành động theo cách ta không thíchhay không Chắc chắn điều đó sẽ xảy ra Bài học quan trọng ở đây là chúng ta phảiduy trì cảm giác tích cực dành cho họ Nếu ta làm được như vậy, họ sẽ tự tin hơn, vàkhi cảm giác an toàn tăng lên, hành xử của họ cũng sẽ cải thiện Mọi người đều chiếnthắng! Họ sẽ trân trọng tình yêu, lòng vị tha của bạn, và sẽ học hỏi qua trải nghiệm.Mặt khác, nếu chúng ta không thể duy trì cảm giác tích cực với người đối diện thì cảmgiác an toàn (vốn đã thấp) với họ nay lại càng giảm Khi cảm giác bất an tăng lên,hành xử của họ sẽ vẫn khó chịu (hoặc thậm chí còn tồi tệ hơn), và cảm giác của họvẫn tệ hại

Trong các mối quan hệ tồi tệ, mọi người thường sai lầm ở chỗ họ dễ cảm thấy bịxúc phạm bởi những hành xử tiêu cực của người khác Khi chúng ta bắt đầu cảm nhậnđược sự thanh thản, khả năng thường thức và tính thiết thực của việc duy trì cảm giáctích cực với mọi người (ngay cả trong nghịch cảnh), thì những khoảnh khắc chúng tacảm thấy bị tổn thương sẽ giảm đi cả về số lượng lẫn tính chất Mọi người sẽ cảmnhận được cảm xúc tốt đẹp ta dành cho họ và cảm thấy an toàn trở lại, cùng với nhữngcảm xúc tốt đẹp và gần gũi

Cổ ngữ có câu, “Vấn đề không phải bạn nói gì, mà là nói như thế nào.” Vế “nóinhư thế nào” chính là cảm xúc đằng sau những lời bạn nói Hãy tìm kiếm cảm giáctích cực bên trong trước khi bạn nói, nếu bạn muốn tương tác một cách tích cực Ngay

cả khi cảm thấy mình có lý do chính đáng để buồn bực, bạn vẫn nên đợi đến lúc cảmgiác tích cực xuất hiện Khi đó, phản ứng của bạn sẽ luôn đúng đắn và hiệu quả hơn.Điều đó không có nghĩa là chờ đợi để nghĩ ra những câu nói hay ho, mà là chờ đợicho đến khi cảm giác tích cực xuất hiện Khi đó, ta sẽ không phải lo lắng về những gìmình nói nữa Câu nói có thể dễ chịu hoặc không, tùy thuộc vào hoàn cảnh Nhưngnếu bạn đợi cảm giác tích cực đến trước khi lên tiếng, mối quan hệ của bạn sẽ đượccải thiện vô cùng đáng kể

Ở những thời điểm khi dường như bạn không thể tìm được cảm giác nồng nhiệt,hãy hiểu rằng cảm xúc trong bạn ảnh hưởng rất nhiều đến người đối diện Bạn hoàntoàn có thể cảm thấy nồng nhiệt bất chấp những hành xử tồi, để trí tuệ và tình thươngđược sản sinh Việc này tạo ra sự tôn trọng và thấu hiểu, giúp tháo gỡ mọi khúc mắctrong các mối quan hệ Cả hai người sẽ đều nhìn nhận tình huống một cách rõ rànghơn, với tầm nhìn rộng mở hơn

Thay vì khổ sở bởi “bản chất khoan dung” của bản thân, ta bắt đầu nhận về nhiềuhơn những thứ vẫn đang tìm kiếm: tình yêu và sự tôn trọng của mọi người cũng nhưcủa chính chúng ta Con người tôn trọng và ngưỡng mộ những ai hiểu được trạng tháitinh thần của họ (đặc biệt là khi họ cảm thấy tồi tệ), và trân trọng những người có thểgiữ thái độ bình thản khi người khác đã “mất tinh thần” Bạn muốn ở cạnh ai – mộtngười luôn buồn bực và lo lắng, hay một người giữ được bình tĩnh và cố gắng xử sựtốt nhất, cho dù hoàn cảnh có khó khăn đến mức nào?

Việc tạo cảm giác tích cực hay nồng ấm cho ai đó khó bao nhiêu thì những tiêu cựctrong suy nghĩ của ta về họ, dù ở hiện tại hay trong ký ức, nhiều bấy nhiêu Nếu ta bỏqua những suy nghĩ và ký ức ấy, cảm giác tích cực dành cho người đó sẽ trở lại Mặc

dù điều đó tưởng như bình thường, nhưng không phải tự nhiên mà con người suy nghĩtiêu cực, thất vọng và cáu bẳn với người khác Đó là một dấu hiệu cho thấy bạn đãchuyển sang nhìn cuộc sống và con người thông qua hệ tư tưởng quen thuộc củamình

Hãy nghĩ một chút xem chuyện gì sẽ xảy ra nếu bạn đang cãi nhau với người bạnyêu thương – và ngay giữa cuộc cãi cọ, nhà của bạn bị cháy, tính mạng của mọi ngườigặp nguy hiểm Chuyện gì sẽ xảy ra với cuộc cãi cọ đó? Nó không còn quan trọng nữa

mà tạm thời bị lãng quên, và được thay thế bằng ý nghĩ về sự sống còn và lo lắng chonhau Mối quan tâm duy nhất của bạn là đưa nhau đến nơi an toàn Cảm giác giữa haingười sẽ thay đổi ngay lập tức, vì giờ đây bạn tập trung vào chuyện khác

Rất nhiều bậc cha mẹ đã trải qua tâm lý tương tự đối với con cái mình Phút trước

họ giận dữ – khi nghĩ đến việc con mình về nhà muộn – nhưng phút sau họ lại thởphào mừng rỡ vì nó còn sống sót, sau khi nghe điện thoại thông báo có vụ tai nạnnghiêm trọng suýt giết chết con họ Tất cả chúng ta đều đã nghe hoặc trải qua vụ việctương tự

Trong cả hai ví dụ trên, các cá nhân đều quên mất họ đang giận dữ vì việc gì, vàđiều đó tạo ra sự thay đổi trong cảm giác của họ dành cho người đang khiến họ phiềnmuộn Có lẽ ví dụ điển hình nhất của việc này là người vợ hoặc chồng trong một mốiquan hệ sóng gió được chẩn đoán mắc bệnh ở giai đoạn cuối Ngay lập tức cặp đôi đónhận ra sự lãng phí và ngu xuẩn khi họ luôn cáu giận thay vì yêu thương nhau Nhữngnăm tháng cãi cọ gay gắt bị lãng quên, tình thương và sự nồng ấm quay trở lại trongmối quan hệ của họ

