Di tíh lịch sử văn hóa Cần Đước

Mái nhà đượ ợc l p ngói âm dương, bên dướ ợi l p ngói thì có quét vôi cho đẹp.. ph n trung tâm hai bao lam hai bên ch m hình con chimcông và hai bên là hình chim muông thú hao lá c cây r

II a i m phân b - Đị để ố đườ n g i n di tích: đ đế

Nhà Ông C n m p Trung xã Long H u , nay g i là LongH u ô n g, huy n C n ả ằ ở ấ ự ọ ự Đ ệ ầ Đước , t nh Long An, cách th tr n C n ỉ ị ấ ầ Đước 10km v h n g ô n g.ề ướ Đ

T th tr n C n ừ ị ấ ầ Đướ đc i theo tnh l 50, 3km n ngã ba kinh, i theo h n g l 23, 4km n ò kinh, qua ò i ti p 3km n a n y ban nhân dân xã Longỉ ộ đế đ ươ ộ đế đ đ đ ế ữ đế Ủ

H u ô n g T â y có con ự Đ ừ đ đườn g i vào p phía tay ph i kho ng 200m là n ngôi nhà.đ ấ ở ả ả đế

III S ki n- nhân v t l ch s và thu c tính c a di tích: ự ệ ậ ị ử ộ ủ

Theo l i k c a ông Tr n V n Ng , ch nhân hi n t i c a ngôi nhà thì nhà Ông C ã t n t i ờ ể ủ ầ ă ộ ủ ệ ạ ủ ả đ ồ ạ được 91 n m Ngă ười xây d ng ngôi nhà này là ông Tr n V n Hoaự ầ ă

c ng t i a phư ụ ạ đị ương, lúc b y gi ang gi ch c H i ấ ờ đ ữ ứ ộ Đồng Qu n ậ

Đầu tiên ông Hoa ph i b ra vài tr m ả ỏ ă để chu n b nguyên v t li u, mua g t trên r ng v , mua g ch ngói Bình Dẩ ị ậ ệ ỗ ừ ừ ề ạ ở ương (Sông Bé).Sau ó ông thuê m t nhómđ ộ

th ch m n i ti ng Mi n B c (15 ngợ ạ ổ ế ở ề ắ ười) vào làm ròngr trong 3 n m thì hoàn thành Ngôi nhà ả ă được làm b ng lo i g t t (c m lai vàg ằ ạ ỗ ố ẩ ỗ đỏ) nên r t b n T khi xâyấ ề ừ

d ng cho ự đến nay ngôi nhà được s a ch a m t l n vào n m 1969 do ông Tr n V n Miên ử ữ ộ ầ ă ầ ă đời con ông Hoa làm Th i gian s a ch a 10ngày và chi phí h t 4 lờ ử ữ ế ượng

vàng Ch y u s a ch a ph n trủ ế ử ữ ầ ước ngôi nhà, xây l itạ ường, l p các cánh c a, lát g ch tráng men hàng hiên và làm lan can phíatrắ ử ạ ở ước

phía sau ngôi nhà l n này, tr c ây còn có m t ngôi nhà ngang dài 20m, r ng 8m Nhà có kho ng 30 cây c t g c m lai, mái l p ngói âm d ng, c xây

d ng ự đồng th i v i ngôi nhà l n n m 1952 Ông Tr n V n Miên(T ô) ã bán cho ngờ ớ ớ ă ầ ă ự Đ đ ười hoa kinh nở ước m n v i giá 20 ngàn ặ ớ đồng Kho ng ả đấ đt ó hi n nay v n bệ ẫ ỏ

tr ng không ố được xây d ng gì.ự

T ó ừ đ đến nay, ngôi nhà ã tr iqua n m đ ả ă đời con cháu cai qu n theo th t sau:ả ứ ự

- Ông Tr n V n Hoa – ầ ă đời ông

- Ông Tr n V n Miên (Hầ ă ương c ô) – ả Đ đời con

- Ông Tr n V n Ng - ầ ă ộ đời cháuVào th i i m lúc b y gi khi mà nhân dân lao ờ đ ể ấ ờ động xung quanh còn nh ng mái nhà l p lá thì ngôi nhà ông C n i b t lên vì v ở ữ ợ ả ổ ậ ẻ đẹp và s s sang tr ng c aự ự ọ ủ

nó Ngôi nhà kh ng nh a v c a ch nhân là m t quanch c quan tr ng trong xã h i, nó c ng t thanh th uy quy n c a ông ch ẳ đị đị ị ủ ủ ộ ứ ọ ộ ũ ỏ ế ề ủ ủ đố ới v i nhân dân trong vùng

Nhà ông C ả được xây d ng lên v i m c ích ch y u là ự ớ ụ đ ủ ế để có ch không th cúng th n nào c ứ ể ầ ả

IV Lo i di tích: ạ

Nhà Ông C là m t di tích ki ntrúc ngh thu t thu c lo i hình ki n trúc dân d ng.ả ộ ế ệ ậ ộ ạ ế ụ

V.Kh o t di tích: ả ả

Nhà Ông C n m p Trung, xã Long H u ông, b n hả ằ ở ấ ự Đ ố ướng ông, Tây, Nam, B c, Đ ắ đều giáp v i các h dân c p này toàn b di n tích c a ngôi nhà, luônớ ộ ư ở ấ ộ ệ ủ

c ả đấ ườt v n xung quanh là 3.456m Riêng di n tích c a ngôi nhà là 460,81mệ ủ 2 nhà được xây d ng theo ki u ch inh(j) có hai c ng i vào hự ể ữ đ ổ đ ở ướng ông và hĐ ướngNam C ng ổ được xây b ng xi m ng bên trên có mái che (hi n nay mái che không còn n a) l i i t c ng vào ằ ă ệ ữ ố đ ừ ổ đến b c th m ậ ề được lát g ch N n nhà cao 92cm, ạ ề được

c n á h c và xi m ng, xung quanh có5 b c tam c p ẩ đ ộ ă ậ ấ để lên xu ng N n nhà ố ề được lát g ch hình l c giác màu nâu Ngôi nhà có t t c là 120 c t b ng g c m lai (68 c tạ ụ ấ ả ộ ằ ỗ ẩ ộtròn và 52 c t vuông) các c tộ ộ tròn được phân b thành 6 hàng ngang; c t ổ ộ được bào nh n Hàng c t cao nh t (có trang trí bao lam) cao 4,90m, ẵ ộ ấ đường kính 25cm, còn

c t vuông ộ được phân b ch y u các v ch tố ủ ế ở ạ ường và hai bên chái phía sau

Nhà g m có 5 gian, 2 chái, phía sau 2chái nhà ồ ở đố ứi x ng nhau qua 1 cái h khô không nồ ước, có di n tích là 69,52mệ 2.B thành c a h c ng chính là chi u caoờ ủ ồ ũ ề

c a n n nhà ph n này (8,5cm) M t b c vách ch y ngang nhà ( ph n gi a) ng n ngôi nhà l n ra thành ph n trủ ề ở ầ ộ ứ ạ ở ầ ữ ă ớ ầ ước và ph nsau, ầ được thông nhau qua m t cái c aộ ửphía bên trái Mái nhà đượ ợc l p ngói âm dương, bên dướ ợi l p ngói thì có quét vôi cho đẹp Các b c vách xung quanh ứ đề ằub ng g M i ỗ ỗ đầu g m kèm nhi u ch m kh cồ ề ạ ắ

hình r ng ph n gi a c a cây kèo,n i ti p v i ồ Ở ầ ữ ủ ơ ế ớ đầu c t, ch m m t bông hoa n i l n, các thanh xà ộ ạ ộ ổ ớ đều trang trí hoa v n.ă hàng c t cao nh t phía tr c ngôi nhà,gi a các khung c t

Ở ộ ấ ướ ữ ộ được trang trí 3 bao lam, ph n trung tâm c a bao lam gi a ch m hình chim ph ng, hai bên thìầ ủ ở ữ ạ ụ

ch m hình mai liên i u ph n trung tâm hai bao lam hai bên ch m hình con chimcông và hai bên là hình chim muông thú hao lá c cây r t công phu Phía trêncácạ đ ể Ở ầ ạ ỏ ấbao lam là m t t h p ch m tr iêu kh c g m nhi u m nh g hình vuông, hình ch nh t ghép l i thành b c vách, các m nh này ộ ổ ợ ạ ổ đ ắ ồ ề ả ỗ ữ ậ ạ ứ ả được ch m kh c hình chim muông thúạ ắ

c cây r t iêu luy n M t vài m nh ỏ ấ đ ệ ộ ả được kh c xà c r t ắ ừ ấ đẹp

Tóm l i, toàn b ph n trang trí là m t b ctranh sinh ạ ộ ầ ộ ứ động Nhìn vào ó chúng ta có c m giác nh ang đ ả ư đ đứng trước m t khung c nh thiên nhiên h t s c tộ ả ế ứ ươi

p Bàn tay ngh nhân iêu kh c ã thay nhà h a s bi n nh ng m nh g vô tri vô giác thành nh ng sinh v t có linh h n Chính m nh iêu kh c này là n i t p trung

cao nh t v giá tr ngh thu t c a ngôi nhà vì nó ã ấ ề ị ệ ậ ủ đ được ngh nhân t p trung toàn b tài n ng ệ ậ ộ ă để ự th c hi n.ệ

VI.Các hi n v t trong di tích: ệ ậ

Nh ng ữ đồ ậ v t trong ngôi nhà ông C có niên ả đạ ới v i nó đề đượu c làm b ng lo i g r t quí (c m lai và g ằ ạ ỗ ấ ẩ ỗ đỏ) và được ch n hân qua các ủ đờ ải b o qu n r t t t.ả ấ ố

