Đề cương ôn tập kiểm tra học kỳ I môn văn 8

Cách sử dụng từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội: - Phải phù hợp tình huống giao tiếp - Trong văn học, các tác giả sử dụng hai lớp từ này để tô đậm màu sắc địa phương, màu sắc giai tầng x

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN HKI

A PHẦN TIẾNG VIỆT

I.Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ:

1.Từ nghĩa rộng, từ nghĩa hẹp:

- Nghĩa của từ có mức độ rộng hẹp khác nhau Từ có nghĩa rộng mang tính khái quát cao Từ có nghĩa rộng chỉ một phạm vi, một lĩnh vực rộng trong thực tế khách quan Nghĩa của từ đó bao hàm nghĩa của một số từ ngữ khác

Ví dụ: - Nghĩa của từ cá rộng hơn từ cá chép, cá rô, cá chim …

- Từ có nghĩa hẹp là từ mà nghĩa của nó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của từ khác Ví dụ: Các từ đỏ, xanh, lam, chàm, tím… có nghĩa hẹp so với từ màu vì nghĩa của nó được bao hàm trong nghĩa của từ màu

- Tính khái quát trong nghĩa của từ có những cấp độ khác nhau Một từ có mức độ rộng hơn về nghĩa so với

từ này nhưng nhưng lại có nghĩa hẹp so với từ khác

Ví dụ:

màu đỏ vàng trắng đen

xanh lè xanh biếc xanh nhạt

…

II Trường từ vựng:

1.Khái niệm: Là tập hợp tất cả các từ có nét chung về nghĩa

Ví dụ:

- gương mặt, nước da, gò má, cánh tay, đùi đều có nét nghĩa chung là chỉ bộ phận cơ thể con người.

- soong, nồi, chảo dụng cụ nấu nướng

- một, hai, ba, trăm ngàn, triệu trường số

2: Lưu ý:

a/ Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn.

* Các từ trong các trường thuộc trường “mắt”:

- Bộ phận của mắt : lòng đen, lòng trắng, con ngươi, lông mày, lông mi,

- Đặc điểm của mắt : đờ đẫn, sắc, lờ đờ tinh anh, toét, mù, lòa,

- Cảm giác của mắt : chói, quáng, hoa cộm,

- Bệnh về mắt : quáng gà, thong manh, cận thị ,viễn thị

- Hoạt động của mắt : nhìn trông, thâý, liếc , nhòm.

b/ Một trường từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ loại

Từ loại :

- các danh từ như: con ngươi, lông mày,

- các động từ như: nhìn trông, v.v ,

- các tính từ như: lờ đờ ,''toét, v.v

c/ Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau

- Ngọt, cay , đắng, chát, thơm (trường mùi vị)

- Ngọt, the thé, êm dịu, chối tai (trường âm thanh)

- (rét) ngọt, ẩm, giá (trường thời tiết)

c/ Trong văn thơ cũng như trong cuộc sống hằng ngày, người ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ (phép nhân hóa, ẩn dụ, so sánh, v.v )

- Mừng, cậu thuộc trường từ vựng “người” , chuyển sang trường từ vựng “thú vật” nhằm mục đích nhân

hóa

Các ví dụ:

+ lưới, nơm câu, vó : dụng cụ đánh bắt thuỷ sản

+ tủ, rương , hòm, va-li, chai, lọ : dụng cụ để đựng

+ đá, đạp giấm, xéo : hoạt động của chân

+ buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi: trạng thái tâm lí.

+ hiền lành, độc ác, cởi mở: tính cách

+ bút máy, bút bi,phấn, bút chì: dụng cụ để viết

+ mũi, miệng thơm , điếc, thính : khứu giác

+ tai, nghe , điếc, rõ, thính… : thính giác

III.Từ tượng hình, từ tượng thanh:

1 Khái niệm:

-Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ , trạng thái của sự vật

Ví dụ: móm mém, xồng xộc, vật vã, rũ rượi, sòng sọc ….

-Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người

Ví dụ: hu hu, ha ha, hô hố, chan chát, cồm cộp …

2 Công dụng:

- Từ tượng hình, tượng thanh gợi được hình ảnh, âm thanh cụ thể sinh động, có giá trị biểu cảm cao; thường được sử dụng trong văn miêu tả, tự sự

IV Từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội:

1 Khái niệm:

a.Từ ngữ toàn dân: là từ ngữ được sử dụng phổ biến trong cả nước

Ví dụ:

- bắp, bẹ: là từ ngữ địa phương

- ngô : là từ ngữ toàn dân.

b Từ ngữ địa phương là từ ngữ chỉ sử dụng ở một (hoặc một số) địa phương nhất định

Ví dụ:

c Biệt ngữ xã hội: Là những từ ngữ chỉ được dùng trong một lớp xã hội nhất định

Ví dụ:

Mẹ và mợ là hai từ đồng nghĩa Ở xã hội ta trước Cách mạng tháng Tám, trong tầng lớp trung lưu, thượng

lựu, con gọi mẹ là mợ, cha được gọi là cậu => Mẹ là từ ngữ toàn dân Mợ là từ ngữ tầng lớp trung lưu,

thường dùng để gọi mẹ

-Các từ ngữ ngỗng, có nghĩa là hai điểm, gậy một điểm, trúng tủ trúng vấn đề đã học chắc (do đoán mò),

chồn học Đó là các từ ngữ dùng hạn chế trong tầng lớp học sinh hiện nay

2 Cách sử dụng từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội:

- Phải phù hợp tình huống giao tiếp

- Trong văn học, các tác giả sử dụng hai lớp từ này để tô đậm màu sắc địa phương, màu sắc giai tầng xã hội

của ngôn ngữ , tính cách nhân vật

- Tránh việc lạm dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội vì sẽ làm lời nói khó hiểu đối với người đọc, người nghe

V.Trợ từ, thán từ:

1.Trợ từ: Là những từ chuyên đi kèm một từ ngữ trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh giá sự

vật, sự việc được nói đến ở từ ngữ đó

Ví dụ: những, có, chính, đích, ngay …

2.Thán từ: Là những từ ngữ dùng làm dấu hiệu biểu lộ cảm xúc, tình cảm, thái độ của người nói hoặc dùng

để gọi đáp

- Thán từ thường đứng ở đầu câu, có khi nó tách ra thành một câu đặc biệt

Ví dụ:

+ A, mẹ đã về !

+ Chao ôi! Con chuồn chuồn nước mới đẹp làm sao!

- Thán từ gồm hai loại chính:

+ Thán từ biểu lộ tình cảm: a, ái, ơ, ôi, ô hay, than ôi, trời ơi …

+ Thán từ gọi đáp: này, ơi, vâng, dạ, ừ …

2

- Việc dùng thán từ phải thích hợp với quan hệ giữa người nói và người nghe, thể hiện được thái độ, tình cảm , phép lịch sự trong giao tiếp ngôn ngữ

Ví dụ: + Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ.

+ Vâng, cháu cũng nghĩ như cụ.

+ Này, bảo bác ấy …

VI Tình thái từ:

1.Khái niệm: Tình thái từ là những từ được thêm vào câu để cấu tạo câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm

thán và để biểu thịcác sắc thái tình cảm của người nói

Ví dụ:

- Mẹ đi làm rồi à ? Nếu bỏ à câu này sẽ không còn là câu nghi vấn.

- Con nín đi! Nếu bỏ đi câu này sẽ không còn là câu cầu khiến.

- Thương thay cũng một kiếp người

Khéo thay mang lấy sắc tài làm chi 1

Nếu không có từ thay thì không tạo lập được câu cảm thán.

- Em chào thầy ạ ! Từ ạ làm cho câu chào có tính lễ phép hơn Khác với các ví dụ trên, từ ạ ở đây không

có chức năng tạo câu, chỉ có tác dụng bổ sung sắc thái tình cảm

Các ví dụ khác:

- Bạn chưa về à ? (hỏi,thân mật)

- Thầy mệt ạ ? (hỏi, kính trọng)

- Bạn giúp tôi một tay nhé! (Cầu khiến, thân mật)

- Bác giúp cháu một tay ạ'! ( Cầu khiến, kính trọng)

2.Phân loại tình thái từ:

- Tình thái từ nghi vấn : à, ư, hả, hử, chứ, chăng …

- Tình thái từ cầu khiến: đi, nào, với

- Tình thái từ cảm thán: thay

- Tình thái từ biểu thị sắc thái tình cảm: ạ, nhé , cơ , mà …

3.Lưu ý :

- Khi nói, khi viết, cần chú ý sử dụng tình thái từ phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp (quan hệ tuổi tác, thứ bậc

xã hội, tình cảm, )

VII Phân biệt trợ từ , tình thái từ, thán từ:

-Thường được đặt ở trước từ ngữ

nói về sự vật, sự việc để nhấn

mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh

giá sự vật, sự việc được nói đến ở

từ ngữ đó

Ví dụ: những, có, chính, đích,

ngay …

nhiều)

món này à !

- Đứng ở cuối câu để cấu tạo câu

nghi vấn, câu cầu khiến hay câu cảm thán để bộc lộ cảm xúc

- Không tách khỏi cấu tạo câu, không làm thành phần biệt lập trong câu hoặc không thể làm một câu đặc biệt như thán từ

- Tình thái từ bộc lộ thái độ, cảm xúc gắn với mục đích của câu nói

cụ thể

- Bạn giúp tôi một tay nhé!

- Bạn chưa về à ?