Hiểu biết mới này về việc bảo vệ và nuôi dưỡng các mối quan hệ đẩy chúng ta vàotrạng thái bấp bênh Giờ ta đã biết quá nhiều về hoạt động tâm lý của bản thân vàkhông thể quay trở lại, ít nhất là không thể quay lại từ đầu Chúng ta phải lựa chọngiữa việc lấy lại cảm xúc tích cực hơn nữa và cải thiện các mối quan hệ, hoặc tiếp tụcnghĩ theo cách không bình thường khiến chúng ta cảm thấy bất mãn

Ở đây tôi không nói đến cảm giác tích cực hoặc bắt buộc bản thân phải nghĩ đếnđiều tốt đẹp, mà tôi muốn đề cập một thực tế là chính hành động suy nghĩ mới tạo rakhổ đau hay thiếu vắng hạnh phúc Bạn có quyền tiếp tục nghĩ những gì bạn thích, vàtrong bao lâu cũng được, nhưng khi hiểu được tư duy tạo ra mọi trải nghiệm trongcuộc sống, chắc chắn bạn sẽ dừng những suy nghĩ đưa bạn xa khỏi nơi bạn muốn đến.Tôi muốn “đúng” hay muốn “hạnh phúc”?

Nếu nhân tố quan trọng nhất trong mối quan hệ cá nhân là cảm giác tồn tại giữachúng ta và người đối thoại, thì việc đúng sai chẳng quan trọng, nếu không muốn nói

là nó làm mất đi tình cảm giữa hai người Khi hiểu được cách mà hệ thống niềm tinkhuyến khích ta đánh giá quan điểm của bản thân về cuộc sống, ta sẽ hiểu điều nàycũng đúng với tất cả mọi người Với kiến thức này, ta sẽ không phải to tiếng hay buồnbực vì những điều khác biệt

Khi cảm giác hạnh phúc giữa mọi người tăng lên, vấn đề đúng sai sẽ không cònquan trọng Chúng ta vẫn có thể giữ vững quan điểm hay những ưu tiên của bản thân,nhưng ta hiểu rằng những quan điểm đó được tạo ra từ ý nghĩ, chứ không phải từ sựthật vĩnh hằng Cảm giác tích cực lúc này trở nên quan trọng hơn những quan điểm cánhân Khi chúng ta trân trọng niềm hạnh phúc trong các mối quan hệ hơn, ta sẽ để ýđến những điều đẩy ta ra khỏi cảm giác này Chất xúc tác chính là mong muốn chứng

Nhu cầu được chứng tỏ mình đúng xuất phát từ một mối quan hệ không lành mạnhvới những suy nghĩ của bản thân Bạn có tin rằng suy nghĩ của bạn đại diện cho thực

tế, và cần được bảo vệ, hay bạn nhận ra mỗi người nhìn nhận hiện thực một cách khácnhau? Câu trả lời của bạn cho câu hỏi trên sẽ gần như quyết định bạn có khả năng duytrì trạng thái cảm xúc tích cực hay không

Trong số những người tôi biết, tất cả những ai đặt cảm xúc tích cực lên trên nhucầu được chứng tỏ là “đúng” trong danh sách ưu tiên của họ đều hiểu rằng không cầnquan tâm đến sự khác biệt về quan điểm Trạng thái cảm xúc tích cực cho phép ta nhìn

từ vị trí của người khác, biết lắng nghe hơn, và thể hiện niềm tin của ta cẩn trọng và

giàu yêu thương hơn (Chúng ta thậm chí còn học hỏi được điều gì đó!) Nó cho phép

ta bình thản trước những quan điểm bất đồng

Tâm trạng trong các mối quan hệ

Mỗi chúng ta đều cảm thấy như mình đang sống cuộc sống của bác sĩ Jekyll vàngài (hoặc quý bà) Hyde Khi tâm trạng vui vẻ, mọi người dường như đều dễ chịu.Chúng ta nhận ra vẻ đẹp trong các mối quan hệ Chúng ta có trí tuệ và thận trọng cânnhắc Chúng ta có khả năng thỏa hiệp, nhìn sự việc theo quan điểm của người khác, vàduy trì khiếu hài hước Chúng ta có khả năng thường thức và biết mình cần làm gì khinghịch cảnh xảy ra dựa vào bản năng

Khi tâm trạng tồi tệ, chúng ta mất khả năng suy xét (hoặc chịu đựng), và cuộc sốngdường như khó khăn và làm nản lòng người Các mối quan hệ trở thành gánh nặng vàmọi người xung quanh dường như đang chọc tức hoặc cố tình cản trở ta Khi tâmtrạng tồi tệ, chúng ta có cảm giác bị sỉ nhục nếu mọi người không nhìn sự việc theocách của mình, đồng thời luôn cảm thấy cấp bách và bất hạnh Khi tâm trạng tồi tệ,những vấn đề nhỏ nhoi cũng trở thành to tát

Khi vui vẻ trở lại, đầu óc chúng ta sẽ không còn căng thẳng Cuộc sống và các mốiquan hệ dường như trôi chảy và tự vận hành ổn thỏa Khi tâm trạng chùng xuống, đầu

óc ta lại chứa đầy những lo âu Vào lúc tâm trạng tiêu cực nhất, ít được chuẩn bị nhất,thì chúng ta lại thường cố gắng giải quyết những khó khăn hoặc rắc rối với mọi người.Hiểu về tâm trạng của bản thân và mọi người xung quanh là điều tối quan trọng nếuchúng ta mong muốn duy trì những mối quan hệ hài hòa và tốt đẹp Hãy coi chừngnếu tâm trạng chúng ta không tốt mà ta lại không nhận ra! Chúng ta sẽ tự chuốc lấyrắc rối mà không hề hay biết, bởi cuộc sống lúc đó sẽ trở nên cấp bách

Nếu tín hiệu cảnh báo bên trong (cảm giác) của ta kêu lên báo động (tâm trạng tồitệ), và ta hiểu điều gì sẽ xảy ra khi ta ở trạng thái đó, thì theo bản năng, ta sẽ trì hoãntranh luận về những khó khăn và lo lắng (nếu có thể) Không ai có thể đưa ra nhữngquyết định khôn ngoan khi đang ở trạng thái tinh thần đó, bởi chúng ta không nhìnngười khác như họ vốn thế, hoặc không thể nhận định tình huống một cách rõ ràng.Chúng ta trở nên bảo thủ, bướng bỉnh, cáu giận và hẹp hòi, bốn thành tố chính tạo nênmột mối quan hệ tiêu cực Khi bạn cảm thấy tốt hơn, vấn đề không còn có vẻ nghiêmtrọng nữa, và kết quả là cảm giác tồi tệ sẽ giảm đi và qua nhanh hơn, nếu không bịnhững quyết định tệ hại hoặc phản ứng thái quá làm cho thêm phức tạp

Bạn không thể tránh được tâm trạng khó chịu, nhưng nếu bạn nhận ra khi nào mình

ở trong tâm trạng đó và hiểu chuyện gì đang diễn ra, thì bạn chỉ cần ngồi xuống và đợi

đến khi cảm giác tích cực hơn xuất hiện trước khi phản ứng với các vấn đề quantrọng.

