hạnh phúc bằng bất cứ giá nào (tập 1)

Thay vào đó, chúng ta tiếp tục nghĩ rằng câu trả lời đến từ việc vò đầubứt tai, từ việc sử dụng chiếc “máy tính”.Bạn có thể học cách tiếp cận và tin tưởng vào hoạt động tâm lý lành mạnh

ra sao, làm thế nào để biến đổi hoàn cảnh riêng của bản thân để phát triển và có đượcmột cuộc sống tràn ngập yêu thương.

Chúng ta có khả năng tạo nên số phận của chính mình, tạo ra “Ma thuật” trongcuộc sống, để cuộc sống của ta trở thành nghệ thuật của tạo hóa, loại bỏ ý thức tự tôn,

và đưa tình yêu trở thành mối ưu tiên hàng đầu Tuy nhiên, để làm được những việcnày chúng ta cần phải tạo được sự thăng bằng nội tại, cảm giác hài hòa và thư thái từbên trong Hạnh phúc không nằm phía cuối con đường, mà nằm ngay ở điểm khởiđầu Cảm giác mãn nguyện giúp cuộc sống tinh thần của chúng ta thăng hoa

Các nguyên tắc trong cuốn sách này đóng vai trò là công cụ định hướng, giúp bạntìm thấy sự hài lòng Chúng giống như một bộ hướng dẫn vận hành chỉ đường cho bạnvào bên trong, nơi cảm giác thư thái đang ngự trị Chúng sẽ giúp bạn cân bằng và bìnhtĩnh Khi cảm thấy hạnh phúc hơn, bạn bước vào một không gian mới của cuộc sống,nơi gieo mầm cho sự phát triển sâu sắc hơn về tâm hồn Nếu không phải gắng sứctriền miên và bị ảnh hưởng bởi stress, tức giận, bệnh tật và dục vọng, cuộc sống củabạn sẽ trải ra đầy êm dịu, hài hòa

Trong cuốn sách tuyệt vời này, Tiến sĩ R Carlson giải thích rằng cuộc sống khôngphải là kẻ thù của chúng ta, nhưng những suy nghĩ của chúng ta thì có thể Ông nhắcnhở rằng khối óc mỗi người là những công cụ hữu hiệu, chúng có thể làm việc hoặcchống lại chúng ta bất cứ lúc nào Điều này tùy thuộc vào lựa chọn của chúng ta Ta

có thể học cách nương theo dòng chảy của cuộc sống với tình yêu thương và lòng kiêntrì để chấp nhận hoặc đấu tranh với nó

Nhiều lần tôi đã từng nói rằng chúng ta là những tâm hồn mang trải nghiệm sốngcủa con người Chúng ta có khả năng tự quyết với những trải nghiệm đó Mỗi ngườiđều đủ nguồn lực để sống hạnh phúc, dù khó khăn họ gặp phải thế nào đi nữa

Hãy đọc cuốn sách này và suy ngẫm về thông điệp nó mang lại Bạn sẽ thấy, cho

dù hoàn cảnh bên ngoài ra sao, câu nói này vẫn luôn đúng: “Bạn có thể hạnh phúc dùbất cứ giá nào!”

Những cảm xúc tích cực đó không phải là những xúc cảm thoáng qua, đến rồi đikhi hoàn cảnh thay đổi, mà cố hữu trong cuộc sống và trở thành một phần của chúng

ta Tìm được trạng thái cảm xúc này cho phép chúng ta thấy thoải mái hơn, vui vẻhơn, bất chấp hoàn cảnh có hứa hẹn một tương lai tươi sáng hay không Khi cảm xúc

dễ chịu hơn, cuộc sống dường như đỡ phức tạp hơn và khó khăn của chúng ta cũnggiảm bớt Lý do là khi cảm thấy dễ chịu hơn, chúng ta sẽ sáng suốt hơn và đạt tới khảnăng thường thức của bản thân Chúng ta sẽ ít phản ứng, tự vệ và chỉ trích hơn; đưa rađược các quyết định tốt hơn và giao tiếp hiệu quả hơn

Cách tốt nhất để khám phá những cảm xúc tích cực sâu kín trong bạn là bắt đầubằng việc tìm hiểu ngọn nguồn của chúng Năm nguyên tắc về hoạt động tâm lý học

sẽ đóng vai trò chỉ dẫn hoặc định hướng, giúp bạn lấy lại cảm giác yên bình vốn có.Tôi gọi trạng thái tự nhiên này là “hoạt động tâm lý lành mạnh,” hoặc đơn giản hơn là

“cảm giác dễ chịu” Bạn sẽ học cách phát hiện và bảo vệ bản thân khỏi những rào cảntâm lý ngăn cản bạn đến với cảm giác tích cực - những suy nghĩ đầy lo âu mà bạn vẫnthường trầm trọng hóa

Bốn nguyên tắc đầu tiên trong cuốn sách này dựa trên một chuỗi các nguyên tắctâm lý ban đầu được phát triển bởi hai tiến sĩ Rick Suarez và Roger C Mills Họ chỉcho bạn cách tìm tới hạnh phúc bất cứ khi nào bạn muốn Một khi được hiểu đúng,các nguyên tắc đó sẽ giúp bạn cảm thấy hạnh phúc và hài lòng, cho dù bạn đang gặpphải vấn đề gì – tôi cam đoan là vậy! Với tư cách một nhà tư vấn giảng dạy nhữngnguyên tắc này, tôi thường xuyên chứng kiến mọi người thay đổi cuộc sống theohướng tích cực hơn, bất chấp những khó khăn họ gặp phải Khi thực sự cảm thấy hàilòng với cuộc sống của mình, bạn sẽ giải quyết được tất cả mọi vấn đề một cách dễdàng và hiệu quả hơn bao giờ hết Năm nguyên tắc mà tôi sắp giới thiệu thể hiện mộtbước đột phá quan trọng trong việc thấu hiểu hoạt động tâm lý con người chúng ta.Chúng vô cùng đơn giản nhưng lại có sức mạnh lớn lao, giúp giải thích cách làm việc

của tâm trí Ai cũng có thể sử dụng những nguyên tắc này dù họ đang sống ở đâu –chúng vượt qua mọi rào cản về văn hóa Các nguyên tắc này sẽ được miêu tả chi tiếtngay từ chương 1, nhưng tôi sẽ tóm tắt chúng ra đây:

Tư duy Khả năng suy nghĩ của chúng ta tạo ra trải nghiệm tâm lý trong cuộc sống,

và tư duy là một chức năng được điều khiển bởi ý thức con người

Tâm trạng Chúng ta hiểu rằng tư duy là một chức năng có ý thức, thay đổi từngphút từng ngày; những khác biệt đó gọi là tâm trạng

Những thực tại tâm lý riêng biệt Bởi mỗi người đều suy nghĩ theo một cách duynhất, nên mỗi chúng ta đều sống trong một thực tại tâm lý riêng biệt với nhau

Cảm xúc Cảm xúc và tình cảm của chúng ta đóng vai trò như một cơ chế phản hồisinh học bên trong, cho biết chúng ta đang như thế nào xét trên quan điểm tâm lý.Thực tại Hãy học cách chú ý đến hiện tại bằng cách quan tâm đến cảm xúc củachúng ta, cho phép chúng ta sống tích cực và hiệu quả nhất mà không bị xao lãng bởinhững suy nghĩ tiêu cực Thực tại là nơi chúng ta tìm thấy hạnh phúc và sự thanh thảntrong tâm hồn

Hiểu được cách hoạt động của trí não, bạn sẽ tìm được hạnh phúc – một cảm giáctuyệt vời giúp bạn tự do hưởng thụ cuộc sống và các mối quan hệ xung quanh Hầuhết các phương thức kiếm tìm hạnh phúc đều ủng hộ việc làm gì đó hoặc thay đổi điều

gì đó trong cuộc sống Nhưng kinh nghiệm cho thấy đây chỉ là một liều thuốc tạmthời Quan niệm cho rằng để hạnh phúc, chúng ta phải làm gì đó khác biệt vẫn luôntồn tại khi những thay đổi liên tục diễn ra Rồi nó bắt đầu quay ra tìm kiếm những sailầm, những thực tại cần thay đổi và sửa chữa trước cả khi chúng ta có thể cảm nhậnđược hạnh phúc Nhưng khi đã hiểu năm nguyên tắc về hoạt động tâm lý hữu ích, bạn

có thể đảo ngược tình thế và cảm thấy hạnh phúc ngay lập tức, ngay cả khi bạn vàcuộc sống của bạn không hề hoàn hảo! Một khi cảm thấy hài lòng và không bị phântâm bởi những suy nghĩ tiêu cực sai lầm, bạn sẽ tiếp cận dễ dàng hơn tới sự thông tuệ

và khả năng thường thức của bản thân, từ đó tìm ra các giải pháp và lựa chọn từng bịchôn chặt dưới sức nặng của những mối lo toan và tranh đấu nội tâm