Ph n chính c a ngôi nhà ầ ủ được bày 3 bàn th b ng g , bên trên có ờ ằ ỗ đặt các l hư ương b ng ằ đồng và đặt các t m nh nh ng ngấ ả ữ ườ đi ã khu t Hai bên có câu ấ đố i

b ng ch nho Bên t “ Thiên a náo trằ ữ ả đị ường xuân m u trúc mai thanh khai h o c nh” (t m d ch: trong s v n ậ ả ả ạ ị ự ậ động c a tr i ủ ờ đất vào mùa xuân, m m trúc nhú lên, câyầmai thanh m nh t o nên 1 c nh ả ạ ả đẹp), “ Hương s n y th ng cu c li u phi i u kh o tráng k quan” (t m d ch: nhìn v núi d a vào nh ng c nh ơ ắ ộ ễ đ ể ả ỳ ạ ị ề ự ữ ả đẹp cùng v i nh ng c nhớ ữ ả

chim bay c ng t o thành m t k quan).ũ ạ ộ ỳ phía tr c bàn th c b trí m t b ph n gh tr ng k , m t b bàn tròn và 2 b bàn gh hình ch nh t Phía bên ph i có t m t b bàn tròn, m t b

Ở ướ ờ đượ ố ộ ộ ậ ế ườ ỷ ộ ộ ộ ế ữ ậ ả đặ ộ ộ ộ ộ sa-long (m t bàn hình h t xoài) Có 4 b ván, 7 cái t , 3 cái giặ ạ ộ ủ ường ôi đ được b trí r i rác trong nhà Ngoài ra còn 3 t s t ố ả ủ ắ để đựng ti n ã b h gian th trên 1 thanhề đ ị ư Ở ờsàn có 3 t m li n mà ngấ ễ ười ta t ng ông ch lúc n tân gia T m gi a ặ ủ ă ấ ữ được s n son thi p vàng có 4 ch nho: “ S n trang c t n” (núi cao không d t) Hai t m 2 bên cóơ ế ữ ơ ổ ậ ứ ấ

dòng ch gi ng nhauữ ố được kh m xà c “ Thi n c c l c” làm vi c thi n r t vui) Các ả ừ ệ ự ạ ệ ệ ấ đồ ậ v t này hi nnay v n còn ệ ẫ được gi nguyên v n trong di tíchữ ẹ

VII.Giá tr di tích: ị

Nhà ông C là m t ngôi nhà t nhân ả ộ ư được xây d ng lên., v i m c ích là ự ớ ụ đ để ở Nó không g n v i s tín ngắ ớ ự ưỡng c a m t tôn giáo nào c Nh ng nó l i có giáủ ộ ả ư ạ

tr ngh thu t ki n trúc iêu kh c T vi c ch n nh ng con v t, cái cây hoa lá ị ệ ậ ế đ ắ ừ ệ ọ ữ ậ để ể ệ th hi n, cho đến các đường nét ch m kh c m m m i, m nh mai ạ ắ ề ạ ả đến h i h p, ngồ ộ ười

th ã g i t t c tâm h n yêu thiên nhiên c a mình vào ây, nó thu hút ngợ đ ở ấ ả ồ ủ đ ười xem và t o c m giác thanh thoát, nh nhàng ạ ả ẹ đồng th i c ng t o m t t m lòng c m ph cờ ũ ạ ộ ấ ả ụ

trước s iêu luy n tài tình c a bàn tay ngự đ ệ ủ ười th iêu kh c ã bài trí trên khung c nh ngh thu t này.ợ đ ắ đ ả ệ ậNgôi nhà c a ông C là t li u r t phong phú, sinh ủ ả ư ệ ấ động cho vi c nghiên c u c a nh ng ngệ ứ ủ ữ ười làm công tác nghiên c u v lo i hình ngh thu t iêu kh c.ứ ề ạ ệ ậ đ ắNgoài ra ngôi nhà còn có giá tr v m t niênị ề ặ đại, nó ã t n t i g n m t th k nay (91 n m) ch tr ph n sau còn ph n trđ ồ ạ ầ ộ ế ỷ ă ỉ ừ ầ ầ ước c a ngôi nhà, các c t, kèo, xà, các b c váchủ ộ ứ

g n nh còn nguyên v n.ầ ư ẹ

VIII.Tình tr ng b o qu n di tích: ạ ả ả

Ngôi nhà c a ông C s d t n t i ủ ả ở ĩ ồ ạ được lâu nh v y là do ư ậ được làm b ng lo i g t t H n n a ngôi nhà luôn có ngằ ạ ỗ ố ơ ữ ườ ởi Các đời con cháu ông n i ti p nhau ố ế ở

ây và gi ngôi nhà Tuy v y do th i gian quá lâu, ngôi nhà thì l n mà ch nhân không có bi n pháp ch ng m i m t m t cách liên t c nên cho tình tr ng ngôi nhà

xu ng c p m t cách áng ti c Ch cóph n trố ấ ộ đ ế ỉ ầ ước ngôi nhà là được b o qu n t t Còn ph n sau thì chái bên ph i còn s d ng ả ả ố ầ ả ử ụ để ở Chái bên trái thì g n s p ầ ụ đổ nên chủ nhân b hoang không n a ph n này ngói b v g n h t, g b m i n, sàn g ch b bong lên, có n i sàn b s p xu ng Nhìn chung, ph n sau ngôi nhà này ã b s pỏ ở ữ Ở ầ ị ỡ ầ ế ỗ ị ố ă ạ ị ơ ị ụ ố ở ầ đ ị ụ

xu ng tr m tr ng.ố ầ ọ

Riêng ph n trở ầ ước c a ngôi nhà, n m 1969 ông Tr n V n Miên ã cho s a ch a l i Các b c tủ ă ầ ă đ ử ữ ạ ứ ường xây b ng xi m ng quét vôi tr ng, l p thêm các cánh c aằ ă ắ ắ ử

b ng g s n màu xanh, làm thêm hàng lan can hiênnhà và sàn hiên ằ ỗ ơ ở được lát g ch trán men.ạ

IX.Các ph ươ ng án b o v và s d ng di tích: ả ệ ử ụ

V i giá tr ã nêu trên c a ngôi nhà, thì vi c b o v gi gìn ngôi nhà là r t c n thi t Nhà ông C ch y u s ớ ị đ ở ủ ệ ả ệ ữ ấ ầ ế ả ủ ế ẽ được s d ng vào vi c nghiên c u v l ai hìnhử ụ ệ ứ ề ọ

ngh thu t ch m tr iêu kh c ệ ậ ạ ỗ đ ắ ở đầu th k XX này.ế ỷ

X C s pháp lý ơ ở để ả b o v di tích: ệ

Ngày 7 tháng 5 n m 1992 l n ă ầ đầu tiên ngôi nhà được H i ộ đồng b o v di tích bao g m các ả ệ ồ đồng chí đạ ệi di n cho chính quy n xã Long H u ông và các cánề ự Đ

b qu n lý di tích Nhà B o tàng t nh Long An l p biên b n qui nh khu v c b o v di tích Biên b n ã ộ ả ả ỉ ậ ả đị ự ả ệ ả đ được chính quy n xã Long H u ông ch ng th c.ề ự Đ ứ ự

V i giá tr y, n m 1997 Nhà Tr m c t ã ớ ị ấ ă ă ộ đ được B V n hóa – Thông tin x p h ng là Di tích l ch s - v n hóa Qu c gia (s 2890-VH/Q /27.09.1997).ộ ă ế ạ ị ử ă ố ố Đ

Di tích ki n trúc ngh thu t Chùa Ph ế ệ ậ ướ c Lâm

( p Xóm Chùa, xã Tân Lân, huy n C n Ấ ệ ầ Đướ c, t nhLong An) ỉ

–²—

I Tên g i c a di tích: ọ ủ

Chùa Phước Lâm là m t ngôi chùa c , ộ ổ được xây d ng t th k 19, có tên ch Hán là Phự ừ ế ỷ ữ ước Lâm T Nhân dân trong vùng thự ường g i là chùa ông Miêng doọ

l c tên c a ông Bùi V n Minh, ngệ ử ủ ă ườ đi ã sáng l p ra ngôichùa.ậ

II Đị đ ể a i m phân b - ố đườ ng i đ đế n di tích:

1 Đị đ ể a i m phân b : ố

Chùa Phước Lâm t a l c p XómChùa, xã Tân Lân, huy n C n ọ ạ ở ấ ệ ầ Đước, t nh Long An, n m phía bên ph i c a t nh l 826 ( t QL I ), cách Th tr n C n ỉ ằ ả ủ ỉ ộ ừ ị ấ ầ Đước1,5km v phía Nam và Th xã Tân Ankho ng 30km v phía Tây Chùa Phề ị ả ề ước Lâm c ng n m g n nh ng tuy n giao thôngquan tr ng nh qu c l I (cách 15km), qu c lũ ằ ầ ữ ế ọ ư ố ộ ố ộ

50 (cách 1km)