-Thán từ thường đứng ở đầu câu,

có thể tách ra thành một câu đặc

biệt -Thán từ dùng bộc lộ trực tiếp cảm xúc, tình cảm của người nói hoặc dùng để gọi đáp

- Không tham gia cấu tạo cụm từ, không kết hợp được với cụm từ, biệt lập so với các thành phần khác trong cấu tạo câu

+ A, mẹ đã về ! +Chao ôi! Con chuồn chuồn nước

mới đẹp làm sao!

VIII Một số biện pháp tu từ, câu ghép

Biện pháp tu

từ - loại câu

Nội dung – tình huống sử dụng Ví dụ- tác dụng

Nói quá 1.Là cách nói phóng đại mức độ, quy mô, tính

chất của sự vật, sự việc, hiện tượng để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm

Thường sử dụng trong thành ngữ, tục ngữ, ca dao… và trong lời nói hàng ngày

Lưu ý :

- Thận trọng khi dùng phép nói quá trong văn bản hành chính, văn bản khoa học và trong giao tiếp với người trên, người lớn tuổi

- Biện pháp nói quá thường dùng kèm với biện pháp tu từ so sánh,ẩn dụ, hoán dụ

VD: rẻ như bèo , nhanh như cắt 2.Biện pháp nói quá còn được gọi là phóng đại, cường điệu , thậm xưng hay ngoa dụ

VD:

- Khóc như mưa như gió, ruột để ngoài da…

- Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

- Nói thét ra lửa: kẻ có quyền sinh,

quyền sát đối với người khác

- Nàng có vẻ đẹp nghiêng nước

nghiêng thành.

-Đoàn kết là sức mạnh dời non lấp

biển.

- Công việc lấp biển vá trời ấy là công

việc của nhiều đời

-Những chiến sĩ mình đồng da sắt đã

chiến thắng

-Mình nghĩ nát óc mà vẫn chưa giải

được bài toán này

“Bác ơi tim Bác mênh mông thế

Ôm cả non sông , mọi kiếp người”

Nói quá để tăng sức biểu cảm

“Cánh đồng đang buổi ban trưa

Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày,

Ai ơi bưng bát cơm đầy Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần”

Biện pháp tu từ nói quá + so sánh

Mồ hôi – mưa ruộng cày Dẻo thơm >< đắng cay Tác dụng: Gây ấn tượng mạnh về sự vất vả, gian lao của người nông dân

Nói giảm, nói

tránh

1.Là cách nói giảm nhẹ mức độ, qui mô, tính chất

của sự vật, sự việc, hiện tượng

Sử dụng trong: - Khi phải đề cập đến những chuyện đau buồn

- Khi biểu lộ thái độ lịch thiệp, tránh thô tục

Lưu ý: Ít dùng trong văn bản hành chính, khoa học,

chủ yếu dùng trong lời nói hàng ngày, văn chương, chính luận …

Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển tránh gây cảm giác đau buồn ghê sợ, nặng nề …tránh thô tục, thiếu lịch sự

2.Biện pháp này còn gọi là nhã ngữ, uyển ngữ

- Thôi rồi, Lượm ơi

- học chưa giỏi

- nói năng chưa lịch sự

- học chưa chăm lắm

- Bác đã lên đường theo tổ tiên.

“Bác đã đi rồi sao Bác ơi, Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội Rước Bác vào thăm thấy Bác cười” Biện pháp tu từ: nói giảm nói tránh + hoán dụ Miền Nam nhân dân Miền Nam

Tác dụng: giảm sự đau buồn, sự mong nhớ Bác của nhân dân Miền Nam Nói giảm nói tránh thể hiện cách nói lịch sự, biểu hiện của người có văn hoá

Câu ghép 1.Là những câu do hai hoặc nhiều vế câu tạo thành

Mỗi vế câu có cấu tạo là một cụm C-V Các cụm C-V làm vế câu trong một câu ghép không bao nhau

thành Hai hoặc nhiều cụm

C-V tạo thành, trong đó một cụm C-V bao các

*Giữa các vế câu ghép luôn luôn có

quan hệ ý nghĩa khá chặt chẽ Các kiểu

câu ghép:

*Câu ghép chính phụ: Gồm hai vế

chính phụ bổ sung ý nghĩa cho nhau bằng quan hệ từ

Phân loại:

4

cụm C-V còn lại.

VD:

Tôi biết nó rất ham chơi.

Ngôi trường tôi học núp dưới rừng cọ.

(Cụm chủ vị tôi học làm thành tố phụ sau danh từ ngôi trường.)

C-V tạo thành , trong

đó các cụm C-V không bao nhau

VD:

Cậu ta rất ngoan, cậu thấy mẹ ngăn cản là thôi ngay, cậu không chơi game nữa.