Cảm giác mãn nguyện là nền tảng cho một cuộc sống trọn vẹn Nó đem lại nhữngmối quan hệ tốt đẹp, sự thỏa mãn về công việc, các kỹ năng nuôi dạy con cái (đối vớibậc làm cha mẹ), cùng trí tuệ và khả năng thường thức để ta sống thoải mái và vui vẻ.Không có cảm giác hài lòng, cuộc sống sẽ trở thành một chiến trường nơi con ngườiquá bận rộn vật lộn với những khó khăn mà không thưởng thức được vẻ đẹp của cuộcsống Bị nuốt trọn bởi những mối lo toan, với hy vọng rồi một ngày mọi thứ sẽ tốt đẹphơn, chúng ta đang trì hoãn sự hài lòng trong khi cuộc đời vẫn xoay Với cảm giáchạnh phúc, chúng ta có thể tận hưởng trọn vẹn cuộc sống ngay lúc này Tất nhiên,những khó khăn của bạn rất “thật” và quan trọng, nhưng khi bạn học được cách hàilòng thì những vấn đề đó sẽ không thể ngăn bạn hưởng thụ cuộc sống Một cảm giác

hài lòng đem đến cho bạn niềm vui thích như thuở ấu thơ – một cách sống thoải mái

vô ưu giúp ta trân trọng những thứ vô cùng đơn giản, biết ơn những món quà cao quý

mà cuộc sống đem lại cho mình

Kiến thức mới này có thể được áp dụng cho mọi khó khăn thách thức trong cuộcsống Bạn sẽ không cần học những kỹ thuật phức tạp của các “cơ chế xử lý” để giảiquyết mỗi vấn đề riêng biệt; bạn chỉ cần học cách sống trong trạng thái cảm xúc thỏamãn hơn: trạng thái yêu thương Những kiến thức này hay ở chỗ khi được hiểu đúng,chúng sẽ tồn tại mãi mãi với thời gian Nói như vậy không có nghĩa là bạn sẽ khôngbao giờ mất đi tình yêu – nhưng khi rơi vào hoàn cảnh đó, bạn sẽ hiểu tại sao mình đichệch hướng và biết chính xác cách để quay lại với một hướng đi tốt đẹp hơn

Chìa khóa cho hạnh phúc: Tâm trí của bạn

Về cơ bản, tâm trí phục vụ bạn theo hai cách Đó là bộ nhớ lưu trữ thông tin và trảinghiệm trong quá khứ, đồng thời là vật truyền dẫn trí tuệ và khả năng thường thức Bộnhớ, hay chiếc “máy tính” là một phần của bộ não dùng để phân tích, so sánh, liên hệcác sự vật hiện tượng và tính toán Giá trị của bộ phận này rất rõ ràng: không có nóchúng ta không sống được Phần còn lại của bộ não, tức là “vật truyền dẫn” mà tất cảchúng ta đều có, đảm nhiệm chức năng xử lý các vấn đề của trái tim – nơi thông tinlưu trong máy tính không đầy đủ Ngọn nguồn của cảm giác hài lòng, niềm vui sướng

và trí tuệ nằm ở phần não “truyền dẫn”, chứ không phải phần “máy tính”

Một bước trong quá trình tiếp cận phần còn lại của bộ não đó là thừa nhận sự tấtyếu và thiết thực của nó Sẽ thật bất hợp lý nếu sử dụng một chiếc máy tính để giảiquyết các vấn đề về hôn nhân hay công việc, hoặc để quyết định xem nên nói chuyệnliên quan đến ma túy với con bạn đang ở tuổi vị thành niên như thế nào, hay dạy trẻnhỏ về tính kỷ luật ra sao Hầu hết mọi người không dùng một chiếc máy tính để giảiquyết tất cả các vấn đề cá nhân hay tình cảm như vậy; chúng đòi hỏi sự mềm dẻo vàkhôn ngoan Nếu không hiểu và coi trọng phần “truyền dẫn” trong mỗi người (hoạtđộng tâm lý lành mạnh), chúng ta sẽ không có cách nào khác ngoài việc nhờ đến

“máy tính” giải quyết các vấn đề cá nhân Các phương án mới không đến từ những gìbạn đã biết trong phần máy tính của bộ não Chúng đến từ một sự thay đổi trong tráitim, từ cách nhìn cuộc sống khác biệt, từ những phần vô danh, sâu kín hơn trong conngười bạn

Câu chuyện quen thuộc về một người bị mất chìa khóa sẽ minh họa rõ hơn quanđiểm này Anh ta nghĩ và nghĩ (theo cách của máy tính) xem liệu chiếc chìa khóa củamình có thể ở đâu, nhưng không thể nghĩ ra Đơn giản là anh ta không tài nào nhớđược Rồi khi anh ta thôi suy nghĩ và nhìn ra cửa sổ, trong đầu anh ta bỗng nhiên nảy

ra câu trả lời, và nhớ ra chính xác đã để nó ở đâu Câu trả lời đến khi anh ta thư giãnđầu óc, chứ không phải khi tập trung suy nghĩ Tất cả chúng ta đều từng trải qua tìnhhuống tương tự, nhưng ít ai học được bài học quý giá rằng cách để biết chính là

“không biết” Thay vào đó, chúng ta tiếp tục nghĩ rằng câu trả lời đến từ việc vò đầubứt tai, từ việc sử dụng chiếc “máy tính”.

Bạn có thể học cách tiếp cận và tin tưởng vào hoạt động tâm lý lành mạnh – phầntĩnh lặng trong tâm trí bạn là ngọn nguồn của những cảm xúc tích cực sẵn có, cũng làphần khôn ngoan trong con người bạn có thể đưa ra những câu trả lời Còn khi khôngbiết, phần “truyền dẫn” sẽ hiểu rằng nó không biết Bạn có thể học về sự khác biệtgiữa tư duy của máy tính và tư duy sáng tạo – khi nào bạn nên tin vào chiếc “máytính” của bạn, và khi nào nên ngừng tạo áp lực và lắng lại

Mục tiêu của cuốn sách là giúp bạn trải nghiệm trạng thái tâm lý (hài lòng) tốt đẹpnày thường xuyên hơn trong cuộc sống Khi con người học cách sống trong trạng tháibình yên về tâm hồn này, ta nhận ra hạnh phúc và hài lòng thực chất không liên quan

gì đến hoàn cảnh Không phải là mọi thứ không cần “tốt đẹp” – tất nhiên như vậy là lýtưởng nhất – nhưng không nhất thiết lúc nào chúng cũng phải tốt đẹp thì chúng ta mớihạnh phúc Chúng ta thường không kiểm soát được con người hay sự việc, nhưng lại

có sức mạnh lớn lao để cảm thấy hạnh phúc và hài lòng với cuộc sống của chínhmình Một phụ phẩm chất lượng của cảm giác hạnh phúc “không cần lý do” là rồi mọikhó khăn sẽ tự động được giải quyết Chúng ta thực sự suy nghĩ tích cực hơn, rõ rànghơn và thông minh hơn khi tâm trí không chứa đầy những mối lo toan ngần ngại.Tâm trí có thể làm việc cho chúng ta, nhưng cũng có thể chống lại chúng ta bất cứlúc nào Chúng ta có thể học cách chấp nhận và sống với các quy luật tâm lý tự nhiênvẫn chi phối con người, hiểu cách nương theo dòng chảy cuộc sống thay vì đấu tranhvới nó Chúng ta có thể trở lại với trạng thái hài lòng vốn có

Năm nguyên tắc này sẽ dạy bạn cách sống trong trạng thái cảm xúc tích cực nhiềuhơn Hãy sử dụng chúng như một công cụ định hướng dẫn bạn đi hết con đường đời

và chỉ cho bạn đến với hạnh phúc

Phần 1: Các nguyên tắc Chương 1: Nguyên tắc tư duy

Tất cả những gì bạn đạt được và không đạt được đều là sản phẩm trực tiếp từ tư duy của chính bạn.

— James Allen

Con người là những sinh vật biết tư duy Mọi thời khắc mỗi ngày, bộ óc của chúng

ta đều hoạt động liên tục để giải nghĩa những gì chúng ta nhìn thấy và trải nghiệm.Mặc dù điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng đó là một trong những nguyên tắc ítđược hiểu tường tận nhất trong cấu trúc tâm lý con người Trong khi đó, hiểu biết vềbản chất của tư duy chính là nền tảng để có một cuộc sống hạnh phúc và trọn vẹn

Tư duy là một khả năng – một chức năng của ý thức con người Không ai biếtchính xác tư duy bắt nguồn từ đâu, nhưng có thể nói tư duy và thứ duy trì nhịp đậpcho trái tim con người đến từ cùng một nơi – chúng đến từ sự sống Cũng giống nhưcác chức năng khác, suy nghĩ luôn hoạt động cho dù chúng ta muốn hay không Theo

đó, “tư duy” là một thành tố không chỉ của riêng ai

Mối liên hệ giữa tư duy và cảm xúc

Mỗi cảm xúc tiêu cực (và tích cực) đều là kết quả trực tiếp của tư duy Cảm giácghen tuông, buồn bã hay giận dữ không thể xuất hiện nếu không có suy nghĩ ghentuông, buồn bã và giận dữ Chúng ta không thể chán nản nếu không có những suynghĩ chán nản Điều này dường như là hiển nhiên, nhưng nếu hiểu nó rõ hơn, chúng tađều cảm thấy hạnh phúc hơn và sẽ sống trong một thế giới hạnh phúc hơn!

Hầu hết khách hàng làm việc với tôi trong những năm qua đều bắt đầu những buổigặp gỡ như thế này:

Khách hàng : “Hôm nay tôi cảm thấy vô cùng chán nản.”

Richard : “Anh có nhận thấy rằng mình đang có những suy nghĩ chán nản không?”Khách hàng : “Tôi không hề có suy nghĩ tiêu cực hay chán nản, tôi chỉ cảm thấychán thôi.”