T khi Nam b có s phân nh v hành chánh vào n m1698, ph n ừ ở ộ ự đị ề ă ầ đất di tích lúc b y gi thu c T ng Phấ ờ ộ ổ ước L c – huy n Tân Bình – Ph Gia ộ ệ ủ Định Đến

n m 1808 T ng Phă ổ ước L c ộ được nâng lên thành huy n g m 2 T ng L cThành và Phệ ồ ổ ộ ướ Đ ềc i n, lúc này di tích thu c làng Tân Lân, m t trong 28 làng c aT ng L cộ ộ ủ ổ ộThành N m 1832, hai huy n Thu n An và Phă ệ ậ ước L c ộ được tách ra kh i Ph Tân Bình ỏ ủ để thành l p Ph Tân An N m 1862, sau khi chi m xong 3 t nh Mi n ôngNamậ ủ ă ế ỉ ề Đ

k th c dân Pháp chia thành nhi u h t tham bi n trong ó h t C n Giu c ỳ ự ề ạ ệ đ ạ ầ ộ được thành l p t huy n Phậ ừ ệ ước L c trộ ướ đc ây Di tích lúc b y gi thu c xóm Mấ ờ ộ ươngôngBường làng Tân Lân, T ng L c Thành Trung T n m 1876, ph n ổ ộ ừ ă ầ đất di tích thu cti u khu Ch L n, khu v c M Tho m t trong 4 khu v c hành chánh l n mà ôộ ể ợ ớ ự ỹ ộ ự ớ Đ

c Duperre ra Ngh nh phân chia Nam k

Ngày 20/12/1899 toàn quy n ông Dề Đ ương ra Ngh nh ị đị đổi các ti u khu thành t nh, áp d ng chính th c vào ngày 1/1/1900, di tích lúc b ygi l i thu c a gi iể ỉ ụ ứ ấ ờ ạ ộ đị ớ

t nh Ch L n N m 1923, S ỉ ợ ớ ă ở Đại lý R ch Ki n ạ ế được thànhl p g m các làng trong 3 t ng L c Thành, t ó ậ ồ ổ ộ ừ đ đến n m 1955, di tích l i thu cv s ă ạ ộ ề ở Đại lý R ch Ki n (sau làạ ế

qu n R ch Ki n) T n m 1956, S ậ ạ ế ừ ă ở Đại lý qu nR ch Ki n ậ ạ ế đượ đổc i tên là qu n C n ậ ầ Đước, thu c t nh Long An g m 2 t nh Ch L nvà Tân An nh p l i N m 1967 chínhộ ỉ ồ ỉ ợ ớ ậ ạ ăquy n ch chia C n ề đị ầ Đước thành hai qu n C nậ ầ Đước và R ch Ki n, ranh gi i này ạ ế ớ được gi nguyên ữ đến n m 1975 Sau ngày Mi nNam gi i phóng hai qu n C n ă ề ả ậ ầ Đước

và R ch Ki n ạ ế được nh p l i vào n m 1977 g m 16xã và 1 th tr n ậ ạ ă ồ ị ấ được gi nguyên cho ữ đến nay

2 Đườ ng i đ đế n:

T Th xã Tân An, du khách theoqu c l I ừ ị ố ộ đến th t Gò en, r theo ị ứ Đ ẽ đường t nh l 835 ỉ ộ đến ngã t Xoài ôi T ây ti p t c i theo ư Đ ừ đ ế ụ đ đường t nh l 826 v phíaỉ ộ ề

th tr n C n ị ấ ầ Đướ đếc, n cây s 14r ph i vào ố ẽ ả đường làng kho ng 100m thì ả đến di tích

III S ki n và nhân v t l ch s : ự ệ ậ ị ử

Cách ây trên dđ ưới 300 n m cùng v i công cu c kh nhoang ă ớ ộ ẩ đất Nam B nh ng l u dân ngộ ữ ư ười Vi t ệ đầu tiên ã đ đặt chân đếng vùng đấ ầ ĐướtC n c hi n nay.ệCùng v i l u dân có nh ng nhà s ngớ ư ữ ư ười Vi t và Thuy n s Trung hoa ệ ề ư đến truy n ề đạ ạo t i vùng đất xa xôi này Khai phá vùng đất m i tuy r tphì nhiêu nh ng còn hoangớ ấ ư

du r m r p, nh ng ngậ ạ ữ ườ đi i m ở đất này ã ph i đ ả đươ đầng u v i nh ng khó kh n, tr c tr , b nh t t, thú d và m t môi trớ ữ ă ắ ở ệ ậ ữ ộ ường hoàn toànxa l , nh ng i u y v n còn ạ ữ đ ề ấ ẫ để

l i qua nh ng câu cao dao nh :ạ ữ ư

“ Mu i kêu nh sáo th i, a l i t bánh cánhỗ ư ổ đĩ ộ ợ

n ây x s l lùng

Đế đ ứ ở ạCon chim kêu ph i s , con cá vùng ph i kinh”ả ợ ả

i m t v i th c t o, mu n t n t i l u dân khôngnh ng ph i có m t tinh th n quy t tâm, s c n cù ch u khó mà h c n m t ch d av m t tinh th n Ph t́

Đố ặ ớ ự ế đ ố ồ ạ ư ữ ả ộ ầ ế ự ầ ị ọ ầ ộ ỗ ự ề ặ ầ ậgiáo ã áp ng đ đ ứ được nhu c u c a h V i g c gác lành ng nông dân Mi n Trung, Mi n B c, l u dân ngoài vi c th cúng t tiên còncoi vi c i chùa l ph t là m t c uầ ủ ọ ớ ố ữ ề ề ắ ư ệ ờ ổ ệ đ ễ ậ ộ ứcánh tinh th n ầ để có thêm ngh l c ị ự đươ đầng u v i nh ng khó kh n trong cu c s ng Chính vì th nh ng ngôi am, t ớ ữ ă ộ ố ế ữ ự đầu tiênb ng tre , lá do các nhà s d ng lên ãằ ư ự đ

nhanh ch ng tr thành n i ố ở ơ để các tín đồlui t i Khi ngớ ười dân nh c tđị ư ương đố đi ông, đờ ối s ng ã đ đượ ổ địc n nh, nh ngngôi chùa l n, nguy nga b t ữ ớ ắ đầu xu t hi n thayấ ệ

cho các ngôi th o am bu i bans ả ổ ơ

Dưới th i các chúa Nguy n, nh ng v vua sùng kính ờ ễ ữ ị đạoPh t nhi u ngôi chùa ã xu t hi n vùng ậ ề đ ấ ệ ở đất Nam B Ch u nh hộ ị ả ưởng b i tinhth n sùng ở ầ đạ ấo ynhi u ngề ười dân ã hi n đ ế đất, b ti n xây chùa ho c bi n nhà c a mình thành chùa Lo i chùa “c i gia vi t ” này khá ph bi n Long An i nhình là Chùa Phỏ ề ặ ế ở ủ ạ ả ự ổ ế ở đ ể ước Lâm

Tân Lân, C n c

ở ầ Đướ

Chùa Phước Lâm có ngu n g c ban ồ ố đầu là t gia c a ôngBùi V n Minh, ư ủ ă được xây d ng vào n m Tân T (1880) Ông Bùi V n Minh là m t i nch khá giự ă ỵ ă ộ đ ề ủ ả trong vùng Sinh th i ông ã góp nhi u công c a và làm nhi u vi ccông ích trong làng nên khi m t i ông ờ đ ề ủ ề ệ ấ đ được tôn làm h u hi n và ậ ề được th trong ình Tân Lân S n tờ đ ẵ ừ tâm sùng đạo Ph t l i không có con nên ông ã “c i gia vit ”, l p nên Chùa Phậ ạ đ ả ự ậ ước Lâm, m t d ng chùa làng v a làm n i th Ph t v a là tộ ạ ừ ơ ờ ậ ừ ừđường c a dòng h Bùi Doủ ọtôn kính ông Bùi V n Minh, dân làng kiêng húy g i tênông là ông Miêng và ngôi chùa do ông l p ra, ngoài tên ch Hán là Phă ọ ậ ữ ước Lâm T còn ự được g i là chùa ôngọMiêng T khi ngôi Chùa Phừ ước Lâm được d ng các tín ự đồ ớt i lui t i ngày càng ông, lòng sùng kính Ph t giáo trong qu n chúng âyớ đ ậ ầ ở đ được c ng c , phát tri n Chínhủ ố ể

vì th mà l n lế ầ ượt trong khu v c g n Chùa Phự ầ ướcLâm, 3 ngôi chùa khác c ng ũ được xây d ng T thu kh n hoang, c dân ã ự ừ ở ẩ ư đ đặt têncho khu v c này là xóm Mự ươngÔng Bường Đến khi Chùa Phước Lâm và 3 ngôi chùam i ớ được xây d ng, a danh Xóm Chùa ã thay th a danh xóm Mự đị đ ế đị ương Ông Bườngtr thành chính th c trênở ứ

b n ả đồ hành chính Do s phát tri n c a ự ể ủ đạo Ph t vàv trí a lý thu n l i, Ph t giáo C n ậ ị đị ậ ợ ậ ở ầ Đướ đc ã có m i quan h thố ệ ường xuyên vàch t ch v i vùng Sài Gòn, Chặ ẽ ớ ợ

L n, Ti n Giang M t minh ch ng cho i u này làvi c ông Bùi V n Minh sau khi l p chùa xong ã th nh th y H ng Hi u ngớ ề ộ ứ đ ề ệ ă ậ đ ỉ ầ ồ ế ườ đi ã tuh c chùa Giác H i (Thành phọ ở ả ố HCM ngày nay) v tr trì ề ụ đầu tiên Chùa Phở ướcLâm Chùa Giác Lâm m t c t Thành ph H Chí Minh (xây d ng n m 1744) c nglà t ình c a các chùa thu cộ ổ ự ở ố ồ ự ă ũ ổ đ ủ ộphái L c Hòa C n ụ ở ầ Đước, trong ó có Chùa Phđ ướcLâm Kho ng n m 1890, th y H ng Hi u ã cho xây d ng thêm m t i n th ti p n iv i Chùa Phả ă ầ ồ ế đ ự ộ đ ệ ờ ế ố ớ ước Lâm mà ôngBùi V n Minh ã d ng vào n m 1880 ó chính là Chánh i n c a Chùa Phă đ ự ă Đ đ ệ ủ ước Lâm ngày nay, Chánh i n c đ ệ ũ được dùng làm t ổ đường c a chùavà t ủ ừ đường c a hủ ọ