2.Cách nối vế trong câu ghép:

a Dùng các từ có tác dụng nối:

+ Nối bằng một quan hệ từ

VD: Anh ấy đã đến, nhưng công việc chưa được giải quyết

+ Nối bằng một cặp quan hệ từ: vì … nên,

giá thì VD: Nếu anh ta đến thì công việc sẽ được giải quyết

+ Nối bằng một cặp hô ứng: cặp phó từ, cặp đại từ

hay chỉ từ : có mới, chưa … đã , bao nhiêu bấy nhiêu

Ai làm, thì người ấy chịu

b Không dùng từ nối mà giữa các vế câu có dùng

dấu phẩy, dấu chấm phẩy hay dấu hai chấm.

VD: Pháp chạy, Nhật hàng, Vua Bảo Đại thoái vị

Hôm nay tôi phải nghỉ học: tôi bị cảm sốt

(Giải thích)

+ Nguyên nhân- kết quả:

VD: Vì không nghe lời bố mẹ nên nó

không thi đậu

+Điều kiện:

VD: Hễ còn một tên xâm lược nào thì

chúng ta phải quét sạch chúng đi

+ Bổ sung- tăng tiến:

VD:Nó không những thông minh mà

nó còn chăm chỉ nữa

+ Mục đích:

VD: Chúng ta phải học thật tốt để cha

mẹ vui lòng

*Câu ghép liên hợp: Là câu ghép các

vế bình đẳng với nhau về mặt ngữ pháp, thường nối với nhau bằng dấu phẩy hay các quan hệ từ liên hợp

Phân loại:

- Câu ghép liên hợp không dùng quan

hệ từ VD: Người ta đi cấy lấy công Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề

- Câu ghép liên hợp có dùng quan hệ từ

+Quan hệ từ chỉ sự đồng thời: và

Cái đầu lão ngẹo qua một bên và cái

miệng lão méo xệch

+Quan hệ từ chỉ sự tiếp nối: rồi

Họ giằng co, du đẩy nhau rồi ai nấy buông gậy ra, áp vào vật nhau

+Quan hệ từ chỉ sự tương phản: nhưng

Con đường này tôi đã đi quen, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ

+Quan hệ từ chỉ sự chọn lựa:hoặc

Hoặc là anh làm, hoặc là tôi sẽ làm việc ngày

Lưu ý:

Câu ghép có thể có nhiều vế Mối quan

hệ giữa các vế có thể có nhiều tầng bậc khác nhau

Ví dụ:

(1)Tôi nói mãi (2) nhưng nó không nghe tôi(3) nên nó thi trượt

Vế(1)và (2) tương phản

Vế (2) và (3) nhân quả

IX Dấu câu:

khiến

Kết thúc câu trần thuật, ngắt nghỉ giữa hai câu nối tiếp

chuyển sang câu tiếp theo

với giọng điệu thích hợp và ngắt nghỉ trước khi chuyển sang câu tiếp theo

(?!)

ngữ đứng trước dấu câu đó

liền nhau trong câu (giữa thành phần phụ với chủ ngữ - vị ngữ, giữa các thành phần phụ, giữa các vế của câu ghép, …)

câu ghép, hoặc tách các bộ phận liệt kê đi liền nhau

trong câu hay cuối câu

Biểu thị chỗ lược đi, chỗ chưa liệt kê hết ra; hoặc chỗ bỏ dở do ngập ngừng, không kể ra hết; hoặc dùng báo trước điều bất ngờ bằng cách làm dãn câu văn khi sắp có từ ngữ nêu nội dung đó xuất hiện

phận giải thích, chú thích ; hoặc bộ phận liệt kê; nối các từ trong một liên danh

trước hay sau các từ ngữ làm thành phần câu

Đánh dấu thành phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung)

hai chấm với dấu ngoặc kép hay dấu gạch ngang

Đánh dấu phần giải thích hoặc lời dẫn trực tiếp (với dấu ngoặc kép) hoặc lời đối thoại( với dấu gạch ngang)

ngữ

Đánh dấu lời dẫn trực tiếp hay những từ ngữ được nhấn mạnh hoặc có ý đặc biệt hoặc mỉa mai

B ÔN VĂN BẢN

1.Truyện kí Việt Nam :

a.Những điều lưu ý về từng văn bản :

T.Loại-PTBĐ

1.Tôi đi

học (In

trong”Quê

mẹ”-1941)

Thanh Tịnh

(1911-1988)-Trần

Văn Ninh-Gia Lạc

–Huế Văn đằm

thắm, trong sáng

Truyện ngắn

Tự sự (kết hợp miêu tả, biểu cảm)

-Viết theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ chân thực -Kết hợp hài hoà giữa kể, tả, bộc lộ cảm xúc

-Hình ảnh so sánh gợi cảm

Kỉ niệm trong sáng của buổi tựu trường đầu tiên của tuổi học trò với những rung động tinh tế

2.Trong

lòng mẹ

(Trích

“Những

ngày thơ

ấu”-1938,

1940)