Dưới đây là một ví dụ thực tế cho thấy kiến thức này đã giúp vô hiệu hóa sự thiếuhòa hợp trong cuộc sống của tôi như thế nào Tôi nhận thấy tâm trạng mình rất tồi tệ.Tôi mệt mỏi và đã làm việc cả ngày với khách hàng Chẳng hiểu sao mọi chuyệndường như diễn ra không hề suôn sẻ suốt cả ngày Ngay khi trở về nhà, tôi nhận đượcmột cuộc điện thoại khẩn cấp của một người muốn nói về một vấn đề nào đó Tất cảnhững gì tôi muốn lúc này là được ngâm mình trong bồn tắm nước nóng, hoặc được

ôm vợ con, nhưng người đó cứ tiếp tục nói và nói

Nếu không hiểu về tâm trạng, cảnh tượng đó sẽ khiến tôi phát điên! Tôi có thể sẽphản ứng bằng nỗi giận dữ và thất vọng, rồi kết cục là phản ứng thái quá và đưa ranhững quyết định khó nghe, để sau đó hoặc sẽ phải xin lỗi vì hành động của mình,hoặc nếu vẫn cứng đầu, tôi sẽ cảm thấy mình hành động chính đáng − “tôi có quyềntức giận” Tôi sẽ trút ít nhất một phần thất vọng của mình lên vợ mà không hề haybiết Nhưng ngày đó tôi nhận ra tâm trạng của mình cực kỳ không tốt, và tôi biết chắcchắn cảm giác về mọi việc lúc này rồi sẽ tồi tệ hơn Vì thế tôi lắng nghe thông tin mộtcách chăm chú nhất, rồi nói với anh ta rằng tôi sẽ cân nhắc những lựa chọn anh ta đưa

ra và gặp anh ta sau Tôi gạt hết những thông tin đó sang một bên, bởi tôi biết mình sẽquay lại với nó khi tâm trạng khá hơn Rõ ràng là vài tiếng đồng hồ tiếp theo, sau khikhông nghĩ về nó nữa, tôi cảm thấy dễ chịu hơn nhiều, và câu trả lời dường như cũngthật hiển nhiên

Điều quan trọng cần nhớ là nếu ta nhận ra có vấn đề thực sự khi đang trong trạngthái tinh thần không tốt, thì vấn đề sẽ vẫn ở đó khi tâm trạng chúng ta tốt hơn Và khi

đó, khả năng giải quyết vấn đề trước nghịch cảnh của chúng ta sẽ hiệu quả hơn nhiều.Ngoài ra còn có một điểm quan trọng khác Tôi không phủ nhận có những lúc bạnkhông thể chờ cho đến khi tâm trạng tốt lên Hiển nhiên tâm trạng tích cực đem đếncâu trả lời chính xác hơn, cùng với sự kiên nhẫn và trí tuệ cần thiết để giải quyết vấn

đề Chúng ta không thể cố tạo ra tâm trạng tốt, nhưng nếu hiểu về tâm trạng thì mọithứ sẽ không còn là vấn đề Chúng ta chỉ cần cố gắng hết sức và biết được mình đang

ở trạng thái tinh thần nào Nếu cần phải ra quyết định ngay lập tức trong tình huốngtrên, tôi sẽ vẫn ra quyết định, nhưng tôi biết mình đang không tỉnh táo để nhìn nhận sựviệc Nếu vấn đề có vẻ khẩn cấp, tôi sẽ vẫn cố gắng đưa ra quyết định sáng suốt nhất,nhưng tôi hiểu đó là một quyết định trong hoàn cảnh không lý tưởng Nhận thức rõtâm trạng của bản thân giúp bạn ra quyết định chính xác hơn so với khi bạn (sai lầm)cho rằng mình đang nhìn cuộc sống (và hiện thực) một cách chính xác Nếu biết đồnglòng với trạng thái tinh thần của chính mình, thái độ của bạn sẽ mềm mỏng hơn Đây

là một phần quan trọng của trí tuệ và kiến thức để ra quyết định khi đang trong tâmtrạng tồi tệ

Điều quan trọng là phải biết khi nào ta đang ở trong tâm trạng khó chịu, và khi nàotâm trạng người khác không tốt Với hầu hết chúng ta, không khó để nhận ra tâm trạngcủa người khác, đặc biệt là những người thân thiết Thực tế, tâm trạng của người khác,nhất là tâm trạng không tốt, thường dễ nhận biết hơn tâm trạng của chính chúng ta.Khi cảm nhận được tâm trạng tồi tệ của người khác, hãy hiểu và tôn trọng sức mạnhcủa tâm trạng đủ để không bị chúng quấy nhiễu hay gây ảnh hưởng.

Khi những người ta quen biết, yêu thương hay cùng làm việc có tâm trạng khôngtốt, họ chẳng còn hài hước hay biết suy xét nữa Trong tâm trạng tồi tệ, vợ/chồng,đồng nghiệp, con cái, nhân viên, bạn bè và tất cả mọi người sẽ nói và làm những việc

mà họ không thể tưởng tượng nổi khi tâm trạng vui vẻ Nếu không hiểu về tâm trạng

và ảnh hưởng của nó tới con người, ta sẽ buồn phiền và bị tổn thương bởi những nhậnxét hay hành động lệch lạc của họ

Điều này có nghĩa là chúng ta nên tha thứ cho những hành động tiêu cực? Đúng vàsai Vấn đề ở đây không phải là nhìn theo cách khác, hoặc vờ như sự việc không ảnhhưởng gì đến bạn, mà là cho phép một người có tâm trạng được là một con người trọnvẹn Phản ứng thái quá trước hành xử của người có tâm trạng khó chịu cũng giốngnhư phản ứng trước thời tiết xấu, một việc mà chúng ta không thể thay đổi được (Tấtnhiên là chúng ta vẫn muốn người khác ít bảo thủ và chỉ trích hơn dù tâm trạng họđang tồi tệ!)