Bùi Ngoài ra hai bên ngôi Chánh i n c còn có hai dãy nhà ông lang và tây lang v n là l m lúa c a h Bùi đ ệ ũ đ ố ẩ ủ ọ được s d ng làm nhà kho và nhàtrù.ử ụ

Trong kho ng 10 n m v i n l c c a ông Bùi V n Minh vàth y H ng Hi u, Chùa Phả ă ớ ổ ự ủ ă ầ ồ ế ước Lâm ã đ được xây d ng hoàn ch nh: trự ỉ ướ đc ó ông Minhcòn hi n choếchùa vài ch c m u ru ng ụ ẫ ộ để phát canh thu tô l y ngu n tài chínhph c v cho Ph t s Nh v y, công v i t m lòng sùng ấ ồ ụ ụ ậ ự ờ ậ ớ ấ đạo c a ph t t , ChùaPhủ ậ ử ước Lâm ã tr thànhđ ở

m t ngôi chùa l n, khang trang, h th ng kèo, c t toànb ng danh m c Công cu c xây d ng chùa ộ ớ ệ ố ộ ằ ộ ộ ự đượ đảc m trách b i nh ng cánh th l ngdanh th i b y gi Riêngở ữ ợ ừ ờ ấ ờ

ph n trang trí n i th t, nh ng bao lam, hoành phi, câuầ ộ ấ ữ đối và các hoa ti t iêu kh c ế đ ắ đề đượu c th c hi n b i nh ng ngh nhân ch m g n i ti ng C n ự ệ ở ữ ệ ạ ỗ ổ ế ở ầ Đước - cánh thợ

h inh.ọ ĐNgay t bu i ừ ổ đầu thành l p nh có nh ng v cao t ngậ ờ ữ ị ă đạo Cao Đức Tr ng tr trì và Ho ng Dọ ụ ằ ương Đạo pháp cùng v i uy tín và ớ đạ đứ ủo cc a v sáng l p là ôngị ậBùi V n Minh, Chùa Phă ước Lâm ã s m tr thành m t trungtâm Ph t giáo c a huy n C n đ ớ ở ộ ậ ủ ệ ầ Đước Hi n t i trong s 15 v ch trì c a các chùatrong huy n C n ệ ạ ố ị ủ ủ ệ ầ Đướ đc ã

có 9 v t ng th gi i và tu h c Chùa Phị ừ ọ ớ ọ ở ước Lâm ChùaPhước Lâm, tinh t v sáng l p là Bùi V n Minh ́ ừ ị ậ ă đến nay ã có truy n th a đ ề ừ được7 đời, v tr trì hi n nay là thi nị ụ ệ ề

s Thích Hu Thông.ư ệ

K th a truy n th ng yêu nế ừ ề ố ước c a Ph t giáo Vi t Nam,ch v tr trì Chùa Phủ ậ ệ ư ị ụ ước Lâm ã phát huy tinh th n “nh p th ” v i ch trđ ầ ậ ế ớ ủ ương“đạo pháp và dân t c”.ộTrong hai cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp và ộ ế ố ự đế ốqu c M , các v tr trì ã ch che, ùm b c l c lỹ ị ụ đ ở đ ọ ự ượng cách m ng C n ạ ở ầ Đước.Trong th i k ch ng M , Chùaờ ỳ ố ỹ

Phước Lâm là c s cách m ng, là n i lui t i ho tơ ở ạ ơ ớ ạ động c a m t s cán b lãnh ủ ộ ố ộ đạ địo a phương Chính vì th mà ch thế đị ường b n phákhu v c chùa mà d u tích c a nóắ ự ấ ủ

hi n t i chúng ta v n còn th y rõ: nóc Chánh i n bay m t, hai bên ông lang, tây lang b n nát.ệ ạ ẫ ấ đ ệ ấ đ ị ổ

Nhìn chung, trên dưới 300 n m vùng ă đấ ầ Đướ đượt C n c c ngườ ệiVi t khai phá thì trong ng n y n m ầ ấ ă đạo Ph t ậ đại th a ừ được xây d ng và khôngng ng phátự ừtri n Trong bu i ể ổ đầ đạu, o Ph t là ni m an i tinh th n giúp cho l udân vậ ề ủ ầ ư ượt qua nh ng khó kh n tr ng i khi n i ây còn hoang vu, b nh t t, thú d hoành hành ữ ă ở ạ ơ đ ệ ậ ữ Đạo

Ph t là m t trong nh ng nhân t liên k t m i ngậ ộ ữ ố ế ọ ườ ạ ới l i v inhau, v i m t ớ ộ đức tín, m t ni m ộ ề đồng c m sâu s c Tính c i m , không ràng bu ckh c khe c a Ph t giáo ãả ắ ở ở ộ ắ ủ ậ đthích h p và tác ợ động đến tinh th n phóng khoáng c angầ ủ ười dân C n ầ Đước M i liên h gi a Ph t giáo và l ch s khai phá C n ố ệ ữ ậ ị ử ầ Đước làh t s c g n bó S phát tri nế ứ ắ ự ể

c a ủ đạo Ph t qua các tín ậ đồ và h th ng chùachi n, ệ ố ề đặc bi t là Chùa Phệ ước Lâm ít nhi u là ch ng tích c a công cu c khaiphá, xây d ng ề ứ ủ ộ ự đờ ối s ng v t ch t, tinh th nậ ấ ầ

c a ngủ ười dân C n ầ Đước trong bu iổ đấu kh n hoang l p p.ẩ ậ ấ

IV Lo i di tích: ạ

Chùa Phước Lâm là di tích ki n trúc ngh thu t – lo ihình ki n trúc tôn giáoế ệ ậ ạ ế

V Kh o t di tích: ả ả

N m v phía B c c a Th tr n C n ằ ề ắ ủ ị ấ ầ Đước, Chùa Phước Lâmt a l c trong m t khu vọ ạ ộ ườn có di n tích 6.320mệ 2 trong ó ki n trúcchùa chi m 471,8 mđ ế ế 2 (dài 34,4m,

r ng 19,7m) Ban s , Chanh i nchùa quay v hộ ơ ́ đ ệ ề ướng Nam, saunày hòa thượng H ng Hi u xây thêm ngôi Chánh i n phía sau nên hi n nayChanh i n chùa quayồ ế đ ệ ở ệ ́ đ ệ

v hề ướng B c Tuy v y theo thói quen t x a, m i ngắ ậ ừ ư ọ ườ ẫiv n ra vào Chùa Phước Lâm theo c ng phía Nam ổ đằng sau t ổ đường c a chùa.ủ

Nhìn trên t ng th , n u cònnguyên nh thu ban ổ ể ế ư ở đầu, Chùa Phước Lâm có hình ch xuyên, g m Chánh i n – tữ ồ đ ệ ổđường và ông lang, Tây lang Do s tànĐ ựphá c a chi n tranh, Tây lang ã b s pủ ế đ ị ụ đổ hoàn toàn, m t ph n c a ông lang còn l i ộ ầ ủ Đ ạ được dùng làm nhà trù c a chùa Vìth , ki n trúc chính c a Chùa Phủ ế ế ủ ước Lâm

hi n ch còn 2 l p nhà là Chánh i n vàt ệ ỉ ớ đ ệ ổ đường Chùa được xây d ng b ng g , tự ằ ỗ ường g ch, mái l p ngói ạ ợ đạ ểi ti u và ngóimóc N n chùa cao 0,5m r t v ng ch c vìề ấ ữ ắ

c xây d ng b ng á xanh, bên tronglát g ch tàu hình l c giác k t dính b ng v a tam h p

Chùa Phước Lâm có 8 c a chính, 6 c a s , trong ó có 6c a chính ử ử ổ đ ử được dùng làm l i ra vào.ố

Chùa Phước Lâm v n là t gia c a ông Bùi V n Minh ố ư ủ ă được“c i gia vi t ”, Chánh i n hi n nay tuy ả ự đ ệ ệ được xây d ng sau ó 10 n m nh ng v ntuân theo l i ki nự đ ă ư ẫ ố ếtrúc nhà c truy n Vi t Nam, nên nhìn chung Chùa Phở ổ ề ệ ước Lâmlà m t t ng th khá hài hòa C Chánh i n l n t ộ ổ ể ả đ ệ ẫ ổ đường c a Chùa Phủ ước Lâm đề ếuk t câu theo ki ú ể

“xuyên trính, c t kê” có hai mái và hai chái hai bên Theoki u này, khung sộ ể ườn chùa không s d ng hàng cái gi a, không gian gi a chùaử ụ ở ữ ữ được n i r ng h n nh haiớ ộ ơ ờbên hàng c t cái ộ được d i qua hai bên (còn ờ được g ilà c t hàng nh t – ti n - h u) Hai hàng c t cái này g m 4 c t t o dáng vuôngtrên nóc nên còn ọ ộ ấ ề ậ ộ ồ ố ạ được g i là ki u tọ ể ứ

tượng K t c u này r t quen thu c ế ấ ấ ộ đố ới v inh ng ình chùa c Nam B t ng c p c t cái c a chùa ữ đ ổ ở ộ Ở ừ ặ ộ ủ được n i li n v i nhaut ng ôi theo chi u ngang b i m t thanhố ề ớ ừ đ ề ở ộ

g xuyên ngang ỗ được g i là cây trính.C ng nh nh ng ngôi chùa c khác ọ ũ ư ữ ổ ở đồng b ng sông C u Long, cây trính c a ChùaPhằ ử ủ ước Lâm có d ng th ng, không u n congạ ẳ ố

và ch y ch nh ki u nhà trính Trungb M i cây trính ạ ỉ ư ể ở ộ ỗ đề đỡ ộu m t cây tr ng n gi a ụ ắ ở ữ được g i là cây tr ng ọ ổ Đầu câytr ng này có g n m t b ph n g hình tam giácổ ắ ộ ộ ậ ỗ

g i là cánh d i có nhi m v ch ngọ ơ ệ ụ ố đỡ cho b vì kèo và òn dông nóc nhà.ộ đ ở