Phải mất một thời gian tôi mới nhận ra vấn đề trong cuộc nói chuyện của chúng tôi.Chúng ta đều được dạy rằng “suy nghĩ” nghĩa là ngồi xuống “trầm ngâm”, dành nhiềuthời gian và công sức cho nó, như thể chúng ta đang giải một bài toán vậy Theo quanniệm về tư duy này, một người không muốn dành sáu tiếng đồng hồ ám ảnh chỉ về suynghĩ tức giận có thể cảm thấy khá “bình thường” nếu có khoảng mười lăm đến haimươi suy nghĩ tức giận, mỗi lần khoảng 30 giây

“Suy nghĩ về thứ gì đó” có thể kéo dài đến vài ngày hoặc chỉ trong một giây.Chúng ta thường coi trường hợp thứ hai không quan trọng, nếu ta nhận ra nó Nhưngkhông phải vậy Cảm xúc tuân theo và phản ứng trước một suy nghĩ, cho dù suy nghĩ

đó kéo dài bao lâu chăng nữa Ví dụ, nếu bạn nghĩ dù chỉ thoáng qua rằng “Ai cũngquan tâm đến anh trai mình hơn Mình chưa bao giờ được quý mến như anh ấy cả,” thìviệc hiện giờ bạn cảm thấy khó chịu với anh trai mình không phải là sự trùng hợpngẫu nhiên Nếu bạn nghĩ “Sếp không đánh giá cao mình – mình sẽ không bao giờđược thừa nhận như những gì mình xứng đáng,” thì cảm giác rằng “công việc củamình thật tồi tệ” chẳng chóng thì chầy cũng xuất hiện ngay sau suy nghĩ đó thôi Tất

cả đều diễn ra chỉ trong một tích tắc Khoảng thời gian cần thiết để cảm nhận đượcảnh hưởng của tư duy cũng bằng khoảng thời gian để nhìn thấy ánh sáng sau khi bậtcông tắc đèn

Tác động xấu của tư duy xuất hiện khi chúng ta quên mất rằng “tư duy” cũng làmột chức năng của ý thức – một khả năng mà ai cũng có Chúng ta sản sinh ra những

suy nghĩ của chính mình Tư duy không phải là điều gì đó xảy ra với chúng ta, mà làviệc chúng ta làm Nó đến từ bên trong con người, chứ không phải từ bên ngoài.Những gì chúng ta nghĩ quyết định những gì chúng ta thấy – mặc dù dường như nóphải theo chiều ngược lại mới đúng.

Hãy cùng xem xét trường hợp một vận động viên chuyên nghiệp đã “làm cả độithất vọng” khi mắc một lỗi nghiêm trọng trong trận tranh cúp vô địch cuối cùng trướckhi anh ta giải nghệ Suốt nhiều năm sau khi từ giã sự nghiệp, thỉnh thoảng anh ta vẫnsuy ngẫm về lỗi lầm đó Khi mọi người hỏi “Tại sao lúc nào anh cũng có vẻ chán nảnnhư vậy?”, anh ta đáp: “Tôi thật ngu ngốc khi mắc phải sai lầm ấy Anh còn muốn tôicảm thấy như thế nào nữa đây?” Vận động viên này không tự coi mình là chủ thể củasuy nghĩ, cũng không hiểu rằng những suy nghĩ đó chính là ngọn nguồn của mọi đaukhổ Nếu bạn nói với anh ta rằng những suy nghĩ đó chính là nguyên nhân khiến anh

ta buồn chán, anh ta sẽ thành thật đáp rằng: “Không phải vậy Tôi buồn chán vì sailầm mình gây ra, chứ tôi không hề nghĩ ngợi gì về nó Thực ra tôi hầu như không cònnghĩ về nó nữa rồi Tôi chỉ cảm thấy đau khổ vì thực tế đã diễn ra như vậy thôi.”Chúng ta có thể gặp nhiều tình huống tương tự: một mối quan hệ trong quá khứ,một mối quan hệ hiện tại “đang gặp sóng gió”, một sai lầm trong quản lý tài chính,những lời nói cay nghiệt mà chúng ta đã làm tổn thương người khác, những chỉ tríchnhắm tới chúng ta, thực tế là cha mẹ chúng ta không hoàn hảo như chúng ta tưởng,việc chúng ta chọn nhầm bạn bè hoặc nghề nghiệp, hay bất cứ chuyện gì – tất cả đềugiống nhau Chính suy nghĩ của chúng ta, chứ không phải hoàn cảnh, quyết định cảmxúc con người Nhiều khi chúng ta quên rằng chính ta là người chịu trách nhiệm trướcnhững suy nghĩ của bản thân, chính ta là người suy nghĩ, vì thế, ta cảm giác như hoàncảnh tạo nên cảm xúc và trải nghiệm của chúng ta về đời sống Do đó mỗi khi bấthạnh, con người lại càng dễ đổ lỗi cho hoàn cảnh, và điều đó khiến chúng ta cảm thấybất lực trước cuộc đời mình

Chúng ta làm chủ tư duy của chính mình

Không giống như các chức năng hay khả năng khác của con người, chúng tathường không nhớ rằng chính ta làm chủ tư duy Ai cũng đều biết rằng giọng nói làsản phẩm của khả năng ngôn ngữ Rõ ràng là chúng ta không thể giật mình vì khảnăng nói của bản thân, bởi ta thừa biết rằng chính mình tạo ra những âm thanh đó.Chúng ta có thể gào thét, kêu la, nổi giận và quát mắng, nhưng chúng ta vẫn không sợgiọng nói của mình

Tương tự đối với khả năng nạp và tiêu hóa thức ăn Bạn không bao giờ ăn thứ gì đórồi tự hỏi tại sao mình lại cảm nhận được vị trên lưỡi – bạn luôn ý thức được rằngmình là người đưa thức ăn vào miệng

Nhưng tư duy thì khác William James, cha đẻ của ngành tâm lý học Hoa Kỳ, từngnói: “Tư duy là ngọn nguồn của trải nghiệm.” Mọi trải nghiệm và nhận thức trong

cuộc sống đều dựa trên tư duy Bởi tư duy đi trước mọi thứ và tự động vận hành, nên

nó căn bản hơn và “gần gũi” hơn bất cứ chức năng nào của chúng ta Chúng ta vôthức học cách diễn giải những suy nghĩ của bản thân như thể chúng là “hiện thực”,nhưng tư duy thực chất chỉ là một khả năng của con người – chúng ta sản sinh ranhững suy nghĩ đó Chúng ta rất dễ tin rằng bởi ta nghĩ điều gì đó thì chủ thể (nộidung) của suy nghĩ đó sẽ biểu trưng cho thực tại Nhưng khi nhận ra rằng tư duy chỉ làmột khả năng chứ không phải thực tại, chúng ta có thể xóa bỏ mọi suy nghĩ tiêu cựcthoáng qua trong đầu Khi làm như vậy, cảm giác tích cực về hạnh phúc bắt đầu xuấthiện Nếu nuôi dưỡng những suy nghĩ tiêu cực (chú ý quá nhiều hoặc ngập chìm trongchúng), ta sẽ đánh mất cảm giác tích cực và hứng chịu ảnh hưởng tiêu cực từ chúng.Dưới đây là một ví dụ tiêu biểu về việc ý tưởng bị hiểu sai như thế nào và việcthiếu hiểu biết này ảnh hưởng đến chúng ta ra sao – những “chủ nhân suy nghĩ” Giảnhư bạn vô tình làm đổ một cốc nước xuống sàn một quán ăn, và khi ngẩng lên, bạnthấy một người đàn ông ở cách đó hai bàn ném cho bạn một ánh nhìn mà theo bạn là

có vẻ khó chịu Bạn phản ứng một cách giận dữ, “Ông ta bị làm sao vậy? Chẳng lẽông ta chưa làm đổ cái gì bao giờ à? Đúng là đồ khùng!” Những suy nghĩ về sự việcvừa xảy ra khiến bạn buồn bực, và cuối cùng bạn phá hỏng cả buổi chiều của mình.Mỗi khi nhớ đến sự cố đó, và suy nghĩ về nó, bạn lại thấy tức giận Nhưng sự thật làngười đó thậm chí còn không nhìn thấy bạn làm đổ nước Anh ta đang ở trong thế giớiriêng của mình, dằn vặt với những suy nghĩ của chính mình về một sai lầm nào đó anh

ta mới gây ra Anh ta chẳng chú ý chút gì đến bạn hết! Thực tế, anh ta còn không biếtrằng bạn tồn tại trên đời

Bất hạnh thay, tất cả chúng ta đều từng nhiều lần trải qua những tình huống nhưvậy Chúng ta quên mất rằng mình chỉ đang suy nghĩ Chúng ta lấp đầy đầu óc bằngnhững thông tin sai lệch, và sau đó hiểu chúng là “hiện thực” thay cho “ý nghĩ” Giánhư chúng ta nhớ được rằng chúng ta chính là chủ nhân suy nghĩ Nếu chúng ta thực

sự hiểu rằng mình đang suy nghĩ về điều gì đó, chúng ta sẽ chịu tác động của chínhnhững suy nghĩ ấy, và do đó với sự việc xảy ra ở nhà hàng, chúng ta có thể nhận rachính suy nghĩ nội tại chứ không phải ai khác khiến ta buồn bực