Những gì chúng ta có thể làm là đem những hiểu biết về tâm trạng ra áp dụng trongcuộc sống và tạo ra một tiền lệ tích cực Chúng ta có thể học cách chấp nhận tâm trạngtồi tệ của người khác, không để bụng những gì họ nói và làm khi đó Bạn nhận địnhtình hình, sau đó nảy sinh lòng thương cảm đủ để giúp họ thoát khỏi tâm trạng khôngvui và đạt được trạng thái tinh thần tích cực hơn

Chúng ta không thể một tay kéo ai đó ra khỏi tâm trạng tiêu cực, nhưng nếu ta duytrì được trạng thái cân bằng và cảm giác hạnh phúc thì cũng có nghĩa là ta đang giúp

họ Tâm trạng buồn chán của người đối thoại sẽ qua nhanh hơn và ít nghiêm trọng đinếu chúng ta không chịu ảnh hưởng nặng nề từ đó

Đừng cố đưa lời khuyên cho người khác khi họ đang có tâm trạng khó chịu! Chẳng

ai trong chúng ta có xu hướng tiếp nhận thông tin khi đang ở trạng thái này Nhưngcũng đừng bỏ mặc họ, bạn chỉ cần thấu hiểu và đồng cảm với họ thôi Tất cả mọi thứcòn lại sẽ ở đúng chỗ của nó

Thực tại riêng biệt trong các mối quan hệ

Theo nguyên tắc thực tại riêng biệt, không có hai người nào nhìn cuộc sống theocách hoàn toàn giống nhau Chúng ta đều nhìn cuộc sống thông qua bộ lọc riêng, hệ tư

tưởng cá nhân của mỗi chúng ta Mặc dù nhiều người trong chúng ta hiểu nó ở mức

độ kiến thức, nhưng nguyên tắc thực tại riêng biệt không chỉ đơn thuần là kiến thứcthực tế, mà còn là một hiện thực tâm lý Khi chấp nhận thực tế đó, chúng ta sẽ được tự

do trải nghiệm và học hỏi những khác biệt của nhau, trong đó có những điều chúng ta

có thể không hiểu

Bởi mỗi chúng ta đều có một khung tham chiếu riêng, nên nhận thức của mỗi người

về cuộc sống cũng khác biệt Dường như ta luôn cảm thấy mình nhìn tình huống vớicái nhìn thực tế, nhưng nguyên tắc thực tại riêng biệt không tán thành cũng khôngnghi ngờ bất kỳ quan điểm nào, cũng không phán xét xem nó đúng hay sai Đơn giản,

nó chỉ ra rằng thực tế là thứ xuất hiện từ một khung tham chiếu nhất định Thực tạiriêng biệt giống như mỗi chúng ta là một quốc gia riêng vậy!

Ông A chắc chắn rằng thế giới này rất an toàn Ông B lại tin rằng thế giới thật nguyhiểm Ai đúng? Cả hai – trong khung tham chiếu riêng của họ Cả hai đều có thể chỉ

ra vô số các ví dụ xác đáng để chứng minh cho luận điểm của mình, và cả hai đều tinchắc vào điều đó

Khi hiểu cách thức các hệ tư tưởng riêng hoạt động để hình thành quan điểm củamỗi người về thế giới, chúng ta sẽ được tự do phát triển vượt ra ngoài những giới hạn

đó Chúng ta sẽ cảm thấy ít bị đe dọa hơn khi ai đó bất đồng hoặc thất vọng với ta, bởi

ta hiểu rằng đây là điều không thể tránh khỏi Ta sẽ thấy rõ sự vô hại trong nhữngniềm tin và suy nghĩ tiêu cực của bản thân, cũng như trong những lời phủ nhận củangười khác Ta sẽ nhận ra niềm tin là kết quả của sự luyện rèn trong quá khứ Hiểubiết về thực tại riêng biệt cho phép chúng ta bớt suy nghĩ chủ quan hơn, bởi ta hiểuđược bản chất của những thành kiến, đức tin và triết lý về cuộc sống

Khi hiểu rằng mọi người đều nhìn đời theo những cách riêng biệt, chúng ta có thể

mở rộng tầm mắt để coi điều đó thật đẹp đẽ và đúng đắn, và mở cánh cửa cho nhữngmối quan hệ thành công hơn, tốt đẹp hơn cho cả hai bên Chúng ta tự nhiên sẽ trở nên

ít bảo thủ và chỉ trích mọi người hơn, bởi ta không còn phải ra sức bảo vệ cho quanđiểm mang tính cá nhân nữa, thay vào đó, ta quan tâm nhiều tới việc đem đến cảm xúctích cực cho mọi người

điều tốt nhất chúng ta có thể hy vọng là những phương pháp tốt hơn để đối mặt vớinó: đó chính là tư duy của tâm lý học hiện đại Stress là một “hiện thực cuộc sống”đối với hầu hết mọi người – một thực tế phũ phàng mà chúng ta phải đối mặt Stressphổ biến tới nỗi những người khác có thể bị xúc phạm nếu chúng ta không tỏ ra đang

bị stress giống như họ Stress được coi là một phần thiết yếu của thành công, các mốiquan hệ, sự nghiệp và cuộc sống Bản thân từ stress cũng trở nên quá bao quát đến nỗichúng ta có thể dùng nó để miêu tả, xác nhận và giải thích cho hầu hết các vấn đềkhông hay xảy ra trong cuộc sống “Nếu tôi không bị stress đến vậy thì cuộc sống củatôi đã tốt hơn rồi” quả thực là một niềm tin phổ biến

Stress là nguyên nhân chính dẫn đến sự lo âu trong cuộc sống, nhưng chúng takhông cần phải đầu hàng nó Nếu chúng ta biết stress xuất phát từ đâu (trong chínhtâm trí chúng ta), và mối quan hệ của nó với tư duy, chúng ta có thể bắt đầu loại bỏ

nó, bất kể hoàn cảnh ra sao Stress chỉ là một dạng bệnh lý về tinh thần được xã hộichấp nhận, và phần lớn có thể ngăn chặn được

Stress không phải là thứ gì đó “xảy ra với chúng ta” mà là một thứ hình thành từbên trong suy nghĩ Từ trong ra ngoài, chúng ta quyết định được việc gì sẽ tạo ra stress

và việc gì không Cá độ có thể là trò gây hứng thú với người này, nhưng lại là nguyênnhân gây suy nhược thần kinh với người khác Với người này, việc có con là mục tiêucuộc sống, nhưng với người kia dường như đó lại là một trách nhiệm quá lớn lao Làmviệc với những nạn nhân bị cưỡng hiếp đối với người này là mục tiêu cao cả, nhưnglại gây căng thẳng cho người khác Mỗi ví dụ ở trên, cũng như mọi trường hợp kháctrong cuộc sống, thực sự đều mang tính trung lập chứ về bản chất không hề gây căngthẳng

Khi cho rằng stress đến từ đâu đó chứ không phải từ bên trong mỗi người, chúng ta

đã tự chuẩn bị để sẵn sàng trải qua stress – và lúc này đã quá muộn để ngăn chặn nó.Mỗi khi chúng ta cho rằng stress “ở ngoài kia” là một lần chúng ta xác nhận nó tồntại Sau đó chúng ta lại phải tìm cách đương đầu, kiểm soát hoặc điều khiển bất cứ thứ

gì mà chúng ta cho rằng gây ra stress Do đó, nếu ta cho rằng có mối quan hệ với mộtngười chuyên làm ca đêm (hoặc phải làm nhiều giờ) sẽ gây căng thẳng, chúng ta sẽtìm cách đối phó với tình huống đó Chúng ta có thể bỏ công sức cố gắng thuyết phụcngười đó thay đổi nghề nghiệp Sau đó, khi không nhận được sự chấp thuận, ta sẽ nói:

“Đấy, rõ ràng là mối quan hệ của chúng ta có vấn đề mà Ngay từ đầu mình đã biếtđây là một tình huống gây căng thẳng rồi.”