Chùa Phước Lâm có 40 c t tròn b ng g và 32 c t g chộ ằ ỗ ộ ạ đỡ ấ l y b vì kèo và mái t o thành b khung sộ ạ ộ ườn c ng cáp, lòng nhà r ng rãi ây c ng chính là uứ ộ Đ ũ ư

i m c a ki u nhà xuyên trính T ng chùa c xây d ngb ng g ch và v a tam h p dày 0,2m, m i u c t g ch và phía trên các c a s ,c a cái u có p n i

đ ể ủ ể ườ đượ ự ằ ạ ữ ợ ở ỗ đầ ộ ạ ử ổ ử đề đắ ổhoa v n trang trí theo ki u Pháp Riêng ph n tă ể ầ ường g chphía Nam t nhìn ra c ng sau (v n là m t ti n nhà ông Bùi V n Minh) ạ ổ ổ ố ặ ề ă đượ đắ ổc pn i hoa v n dây nho, sóngă

nước, ch th và nh ng ữ ọ ữ đường ch song song có s k th p gi a m thu t Tây phỉ ự ế ợ ữ ỹ ậ ương và c truy n.ổ ề

C ng tam quan Chùa Phổ ước Lâm có l i ki n trúc trangnhã, ố ế đơn s nh ng ơ ư đẹp và c kính, c ng ổ ổ được xây d ng b ng g ch và v a tam h p,trên l p ngói âmự ằ ạ ữ ợ ợ

dương, cao 3,8m Hai bên c ng có ổ đặt hai con s t b ng xim ng trông r t uy nghi L i ra vào c ng ư ử ằ ă ấ ố ổ được xây cu n phía trên có ố đắp n i hoav n Phía trên c ng có ổ ă ổ đắp

n i 3 ch hán “Phổ ữ ước Lâm T ” và 3 c p câu ự ặ đối ,trong ó có 2 câu:đ

“Phước h i h phùng ch ph t giángả ỷ ư ậLâm s h nh ng chúng t ng lâm”ơ ạ ộ ă

Ngay sau tượng Quan âm là Chánh i n Chùa Phđ ệ ước Lâm.N i ây còn gi ơ đ ữ được nét c x a qua h th ng hoành phi, câu ổ ư ệ ố đối và tượng th Bàn th ph t gi aờ ờ ậ ữChánh i n đ ệ được tôn trí thành 4 l p t trên xu ng g m: tớ ừ ố ồ ượngThích ca, Ph t ậ đản sinh, Anan, Ca di p, Th chí, Quan âm, Ng c hoàng, Nam tào,B c ế ế ọ ắ đẩu và dưới là bộ xám bài g m tồ ượng Thích ca và 4 v b tát d ng thị ồ ạ ượng k thú ây là b tỳ Đ ộ ượng th hi n s sáng t o, k t h p hai b tể ệ ự ạ ế ợ ộ ượng Di à Tam tônvà hoa nghiêm tam thánh đ Ở

ây tinh th n nh p th c a Ph t giáo th hi n r t rõqua hình t ng Ph t và B tát ang ho ng hóa thuy t pháp sinh Phía trên bànth chính có treo hoành phi “ i

hùng b u i n, hai bên bàn th có 2 c p câuử đ ệ ờ ặ đối nh sau:ư

“ Đại hùng i n thđ ệ ượng di n tamth a, chúc qu c vễ ừ ố ương Nghiêu Thiên Thu n nh tấ ự

V n pháp ạ đường trung tuyên ch ph m, nguy n thí ch th h i phư ẩ ệ ủ ọ ả ước s n”ơ

Ngoài ba bàn th chính trên, Chánh i n có bàn th h pháp và bàn th ờ ở đ ệ ờ ộ ờ Đị ạa t ng b tát Chánh i n có ồ đ ệ đặt chuông và tr ng, qu chuông cao 1m, trên thânồ ả

tr m tr hoa v n r ng, mây, m t tr i, ạ ỗ ă ồ ặ ờ đượ đc úc n mnhâm ng (1881).ă ọ

Chánh i n Chùa Phđ ệ ước Lâm được ng n cách v i nhà t b ng m t bình phong b ng g ch trên có ă ớ ổ ằ ộ ằ ạ đắp n i hoa v n trang trí Trên bìnhphong có ch a 2 c a ổ ă ừ ử đểthông xu ng phía sau T ố ổ đường phía sau Chánh i n cób trí 3 bàn th Bàn gi a th t khai s n và các v tr trì ã quá vãng, haibàn th hai bên th ở đ ệ ố ờ ữ ờ ổ ơ ị ụ đ ờ ờ Đạt ma vàgiám trai Ti p ế đến là gian th h Bùi Bàn gi acó th di nh ông Bùi V n Minh, hai bàn bên th các b c trờ ọ ữ ờ ả ă ờ ậ ưởng lão c a h Bùi,k ó là m t bàn dài l n v i hai b ngủ ọ ế đ ộ ớ ớ ă

gh b ng g hai bên dùng cho các v hòaThế ằ ỗ ị ượng t ng ni m, ng i giàn khi có l l n Hai bên bàn này có b trí 2 b vánl n b ng g Cu i cùng là bàn th ụ ệ ồ ễ ớ ố ộ ớ ằ ỗ ố ờ Đức Di l c vàặ

hai v B tát Nhà t c ng ị ồ ổ ũ đượctrang trí b i m t bao lam b ng g do cánh th h inh làm n m 1964.ở ộ ằ ỗ ợ ọ Đ ă Chùa Ph c Lâm, i u làm cho chúng ta chú ý là h th ng t ng h t s c phong phú, a d ng v i 98 t ng (34 t ng g th k 19; 55t ng b ng ng và

Ở ướ đ ề ệ ố ượ ế ứ đ ạ ớ ượ ượ ỗ ế ỷ ượ ằ đồ

xi m ng).ă

V ề đề tài, tượng Chùa Phở ước Lâm c ng gi ng nh nh ngtũ ố ư ữ ượng th trong các chùa khác Nam B v i lo i hình: Tam th , Thích ca, B tát, La hán, Ng cờ ở ộ ớ ạ ế ồ ọhoàng, Th p i n, Th gi , Di l c, ậ đ ệ ị ả ặ Đị ạa t ng, H pháp, Tiêu i n… nh ng nét ộ đ ệ ư đặc tr ng c a h th ng tư ủ ệ ố ượng này là s tròn tr a, viên mãn m tự ị ộ đặ đ ểc i m c a tủ ượng th cu iờ ố

th k 19 N u nh nh ng tế ỷ ế ư ữ ượng th i k trờ ỳ ướ đc ó cóv kh c kh , thô s mang ẻ ắ ổ ơ đậm d u n c a th i k kh n hoang thì nh ng tấ ấ ủ ờ ỳ ẩ ữ ượng này ã ph n nào cho th y s nđ ầ ấ ự ổ

nh và phát tri n c a xã h i có tích l y M t ctr ng n a c a h th ng t ng Chùa Ph c Lâm là a s nó u do cánh ngh nhânch m g C n c làm ra M t

đị ể ủ ộ ũ ộ đặ ư ữ ủ ệ ố ượ ướ đ ố đề ệ ạ ỗ ở ầ Đướ ộ

lo i s n ph m thu n túy a phạ ả ẩ ầ đị ương m t s tỞ ộ ố ượng ngh nhân ã ệ đ đạt trình độ ngh thu t cao trong vi c t th c, bi u l tâmlý nhân v t Tiêu bi u là nh ng tệ ậ ệ ả ự ể ộ ậ ể ữ ượng: Di

l c và L c t c, b tặ ụ ặ ộ ượng Sám bài,tượng Tiêu di n ệ đạ ĩ ượi s , t ng Đị ạa t ng… đặc bi t nh t là tệ ấ ượng “Lo đời” vàtượng B tát Di l c bàn th t i nhà t Hai tồ ặ ở ờ ạ ổ ượng này tiêu

bi u cho ngh thu t ch m l ng 2 m t c a ngh nhân C n ể ệ ậ ạ ộ ặ ủ ệ ầ Đước Riêng tượng B tát mình m t càsa, tay c m ph t tr n, ng i trên mình long mã b ng g và tồ ặ ầ ấ ầ ồ ằ ỗ ượng có

phong cách l và ạ độ đc áo nh t Chùa Phấ ước Lâm

Nh ng bàn th bao lam, long v chùa ữ ờ ị ở đều nh ng tácph m ngh thu t ữ ẩ ệ ậ độ đc áo Bàn th t có d ng t th b ng g quí, m t chính c at th ờ ổ ạ ủ ờ ằ ỗ ặ ủ ủ ờ được chia làmnhi u ô h c có c n c xà c v i ề ộ ẩ ố ừ ớ đề tài t h u, ào, ph tth , cu n th và d i Các mô típ trang trí này th hi n mong ử ữ đ ậ ủ ố ư ơ ể ệ ước c a con ngủ ườicó cu c s ng th nh th i, nhànộ ố ả ơ

h (t h u), h nh phúc (d i), tài l c (ph t th ),trạ ứ ữ ạ ơ ộ ậ ủ ường th ( ào) Ba bàn th nhà t ọ đ ờ ở ổ đều cóch m l ng ban m t ạ ọ ở ặ đề tài mai i u, song ti n, cu n th , ào d i, nho sóc.đ ể ề ố ư đ ơ