Nguyên Hồng

(1918-1982)-Nguyễn nguyên

Hồng –Nam Định

Văn giàu chất trữ

tình

Hồi kí

Tự sự xen trữ tình

*Giàu chất trữ tình : -Tình huống và nội dung câu chuyện

-Dòng cảm xúc phong phú của Hồng

-Kể kết hợp cảm xúc cùng với hình ảnh so sánh gợi cảm, lời văn say mê

Những cay đắng tủi cực cùng tình yêu thương cháy bỏng của nhà văn thời thơ

ấu đối với người mẹ bất hạnh

3.Tức

nước vỡ

bờ (Trích

“Tắt đèn”

-1939)

Ngô Tất Tố

(1893-1954)-Từ Sơn-

Bắc Ninh-Đông

Anh-Hà Nội Nhà

văn HTPP xuất

sắc;Nhà báo tiến

Tiểu thuyết

Tự sự

-Khắc hoạ tính cách nhân vật rõ nét

-Miêu tả linh động ,sống động

-Ngôn ngữ kể chuyện của tác giả, ngôn ngữ đối thoại

-Vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân PK đương thời -Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân vừa giàu tình yêu thương

6

bộ; Một dich giả

uyên bác

mạnh mẽ

4.Lão Hạc

(1943)

Nam Cao –Trần

Hữu Tri

(1915-1951)-Lí Nhân-

Hà Nam Văn kết

hợp chất hiện thực

với trữ tình

Truyện ngắn

Tự sự xen trữ tình

-Kể chuyện tự nhiên, sinh động, giàu chất triết lí -Bút pháp khắc hoạ nhân vật tài tình

-Ngôn ngữ sinh động, hấp dẫn, ấn tượng, giàu tính tạo hình , gợi cảm

-Số phận đau thương của người nông dân trong xã hội cũ và phẩm chất cao quí tiềm tàng của họ -Tấm lòng yêu thương trân trọng của tác giả đối với người nông dân

b.Phân tích các chi tiết đặc sắc :

1.”

-Khi cùng mẹ đến trường : Thấy con đường, cảnh vật đều lạ, vì có sự thay đổi lớn : hôm nay tôi đi học Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn

-Khi đứng trước sân trường : Lo sợ vẫn vơ, bỡ ngỡ như con chim non đứng trên bờ tổ giữa sân trường đông người

-Khi nghe ông Đốc gọi tên : Lúng túng, tim như ngừng đập, quên cả mẹ đứng ở sau lưng; lo lắng khi rời tay mẹ

-Khi bước vào lớp học : Ngỡ ngàng nhưng tự tin với cảm giác vừa xa lạ lại vừa thân thuộc, gần gũi, thấy mọi vật lạ và hay hay , với sự quyến luyến tự nhiên bất ngờ

=> Đó là tâm trạng hồi hộp, cảm giác lạ lùng khi lần đầu tiên đi học

2.Trong lòng mẹ :

a/ Nhân vật bà cô :

-Trong cuộc thoại bà cô luôn cười hỏi với giọng nói và cái cười rất kịch (Hông ! mày có muốn không ?) Giọng vẫn ngọt, hai con mắt nhìn chằm chặp (mẹ mày phát tài, ngân dài hai tiếng em bé ); Tươi cười kể chuyện rách rưới nghèo khổ (bán bóng đèn, rách rưới,xanh bủng, gầy rạc) của mẹ Hồng với một sự vô cảm khến cho Hồng phải đau đớn Cuối cùng đổi giọng làm ra vẻ ngậm ngùi, thương xót, thân mật, giả dối -Đó là một người lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm, ích kỉ, tâm địa hẹp, rắp tâm tanh bẩn, chia cắt tình mẫu tử của mẹ con Hồng Bà tiêu biểu cho định kiến cổ hủ phi nhân đạo trong xã hội đương thời

b/ Tình yêu thương mẹ của bé Hồng :

- Được thể hiện qua những ý nghĩ , cảm xúc khi trả lời người cô :

+Khi nghe bà cô hỏi, Hồng đã “ cúi đầu không đáp” ,”cười đáp lại”, thể hiện tấm lòng luôn tin yêu mẹ +Khi tiếp tục nghe bà cô hỏi, nhục mạ mẹ, Hồng không nén nỗi đau đớn, “nước mắt ròng ròng, chan hoà, đầm đìa ở cằm và ở cổ “; “cười dài trong tiếng khóc” Đó là sự đau đớn, phẫn uất khi thấy bà cô chà đạp xúc phạm mẹ

+Hồng căm tức tột cùng những gì đày đoạ mẹ “giá những cổ tục kì nát vụn mới thôi “

Qua đó, Hồng là đứa con luôn hiểu, cảm thông, nhận ra nổi đau của mẹ Vì vậy Hồng càng nhớ thương và kính trọng mẹ