Hoặc chúng ta có thể đi theo một con đường khác hoàn toàn, dành hết tâm trí đểgiải quyết vấn đề đó Chúng ta tham dự các lớp học và hội thảo, đọc sách hoặc gặpcác nhà tư vấn hôn nhân để cố gắng đương đầu với mối quan hệ căng thẳng của mình

Bất kể chiến thuật là gì, chúng ta cũng đang xác nhận nhu cầu đương đầu với tìnhhuống – và nó chỉ gây căng thẳng khi chúng ta xác định nó như vậy Chúng ta chưabao giờ dừng lại để nghi ngờ về nhận định của bản thân; tất cả các lớp học, hội thảo,sách vở, tư vấn viên mà chúng ta tìm kiếm đều cho rằng giả định ban đầu của chúng ta

là đúng, và thực sự chúng ta cần đối phó với stress Với mỗi lớp học ta tham dự hoặcmỗi cuốn sách ta đọc, niềm tin của ta vào tình huống căng thẳng sẽ được củng cố vàkết quả là stress càng tăng thêm Càng nghĩ về nó hoặc cố gắng thay đổi nó, tình hìnhlại càng trở nên tệ hại hơn, bởi ta đang cho rằng stress tồn tại bên ngoài bản thânmình

Tư tưởng đó phát triển và ngày càng trở nên sâu sắc dù chúng ta tin rằng stress đến

từ công việc, thế giới, các mối quan hệ, tình hình tài chính, hoàn cảnh, tình hình chínhtrị, hay bất kỳ thứ gì Nếu không biết stress bắt nguồn từ đâu, chúng ta sẽ hoặc tìmcách thay đổi thứ gọi là “ngọn nguồn” của vấn đề (môi trường sống chẳng hạn), hoặc

sẽ tìm cách đương đầu với chúng Trong cả hai trường hợp, chúng ta đều phải thamgia một trận chiến không bao giờ kết thúc Nếu không thay đổi được hoàn cảnh, chúng

ta có thể tiếp tục sử dụng nó như một cách bào chữa cho sự bất hạnh của bản thân; cònnếu ta cố gắng thay đổi hoàn cảnh, điều này chứng minh cho một niềm tin sai lầmrằng chúng ta phải làm như vậy mới có được cuộc sống hạnh phúc, thoát khỏi căngthẳng Lần sau, khi lại có việc xảy ra không như mong muốn, ta sẽ lại nghĩ phải thayđổi hoàn cảnh, và tự đưa bản thân vào một vòng xoáy bất tận của stress

Xét trường hợp bạn cho rằng sự bận rộn vốn đã căng thẳng Theo đó, nếu bạnkhông thể điều chỉnh lại kế hoạch làm việc của mình, thì thật không may là bạn khôngbao giờ thoát khỏi cảm giác stress! Nếu bạn có thể thay đổi kế hoạch thì thực sự bạn

đã làm phức tạp hóa vấn đề − chứ không phải là giải quyết nó − bởi giờ đây bạn đãxác nhận (trong tâm trí mình) rằng giả định của bạn là chính xác (“Mình phải thay đổi

kế hoạch làm việc để không cảm thấy stress trong cuộc sống”) Ngay cả khi việc thayđổi kế hoạch công việc là đúng đắn, thì lần sau khi cảm thấy stress, bạn sẽ kết luậnmột điều tương tự rằng bạn phải thay đổi hoàn cảnh hay môi trường để cảm thấy tốthơn

Bạn không thể giải quyết hiệu quả những thứ không tồn tại trên thực tế Stresskhông tồn tại bên ngoài tư duy của chúng ta Những suy nghĩ căng thẳng không hề

“thật” hơn những suy nghĩ bình thường; chúng chỉ là suy nghĩ mà thôi Để loại bỏstress trong cuộc sống, đầu tiên cần phải hiểu rằng stress là cảm nhận của bạn về tìnhhuống, chứ không phải điều gì vốn có Chẳng có mối quan hệ “nhân quả” nào giữanhững sự kiện trong cuộc sống của bạn và cảm giác stress cả

Đối với những người bận rộn như chúng ta, kế hoạch làm việc không nhất thiết liênquan đến cảm giác stress – bởi có rất nhiều người thậm chí còn bận rộn hơn ta nhưngvẫn không hề cảm thấy stress! Vấn đề không phải là kế hoạch công việc, mà nằm ở tư

duy của người lập ra kế hoạch đó Khi bạn hiểu rằng không tồn tại thứ gọi là stress,

mà chỉ có những suy nghĩ căng thẳng, bạn sẽ thấy mình thay đổi ngay lập tức và cóthể chịu trách nhiệm trước cuộc sống của chính mình Khi định nghĩa lại stress, rằng

đó là thứ bạn có thể kiểm soát được, thì bạn hoàn toàn có thể duy trì cảm giác tíchcực, dù hoàn cảnh có tồi tệ đến đâu đi nữa

Những suy nghĩ phát triển và gây “đau thần kinh” như thế nào

Suy nghĩ đối với stress cũng giống như nước và ánh mặt trời đối với khu vườn: khichúng ta suy nghĩ, nghiền ngẫm hay tập trung vào điều gì, thì nó sẽ lớn lên trong tâmtrí chúng ta Cảm giác bất mãn dường như lại càng chính đáng hơn Kh cảm thấy cóthứ gì đó gây bực mình, ta có thể biến cảm giác vớ vẩn đó thành ngọn nguồn lớn laogây ra stress, nếu ta nghĩ về nó quá nhiều Đây là lý do tại sao rất nhiều người cảmthấy phiền muộn vì những việc vặt vãnh Nếu không hiểu được động lực của tư duy,

ta rất dễ khiến cho mọi thứ mất cân bằng

Bạn bắt đầu với suy nghĩ: “Mình thực lòng không quan tâm lắm đến Joann.” Khisuy nghĩ đó xuất hiện trong đầu, có hai khả năng xảy ra Hoặc là bạn để ý đến nó, sau