Qua ó th y r ng ngh thu t Tây phđ ấ ằ ệ ậ ương ã đ được du nh p vào ta v i s hi n di n c aậ ớ ự ệ ệ ủ đề tài “nho sóc” bên c nh ạ đề tài truy n th ng.ề ố

M t i m áng chú ý Chùa Phộ đ ể đ ở ước Lâm là s phong phúc a h th ng hoành phi và câu ự ủ ệ ố đối ch Hán Hai mữ ươ ặi c p li n ễ đối này đề đượu cch m th ng vàoạ ẳhàng c t v i hoa v n trang trí xung quanh và s n son ho c s n en th p vàng Câu ộ ớ ă ơ ặ ơ đ ế đố ủi c a Chùa Phước Lâm thường theo l i quán th (hai ch ố ủ ữ đầughép l i thành tênạ

chùa) v i n i dung ch a ớ ộ ứ đựng tri t lý Ph t giáo sâu s c.ế ậ ắ

Ví d :ụ

“ Phước h u b ch liên di à Ph tữ ạ đ ậLâm trung t trúc quán th âm”ử ế

“ Trong trường tuyên ch n Ph t pháp ng̉ ọ ậ ười có tâmkhông m i có th ớ ể đổ đầu

c a rèn úc thánh hi n ng i vô t ng m i c rènluy n trong lò”

Ở ử đ ề ườ ướ ớ đượ ệ

Ho c:ặ

“ Bát nhã hoa khai v n pháp t c tâm t c ph tạ ứ ứ ậ

B ồ đề qu tái nh t chân phi s c phi không”ả ấ ắ

T m d ch:ạ ị

“ Bát nhã n hoa muôn pháp t c tâm t c ph tở ứ ứ ậ

B ồ đề ự t u qu nh t chân không s c không không”ả ấ ắ

N i dung c a các câu ộ ủ đố ởi Chùa Phước Lâm a s g nv i câu đ ố ầ ớ đố ởi Chùa Giác Lâm (TP HCM) M t s bao lam, hoành phi, li n ộ ố ễ đố ởi Chùa Giác Lâm c ngũ

do Ph t t và ngh nhân C n ậ ử ệ ầ Đước cúng dường Qua ó ch ng t gi a hai chùa trên ngoài m i quan h v h phái còn có nhi u m i tđ ứ ỏ ữ ố ệ ề ệ ề ố ương quan m tthi t khác Hoànhậ ếphi Chùa Phở ước Lâm c ng có n i dung ca ng i Ph t pháp nh “T n trùng quang”, “ ũ ộ ợ ậ ư ổ ấ Đại hùng b u i n”, “ Bùi th t ử đ ệ ị ừ đường”, “ chánh phápnhãn t ng”, “ Tông phongạ

v ch n”, “ Hu nh t thiên”, “ Pháp luân thũ ấ ệ ự ư ườngchuy n” Trên các hoành phi c ng ể ũ đều tr m tr s n và s n son th p vàng r t tinhvi ạ ổ ơ ơ ế ấ Đặc bi t nh t là hoành phi c ngệ ấ ũ

u ch m tr s n và s n son th p vàng r ttinh vi c bi t nh t là hoành phi pháp luân th ng chuy n nhà t Các ngh nhân ch m g ã phô di n tài n ng qua ngh

thu t ch m l ng tinh t , s c nét.Toàn b b c hoành phi có d ng cu n th , ch ậ ạ ộ ế ắ ộ ứ ạ ố ư ủ đề cúc tr , d i và h i v n Hai ĩ ơ ồ ă đầucu n th là ½ ch th , 4 ch pháp luân thố ư ữ ọ ữ ường chuy nể

c b trí trên cu n th t o cho b c hoành có ng nét h t s c m m m i, tinh t đượ ố ố ư ạ ứ đườ ế ứ ề ạ ếBên trái Chùa Phước Lâm hi n còn 4 ngôi m tháp trong ó có tháp c a t khai s n H ng Hi u và m t s m c a các v trong h Bùi.Nh ng ngôi tháp này ệ ộ đ ủ ổ ơ ồ ế ộ ố ộ ủ ị ọ ữ đều

c d ng theo l i x a góp ph n làm t ng thêm v c kính cho chùa

đượ ự ố ư ầ ă ẻ ổ

N m gi a ằ ữ đồng lúa phì nhiêu, Chùa Phước Lâm là danhlam và là m t n i ào t o t ng tài cho C n ộ ơ đ ạ ă ầ Đướ Đc a s các v tr trì cácchùa trong huy n ố ị ụ ở ệ đề đu ãqua tu h c chùa này Ngoài ra Chùa Phọ ở ước Lâm còn bi uhi n cho m t tinh th n sùng ể ệ ộ ầ đạo c a ngủ ười dân a phđị ương Trong quy n “ Nh ngngôi chùa Nam b ”,ể ữ ở ộgiáo s Hu nh L a (Vi n KHXH t i TP.HCM) có nh n xét v Chùa Phư ỳ ứ ệ ạ ậ ề ước Lâm tiêu bi u cho hình nh c a ngôi chùa c Nam b , nh ng ti cr ng ngôi chùa già lam thể ả ủ ổ ở ộ ư ế ằ ể

hi n m t m ng v n hóa Ph t giáo Nam b này ang b h h i theo s tàn phá nhanh chóng c a th i gian Th t v y, tuy không th sov i nh ng ngôi chùa ệ ộ ả ă ậ ộ đ ị ư ạ ự ủ ờ ậ ậ ể ớ ữ đồ ộ s nguy

nga trong Nam, ngoài B c nh ng nh ng giá tr v v n hóa c a Chùa Phở ắ ư ữ ị ề ă ủ ước Lâm th t x ng áng ậ ứ đ để cho chúng ta trân tr ng, gìngi ọ ữ

- 1 chuông đồng l n (Nhâm ng 1881)ớ ọ

- 1 chuông đồng nh (ỏ đầu th k 20)ế ỷ

VII Giá tr c a di tích: ị ủ

Là m t ki n trúc có niên ộ ế đại th k 19, qui mô tế ỷ ươ đố ớng i l n, di tích Chùa Phước Lâm có giá tr cao v ki n trúc và ngh thu t ch mkh c g ị ề ế ệ ậ ạ ắ ỗ

V ki n trúc ây là ki u th cxuyên trính, t o dáng t tề ế đ ể ứ ạ ứ ượng gi a, m t i n hình cho ki u ki n trúc nhà và ình chùa Nam b vào th k 19 và ở ữ ộ đ ể ể ế ở đ ở ộ ế ỷ đầu th kế ỷ

20

V ngh thu t iêu kh c trong ki n trúc, nh ng tácph m ch m g , tề ệ ậ đ ắ ế ữ ẩ ạ ỗ ượng th Chùa Phờ ở ước Lâm ã th hi n trình đ ể ệ độ ậ b c cao c a cácngh nhân t b c c, ủ ệ ừ ố ụ đềtài và đặc bi t h n h t, ây chính là tác ph m c a ngh nhân h inh – nh ng ngệ ơ ế đ ẩ ủ ệ ọ Đ ữ ười con c a quê hủ ương C n ầ Đước V k thu t ch m kh c,nh ng tác ph m Chùaề ỹ ậ ạ ắ ữ ẩ ở

Phước Lâm là s t p h p phong phú c a các k thu t ch ml ng, ch m n i và v i th pháp h t s c iêu luy n Tiêu bi u cho nh ng tác ph mnày là b c hoành “ Phápự ậ ợ ủ ỹ ậ ạ ộ ạ ổ ớ ủ ế ứ đ ệ ể ữ ẩ ứ

luân thường chuy n” b Sám bài, tể ộ ượng b tát thồ ượng k thú, tỵ ượng Đị ạa t ng

Chùa Phước Lâm còn là n i ơ được nh ng ngữ ười chi n s cách m ng ch n làm i m ho t ế ĩ ạ ọ đ ể ạ động trong hai th i k kháng chi n ch ng th c dânPháp và ờ ỳ ế ố ự đế qu cố

M Các nhà s chùa ã h t s c ng h , che ch và giúp ỹ ư ở đ ế ứ ủ ộ ở đỡ chocách m ng i u này th hi n tinh th n nh p th c a Ph t giáo Vi t Nam, ạ Đ ề ể ệ ầ ậ ế ủ ậ ệ ởđây đạo pháp và dân t cộ

không th tách r i.ể ờ

Chùa Phước Lâm còn là n i l u gi nh ng t li u ch Hán h t s c phong phú, a d ng qua các c p li n ơ ư ữ ữ ư ệ ữ ế ứ đ ạ ặ ễ đối và hoành phi N i dung c anh ng t li u này thộ ủ ữ ư ệ ể

hi n s giác ng và uyên thâm v Ph t pháp c a nh ng nhàs lúc b y gi Nh ng t li u này x ng áng là ệ ự ộ ề ậ ủ ữ ư ấ ờ ữ ư ệ ứ đ đố ượi t ng nghiên c u c a nh ngnhà nghiên c u v v nứ ủ ữ ứ ề ă

hóa Ph t giáo Nam B ậ ộ

Chùa Phước Lâm còn tiêu bi u cho m t d ng chùa ể ộ ạ đặ ệ ởcbi t Nam B , ó là d ng “ C i gia vi t ” c a nh ng ngộ đ ạ ả ự ủ ữ ười hi m mu n và giàu cóvì s sùng ế ộ ự đạo mà

hi n tài s n c a mình cho c a Ph t.ế ả ủ ử ậ

Cu i cùng, nh nh n xét c a Giáo s Hu nh L a, ChùaPhố ư ậ ủ ư ỳ ứ ước Lâm là tiêu bi u cho hình nh c a m t ngôi chùa c Nam B , th hi n m tm ng v n hóa Ph tể ả ủ ộ ổ ộ ể ệ ộ ả ă ậ

giáo Nam B x ng áng ộ ứ đ được chúng ta trân tr ng và gìn gi ọ ữ

- Ph c nguyên các y u t g c c a di tích nh l p l ingói Chánh i n, thay th các vì kèo ã m c b ng g gi ng nh x a, n u có i u ki n nên xây d ng l iụ ế ố ố ủ ư ợ ạ ở đ ệ ế đ ụ ằ ỗ ố ư ư ế đ ề ệ ự ạ