-Được thể hiện qua những cảm giác khi ở trong lòng mẹ :

+ Hồng khao khát gặp mẹ như người bộ hành khát khao gặp nước và bóng râm

+Những giọt nước mắt khi gặp mẹ dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện

+Niềm hạnh phúc lớn lao, sung sướng cực điểm khi ở trong lòng mẹ (Cảm nhận được những cảm giác ấm

áp, mơn man, cảm nhận được sự êm dịu của người mẹ )

3.Tức nước vỡ bờ :

a/ Tính cách nhân vật cai lệ :

anh Dậu , bịch vào ngực, tát chị Dậu ) Ngôn ngữ vô học (quát, thét ,hầm hè , nham nhảm )

bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời

b/ Tính cách nhân vật chị Dậu :

-Chị chăm sóc chồng chu đáo (nấu cháo cho chồng ăn, rón rén , ân cần mời mọc, ngồi chờ chồng ăn có ngon miệng không ), thương yêu chồng ( sẵn sàng đánh trả bọn cai lệ để bảo vệ chồng )

-Để bảo vệ chồng, thái độ ban đầu của chị là một mực van xin với lời lẽ an phận cam chịu (bẩm ông, xưng cháu, chỉ dám đỡ lấy tay ) Sau đó tên cai lệ bịch vào ngực chị, chị đã “liều mạng cự lại “.Chị cự lại bằng lí

“Chồng tôi đau ốm, các ông không được phép hành hạ “.Lời nói cảnh cáo với tư thế ngang hàng qua cách

xưng hô “tôi- các ông” Tên cai lệ tát vào mặt chi và cứ sấn sổ đến trói anh Dậu , chị Dậu đã cự lại bằng lực Chị nghiến hai hàm răng, nói “Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem “.Lời lẽ của chị thách thức, đanh đá với tư thế bề trên gọi mày xưng bà Bằng sức mạnh vùng dậy chi đã “túm cổ, túm tóc” lẳng bọn chúng ra thềm Chị hiện lên thật đẹp với tinh thần phản kháng qua câu nói “Thà ngồi tù chịu được “

=> Là người phụ nữ giàu lòng yêu thương chồng có một sức sống mạnh mẽ , một tinh thần phản kháng tiềm tàng

4.Lão Hạc :

a/ Diễn biến tâm trạng Lão Hạc xung quanh việc bán cậu Vàng :

-Đắn đo , suy tính nhiều, lão đã nói với ông giáo nhiều lần về việc bán chó, coi đây là việc hệ trọng vì cậu Vàng là người bạn thân thiết , là kỉ vật của con trai

-Sau khi bán, lão đau đớn, cứ day dứt ăn năn mãi Lão”cười như mếu, đôi mắt ầng ậng nước, lão đã hu hu khóc “ khi kể cho ông giáo nghe việc bán chó Lão tưởng tượng ra lời trách của con chó và tự cho mình là một kẻ lừa đảo

b/ Nguyên nhân cái chết Lão Hạc :

-Tình cảnh đói khổ túng quẫn đã đẩy lão Hạc đến cái chết như một hành động tự giải thoát

-Cái chết tự nguyện này xuất phát từ lòng thương con âm thầm mà lớn lao, từ lòng tự trọng đáng kính c/ Thái độ,tình cảm của nhân vật “tôi” đối với lão Hạc :

Rất quan tâm, đồng cảm, hiểu lão Hạc , cùng chia sẻ với lão những vui, buồn Ông giáo đã lắng nghe những lời tâm sự của lão Hạc và có những suy nghĩ đúng đắn về lão (cuộc đời đáng buồn vì cho là lão Hạc vì miếng ăn mà theo gót Binh Tư ; Cuộc đời không đáng buồn vì còn có những con người như lão Hạc thà chết

để giữ trọng nhân cách thanh cao , chỉ đáng buồn là những người tốt đẹp như thế lại phải chết một cách thảm thương )

c/ Ý nghĩa cái chết Lão Hạc :

-Cái chết dữ dội, lão muốn tự trừng phạt

-Tố cáo chế đọ xã hội tàn ác đẩy người lương thiện,tử tế vào chỗ chết

-Khẳng định nhân cách cao thượng, thà chết ,không làm điều xằng bậy, giữ trọn nhân cách

-Cái chết làm người đọc thương cảm, tin vào cái thiện, tin vào nhân cách con người

*Điểm giống nhau giữa ba tác phẩm truyện kí :

- Đều là văn tự sự, truyện kí hiện đại và được sanghs tác vào những năm 1930 – 1945

- Đều lấy đề tài về những con người và cuộc sống xã hội đương thời, đi sâu miêu tả số phận cực khổ của những con người bị vùi dập