đó gạt bỏ nó như một suy nghĩ thoáng qua Hoặc là bạn tập trung vào nó và khiến nólớn dần lên Nếu bạn bỏ qua, nó chấm dứt và bạn chuyển sang suy nghĩ khác Giờ bạn

có thể bình tĩnh quyết định có dành thêm thời gian với Joann không và có nên làm gìhay không Còn nếu bạn tập trung vào suy nghĩ đó, nó sẽ phát triển và bạn sẽ cảmnhận được sự căng thẳng nó gây ra Bạn sẽ để ý rằng giọng của Joann nghe thật khóchịu, và cô ấy còn có vài thói quen xấu nữa Bạn nghĩ tới những lúc cô ấy đối xử tệvới bạn, và đã làm những việc bạn không thể chấp nhận Giờ bạn đã phát triển mộtcơn “đau thần kinh” đỉnh điểm

Bạn bắt đầu cảm thấy có chút tức giận và căng thẳng “Hừ, cô ta nghĩ mình là aichứ?” Bạn nói chuyện với bạn bè về cô ấy xem họ có đồng ý với bạn hay không Một

số người đồng ý, một số người thì không Bạn buồn rầu nên chỉ muốn nói chuyện vớinhững người có cùng quan điểm với bạn về Joann Những cảm giác khó chịu củangười khác càng củng cố cho cảm giác của bạn, và Joann nhanh chóng trở thành

“người xấu”, kẻ gây ra stress cho bạn

Trong bất kỳ môi trường hay hoàn cảnh nào, những động lực cũng hoạt động tương

tự như vậy Hẳn chúng ta đều đã nghe câu chuyện về việc đơn giản như cách bóp kemđánh răng cũng trở thành ngọn nguồn của những bất hòa trong hôn nhân Thực tế,kem đánh răng hay cách người ta bóp kem chẳng liên quan gì đến mối bất hòa kia.Chính những suy nghĩ và sự chú ý của chúng ta vào nó mới là nguyên nhân gây căngthẳng Ý nghĩ “Chẳng lẽ cô ấy không bóp kem theo kiểu khác được sao,” biến thànhmột chuỗi suy nghĩ và kết nối với quá khứ “Cô ấy lúc nào cũng làm việc vô tổ chức,”

“Mình cá cô ấy làm thế chỉ để chọc tức mình,” “Việc này đã xảy ra kể từ ngày mình

gặp cô ấy,” “Mọi thức cô ấy làm đều khiến mình khó chịu,” “Có lẽ những hành độngcủa cô ấy ám chỉ điều gì đó,” “Mình tin là những người đang yêu khác sẽ không baogiờ làm như vậy,” “Chẳng ai phải chịu đựng những chuyện như mình,” v.v Dòngsuy nghĩ này xuất hiện ngay lập tức và tự động − trong hầu hết các trường hợp chúng

ta còn không nhận ra mình đang làm điều đó

Lần đầu tiên mọi người nghe về lý thuyết mô tả stress xảy ra như thế nào trongcuộc sống, họ thường tin rằng giải pháp đẩy lùi stress là vờ như mọi thứ không làmphiền chúng ta Tôi đảm bảo với bạn là không phải như vậy! Mà là, dù thế nào bạncũng phải thực sự không thấy bị bực mình, khó chịu vì những chuyện từng quấy rầybạn trong quá khứ Khi bạn hiểu sâu hơn về quy trình này, bạn sẽ biết rằng nghiềnngẫm những ý nghĩ căng thẳng cũng khiến việc truyền đạt suy nghĩ của bạn cho ngườikhác kém hiệu quả hơn

Hầu hết mọi người có thể chấp nhận khi bạn đời của họ gợi ý thay đổi cách làmmột việc gì đó (với điều kiện người yêu cầu không trong tình trạng căng thẳng) Bạncàng ít cảm thấy hoặc ít tỏ ra căng thẳng, người khác càng dễ chấp nhận các yêu cầucủa bạn hơn Ngược lại, mức độ căng thẳng càng cao, bạn càng gay gắt với mọi người

và khiến họ chẳng muốn đáp ứng những yêu cầu của bạn

Chẳng hạn, bạn có một người bạn thường xuyên đến muộn Gần đây bạn nhận ra

“thói” này ngày một tệ hơn và quyết định nói với anh ta về chuyện đó Nếu bạn giận

dữ, căng thẳng và bực tức nhắc cho anh ta tất cả những lần anh ta đến muộn, diễn tảbạn cảm thấy thất vọng như thế nào… thì gần như bạn đang khiến anh ta phản ứng lạiđầy phòng thủ Anh ta sẽ cảm nhận được sự hối thúc từ bạn và thấy chẳng việc gì phảilắng nghe hay học hỏi từ bạn cả Vì thế, anh ta tiếp tục đến muộn – hoặc thậm chí cònmuộn hơn thế nữa

Tuy nhiên, nếu bạn duy trì được cảm giác thoải mái và bình tĩnh khi đưa ra vấn đề,thì kết quả có thể ngược lại Người đối diện sẽ lắng nghe bạn, và bạn sẽ giữ được cảmgiác tốt đẹp và sự tôn trọng của người đó

Chi tiết những suy nghĩ của chúng ta

Những chi tiết cụ thể trong suy nghĩ là nguồn nuôi dưỡng sự chú ý của chúng ta, vàchúng có thể hòa lẫn với cảm giác căng thẳng Nếu tâm trạng của bạn không tốt, vàbạn nghĩ, “Tôi không thích công việc của mình cho lắm,” thì có hai trường hợp xảy ra:Bạn có thể vứt bỏ suy nghĩ đó và/hoặc quyết định nghĩ về nó sau, khi bạn cảm thấy tốthơn Hoặc bạn có thể thêm vào từng chi tiết nhỏ − nghĩ về lý do tại sao bạn khôngthích công việc của mình, do sếp của bạn hay do việc đi lại, v.v Ở đây, như nóthường xảy ra, chi tiết trong suy nghĩ của bạn sẽ biến thành quả cầu tuyết – gia tăng

dần cảm giác căng thẳng của bạn Giải pháp tốt hơn trong trường hợp này là loại bỏmọi suy nghĩ về công việc ra khỏi đầu Đợi đến lúc sau này.