Hiểu được nguyên tắc của tư duy và cách áp dụng chúng vào trải nghiệm sống làmột món quà vô giá Chúng ta không nhất thiết phải đấu tranh không ngừng với môitrường và mọi người xung quanh Chúng ta cần duy trì cảm giác hạnh phúc tích cựcbởi ta không còn bị áp lực phải nghiêm trọng hóa mọi ý nghĩ nảy ra trong đầu Có thểbạn không có quyền kiểm soát đối với người khác, nhưng bạn có thể tránh đượcnhững tác động bất lợi từ những suy nghĩ của chính mình về người đó khi bạn hiểurằng những gì bạn nghĩ chỉ là “ý nghĩ,” chứ không phải là “hiện thực” Suy nghĩ củabạn quyết định cảm xúc chứ không phải sự việc Khi không còn những ý nghĩ tiêu cựcnữa, cảm giác tích cực sẽ xuất hiện

Nếu không hiểu được nguyên tắc này, bạn sẽ thấy dường như suy nghĩ bị định đoạtbởi thế giới bên ngoài Nhưng thực tế thì ngược lại Chính tư duy hình thành kinhnghiệm của chúng ta về cuộc sống Cách chúng ta suy nghĩ về điều gì đó, và quantrọng nhất là cách chúng ta liên hệ tới tư duy của mình, sẽ quyết định ảnh hưởng của

nó lên chúng ta Bản thân tình huống bên ngoài là trung lập Chỉ tư duy mới khiến nótrở nên ý nghĩa mà thôi Đây là lý do tại sao cùng một sự việc có thể sẽ mang những ýnghĩa hoàn toàn khác biệt đối với mỗi cá thể khác nhau Trong ví dụ ở nhà hàng, nếubạn xóa bỏ những suy nghĩ tiêu cực thì chuyện xảy ra đã không làm bạn phiền lòng.Khi tư duy tích cực, bạn sẽ vẫn suy nghĩ, nhưng bạn không “chạy theo chúng” đểchúng làm khó bạn

Mối liên hệ của chúng ta với tư duy

Hiểu biết của một người về mối liên hệ giữa tư duy và thực tế có thể được cắt nghĩathành một thể liên tục như sau:

Ở một bên, suy nghĩ được coi là “hiện thực” Xét về mặt lâm sàng, việc này giốngnhư người mắc bệnh tâm thần – họ không bao giờ sử dụng từ suy nghĩ Người bệnhtâm thần thực chất cho rằng mọi suy nghĩ là hiện thực Đối với anh ta, suy nghĩ vàhiện thực chẳng hề khác biệt Nếu nghĩ rằng mình nghe thấy những giọng nói bảo phảinhảy ra ngoài cửa sổ, anh ta sẽ cố làm theo như vậy; nếu nghĩ mình nhìn thấy một conquái vật, anh ta sẽ bỏ chạy Dù suy nghĩ điều gì, anh ta cũng đều tin rằng chúng làhiện thực, và lúc nào cũng vậy

Ở đầu bên kia của chuỗi là mẫu người hiểu được quá trình tư duy – một người điểnhình cho tinh thần lành mạnh và hạnh phúc – không nghiêm trọng hóa những suy nghĩcủa bản thân hay bất cứ ai – một người hiếm khi để cho những suy nghĩ nhấn chìm vàlàm hỏng cả ngày của mình Người ở phía này của cán cân có thể suy nghĩ rất nhiều,nhưng anh ta vẫn hiểu rằng “đó chỉ là suy nghĩ mà thôi”

Hầu hết chúng ta ở giữa hai thái cực trên Rất ít người trong chúng ta nghiêm trọnghóa mọi suy nghĩ để bị coi là kẻ tâm thần Tuy nhiên, thật ngạc nhiên là số người hiểuđầy đủ về bản chất của tư duy để nằm ở thái cực bên kia thậm chí còn ít hơn Hầu hếtchúng ta đều không hiểu rằng chúng ta là chủ nhân của những suy nghĩ của chínhchúng ta – chúng ta tự mình tạo ra nó Có lẽ chỉ một vài lần chúng ta hiểu được điều

đó mà thôi Đầu óc chúng ta sẽ tạo ra vô số ngoại lệ cho nguyên tắc này, và điều đóngăn cản chúng ta tiếp cận những kiến thức cần thiết để vận dụng nó vào trong cuộcsống Ví dụ, một ngày nào đó bạn cảm thấy buồn chán và nghĩ rằng: “Mình sẽ chẳngbao giờ hoàn thành được dự án này.” Thay vì tự nói với bản thân “Ôi, mình lại nghĩthế rồi,” và chấm dứt những suy nghĩ tiêu cực ngay lúc đó, bạn lại tiếp tục nghiềnngẫm Bạn sẽ nói, “Mình biết ngay từ khi mới bắt đầu mà; lẽ ra không nên bắt tay vào

dự án này; mình chưa bao giờ làm tốt những việc thế này và sẽ chẳng bao giờ làmđược cả,” v.v Hiểu rõ về tư duy giúp chúng ta ngăn cản “sự tấn công của suy nghĩ”trước khi chúng đánh gục chúng ta Hãy coi những kiểu tư duy này như những vệt

nhiễu trên màn hình ti vi Nghiên cứu và phân tích vệt nhiễu sóng trên màn hìnhchẳng có giá trị gì hết, và việc nghiền ngẫm sự nhiễu sóng trong tư duy của chúng tacũng vậy Nếu không hiểu biết đầy đủ về tư duy, một chút nhiễu sóng dù là nhỏ nhấtcũng lớn dần đến mức có thể hủy hoại cả một ngày, thậm chí là cả một đời Khi coinhững suy nghĩ tiêu cực là nhiễu sóng màn hình, bạn có thể vứt bỏ chúng khi chúngkhông còn phục vụ cho nhu cầu của mình nữa Trong ví dụ nêu trên, những suy nghĩtiêu cực về khả năng hoàn thành một dự án rõ ràng không thể giúp bạn hoàn thành nóđược.

Chúng ta ai cũng đều tạo ra một dòng suy nghĩ liên tục suốt 24 giờ trong ngày Khimột suy nghĩ nào đó bị lãng quên, nó sẽ biến mất, nhưng lại trở về khi chúng ta tiếptục nghĩ về nó Nhưng dù trong tình huống nào thì đó cũng chỉ là một suy nghĩ màthôi Trên thực tế, điều này có ý rằng nghĩ về thứ gì đó không có nghĩa là chúng ta quácoi trọng chúng đến mức phản ứng lại một cách tiêu cực Hãy lựa chọn một vài ý nghĩ

mà bạn mong muốn phản ứng lại

Hầu hết chúng ta đều biết cách áp dụng nguyên tắc này lên người khác, nhưng lạikhông biết áp dụng nó cho mình Xét trường hợp một người lái xe nổi nóng khi đanglái xe trên đường cao tốc Một chiếc xe khác lao ra ngáng đường anh ta và suýt gây tainạn Một suy nghĩ thoáng xuất hiện trong đầu anh ta: “Mình muốn bắn chết gã nào láichiếc xe đó!” Đó chỉ là một suy nghĩ thoáng qua Hầu hết chúng ta đều bỏ qua và chorằng đó là một suy nghĩ ngớ ngẩn Tất cả chúng ta đều muốn người lái xe đó cẩn trọnghơn, chứ không ai muốn hiện thực hóa ý nghĩ đầy bạo lực của mình Tuy nhiên, mộtngười tâm thần không dễ dàng bỏ qua suy nghĩ của mình Anh ta nhiệt thành tin rằngbất cứ suy nghĩ nào xuất hiện trong đầu cũng là hiện thực và cần phải nghiêm túc vớichúng

Chúng ta có thể thông cảm (nếu không phải là cười vào mặt) những kẻ ngốc nàonghiêm trọng hóa những suy nghĩ như vậy, nhưng tất cả chúng ta đều làm điều tương

tự hàng trăm lần mỗi ngày, chỉ là ở dạng thức khác và mức độ khác mà thôi Mỗichúng ta, theo cách riêng của mình, đều nhầm lẫn giữa suy nghĩ và hiện thực Ta dễdàng nhận ra ý nghĩ của người khác chỉ “đơn thuần là ý nghĩ” (như trong trường hợpcủa người lái xe trên đường cao tốc kia), nhưng dường như lại không thể tự coi ý nghĩcủa bản thân theo hướng tương tự Và tại sao những suy nghĩ của chúng ta lại có vẻthật đến vậy? Bởi chính ta là người tạo ra chúng

Không nhất thiết lúc nào cũng phải nghiêm trọng hóa những suy nghĩ của bản thân.Đối với một người, ý nghĩ rằng: “Không biết cô ấy có thích mình không nhỉ, chắc

là không rồi,” có thể khiến anh ta buồn bực Nhưng anh ta vẫn nhận ra rằng người lái

xe trên đường cao tốc chỉ “đang nghĩ như vậy mà thôi” Hầu hết chúng ta tin rằng nếu

ta suy nghĩ điều gì thì nó đáng được chú ý và quan tâm thực sự, nhưng với suy nghĩcủa người khác, ta dễ dàng nhận ra đó chỉ là một ý nghĩ không đáng quan tâm Tại saolại như vậy? Một lần nữa, lý do bởi tư duy là điều định hình nên hiện thực của chúng

ta từ bên trong Do nó quá gần gũi đến mức chúng ta quên mất chính mình là ngườitạo ra nó Tư duy giúp chúng ta hiểu được ý nghĩa của những gì ta nhìn thấy – chúng

ta cần nó để sống trong thế giới này và hiểu được ý nghĩa của cuộc sống Tuy nhiên,khi hiểu được bản chất thực sự và mục đích của tư duy, ta không cần quá coi trọng(hoặc quá nghiêm trọng) bất cứ điều gì ta bất chợt nghĩ đến; và như thế cảm giác sẽnhẹ nhõm hơn