- Đều mang tính nhân đạo Yêu thương, trân trọng tình cảm, phẩm chất đẹp đẽ của con người; tố cáo chế độ

cũ xấu xa tàn ác

-Đều có lối viết chân thực, gần đời sống, sinh động

* Điểm khác nhau: Như bảng thống kê

2.Văn học nước ngoài :

a.Những điều cần lưu ý :

1.Cô bé

bán diêm

An-Dec-Xen

(1805-1875) –Đan

Mạch

Truyện ngắn

Tự sự

Kể chuyện hấp dẫn , đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng, tình tiết diễn biến hợp

lí

Lòng thương cảm sâu sắc đối với em bé bất hạnh

2.Đánh

nhau với

cối xay gió

(Đôn-ki-hô-tê )

Xec-Van-Tet

(1547-1616 )-Tây

Ban Nha

Tiểu thuyết

Tự sự

Tương phản

*Đôn-Ki-Hô-Tê nực cười nhưng cơ bản có những phẩm chất đáng quí

*Xan-chô Pan-Xa có những mặt tốt nhưng cũng bộc lộ nhiều điểm đáng chê trách 3.Chiếc lá

cuối cùng

O-Hen-Ri

(1862-1910)

Mĩ

Truyện ngắn

Tự sự

Tình tiết hấp dẫn, sắp xếp chặt chẽ khéo léo, kết cấu đảo ngược tình huống hai lần

Tình yêu thương cao cả giữa những con người nghèo khổ

4.Hai cây

Tình yêu quê hương da diết và lòng xúc động đặc biệt vì đấy

8

(Người

thầy đầu

tiên )

(1928)-Liên

Xô

chuyện về thầy Đuy-Sen, người

đã vun trồng ước mơ hi vọng cho những học trò nhỏ của mình

II.Phân tích những chi tiết đặc sắc :

1.Cô bé bán diêm :

a/ Hình ảnh em bé trong đêm giao thừa : * Gia cảnh bất hạnh đáng thương :

+Mẹ, bà lần lượt qua đời, người bố khó tính hay đánh đập

+Gia sản tiêu tán, phải đi bán diêm (đầu trần, chân đất, áo quần mỏng manh, bụng đói ) trong một bối cảnh khắc nghiệt (đêm giao thừa, rét buốt, gió bấc thổi vun vút, đường xá vắng teo ) để kiếm sống

+Đói, rét không dám về nhà

b/ Thực tế và mộng tưởng :

-Khi các que diêm cháy sáng , cô bé lần lượt có những mộng tưởng : Lò sưởi, bàn ăn thịnh soạn có ngỗng quay, cây thông Noel đẹp, được gặp và trò chụyyên cùng bà, cùng bà bay lên trời Những mộng tưởng của

cô bé đẹp đẽ, hạnh phúc, rực rỡ và huy hoàng Đó là những khát khao của một tâm hồn trong sáng , hướng thiện về một mái ấm gia đình

-Khi ánh sáng của các que diêm vụt tắt, cô bé phải đối mặt với những thực tế đau khổ : Không dám về nhà vì

sợ bố đánh ; bức tường thì lạnh lẽo, lòng người thì vô cảm ; nghĩ đến cái chết ; tất cả ảo ảnh đều biến mất ;

em bé đã chết Đó là những thực tế đau lòng, phũ phàng và lạnh lùng mà cô bé phải chịu trong một xã hội thiếu tình thương

c/ Một cảnh thương tâm :

-Cô bé chết vì đói ,rét và thiếu tình thương (Người cha hay đánh đập , không yêu thương ; Khi em còn sống, người đời qúa lạnh lạnh lùng, chẳng đoái hoài ; Khi em bé chết, họ vẫn lạnh lùng vô cảm (chắc nó muốn sưởi cho ấm !)

-Một cái chết thương tâm nhưng thật đẹp với nụ cười mãn nguyện và những ước mơ thánh thiện (với đôi má hồng và đôi môi đang mỉm cười )

2.Đánh nhau với cối xay gió :

a/ Hiệp sĩ Đôn-Ki-Hô-Tê

-Có nhiều khía cạnh đẹp: Khát vọng diệt trừ cái xấu , dũng cảm (đánh nhau với những cối xay gió và cho rằng chúng là những tên khổng lồ xấu xa )

-Nhưng cũng có nhiếu cái dở : Hoang tưởng, mê muội, không thực tế

=> Nực cười, đáng quí mà cũng đáng trách, đáng thương

b/ Giám mã Xan-Chô :

-Cái tốt : Tỉnh táo, thiết thực

-Có nhiều cái xấu : Sợ hãi, nhút nhát hay rên rỉ chỉ quan tâm đến nhu cầu vật chất cá nhân, tham vọng hão huyền

3 Chiếc lá cuối cùng :

a/ Kiệt tác của Bơ-Men :

-Lá vẽ rất giống lá thật (cuống lá xanh sẫm, rìa lá hình răng cưa, nhuốm màu vàng