Trái với quan niệm thông thường, càng phân tích lý do khiến ta cảm thấy tồi tệ vàmọi việc khiến ta phiền muộn như thế nào, chúng ta sẽ càng cảm thấy nặng nề, và vấn

đề càng trầm trọng hơn chứ không hề thuyên giảm Chỉ một cảm giác bứt rứt nhỏcũng có thể biến thành ngọn nguồn của stress trong cuộc sống

Hãy tưởng tượng trong siêu thị, một nhân viên bán hàng to tiếng giục bạn khẩntrương để viết hóa đơn Sau đó bạn kể cho một người bạn nghe về sự việc xảy ra (thực

sự là một ý tưởng tồi) Bạn kể lại chi tiết giọng điệu của người đó như thế nào, chínhxác từng lời một, vẻ mặt cô ta, cảm giác của bạn, bạn muốn làm gì để trả đũa, vân vân

và vân vân Khi bạn càng miêu tả chi tiết, sự việc càng giống như đang lặp đi lặp lại.Cảm giác của bạn khi sự việc diễn ra chẳng là gì so với những gì bạn đang cảm thấylúc này, cho dù sự việc đã kết thúc và giờ bạn đang cố gắng ngồi chuyện trò vui vẻvới bạn bè Bởi lúc này bạn cảm thấy tức giận và bực bội, nên việc tiếp tục nói vànghĩ về sự việc đó lại càng có lý do chính đáng Hơn nữa, giờ bạn chắc chắn rằng taynhân viên đó chính là nguyên nhân gây ra cảm giác căng thẳng trong bạn! Vòng trònluẩn quẩn dường như không bao giờ kết thúc, bởi bạn luôn phó mặc sự định đoạt chomọi người và mọi việc Trừ khi và cho đến khi thế giới cho bạn mọi thứ bạn ao ước vàkhát khao thì bạn mới thôi buồn bực Chính bạn tạo ra điều đó bằng cơn “đau thầnkinh.”

Để phá vỡ vòng luẩn quẩn này, cần hiểu rằng chính những suy nghĩ là nguyên nhânkhiến ta lo lắng, và chúng ta là chủ nhân suy nghĩ Nếu bạn không nghĩ về sự việc ởsiêu thị, mà thay vào đó nói với bạn bè về chuyện khác, thì tay nhân viên đâu còntrong tâm trí và chẳng thể làm bạn bực mình Còn nếu bạn nghĩ ngợi và tái diễn nó,suy nghĩ sẽ làm cho sự việc sống lại Mọi chi tiết bạn nhớ sẽ tiếp tục kích thích vàocảm giác

Để chống lại xu hướng này, chúng ta không cần dùng đến sức mạnh ý chí hay vờnhư chưa từng có suy nghĩ tiêu cực Tất cả chúng ta đều có những suy nghĩ tiêu cựcxuất hiện trong đầu hết lần này đến lần khác Điều chúng ta có thể làm là bỏ quachúng thường xuyên hơn, thay vì theo đuổi chúng, mặc dù ta đã làm điều này vô sốlần trong quá khứ Nếu bạn có những suy nghĩ tức giận về người bán hàng, hãy hiểu

rõ bản chất của chúng: chỉ là những suy nghĩ giận dữ Bạn không cần phải làm gì vớichúng cả − chỉ cần để chúng qua đi

Một ví dụ của tôi

Vài năm trước, tôi tin rằng nói chuyện trước đám đông là việc vô cùng căng thẳng.Mỗi lần phải nói chuyện với một nhóm người, tôi sẽ để ý và nghĩ về tất cả những điều

gây áp lực cho bản thân Tôi để ý mình toát mồ hôi như thế nào và lo lắng ra sao; saubài nói chuyện, tôi nghĩ đến tất cả những điều đã quên không nhắc tới, và nhớ lạinhững khán giả không tỏ ra lắng nghe mình Cuối cùng, tôi thậm chí còn đọc nhữngcuốn sách về giả định “chính xác” của tôi rằng nói chuyện trước công chúng là việcvốn đã khó khăn và đầy căng thẳng, tôi cũng lắng nghe bạn bè, đồng nghiệp hay bất

cứ ai ủng hộ niềm tin hiện hữu của mình

Tất nhiên là kết luận của tôi luôn giống nhau: “Mình đã đúng, nói chuyện trướccông chúng rất căng thẳng.” Càng nghĩ nhiều về nó, tôi càng lo lắng nhiều hơn, vàviệc diễn thuyết càng trở thành ngọn nguồn chính gây ra stress cho tôi Tôi không hềbiết rằng mình đang tạo ra stress bằng suy nghĩ của chính bản thân Tôi tin rằng việcdiễn thuyết vốn đã căng thẳng nên tôi không thể hy vọng điều gì, ngoài việc làm quenvới nó

Cho đến khi tôi nhận ra stress thực chất chỉ đến từ chính những suy nghĩ và niềmtin của mỗi người về nó, khả năng diễn thuyết của tôi bắt đầu được cải thiện Tôi suynghĩ ít hơn về kết quả và những căng thẳng khi thuyết trình, thay vào đó, tôi nghĩ vềnhững gì mình chuẩn bị nói và cách thức trình bày các vấn đề Thay vì tập trung vàonhững người không lắng nghe mình, tôi tập trung vào những người có vẻ thích thútrước những gì tôi nói Quên đi những áp lực mà mình tưởng tượng ra, tôi thoải máiđầu óc và thư giãn Huyết áp giảm xuống, tôi bắt đầu cảm thấy vui vẻ và trở thànhmột diễn giả tốt hơn

Hoạt động tâm lý lành mạnh

Stress sẽ luôn xảy đến (bất chấp hoàn cảnh) khi chúng ta nghiêm trọng hóa nhữngsuy nghĩ trong đầu − và thổi phồng chúng lên Ví dụ, sếp nói với bạn rằng bạn phảihoàn thành một dự án mới trong hai tuần, và bạn còn vài việc khác nữa đang đến hạn

Hoạt động tâm lý lành mạnh bao gồm việc tiếp nhận thông tin ở tai này, để nó điqua não và đi ra ở tai kia Việc này cho phép bạn thực hiện một quy trình hành độnghợp lý nhất Phản ứng của bạn với những nhiệm vụ trước mắt sẽ khác nhau, tùy thuộcvào việc bạn muốn bắt đầu sớm hay muộn Hoạt động tâm lý lành mạnh không chophép bạn mất bình tĩnh, lo lắng, chán nản, giận dữ hoặc tự thương hại mình Thay vào

đó, nó cho phép bạn nhìn sự việc với đầu óc thư thái để có giải pháp tốt nhất cho tìnhhuống đặt ra

Hoạt động tâm lý không lành mạnh (stress) cũng bao gồm việc tiếp nhận thông tin,nhưng thay vì để nó trôi qua, bạn sẽ bị “đau thần kinh” – tập trung và phân tích dữliệu rồi cảm thấy thất vọng Rốt cuộc bạn sẽ bảo, “Mình lúc nào cũng ngập trongnhững thời hạn công việc,” hoặc “Mình sẽ chẳng bao giờ làm xong được,” hoặc “Tạisao lại là mình?”