Tư duy của chúng ta không phải là “hiện thực”, mà chỉ là nỗ lực nhằm giải thíchmột tình huống nhất định mà thôi Cách chúng ta giải thích những gì ta nhìn thấy tạo

ra một phản ứng về mặt cảm xúc Phản ứng đó không phải là sản phẩm của những gìxảy đến với chúng ta, mà được tạo ra từ tư duy, từ hệ thống niềm tin của con người.Minh họa điều này là ví dụ về một gánh xiếc đến thị trấn biểu diễn Đối với nhữngngười và gia đình yêu xiếc, đây là một dịp lớn để chào mừng Còn với những ngườikhông thích xiếc thì việc giao thông ùn tắc và sự lộn xộn lại khiến họ khó chịu Bảnthân gánh xiếc là trung lập – nó không phải là nguyên do của những phản ứng tích cựchay tiêu cực Chúng ta có thể tự nghĩ ra nhiều ví dụ tương tự khác Một khi hiểu đượckhái niệm này, những suy nghĩ của chúng ta có thể là một món quà tuyệt vời và giúp

đỡ chúng ta trong cuộc sống Ngược lại, chúng ta có thể trở thành nạn nhân của nhữngsuy nghĩ của mình và chất lượng cuộc sống của chúng ta cũng vì thế mà giảm sút Dosuy nghĩ của chúng ta mỗi lúc lại thay đổi, nên cuộc sống trở thành một cuộc chiến,nếu không muốn nói là một chiến trường

Mức độ hạnh phúc của chúng ta dường như thăng giáng cùng hoàn cảnh Thực tế,không phải hoàn cảnh mà chính cách lý giải chúng của chúng ta mới quyết định mức

độ hạnh phúc của mỗi người Đây là lý do tại sao những hoàn cảnh giống nhau lại cóthể mang ý nghĩa khác hẳn đối với mỗi người Học cách nhìn nhận những suy nghĩtiêu cực như một dạng nhiễu sóng thần kinh, bạn sẽ không còn quan tâm quá mức đếnchúng nữa

Hiểu được bản chất của tư duy giúp chúng ta sống trong trạng thái nghỉ ngơi, trạngthái trung lập, với cảm giác tích cực, hạnh phúc và mãn nguyện vô ưu Khi chúng tangừng suy nghĩ về những điều chúng ta đang nghĩ đến, đặc biệt là những suy nghĩ tiêucực, thì cảm giác dễ chịu, thoải mái sẽ ở lại với chúng ta Điều đó hoàn toàn không cónghĩa là chúng ta không cần suy nghĩ – chắc chắn là có Nó chỉ ra rằng tư duy tiêu cực– những ý nghĩ gây phiền não và bất hạnh – không đáng để chúng ta dằn vặt, bởichúng lấy đi thứ chúng ta tìm kiếm: hạnh phúc Sự hài lòng tạo ra khoảng trống cầnthiết trong tâm hồn để những suy nghĩ mới mẻ, sáng tạo nảy sinh, cho phép chúng tathư thái đầu óc như con trẻ để mang đến những điều kỳ diệu và bất ngờ trong cuộcsống

Đầu óc thư thái còn giúp chúng ta lắng nghe mọi người một cách tình cảm Nó chophép ta lắng nghe cả những lời chỉ trích mà không cảm thấy khó chịu, bởi ta khôngcòn phân tích chúng nữa – ta chỉ đơn giản tiếp nhận thông tin mà thôi

Tóm lại, mối quan hệ giữa bạn với những suy nghĩ của chính mình sẽ quyết địnhsức khỏe tinh thần và mức độ hạnh phúc của bạn Bạn có tin rằng vì bạn nghĩ về thứ

gì đó, nên chắc chắn nó phải là việc nghiêm túc không? Hay bạn hiểu rằng suy nghĩ làviệc bạn làm bằng bản năng, và bạn không được nhầm lẫn giữa tư duy và hiện thực?Bạn có thể suy nghĩ rồi để những ý nghĩ trôi đi và thư thái đầu óc, hay cảm thấy buộcphải nghiền ngẫm hay phân tích chúng?

Laura và Steve

Laura đang lái xe đến gặp bạn trai cô là Steve Trên đường, cô nghe tin tức trênradio về số lượng các cuộc hôn nhân kết thúc bằng việc ly hôn Cô bắt đầu nghĩ:

“Không biết mình và Steve có kết hôn không nhỉ Cuộc hôn nhân của bọn mình liệu

có tốt đẹp không? Steve có rất nhiều nét tính cách giống người cha từng ly hôn củaanh ấy Steve thường trễ hẹn và làm việc quá chăm chỉ Không biết đối với anh ấy,mình có quan trọng bằng công việc không đây? Rồi còn con cái nữa, liệu chúng cóquan trọng hơn công việc của anh ấy không?” Và Laura bắt đầu đăm chiêu suy nghĩ.Suy nghĩ của Laura tự động xuất hiện Chúng diễn ra chỉ trong chốc lát Hãy sosánh tác động của chúng lên tư duy của Laura, trên nền tảng mối quan hệ tình cảm của

cô ấy Đầu tiên, cứ cho rằng Laura (giống như hầu hết mọi người) tin rằng nếu điều gì

đó nảy ra trong đầu thì nó đáng được chú ý và nhìn nhận nghiêm túc Laura không hềnhận thức rằng cô đang tạo ra suy nghĩ, mà cho rằng những suy nghĩ của mình ắt phải

là xác đáng Giờ cô cảm thấy thực sự lo lắng về mối quan hệ của mình với bạn trai, vàquyết định đem vấn đề nói với Steve Cô lái xe trong nỗi lo âu trên suốt quãng đườngcòn lại

Giờ hãy xem xét một khả năng khác Theo đó, Laura hiểu được những suy nghĩ tạo

ra trải nghiệm của cô trong cuộc sống như thế nào Vẫn là những ý nghĩ đó thoáng quađầu Laura, và trong chốc lát, cô bắt đầu cảm nhận được tác động tiêu cực của chúng.Rồi Laura nhận ra rằng không phải Steve mà chính những suy nghĩ của cô mới khiến

cô lo lắng về mối quan hệ giữa hai người Cho đến giờ phút này, mối quan hệ giữa họvẫn hoàn toàn ổn Vài giây trước đó, trước khi nghe thấy bản tin, Laura vẫn nghĩ rằngmọi chuyện đều tốt đẹp – cô ở trong tâm trạng tốt đẹp đó khi chỉ nghĩ về chúng chứkhông nghiền ngẫm, phân tích chúng Laura bật cười và thầm ơn trời vì cô không còn

là nạn nhân của chính những suy nghĩ của mình nữa Laura đã biết nhìn nhận sự việcmột cách nhẹ nhàng hơn và xóa tan những suy nghĩ đó Cô tiếp tục vừa lái xe vừanghe những bản nhạc yêu thích trong niềm hạnh phúc

Lựa chọn phản ứng trước tư duy

Hầu hết chúng ta đều cho rằng nếu một điều gì đó bỗng nhiên xuất hiện trong đầuthì ắt phải có lý do; chắc hẳn nó phải diễn tả thực tại, đáng được chúng ta quan tâm vàgiải quyết Tuy nhiên, nếu hiểu được nguyên tắc của tư duy, chúng ta biết rằng điều

đó là sai lầm về mặt tinh thần Nếu một ý nghĩ xuất hiện trong đầu, hãy hiểu bản chất

của nó – rằng đó chỉ là một ý nghĩ thoáng qua Điều đó không có nghĩa là chúng takhông thể hay không nên suy xét hoặc hành động trước những suy nghĩ đó, mà hãyđưa ra lựa chọn Mỗi ngày có hàng nghìn ý nghĩ xuất hiện trong đầu chúng ta; và theonguyên tắc tư duy, chẳng cái nào quan trọng hơn cái nào, chúng chỉ là ý nghĩ mà thôi.Một khi hiểu được nguyên tắc này, những gì ta suy nghĩ sẽ không còn sức mạnh quyếtđịnh toàn bộ chất lượng cuộc sống của chúng ta nữa Thay vào đó, chúng ta có thể lựachọn một trạng thái cảm xúc dễ chịu hơn từ việc suy nghĩ thoải mái, nhẹ nhàng hơn.