ông lang và Tây lang m b o cho s hoàn ch nhc a ki n trúc chùa

Đ để đả ả ự ỉ ủ ế

- Quy ho ch l i h th ng cây c nh trong khu vạ ạ ệ ố ả ườn chùađể ạ t o c nh quan cho di tíchả

- Tuyên truy n, gi i thi u di tích trên các phề ớ ệ ươngti n truy n thông ệ ề đại chúng nh báo, ài phát thanh truy n hình, ph i h p v ingành dui l ch t ch c tour duư đ ề ố ợ ớ ị ổ ứ

l ch Chùa Phị ước Lâm – Nhà Tr m C t – ă ộ Đồn R chCát.ạ

X C s pháp lý ơ ở để ả b o v di tích: ệ

Chúng tôi l p biên b n, b n ậ ả ả đồ khoanh vùng b o v ditích, b o v ki n trúc di tích ê trình các c p th m quy n ra quy t nh b ov di tích.ả ệ ả ệ ế đ ̉ ấ ẩ ề ế đị ả ệ

N m 2001 Di tích ngh thu t Chùa Phă ệ ậ ước Lâm ã đ được B V n hóa – Thông tin x p h ng là Di tích l ch s - v n hóa Qu c gia (s 53/2001/Q -BVHTT ngày 28ộ ă ế ạ ị ử ă ố ố Đ

II Đị đ ể a i m phân b - ố đườ ng i đ đế n di tích:

Di tích Đồn R ch cát trạ ước kia thu c p Long Ninh, xãLong H u ông, qu n C n ộ ấ ự Đ ậ ầ Đước, t nh Ch L n Hi n nay là xã Long H u ông, huy nC n ỉ ợ ớ ệ ự Đ ệ ầ Đước, t nhỉLong An, Đồn n m c nh con sông R ch Cát cách th tr n C n ằ ạ ạ ị ấ ầ Đước14km v phía ông Du khách có th i ề Đ ể đ đến di tích b ng nh ng con ằ ữ đường nh sau:ư

ng b : t th xã Tân An i theo qu c l I ng c lênh ng B c 20km n ngã ba Gò en, r ph i i theo h ng l 16 kho ng 8km nngã t Xoài ôi rĐườ ộ ừ ị đ ố ộ ượ ướ ắ đế Đ ẽ ả đ ươ ộ ả đế ư Đ ẽ

ph i theo hả ương l 18 kho ng 6km ộ ả đến ngã ba Tân Lân i ti p3km v phía bên ph i theo liên t nh l 50 đ ế ề ả ỉ ộ đến th tr n C n ị ấ ầ Đước T ây i theohừ đ đ ương l 23 kho ng 7kmộ ả

n kinh n c m n qua ò i thêm 7km n a là n n R chCát

đế ướ ặ đ đ ữ đế Đồ ạ

ng th y: du khách có th i n di tích theo consông R ch Cát, Vàm c , Nhà bè

III S ki nnhân v t l ch s liên và thu c tính di tích: ự ệ ậ ị ử ộ

n R ch Cát là m t pháo ài quân s do th c dân Phápxây d ng v i t m c l n nh t nhì trên t n c Vi t Nam S c kháng c a n có th ch ng l i t t

Đồ ạ ộ đ ự ự ự ớ ầ ở ớ ấ đấ ướ ệ ứ đề ủ Đồ ể ố ạ ấ

c các lo i ả ạ đạn pháo h ng n ng và ạ ặ được trang b v khí trong pháol n v i m c ích ph c v cho ý ị ũ ớ ớ ụ đ ụ ụ đồ xâm lược c a chúng, là xâm lủ ược lâu dài đấ ướtn c ta, ch ng l iố ạ

các đế qu c khác mu n tranh giành Vi t Nam, b o v thu c a, b o v c quan ố ố ệ ả ệ ộ đị ả ệ ơ đầu não c a chúng Sài Gòn.ủ ở

T i ây chúng có th ki m soát ạ đ ể ể được tuy n ế đường sôngt Mi n tây lên Sài Gòn, ki m soát c a 3 con sông l n: R ch Cát Vàm cò, Nhà bèkh ng ch khu v cừ ề ể ủ ớ ạ ố ế ự

C n Gi - V ng Tàu và kh ng ch con ầ ờ ũ ố ế đường thông thương gi abi n v i ữ ể ớ đấ ềt li n (Vàm Tu n Soài r p)ầ ạCho đến th k 20 vùng ế ỷ đất này còn là m t khu v choang vu cây c i r m r p N m 1902 th c dân Pháp ộ ự ố ậ ạ ă ự đế đn ây nghiên c u và nh nth y ây là m t v trí chi nứ ậ ấ đ ộ ị ế

lược quan tr ng nên ã quy t nh xây d ng m tpháo ài v i ý ọ đ ế đị ự ộ đ ớ đồ là l p t i ây m t c n c quân s trậ ạ đ ộ ă ứ ự ước m t là phòng th Chúng b t ắ ủ ắ đầu kh i công xây d ng t n mở ự ừ ă

1903 cho đến n m 1910 m i hoàn thành.ă ớ Đầu tiên chúng cho tàu ch cát á ở đ đế đổn thành t ng ừ đống nh ng tr n b o n mthìn (1904) ã cu n i r t nhi u, cho ư ậ ả ă đ ố đ ấ ề đến n mă

sau công vi c xây d ng m i ti nhành ệ ự ớ ế được

V nhân công thì b n th u t b n l n Sài Gòn lãnhlàm v i s ch ề ọ ầ ư ả ớ ở ớ ự ỉ đạo tr c ti p c a b n chuyên viên ngự ế ủ ọ ười Pháp Bên c nh ó nh ngcông vi c ào móng,ạ đ ữ ệ đóng c n ng nh c thì b t dân a ph ng và dân các vùnglân c n n làm T t c các b ph n quan tr ng c a hai khu v c bên trong và bênngoài n u c xây

d ng t th i k ự ừ ờ ỳ đầu tiên này

N m 1930 tră ước nguy c Phát xít Nh t xâm lơ ậ ượ Đc ôngDương, th c dân Pháp cho quân v s a sang l i ự ề ử ạ Đồn R ch Cát trang b thêm súngpháo xây d ng thêmạ ị ự

nhà , h ch a nở ồ ứ ước

Tháng 11 n m 1945 th c dân Pháp tr l i chi m ă ự ở ạ ế Đồn R chCát chúng cho s a sang l i nhà sàn bên ngoài ạ ử ạ đồn, c t thêm doanh tr i ấ ạ để ở Từđó v sau ề Đồn

R ch cát không ạ được xây d ng thêm b ph n quan tr ng nào n a k c th i k chi n tranh ch ng ự ộ ậ ọ ữ ể ả ờ ỳ ế ố đế qu c M Khi M ng y v chi m óng, ố ỹ ỹ ụ ề ế đ Đồn R chCát c ng chạ ũ ỉ

c trang b thêm v khí mà thôi

đượ ị ũ

N m 1910 ă Đồn R ch Cát ạ được xây d ng hoàn thành, th cdân Pháp cho quân v óng ây, c u tàu là n i b n Pháp dùng làm b n ự ự ề đ ở đ ầ ơ ọ ế đổ ủ c acác tàu quân sựcung c p v khí ấ ũ đạn dược c ng nh ũ ư đế đn ây mang v khí i ti pt cho các n i khác Ý ũ đ ế ế ơ đồ ủ c a chúng là l p ây m t c n c quân s vì ây làm t v trí thu n ti n choậ ở đ ộ ă ứ ự đ ộ ị ậ ệ

vi c ki m soát giao thông ệ ể đường sông Đồng th i c nglà m t h th ng liên quan ờ ũ ộ ệ ố đến V ng Tàu, t o th v ng ch c trong chi n tranh.ũ ạ ế ữ ắ ế

Chi n tranh Th gi i l n th nh t k t thúc, th c t ế ế ớ ầ ứ ấ ế ự ế ởđây không có gì xãy ra nh suy oán c a b n Pháp Song m t n i khác c n s ti pt nên chúng ã ch iư đ ủ ọ ộ ơ ầ ự ế ế đ ở đ

4 kh u tr ng pháo, ch ẩ ọ ỉ để ạ đồ l i n nh ng kh u súng nh Lính Pháp ph i rút i chi vi n cho chi n trữ ẩ ỏ ả đ ệ ế ường Chúng ch ỉ để ạ đ l i ây m t ộ độiquân ô h p g m lính ngợ ồ ười Vi t vàệlính Miên (Campuchia) dướ ựi s ch huy c a tênỉ ủ đội người Pháp Ngoài ra còn có m t s ngộ ố ười chuyên ph c v lao chùi súng vàmáy móc, trong các lô c t ụ ụ ố Đội quân này

có nhi m v gi ệ ụ ữ đồ đồn ng th i liên l cthờ ạ ường xuyên v i V ng Tàu hàng ngày vào lúc 17 gi b ng h th ng i n ài.ớ ũ ờ ằ ệ ố đ ệ đChi n tranh Th gi i l n th hai bùng n , trế ế ớ ầ ứ ổ ước nguyc phát xít Nh t xâm lơ ậ ượ Đc ông Dương Th c dân pháp cho quân v s a sang l iự ề ử ạ Đồn R ch Cát, chúngạxây thêm hai mâm pháo phía hai bên ở đồ để đặn t hai kh upháo M 138, ẩ đặt thêm 7 kh u pháo súng 75 ly, xây thêm m t dãy h nẩ ộ ồ ước g n v im t tắ ớ ặ ường bên trong

chúng còn c t thêm nhà bên ngoài ấ ở đồn

c ng c h th ng giao thông và thông tin liên l cPháp cho 400 lính công binh chia làm hai toán óng t i ình Long H u và óngt i n p l i h ng l 23

t Ch Kinh v ừ ợ ề đồn (trước khi xây d ng ự đồn Pháp đắpcon đường này nh ng ch a r i á khi chúng b i thì nhân dân ta phá h ng r tnhi u) Lúc này chúng r i á ư ư ả đ ỏ đ ỏ ấ ề ả đ đỏ

lên m t ặ đường, tr ng nhi u tr i n, b t ồ ề ụ đ ệ ắ đườngdây i n tho i đ ệ ạ để liên l c v i c p trên Sài Gòn.ạ ớ ấ ở