-Được vẽ trong hoàn cảnh thiên nhiên khắc nghiệt (mưa gió , bão tuyết )

-Đem lại sự sống cho Giôn-Xi Đó là giá trị của nghệ thuật chân chính , nghệ thuật vị nhân sinh

-Được vẽ bằng lòng thương yêu bao la và lòng hi sinh cao thượng

b/ Tình thương yêu của Xiu :

-Hết lòng chăm sóc ,động viên Giôn-Xi

-Lo sợ cho tính mạng của G X khi nhìn lá rụng và khi buộc phải kéo mành lên

-Lo sợ mình sẽ ra sao nếu G X chết

c/ Diễn biến tâm trạng của Giôn-Xi :

-Từ tâm trạng lạnh lùng, thản nhiên chờ đón cái chết , G X nhận ra muốn chết là một tội

-Từ tuyệt vọng hoàn toàn, G X hi vọng muốn sống ( muốn ăn uống, ngắm mình , vẽ vịnh Naplơ )

=> Sự gan góc của chiếc lá cuối cùng là nguyên nhân quyết định tâm trạng hồi sinh của G X

4.Hai cây phong :

a/ Hai mạch kể lồng ghép :

*Người kể chuyện xưng “tôi” giới thiệu mình là hoạ sĩ ; xưng “chúng tôi” là nhân danh bọn con trai

b/ Hình ảnh hai cây phong :

Nghệ thuật miêu tả đậm chất hội hoạ, chỉ qua những nét phác thảo, đoạn trích đã miêu tả hình ảnh hai cây phong “ khổng lồ, mắc mấu, cành cao vút “ và bức tranh thiên nhiên “ bí ẩn, đầy sức quyến rũ “ của những miền đất lạ

*Trong mạch kể của “tôi” :

Hai cây phong gắn với tình yêu quê hương da diết với những kỉ niệm tuổi học trò

*Với thầy Đuy-Sen :

Là nhân chứng về câu chuyện xúc động của thầy Đuy-Sen , người đã trồng và gửi gắm những ước mơ vào chúng

3.Văn bản nhật dụng:

a.Thông tin về ngày trái đất năm 2000 :

+Tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông : Gây ô nhiễm môi trường , ảnh hưởng đến sức khoẻ con

*Nghệ thuật : Lời kêu gọi bình thường được truyền đạt bằng hình thức trang trọng , giải thích đơn giản

*Nội dung : tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông , lợi ích của việc giảm bớt chất thải ni lông , cải thiện môi trường sống , bảo vệ trái đất – ngôi nhà chung của chúng ta

b.Ôn dịch thuốc lá

a- Nghệ thuật:

- Kết hợp chặt chẽ giữa nghị luận và thuyết minh

b- Nội dung:

- Nạn nghiện thuốc lá dễ lây lan và gây những tổn thất to lớn cho sức khoẻ và tính mạng con người

- Cần phải có quyết tâm cao hơn và biện pháp triệt để hơn là phòng chống ôn dịch

c Bài toán dân số

a- Nghệ thuật:

- Phương thức biểu đạt: nghị luận

- Nêu vấn đề tự nhiên, nhẹ nhàng mà hấp dẫn, lập luận chặt chẽ, số liệu rõ ràng, giàu sức thuyết phục b- Nội dung:

- Nguy cơ của việc gia tăng dân số trên thé giới

- Nếu không hạn chế sự gia tăng dân số thì con người sẽ tự làm hại chính mình

4 Thơ trữ tình đầu TK XX :

a.Những điều cần lưu ý :

Đập đá ở

Côn Lôn

Phan Châu Trinh (1872-1926)-Tây Hồ-

Hi Mã-Hà Đông- Quảng Nam Là người

đề xướng dân chủ sớm nhất ở VN.Thơ văn trữ tình thấm đẫm tinh thần yêu nước và dân chủ Sáng tác trong lúc ông

bị bắt lao động khổ sai

Thất ngôn bát

hùng

Cảm nhận một hình tượng đẹp lẫm liệt , ngang tàng của người anh hùng cứu nước dù gặp bước nguy nan nhưng vẫn không sờn lòng đổi chí

II.Phân tích bố cục bài thơ :

Đập đá ở Côn Lôn :

*Bốn câu đầu : Khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ, bút pháp khoa trương, dùng động từ mạnh (Xách ,đánh

tan, đập bể ) => Dựng nên bức tượng đài uy nghi về con người anh hùng với khí phách hiên ngang lẫm

liệt , coi thường mọi thử thách gian nan

*Bốn câu cuối : Bút pháp đối lập => Khẩu khí ngang tàng của người anh hùng không chịu khuất phục hoàn

cảnh , giữ vững niềm tin và ý chí chiến đấu sắt son

C.

PHẦN TẬP LÀM VĂN:

10