Lý do khiến chúng ta có thể xem một bộ phim buồn, thậm chí là phim kinh dị, rồisau đó vẫn ra ngoài ăn uống bình thường là vì chúng ta luôn thoát ra được khỏi bộphim Ta hiểu rằng đó chỉ là phim ảnh Bộ phim kết thúc là hết, còn chúng ta vẫn phảitiếp tục với cuộc sống của mình Với tư duy cũng vậy Nó chỉ nằm trong đầu óc conngười Nếu một suy nghĩ nào đó ra khỏi đầu, nó sẽ biến mất – cho đến khi chúng ta lạinghĩ về nó Suy nghĩ chẳng có gì đáng sợ cả, nếu ta hiểu được rằng suy nghĩ chỉ là suynghĩ

Có lẽ nguyên tắc này bị hiểu sai nghiêm trọng nhất ở chỗ người ta tin rằng mụcđích của nó là kiểm soát những gì bạn nghĩ Không phải như vậy Mục tiêu của nó làhiểu được tư duy là gì: một khả năng giúp bạn định hình thực tại từ trong ra ngoài.Không hơn không kém Chất lượng cuộc sống của bạn không được quyết định bởinhững gì bạn nghĩ, mà là mối quan hệ giữa bạn với những suy nghĩ của chính mình –cách bạn tạo ra chúng và phản ứng lại chúng

Như một giấc mơ

Rất bình thường khi bạn thức dậy vào buổi sáng và thốt nên: “Ôi, giấc mơ đó mớithật làm sao!” Nhưng dù giấc mơ có vẻ thật đến thế nào thì chúng ta đều biết đó chỉ

là một giấc mơ Vì thế, nếu mơ thấy mình đem xe ra tiệm sửa và anh thợ máy lạikhiến cho nó hỏng nặng hơn, thì ta cũng không ra đó để phàn nàn Chúng ta hiểu rằnggiấc mơ chỉ là suy nghĩ khi ta đang ngủ Kiến thức này có vẻ vẫn hoàn toàn đúng đắnkhi áp dụng vào những suy nghĩ khi ta đang thức, và khi nó diễn ra, ta không phải coi

đó là sự thật

Hai khía cạnh của tư duy

Có hai khía cạnh của tư duy mà chúng ta cần phải hiểu Đầu tiên là thực tế màchúng ta nghĩ, chúng ta có chức năng này của con người – không phải những gì tanghĩ (nội dung) mà chính nhận thức rằng ta là người tạo ra suy nghĩ mới liên tục xuấthiện trong đầu chúng ta Khía cạnh thứ hai vẫn thường được thảo luận là nội dung,hay còn gọi là những điều chúng ta nghĩ đến Giữa hai khía cạnh trên có một sự khácbiệt lớn Người theo hướng tư duy tích cực cho rằng suy nghĩ tích cực càng nhiềucàng tốt và cũng là cách tránh suy nghĩ tiêu cực Đúng là tư duy tích cực làm bạn cảmthấy dễ chịu hơn suy nghĩ tiêu cực, nhưng tư duy tích cực là một khái niệm sai lầmkhi dựa trên giả định rằng tự thân suy nghĩ đã mang trong mình sự thật và chúng ta

cần phải quan tâm đến nó Nhưng dù là tích cực hay tiêu cực thì tư duy cũng chỉ làmột chức năng.

Khi hiểu được ý nghĩa đích thực của tư duy, chúng ta sẽ hiểu rõ suy nghĩ tích cực

và tiêu cực Một người tư duy tích cực liên tục chịu áp lực là chỉ được tạo ra suy nghĩtích cực Việc này tốn rất nhiều nỗ lực và sự tập trung, do đó nó tiêu thụ hết nănglượng dành cho những ý tưởng mới và sáng tạo Mỗi khi suy nghĩ tiêu cực xuất hiệntrong đầu (chắc chắn sẽ như vậy), một người tư duy tích cực phải phủ nhận sự tồn tạicủa chúng và lấy những suy nghĩ tích cực dìm chúng xuống

Những người hiểu được bản chất của tư duy không phải chịu áp lực tạo ra bất kỳnội dung cụ thể nào cho suy nghĩ của mình Họ hiểu được bản chất của tư duy: mộtchức năng của nhận thức, một khả năng chủ động của con người định hình nên kinhnghiệm của chúng ta trong cuộc sống Liệu điều đó có nghĩa là những ai hiểu được tưduy là một chức năng sẽ cố tình suy nghĩ tiêu cực không? Tất nhiên là không Điều đócũng không có nghĩa là suy nghĩ tiêu cực không bao giờ xuất hiện trong đầu họ Đơngiản là họ hiểu bản thân những suy nghĩ tiêu cực đó chẳng làm hại gì họ được Đốivới họ, ý nghĩ dù là tích cực hay tiêu cực cũng chỉ là ý nghĩ mà thôi

Câu chuyện của Stacey

Tư duy với tư cách một chức năng thuần túy của ý thức không hề có nội dung, chođến khi chúng ta đưa nội dung vào Niềm tin, ý tưởng cho cuộc sống, những giả địnhnền tảng, và quan điểm sẽ quyết định nội dung chúng ta đưa vào suy nghĩ, nhưng bảnthân suy nghĩ là vô hại, và là một khái niệm rỗng cho đến khi chúng ta lấp đầy nóbằng ý nghĩa Chẳng hạn như khi Stacey còn bé, bố mẹ cô thuê một người giúp việc

để trông nom cô Khi Stacey lớn lên, cô tin rằng yếu tố quan trọng nhất để trở thànhnhững bậc cha mẹ tốt là dành càng nhiều thời gian bên con cái càng tốt Một ngày nọkhi Stacey nhớ về cha mẹ, một ý nghĩ nảy ra trong đầu cô, rằng cha mẹ cô không quantâm nhiều tới cô Họ còn thuê một người giúp việc chăm nom cô nữa Tại sao họkhông muốn tự mình chăm sóc cô? Có lẽ họ không quan tâm đến cô nhiều như họ vẫnnói

Nhưng làm sao Stacey biết được điều đó? Cô kết luận như vậy dựa trên cái gì? Ai

đã đưa nội dung “làm cha mẹ” vào trong suy nghĩ của Stacey? Chính cô ấy Một suynghĩ về cha mẹ cô xuất hiện trong đầu – ban đầu là một suy nghĩ đơn giản, nhưng sau

đó cô đã thêm vào nội dung: “Có lẽ bố mẹ không quan tâm đến mình nhiều như mìnhvẫn tưởng.” Cho dù Stacey có mối quan hệ vô cùng tốt đẹp với cha mẹ, nhưng suynghĩ đó vẫn xuất hiện trong đầu cô Nếu cô nghiêm trọng hóa suy nghĩ đó và theođuổi nó, chắc chắn nó sẽ làm cho cô sa sút tinh thần Stacey có thể thảo luận điều nàyvới bạn bè cô, chồng cô, hoặc nếu thấy nó thực sự quan trọng, cô có thể nói với cha

mẹ để hiểu rõ vấn đề Thực tế, các nhà tâm lý học nổi tiếng sẽ bảo cô làm vậy – phântích những số liệu, sau đó hành động dựa trên đó Ý tưởng trút bỏ những điều phiềnmuộn đè nặng và bộc lộ cảm xúc của bản thân thường được cho là ý kiến hay, nhưng

liệu có phải lúc nào cũng vậy không? Nếu Stacey hiểu cảm giác của cô thực sự đến từđâu, thì liệu cô có đem chuyện này ra nói với cha mẹ mình không?

Tất cả những nỗi đau buồn này là hệ quả của việc hiểu sai bản chất của tư duy.Thay vì coi suy nghĩ chỉ là một việc cô vẫn thường làm, Stacey lại quá quan trọng hóanhững suy nghĩ của mình Nếu Stacey sắp xếp lại những chuyện đang diễn ra, cô đã

có thể loại bỏ khỏi đầu những suy nghĩ tiêu cực về việc cô được nuôi nấng như thếnào, từ đó duy trì cảm giác tích cực và cảm thấy an toàn trong cuộc sống

Câu chuyện về Stacey và người giúp việc sẽ tiếp tục xuất hiện trong ba chương tiếptheo, minh họa cho năm nguyên tắc trên hoạt động với nhau như thế nào để tạo racuộc sống hạnh phúc

Hệ tư tưởng

Tất cả những suy nghĩ của chúng ta trong quá khứ có thể được nhóm lại thành “hệ

tư tưởng”, một đơn vị độc lập mà qua đó, chúng ta nhìn ra thế giới Mọi quyết định,phản ứng và cách hiểu của chúng ta đều được “tô màu” bởi hệ tư tưởng riêng của mỗingười

Hệ tư tưởng của chúng ta giống như một chiếc phễu lọc mà mọi thông tin phải điqua đó trước khi đến với nhận thức của con người Đó là những ý tưởng được đan dệtmột cách phức tạp và hoàn hảo, chúng liên kết với nhau tạo thành các khái niệm, niềmtin, kỳ vọng và quan điểm Chính hệ tư tưởng riêng của mỗi người cho phép ta sosánh các sự việc, hiện tượng mới hoặc các tình huống ta đã biết từ trải nghiệm trongquá khứ

Hệ tư tưởng của bạn chứa đựng tất cả những thông tin bạn thu nhận được trongsuốt cuộc đời Đó là những thông tin trong quá khứ mà hệ tư tưởng của bạn dùng đểgiải thích ý nghĩa của mọi việc diễn ra trong cuộc sống Theo đó, một hệ tư tưởng lànguồn gốc của tư duy có điều kiện Khi bạn dựa vào nó nghĩa là bạn đang suy nghĩtheo thói quen, theo cách nhìn sự vật hiện tượng thông thường của bản thân Đâychính là nơi hình thành những phản ứng theo thói quen của bạn trước cuộc sống

Hệ tư tưởng chứa đựng quan điểm của mỗi người về “cuộc sống” Chúng là những

cơ chế tâm lý giúp ta nhận ra khi nào chúng ta hiểu hoặc đánh giá đúng một vấn đề

Hệ tư tưởng về bản chất là khó thay đổi và không ưa bị can thiệp Chúng hoàn toànmang tính “tự xác nhận” Nếu hệ tư tưởng của bạn chứa đựng ý tưởng rằng nhữngngôi trường của nước mình thật tồi tệ và đó là nguyên nhân của hầu hết các vấn đềkhó khăn của đất nước, thì viễn cảnh sau đây có thể xảy ra: Bạn đọc một tờ báo buổitối và tình cờ nhìn thấy một bài ở gần cuối trang ba mươi sáu, trong đó viết: “Trongquận có hai mươi mốt học sinh thi trượt môn đọc.” Bạn mỉm cười, bạn lại được chứngminh đã đúng thêm lần nữa Bạn đưa bài báo cho chồng hoặc vợ của mình: “Anh/emthấy không, trường học ở nước ta đang ngày càng tồi tệ, hệt như những gì anh/em đãnói.” Bạn không hề để ý rằng ngay trang nhất của tờ báo có dòng tít: “ĐIỂM KIỂM

