bai 1 công dân lớp 10

Về kĩ năng - Biết đưa ra ý kiến nhận xét, đánh giá được một số biểu hiện của quan điểm duy vật hoặc duy tâm, phương pháp luận biện chứng hoặc phương pháp luận siêu hình trong cuộc sống

Ngày soạn: Ngày dạy: Người soạn: Nguyễn Thị Cúc Lớp dạy: PHẦN 1: CÔNG DÂN VỚI VIỆC HÌNH THÀNH THẾ GIỚI QUAN,

PHƯƠNG PHÁP LUẬN KHOA HỌC BÀI 1: THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN

BIỆN CHỨNG TIẾT 1

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Về kiến thức

- Nhận biết được chức năng thế giới quan, phương pháp luận triết học

- Nhận biết được nội dung co bản của chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm, phương pháp biện chứng và phương pháp siêu hình

- Nêu được chủ nghĩa duy vật biện chứng là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

2 Về kĩ năng

- Biết đưa ra ý kiến nhận xét, đánh giá được một số biểu hiện của quan điểm duy vật hoặc duy tâm, phương pháp luận biện chứng hoặc phương pháp luận siêu hình trong cuộc sống hằng ngày phù hợp với lứa tuổi

3 Về thái độ

- Thấy được tầm quan trọng của thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng, có ý thức vận dụng thế giới quan duy vật, phương pháp luận duy vật biện chứng

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC

Giáo viên giúp học sinh hiểu được một số nội dung sau:

Nội dung cơ bản của thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng → đây là cơ sở để xem xét các vấn đề ở các bài tiếp theo

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Giáo viên có thể sử dụng các phương pháp dạy học sau:

- Phương pháp nêu vấn đề

- Phương pháp thảo luận nhóm

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp giảng giải

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

1 Giáo viên

- Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án, các tài liệu khác có liên quan

- Que chỉ bảng, thước kẻ, tranh ảnh

2 Học sinh

- Sách giáo khoa, vở ghi, bút viết, thước kẻ

V CÁC BƯỚC LÊN LỚP

1 Ổn định tổ chức lớp

Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ ( không có )

3 Giảng bài mới

* Giới thiệu bài

Chương trình giáo dục công dân ở cấp 2 đã giúp các em hiểu được mối quan hệ giữa :

Để giải quyết những mối quan hệ này chúng ta cần phải giải quyết hai vấn để;

Thế giới quan: quan niệm của chúng ta về các sự việc

Phương pháp luận: cách giải quyết của chúng ta về các mối quan hệ Vậy thế giới quan là gì, phương pháp luận là gì, vai trò của nó như thế nào Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta tìm hiểu những vấn đề đó

* Giảng các đơn vị kiến thức

Hoạt động 1: tìm hiểu vai trò thế

giới quan, phương pháp luận của

triết học

GV: nêu vấn đề, trong hành trình

chinh phục và cải tạo thế giới, để có

một cuộc sống tốt đẹp hơn, loài

người đã và đang không nghừng

xây dựng nên nhiều môn khoa học

khác nhau Mỗi môn khoa học chỉ

tập chung vào nghiên cứu một lĩnh

vực cụ thể của thế giới

VD: + vật lí nghiên cứu các hạt cơ

bản, các quá trình nhiệt, điện, ánh

sáng, sự vận động của phân tử

+ hóa học nghiên cứu quá trình hóa

hợp và phân giải của các chất

+ sinh học nghiên cứu quá trình

tiến hóa, sinh trưởng và phát triển

của các giống loài, sự trao đổi chất

1 Thế giới quan và phương pháp luận của Triết học

a Vai trò thế giới quan, phương pháp luận của Triết học

Chính mình với chính mình

Môi trường sống Dân

tộc quốc gia

Nhà nước

Nhân loại

Người khác Công

việc

giữa cơ thể sống với môi trường

Tuy nhiên có một môn khoa học

xuất hiện rất sớm trong lịch sử nhân

loại, nhưng nó không đi sâu nghiên

cứu một bộ phận hoặc một lĩnh vực

riêng biệt nào đó của thế giới, mà

chỉ nghiên cứu một vấn đề chung

nhất, phổ biến nhất của thế giới

Theo các em đó là môn khoa học

nào

HS: trả lời

GV: nêu vấn đề, nếu mỗi môn khoa

học cụ thể đem lại cho con người

những quan niệm riêng lẻ về một

mặt nhất định nào đó của thế giới,

thì triết học trên cơ sở khái quát

những quan niệm riêng lẻ của các

khoa học cụ thể, đã đem lại cho con

người những quan niệm chung

nhất, phổ biến nhất về thế giới Vậy

triết học là gì?Triết học có giúp ích

gì cho xã hội không?