Hoạt động tâm lý không lành mạnh có thể biến ngay cả những việc nhỏ nhất thànhmột cơn ác mộng Tôi từng thấy một người đưa thư hoảng hốt và giận dữ khi anh taphải đưa thư thêm cho hai nhà nữa – từ ba mươi lên ba mươi hai! Với hầu hết mọingười, con số tăng thêm này hoàn toàn có thể giải quyết được; nhưng với anh ta, đólại là một tình huống cực kỳ căng thẳng.

Chìa khóa để loại bỏ stress khỏi cuộc sống của chúng ta là hiểu rằng chính ta tạo rastress, giống như trường hợp của người đưa thư vậy Mỗi khi để thứ gì đó bùng nổtrong đầu là khi chúng ta tự tạo tiền đề cho stress Chỉ cần hiểu được động lực tâm lýnày, ta có thể bắt đầu gạt bỏ những suy nghĩ can thiệp vào hoạt động tâm lý lànhmạnh và trở lại với trạng thái tự nhiên nhất của mình: trạng thái hài lòng, mãn nguyện.Mục đích của stress

Stress là một cảm giác không dễ chịu Cảm giác là những chỉ dẫn về phươnghướng, hay chiếc la bàn cho chúng ta biết tại mỗi thời điểm, tâm lý của chúng ta đangnhư thế nào Chúng ta có đang cảm thấy hài lòng hay không? Chúng ta có hạnh phúcvới những gì đang có trong tay? Hay chúng ta đang nghiêm trọng hóa những suy nghĩcủa bản thân và bị mắc kẹt trong hệ tư tưởng của chính mình?

Mục đích của stress là để cảnh báo chúng ta mỗi khi ta hướng tới mối nguy hiểm vềtâm lý Mức độ stress càng cao, ta càng phải nhanh chóng vứt bỏ những suy nghĩtrong đầu Stress có thể là một người bạn – khi cho chúng ta biết trước khi nào ta đanglạc hướng hạnh phúc, rời xa tư duy mạch lạc

Stress về mặt sinh lý cho thấy điều đó một cách rõ ràng nhất Ví dụ, nếu cảm thấycơn lạnh đang kéo đến (stress về mặt sinh lý mức độ thấp), chúng ta có thể quyết địnhxin nghỉ phép một ngày Khi stress về mặt sinh lý tăng lên, chúng ta chú ý hơn tớicảm giác của mình và đưa ra những quyết định nhằm tống khứ stress ra khỏi cơ thể

Vì thế một vận động viên bị trật mắt cá chân có thể sẽ quyết định ngừng luyện tập đểchờ nó lành lại Cảm giác càng tồi tệ, nhu cầu nghỉ ngơi càng tăng lên

Stress về mặt tâm lý cũng có mục đích tương tự Cảm giác càng nặng nề, nhu cầusống càng chậm lại hoặc dừng hẳn lại không chỉ những gì bạn đang làm, mà quantrọng hơn là cả những gì bạn đang nghĩ Nhưng vì lý do nào đó, không phải lúc nàochúng ta cũng nhìn thấy rõ điều này Thực tế, khi mọi người cảm thấy stress cũngthường là khi họ xắn tay lên làm việc Nếu cảm thấy có vấn đề trong mối quan hệ, họ

sẽ cố gắng “hiểu nguyên nhân của vấn đề”, hoặc nếu suy nghĩ chuyện gì trong đầu, họ

sẽ quyết tâm tìm ra bằng được; nếu có việc cần làm, họ sẽ đặt chân lên bàn đạp ga vànhấn ga

Động lực của stress về mặt thể chất và tinh thần hoạt động giống hệt như nhau Khimệt mỏi, chúng ta không có phong độ tốt nhất, và khi stress về mặt cảm xúc cũng vậy.Khi cảm thấy căng thẳng, chúng ta mất sức chịu đựng về mặt tâm lý, cũng như trí tuệ

và khả năng thường thức; chúng ta có xu hướng nghiêm trọng hóa vấn đề; chúng takhông còn cái nhìn bao quát và thường lạc lối trong những tiểu tiết

Giảm sức chịu đựng với stress

Thật ngạc nhiên, giải pháp cho stress là phải giảm sức chịu đựng với stress Điềunày trái ngược với những gì hầu hết chúng ta được dạy, nhưng đó là sự thật Việcgiảm sức chịu đựng stress dựa trên một nguyên tắc đơn giản là mức độ stress bêntrong luôn cân bằng đúng với sức chịu đựng của chúng ta ở thời điểm hiện tại Đó là

lý do tại sao những người có khả năng đối phó với stress cao độ luôn phải làm nhưvậy

Những người quá dung túng cho stress có thể kết thúc bằng một cơn đau tim liênquan đến stress trước khi để ý và nhận ra stress muốn nói với họ điều gì Những ngườikhác có thể kết thúc cuộc hôn nhân của họ hoặc đang trong trại phục hồi vì nghiệnrượu hay chất kích thích Những ai có sức chịu đựng stress thấp hơn có thể chú ý đếnstress ngay từ sớm, khi công việc của họ bắt đầu có vẻ lu bù hoặc khi họ đang quátmắng con cái Còn có những người không thể chịu đựng được một chút stress nào, họcảm thấy phải sống chậm và lấy lại bình tĩnh khi họ bắt đầu có suy nghĩ tiêu cực vềbạn bè hay gia đình

Mức độ chịu đựng stress càng thấp, tâm lý chúng ta càng ổn định hơn Khi mụctiêu của chúng ta là nhận ra stress càng sớm càng tốt, ta có thể “bóp chết nó ngay từtrong trứng nước” và nhanh chóng quay lại với trạng thái cảm xúc tích cực hơn.Chúng ta có quyền lựa chọn; thực chất, chúng ta có một loạt “các lựa chọn” trong bất

cứ tình huống nào Càng đợi lâu để xóa đi những suy nghĩ căng thẳng, ta càng khóquay lại trạng thái tâm lý bình thường Cuối cùng, chỉ cần luyện tập thì bất cứ ai trongchúng ta cũng có thể nhận ra những suy nghĩ tiêu cực của bản thân trước khi chúngkéo ta đi chệch hướng Hãy nhớ rằng thứ ngăn cách giữa bạn và cảm giác tích cực chỉ

là một ý nghĩ mà thôi

Cách hiểu mới này về stress không phải là liều thuốc cho sự lười biếng hay thờ ơ −thực tế là ngược lại Càng cảm nhận được sự yên bình và hạnh phúc bên trong, vàcàng ít bị phân tâm bởi những suy nghĩ của chính mình, chúng ta càng hoạt động hiệuquả và năng suất trong mọi lĩnh vực của cuộc sống

Chương 8: Giải quyết các vấn đề