TRA TRÊN TOÀN QUỐC TĂNG 17% TRONG VÒNG NĂM NĂM QUA!” Nhưng

đó là bản chất của hệ tư tưởng Với cách bám rễ trong đầu óc chúng ta, dường nhưluôn có một mối liên hệ logic giữa những thứ chúng ta coi là đúng đắn Niềm tin củachúng ta luôn đem lại ý nghĩa tuyệt vời trong hệ tư tưởng của mỗi người

Hệ tư tưởng cá nhân khiến chúng ta tin rằng chúng ta là những người thực tế, vàrằng cách chúng ta nhìn nhận cuộc sống cũng chính là cách cuộc sống diễn ra Thực tế

là một người coi một tình huống như một cơ hội, trong khi người khác với trí tuệtương đương lại coi đó là một rắc rối lớn không ảnh hưởng gì đến hệ tư tưởng Hệ tưtưởng của chúng ta loại bỏ những quan điểm khác cho là sai lệch, hoặc những quanđiểm có chủ đích tốt nhưng sai trái, hoặc không đúng lắm

Bởi hệ tư tưởng của chúng ta chứa đầy những kỷ niệm trong quá khứ và thông tin

đã tiếp nhận trong cuộc sống, nên chúng khuyến khích chúng ta tiếp tục nhìn nhận sựviệc theo hướng như vậy Chúng ta phản ứng tiêu cực (hoặc tích cực) với những sựkiện hay tình huống tương tự hết lần này qua lần khác, giải thích những trải nghiệmhiện tại trong cuộc sống bằng những kinh nghiệm trong quá khứ Một người tin rằngcon người vốn đã hay chỉ trích thì sẽ trở nên đề phòng bất cứ khi nào có người đưa ragợi ý, mà không cần biết người đó có ý chỉ trích hay không Điều đó sẽ trở thành một

đề tài trong cuộc sống của anh ta cho đến tận khi anh ta hiểu được bản chất của hệ tưtưởng, đặc biệt là hệ tư tưởng của chính mình Hiểu được khái niệm này sẽ giúp anh tanhận ra rằng mình đang không nhìn vào hiện thực hay sự thật, mà chỉ nhìn vào cáchgiải thích hiện thực thông qua suy nghĩ của chính mình

Bởi hệ tư tưởng của chúng ta quá quen thuộc, nên dường như chúng luôn cho tanhững thông tin đúng và chính xác Chính vì phương diện tự xác nhận của hệ tư tưởng

mà chúng ta chấp nhận những ý tưởng quen thuộc và không quan tâm đến những thứcòn lại Đây là lý do tại sao mọi người hiếm khi thay đổi quan điểm chính trị hoặc tôngiáo của mình, và tại sao họ ngần ngại thảo luận chúng với gia đình hay bè bạn Họ

“biết sự thật” và có thể đưa ra những ví dụ và lý lẽ bảo vệ cho ý kiến của mình Họcũng “biết” rằng gia đình, bạn bè họ “không hiểu sự thật,” và vì họ cứng đầu cứng cổnên có lẽ họ sẽ không bao giờ hiểu được Chúng ta cũng biết kết quả của việc đối đầugiữa các hệ tư tưởng khác nhau – thường là tất cả các bên đều thất vọng Đó là lý dotại sao mọi người thường bị thu hút bởi những người có chung đức tin, và trở nên mấtkiên nhẫn với những ai không nghĩ giống họ

Hiểu được bản chất của hệ tư tưởng sẽ có thể thay đổi được điều này Khi ta hiểurằng những người khác (và chính bản thân ta) ngây thơ tưởng niềm tin là hiện thực,chúng ta có thể bỏ qua nhu cầu chứng tỏ mình là đúng Ta có thể thấy rằng niềm tincủa chúng ta chỉ đơn giản là một chức năng của phản ứng có điều kiện và kinh nghiệmtrong quá khứ Vì quá khứ của mỗi người khác nhau nên ý tưởng của chúng ta về cuộcsống cũng khác nhau Niềm tin của mọi người cũng là kết quả của những kinh nghiệmtrong quá khứ Nếu mọi thứ khác đi thì một hệ tín ngưỡng khác sẽ hình thành

“Điều này có thể đúng,” bạn nói, “nhưng cách nhìn cuộc sống của tôi rất tốt, tôithấy nó chính xác và sẽ không thay đổi nó, ngay cả khi có thể.” Vấn đề ở đây khôngphải là thay đổi hệ tư tưởng hay quan niệm của bạn về cuộc sống, mà là hiểu được bảnchất độc đoán của chúng Ta chỉ cần nhìn nhận thực tế về hệ tư tưởng, chứ không canthiệp vào nội dung, để giảm bớt nỗi thất vọng trong cuộc sống Nếu không hiểu về hệ

tư tưởng, ta hầu như không thể lắng nghe các quan điểm khác Chúng ta diễn giảinhững gì người khác nói và hành động dựa trên những gì chúng ta đã biết Thông tintruyền đến, và ta dựa trên những kiến thức sẵn có để quyết định xem thông tin đó cóđúng hay không Nếu thông tin đó không được chúng ta đồng ý từ trước thì hệ tưtưởng của chúng ta sẽ có xu hướng từ chối nó Tóm lại, thông tin mới thường khôngđược chào đón trong hệ tư tưởng sẵn có của mỗi người Đó là lý do tại sao chúng tabuồn phiền vì những sự kiện và tình huống tương tự hết lần này đến lần khác trongđời Chúng ta đã phát triển những mối quan hệ nhân quả lặp đi lặp lại giữa các sự kiện

và phản ứng

Ví dụ, bạn có thể tin rằng bất cứ khi nào ai đó đưa ra cho bạn một gợi ý nghĩa làbản thân họ không đồng tình với bạn Bạn hoàn toàn không nghi ngờ điều này vì hệ tưtưởng của bạn tự đánh giá nó Đó dường như luôn là một kết luận đúng và chính xác

về bản chất của con người Ngay cả khi ai đó đảm bảo với bạn rằng giả định của bạn

là sai, bạn vẫn tự thuyết phục mình rằng những người khác đang có động cơ khôngminh bạch, hoặc họ không nhận ra thái độ thù địch của họ đối với bạn Dù mất bao lâuchăng nữa, bạn cũng sẽ tìm được cách xác minh niềm tin vốn có để chứng tỏ mìnhđúng, ngay cả khi phải trả giá bằng việc khiến bản thân đau khổ

Nhưng nếu hiểu được bản chất của các hệ tư tưởng, bạn có thể bắt đầu nhìn xa hơn,

và cảm nhận được giá trị của các quan điểm khác nhau Những gì chúng ta thường coi

là chỉ trích giờ chỉ là ý kiến của một người, nằm trong một hệ tư tưởng của riêng họ.Chúng ta hầu như có thể loại bỏ những lập luận không đem lại giá trị gì trong cuộcsống và hoàn toàn loại bỏ cảm giác tiếc nuối, bối rối hay giận dữ với những ngườikhông nhìn sự việc theo cách của chúng ta

Bob và Carol –Ted và Alice

“Cặp đôi A,” Bob và Carol, hiểu biết về hệ tư tưởng, còn “Cặp đôi B,” Ted vàAlice thì không

Cặp đôi A, Bob và Carol, có một con nhỏ mà hai vợ chồng đều hết mực yêuthương Bob, trong nỗ lực chân thành muốn gánh vác trách nhiệm cùng vợ, đã đề xuấtviệc xin nghỉ phép để đưa con của họ đến khám bác sĩ Bob không coi đây là phần vui

vẻ nhất trong việc nuôi dạy con cái, nhưng dù sao anh cũng đề nghị được làm điều đó.Nhưng Carol lại cho rằng việc đưa con đi khám là điều quan trọng thể hiện tình yêuthương của cô với con, nên rất cảm động trước lời đề nghị giúp đỡ của chồng; cô cảm

ơn anh nhưng từ chối lời đề nghị đó Cô biết hệ tư tưởng của hai vợ chồng khác nhau

về cách thức đề nghị giúp đỡ Quan trọng hơn, Carol hiểu rằng cô có một hệ tư tưởng

riêng, với những nhu cầu, niềm tin và mong mỏi của một người mẹ Cô bình tĩnhquyết định rằng mình sẽ tự làm việc đó.