HS: ghi khái niệm triết học

GV: tiếp tục giảng giải, mặc dù

không đi sâu nghiên cứu từng lĩnh

vực cụ thể của thế giới, song với

quan niệm chung nhất, phổ biến

nhất, triết học giúp con người có

được những hiểu biết về thế giới

xung quanh một cách có hệ thống,

từ đó định hướng cho con người

trong việc tiếp cận và xử lí những

vấn đề nảy sinh trong lĩnh vực khác

của đời sống tự nhiên, xã hội và tư

duy

GV: Từ sự phân tích trên, em hãy

cho biết triết học có vai trò như thế

nào đối với con người?

HS: suy nghĩ trả lời

GV: kết luận

HS: ghi ý chính vào vở

GV: chuyển sang ý tiếp theo, thế

nào là thế giới quan, thế nào là

- Khái niệm: Triết học là hệ thống các quan niệm lí luận chung nhất về thế giới và vị trí con người trong thế giới đó

- Vai trò thế giới quan, phương pháp luận của triết học

Là thế giới quan, phương pháp luận chung cho mọi hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận thức của con người

phương pháp luận, thế giới quan và

phương pháp luận nào là đúng đắn

và khoa học khoa học?

Hoạt động 2: tìm hiểu thế giới

quan duy vật và thế giới quan duy

tâm

* Thế giới quan

GV: Theo cách hiểu thông thường “

thế giới quan” là quan niệm của con

người về thế giới Tuy nhiên, để

nắm được khái niệm thế giới quan

một cách sâu sắc chúng ta cần làm

rõ hơn khái niệm này

GV: Nêu câu hỏi dẫn dắt, khi tìm

hiểu, quan sát thế giới xung quanh (

các sự vật, hiện tượng trong tự

nhiên, xã hội) chúng ta muốn đạt

được điều gì?

VD: Mùa đông, tại sao lá trên cây

lại rụng vv

HS: suy nghĩ, trả lời; muốn biết,

muốn hiểu

GV: Như vậy, trước những sự vật,

hiện tượng trong tự nhiên, trong xã

hội con người biết được, hiểu

được sẽ giúp chúng ta xác định

được tình cảm, thái độ của mình đối

với sự vật, hiện tượng đó

Sự hiểu biết và niềm tin của một

con người về một cái gì đó sẽ tác

động đến hoạt động của con người

HS: ghi khái niệm vào vở

GV: đặt câu hỏi, theo em những

quan điểm và niềm tin của con

người có thay đổi không? Vì sao?

HS: suy nghĩ, trả lời

GV: Thế giới quan là toàn bộ

những quan điểm và niềm tin định

hướng hoạt động của con người

trong cuộc sống

Thế giới luôn luôn biến đổi và sự

hiểu biết của con người cũng thay

đổi Do đó thế giới quan của mỗi

b Thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm

* Thế giới quan

- Là toàn bộ những quan điểm và niềm tin định hướng hoạt động của con người trong cuộc sống

người cũng như của nhân loại cũng thay đổi theo hướng sâu sắc hơn, đầy đủ hơn về thế giới xung quanh GV: Để lựa chọn cho mình một thế giới quan khoa học, đúng đắn trước hết đòi hỏi mỗi người phải phân biệt được thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm Cơ sở để phân biệt chính là vấn đề cơ bản của triết học Vậy vấn đề cơ bản của triết học là gì?