Cặp đôi B có hoàn cảnh tương tự, nhưng hiểu biết của họ hạn chế hơn Ted cũngquan tâm đến con giống như Bob và đưa ra đề xuất tương tự Nhưng Alice không hiểu

gì về hệ tư tưởng Đối với cô, một đề xuất như thế đồng nghĩa với việc anh bảo côkhông phải là một người mẹ tốt Cô sẽ không bao giờ đề nghị điều đó với bạn bè (trừtrường hợp khẩn cấp) bởi cô “biết” rằng đưa con đi tiêm là trách nhiệm của một người

mẹ Cô đáp lại chồng bằng việc buộc tội anh không tôn trọng kỹ năng làm mẹ của cô

Và bởi Ted cũng chẳng hiểu về hệ tư tưởng hơn vợ, nên anh nghĩ Alice là người “vôơn” Một trận tranh cãi nảy ra và kết cục là cả hai vợ chồng đều cảm thấy khó chịusuốt mấy ngày sau đó Đây chỉ là một ví dụ về những tranh cãi điển hình có thể xảy rakhi chúng ta thiếu hiểu biết về hệ tư tưởng

Nếu Ted hoặc Alice hiểu được điều này thì cuộc cãi vã đã không xảy ra Người vợ

sẽ nghe lời đề nghị của người chồng, sau đó dù cảm thấy thế nào thì cô vẫn nói:

“Không cần đâu, cảm ơn anh Em muốn tự đi,” hoặc một câu gì đó tương tự Nếu Tedhiểu về hệ tư tưởng, anh sẽ xóa tan mọi vấn đề khi nhận ra phản ứng của Alice chỉ làmột chức năng trong hệ tư tưởng của cô Ted đã có thể giải thích mong muốn giúp đỡ

vợ theo một cách cởi mở và âu yếm hơn Ngay cả khi Alice không phản ứng lại trướcgiải thích đầy yêu thương của anh thì anh cũng không cảm thấy bị xúc phạm đến vậykhi nghe cô chỉ trích Thay vào đó, anh sẽ nhận ra rằng vấn đề nằm ở chỗ hai hệ tưtưởng đang “đối đầu” nhau Hai hệ tư tưởng không thể tìm được tiếng nói chung,giống như hai người nói hai ngôn ngữ khác nhau thì không thể hiểu nhau khi không

Khi hiểu được hệ tư tưởng vận hành như thế nào, chúng ta có thể tránh được nhữngcuộc tranh luận không cần thiết và mối bất hạnh nó gây ra

Chương 2: Nguyên tắc tâm trạng

Thời gian giúp nguôi ngoai, thời gian giúp sàng lọc; không có cảm xúc nào duy trì được nguyên vẹn suốt nhiều giờ đồng hồ.

— Thomas Mann

Khi con người liên tục suy nghĩ, nhận thức của chúng ta về việc mình đang suynghĩ cũng liên tục thay đổi Sự chuyển biến về nhận thức này của bản thân chúng tavới tư cách người tạo ra suy nghĩ được gọi là sự thay đổi “tâm trạng” Lên, xuống, lên,xuống, từng phút, từng ngày, tâm trạng của chúng ta thăng giáng không ngừng Đốivới người này, sự thay đổi là không đáng kể, nhưng với người kia có thể lớn vô cùng.Trong cả hai trường hợp, thực tế là chúng ta không bao giờ ở một thái cực tình cảmquá lâu Khi cuộc sống có vẻ đang rất dễ dàng thuận lợi, thì bỗng đùng một cái, tâmtrạng của chúng ta rớt xuống tồi tệ và cuộc sống dường như lại rơi vào cảnh khó khăn.Hoặc ngay khi cuộc sống tưởng như vô vọng, tâm trạng của ta bỗng tốt đẹp hơn, mọithứ đều có vẻ ổn thỏa trở lại.

Khi tâm trạng phấn khởi, bạn thấy cuộc sống thật tốt đẹp Bạn có khả năng thườngthức và đầy triển vọng Khi tâm trạng phấn khởi, mọi thứ dường như không có gì khókhăn, các vấn đề trở nên đơn giản và dễ giải quyết hơn Khi tâm trạng phấn khởi, cácmối quan hệ diễn ra tốt đẹp, giao tiếp cũng dễ dàng và nhẹ nhõm Còn khi tâm trạngtồi tệ, cuộc sống trở nên khó khăn và đáng sợ đến mức không thể chịu đựng Bạn hầunhư không còn khả năng suy xét; và dường như những người ngoài kia chỉ muốn bắtlỗi bạn Cuộc sống dường như chỉ nhắm thẳng vào bạn mà thôi Bạn tiếp nhận mọi thứtheo quan điểm cá nhân và thường hiểu nhầm về những người xung quanh Đó lànhững đặc điểm phổ biến của tâm trạng, và nó đúng với tất cả mọi người Chẳng aitrên đời có thể sống hạnh phúc, vui vẻ, hòa đồng và dễ chịu khi đang trong tâm trạngtồi tệ, và cũng chẳng ai cảm thấy đau khổ, đề phòng, giận dữ và ngoan cố khi họ đangtrong tâm trạng vui tươi

Tâm trạng của chúng ta luôn thay đổi

Con người không nhận ra rằng tâm trạng của họ luôn chuyển động Thay vào đó,

họ tưởng cuộc sống bỗng nhiên trở nên tồi tệ trong vài ngày hay vài tiếng đồng hồ vừaqua Ví như gần đây một khách hàng tới gặp tôi vì cho rằng bản thân anh có vấn đềnghiêm trọng trong mối quan hệ vợ chồng Anh ta tới văn phòng của tôi trong haingày liên tiếp Ngày đầu tiên, anh ta rất sôi nổi, thậm chí còn khoe về cuối tuần vui vẻcủa hai vợ chồng Theo như anh ta miêu tả, họ đã cùng cười đùa, vui chơi, trò chuyện

và đi bộ với nhau trong không gian lãng mạn Rõ ràng anh ta đang trong tâm trạng tốt.Ngày tiếp theo anh ta đến và phàn nàn rằng anh ta cảm thấy vợ mình không hề biết ơn

vì những gì anh đã làm cho cô “Cô ấy không bao giờ tỏ ra cảm kích trước những việctôi làm,” anh ta nói “Cô ấy là người vô ơn nhất mà tôi từng gặp.”

“Thế hôm qua thì sao?” tôi hỏi “Không phải anh đã kể cho tôi rằng mọi chuyệngiữa hai người đang rất tuyệt vời sao?”

“Đúng vậy, nhưng tôi đã lầm Tôi đã lừa dối bản thân lúc đó, và trong suốt cả cuộchôn nhân này Tôi muốn ly dị.”

Sự đối lập, quay ngoắt hoàn toàn và nhanh đến chóng mặt đó nghe có vẻ vô lý,thậm chí tức cười – nhưng chúng ta đều như vậy Khi tâm trạng tồi tệ, chúng ta mấthết khả năng lắng nghe, và mọi suy xét, tính toán bay vèo ra ngoài cửa sổ Cuộc sốngdường như đáng sợ, quan trọng và cấp thiết.

Tâm trạng là một phần trạng thái của con người

Tâm trạng là một trạng thái của con người Bạn không thể tránh được chúng Bạnkhông thể ngừng thay đổi tâm trạng sau khi đọc cuốn sách này – hoàn toàn không thể.Điều khả thi là bạn có thể hiểu rằng tâm trạng là một phần của con người Thay vìmắc kẹt trong tâm trạng chán chường và tin rằng mình đang nhìn đời một cách thực

tế, bạn có thể học cách tự vấn bản thân khi ở trạng thái như vậy Bạn sẽ luôn nhìnnhận cuộc sống và các sự kiện theo các hướng khác nhau khi ở trong những tâm trạngkhác nhau Khi ở trong tâm trạng tồi tệ, hãy cố bỏ qua nó bằng cách đơn giản như: coi

đó là một trạng thái không thể tránh được của con người, sẽ biến mất theo thời gian,nếu bạn để mặc nó và chẳng chú ý quá nhiều đến nó

Hiểu được về tâm trạng, chúng ta sẽ biết trân trọng những lúc vui vẻ, nhẹ nhõmhơn khi chúng ta buồn chán Điều này trái ngược hoàn toàn với những gì hầu hếtchúng ta vẫn làm khi đang trong tâm trạng tồi tệ Chúng ta sẽ cố suy nghĩ, tính toán,hoặc ép bản thân thoát ra khỏi tâm trạng đó Nhưng bạn không thể ép mình thoát khỏitâm trạng chán nản được, giống như bạn không thể cố cảm thấy vui vẻ khi phải làmđiều mình không thích Áp lực (hay suy nghĩ) càng nhiều, bạn sẽ càng chìm sâu vàonó

Bởi cuộc sống trở nên nặng nề khi tâm trạng bạn đang tồi tệ, nên nó còn mangthêm tính cấp bách cố hữu Đây là lý do tại sao hầu hết mọi người thường đem nhữngvấn đề nghiêm trọng ra thảo luận khi đang trong tâm trạng này, và đó là một trongnhững vấn đề mấu chốt trong các mối quan hệ Chỉ cần đơn giản nhận ra trạng tháitâm lý tồi tệ ở bản thân và những người xung quanh, chúng ta có thể đổi chiều mộtmối quan hệ

Cùng một cách cư xử của con cái, nhưng khi vui vẻ ta thấy chúng đáng yêu, cònkhi buồn bực ta thấy chúng thật khó chịu Tuy nhiên, khi hiểu được nguyên tắc củatâm trạng, chúng ta sẽ không làm con cái hoang mang và buộc tội chúng một cách vô

lý mỗi khi tâm trạng không tốt – rồi sau đó khi vui vẻ trở lại, ta lại phải dành thời gian

và công sức xin lỗi vì hành động hay lời nói của mình Điều này hoàn toàn đúng trongmối quan hệ với tất cả mọi người chứ không chỉ với con cái, và trong mọi hoàn cảnh.Hiểu được tâm trạng tác động lên suy xét của chúng ta mạnh đến mức nào, chúng ta

sẽ không phản ứng lại hoặc trở thành nạn nhân của chúng nữa Cuối cùng rồi mọi thứ

sẽ trở nên khác biệt hoàn toàn, nếu lúc này ta cứ mặc kệ chúng

Tâm trạng của bạn thay đổi, chứ không phải cuộc sống