Mỗi chúng ta đã từng có lúc đặt câu hỏi: Thế giới của chúng ta, vạn vật xung quanh chúng ta, con người

và xã hội loài người do đâu mà có? Con người có thể nhận biết được thế giới xung quanh hay không? Còn những bí ẩn nào của thế giới

mà con người chưa biết? Đó là những câu hỏi mang ý nghĩa triết học, câu hỏi của triết học Trả lời câu hỏi đó tức là giải quyết vấn đề

cơ bản của triết học

Vấn đề cơ bản của triết học gồm hai mặt:

+ Giữa vật chất và ý thức cái nào

có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào?

+ Con người có thể nhận thức được thế giới hay không?

→ Những người cho rằng vật chất

có trước ý thức và quyết định ý thức là những người thuộc trường phái duy vật, có thế giới quan duy vật

Những người cho rằng ý thức có trước vật chất, quyết định vật chất

là những người thuộc trường phái duy tâm, có thế giới quan duy tâm GV: Qua sự phân tích trên, căn cứ vào đâu để xác định thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm? HS: trả lời

GV: kết luận, dựa vào mối quan hệ

giữa vật chất và ý thức( VC và YT

cái nào có trước, cái nào có sau, cái

nào quyết định cái nào) để xác định

TGQ duy vật và TGQ duy tâm

HS: ghi bài vào vở

GV: yêu cầu học sinh trình bày nội

dung TGQ duy vật và TGQ duy

tâm , xác định TGQ duy vật và

TGQ duy tâm trong truyện thần trụ

trời ( tr 11 sgk)

HS: trình bày

GV: TGQ duy vật cho rằng vật

chất là cái có trước, quyết định ý

thức, ý thức tác động trở lại vật

chất Thế giới vật chất tồn tại khách

quan, độc lập với ý thức của con

người , không do ai sáng tạo ra và

không ai có thể tiêu diệt được TGQ

duy tâm cho rằng ý thức là cái có

trước, là cái quyết định vật chất và

sản sinh ra mọi vật

Trong truyện thần trụ trời: yếu tố

duy vật được xác định khi cho rằng

vũ trụ là thế giới có thực, tự có,

không do ai sáng tạo ra, thế giới đó

được tạo nên từ những vật liệu có

sẵn trong tự nhiên như đất, đá( vật

chất)

Còn yếu tố duy tâm thể hiện ở việc

thừa nhận sự tồn tại của “ thần “, sự

hình thành trời, đất, núi, đồi, sông,

đầm, hồ, biển mang yếu tố duy tâm

do thần tạo ra

GV: Theo các em, giữa TGQ duy

vật và TGQ duy tâm thế giới quan

nào là đúng dắn, khoa học hơn? Ví

sao?

HS: suy nghĩ, trả lời

GV: kết luận, đó là TGQ duy vật

vì TGQ duy vật gắn liền với khoa

học và có vai trò tích cực trong việc

phát triển khoa học, TGQ duy vật

- TGQ duy vật cho rằng, giữa vật chất và ý thức thì vật chất là cái có trước, cái quyết định ý thức Thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người, không do ai sáng tạo ra và không có thể tiêu diệt được

- TGQ duy tâm cho rằng, ý thức là cái có trước và là cái sản sinh ra giới tự nhiên

là cơ sở giúp con người nhận thức

và hành động đúng đắn

Còn TGQ duy tâm phản ánh không

đúng đắn thế giới khách quan, là

chỗ dựa cho các lực lượng xã hội

lỗi thời kìm hãm sự phát triển xã

hội

HS: ghi bài

- TGQ duy vật đúng đắn vì gắn liền với khoa học và có vai trò tích cực trong việc phát triển khoa học, TGQ duy vật là cơ sở giúp con người nhận thức và hành động đúng

3 Củng cố và luyện tập

Câu hỏi: Lựa chọn nội dung thích hợp đánh dấu (x) vào ô tương ứng:

a Vật chất có trước, ý thức có

sau

X

b Sống chết có mệnh, giàu sang

do trời

X

c Thời tiết có bốn mùa: xuân, hạ,

thu, đông

X

f Một năm khởi đầu từ mùa xuân X

g Tốt gỗ hơn tốt nước sơn X

4 Dặn dò học sinh

- Đọc lại bài

- Đọc trước phần còn lại của bài, chuẩn bị cho giờ sau