N m 1940 th c dân Pháp cho tàu ch cây v làm c b iă ự ở ề ứ ở ả đất canh đồn bên mé sông R ch Cát v i ý ạ ớ đồ ng n sông ă để ể ki m soát tàu bè qual i Ban êm thìạ đkéo dây cáp ng n l i công vi c ang ti n hành thì nă ạ ệ đ ế ở ước Phápb b n phát xít ị ọ Đức xâm lượ Ở Đc ông Dương thì nh t ánh chi m Vi t Nam.Trậ đ ế ệ ước tình hình ó b n gi cđ ọ ặ

n R ch Cát g p rút c ng c l i cho binh línhtúc tr c s n sàng chi n u 100% Chúng còn cho lính i n cây ng n l c ntr b c ti n c a i ph ng

ở Đồ ạ ấ ủ ố ạ ự ẵ ế đấ đ đố ă ộ để ả ở ướ ế ủ đố ươ

Ngày 9/3/1945 Nh t làm ậ đảo chính, th c dân Pháp ự đầuhàng Sài Gòn nh ng ở ư ở Đồn R ch Cát b n lính v n không hay bi t gì, chúng b m t liên l c v i Sàiạ ọ ẫ ế ị ấ ạ ớGòn, mãi đến 3 ngày sau m t tên ộ Đại úy Nh t mang danhTrậ ưởng xưởng óng tàu (sau khi chi m Long H u th c dân Pháp có m m t xđ ế ự ự ở ộ ưở đng óng thuy n Ch kinh),ề ở ợcho m i ch huy ờ ỉ Đồn R ch Cát ạ đến bàn công vi c Haitên ch huy Pháp ệ ỉ đến g p thì tên ch huy Nh t cho bi t tin v cu c ặ ỉ ậ ế ề ộ đải chính vàbu c b n Pháp ph i ộ ọ ả đầu hàng và

ph i giao ả đồn cho chúng Sau ó Nh t cho línhđ ậ đến chi m ế đồn, h c Pháp xu ng dạ ờ ố ương c Nh t lên, b n Pháp b ờ ậ ọ ị đưa xu ng tàuch i Kho ng m t tu n sau b n Nh tố ở đ ả ộ ầ ọ ậ

l i cho tàu ạ đến ch i 7 kh u súng Pháp 75ly c a ở đ ẩ ủ đồn, m t s ộ ố đạn dược, súng ng và cho 5 tên l i gi ố ở ạ ữ đồn

Tháng 8 n m 1945 Phát xít Nh t ă ậ đầu hàng đồng minh b nNh t ây bí m t rút i b ọ ậ ở đ ậ đ ỏ đồ ạn l i Nhân dân xã Long H u áp l i kêu g i c aM t tr n Vi t minh l pự đ ờ ọ ủ ặ ậ ệ ậ

i Thanh niên Ti n phong dùng g y g c, giáo mác n i lêngiành chính quy n kéo n chi m n R ch Cát, d doanh tr i c a lính và m t dãynhà sàn tr c em v l p

H i quán ộ Đồng th i c t l c lờ ắ ự ượng canh gi ữ đồn, canhgát tàu thuy n qua l i, s a ch a pháo M 138 và ch i m t s súng ề ạ ử ữ ở đ ộ ố đạ đn em chivi n cho các n i khác Trong th iệ ơ ờ

gian nay ra c hai tung ̀ ử đội chính qui đế ấntr n gi ữ đồn (v sau l c lề ự ượng này b quân Anh – Pháp àn áp m nh nên ph i rút i).ị đ ạ ả đTháng 11 n m 1945 quân Anh h tr cho th c dân Pháptái chi m l i ă ỗ ợ ự ế ạ đồn Chúng c t thêm doanh tr i cho v con b n lính s a l i khunhà sàn ấ ạ ợ ọ ử ạ để ở N m 1947ăPháp cho tàu ch i toàn b máy móc trong hai súng,phá luôn ở đ ộ ụ đường ray xe gòong t c u tàu Th c dân Pháp s d ng b n m t thám taysai ch i m cho lính truyừ ầ ự ử ụ ọ ậ ỉ đ ểlùng b t nh ng ngắ ữ ười tham gia cách m ng c a Long H unh ng xã lân c n nh Tân T p, ông Th nh (C n Giu c) và nh ng n i khác em v trong nhà máy phát i nạ ủ ự ữ ậ ư ậ Đ ạ ầ ộ ữ ơ đ ề đ ệ(toàn b máy móc bên trong c a nhà máy chúng ã ch i)và tra t n ánh ộ ủ đ ở đ ấ đ đậ ấp r t dã man Còn nh ng ngữ ười khác thì chúng b t làm lao d chxung quanh ắ ị đồn.Sang n m 1948 phong trào di t ác ôn, c nh cáo, gi itán t xã phát tri n m nh nên b n Pháp càng c ng c g t gao Ban ngày chúng icàn quét b n phá b tă ệ ả ả ề ể ạ ọ ủ ố ắ đ ắ ắ

nh ng ngữ ười tình nghi, b t luôn c nh ng dân thắ ả ữ ường v ề đồngiam l i Ban êm th cho b n pháo xung quanh ạ đ ị ắ để uy hi p nh ng ngế ữ ườ ị ắ ềđồi b b t v n ph i ch u nh ng c cả ị ữ ựhình tra t n r t dã man c a th ng ch huy ngấ ấ ủ ằ ỉ ười Pháptên là Sale (nhân dân còn g i là Ách cò ngéo vì nó thọ ường s d ng cây g y cóngéo ử ụ ậ để tra t n tù nhân) m i l n traấ ỗ ầ

t n h n dùng móc c a ấ ắ ủ đầu g y ngo c c tùnhân làm cho ngậ ắ ổ ười ta té xu ng ố đấ ồt r i gi m giày lên ng c, lên b ng cho h c máura H n cho lính ậ ự ụ ộ ắ đứng 4 góc để đ ánh người(l i ánh t tr ) ho c treo tù nhânlên cây tr c m c quanh ố đ ứ ụ ặ ắ ộ đồn (chúng g i là tàu bay Vi t Nam) tra i n ho c ph i n ng tùnhân ngoài c u tàu Khi tra t n không có k tọ ệ đ ệ ặ ơ ắ ầ ấ ế

qu ho c ã khai thác h t t li uchúng em tù nhân ra b n t i c u tàu r i v t xác xu ng sông cho trôi ra bi nnhi u ngả ặ đ ế ư ệ đ ắ ạ ầ ồ ứ ố ể ề ười mà a s là nông dân vùng lân c n, xà limđ ố ở ậtrong đồn không đủ chỗđể nh t chúng ố đưa lên nh t t ng trên cùng c a ài quan sát có lính gát bêndố ở ầ ủ đ ở ưới Nhi u ngề ười mu n tr n v b ng cách nh y xu ng ố ố ề ằ ả ố đấ ềt li n

b chúng em rac u tàu b n b Nhi u hôm chúng b n hàng lo t t 5 – 7 ngị đ ầ ắ ỏ ề ắ ạ ừ ười cùng m t lúc Tínhbình quân m i tu n chúng gi t h i nhân dân cán b ta kho ng 5ộ ỗ ầ ế ạ ộ ả

người N i nàyơ được coi là i m gi t ngđ ể ế ườ ậi t p trung c a th c dân Pháp C ng t i ủ ự ũ ạ Đồn R ch Cátnày c ng c nh ng gạ ủ ố ữ ương anh hùng b t khu t c a các chi n s cáchấ ấ ủ ế ĩ

m ng s n sànghy sinh ạ ẵ để ả b o v ệ đồng chí, b o v c s cách m ng Nhi u ả ệ ơ ở ạ ề đồng chí ã l y máumình vi t lên nh ng kh u hi u nhà lao, kh c lên tđ ấ ế ữ ẩ ệ ở ắ ường vôi nh ngữdòng ch k ni m b ng móng tay, m nh sành, m nh chai, nh ng d u v t ó v n còn t n t i choữ ỷ ệ ằ ả ả ữ ấ ế đ ẫ ồ ạ đến nay Ngoài vi c b t b giam c m cán b cách m ng b n gi c cònệ ắ ớ ầ ộ ạ ọ ặ

b t dân ắ đế đn ây làm lao d ch, làm xâu cho chúng, m i m t tháng t 15 – 20 ngị ỗ ộ ừ ười m i ớ đượ ấcc p gi y g i là gi y trình di n Nh ng tên ác ôn trong th i k này là: Áchấ ọ ấ ệ ữ ờ ỳ

còngéo, B y Th ch, T Niên, Ba Nôi, Cao B i.ả ạ ư ộSau th t b i c a tr n i n Biên Ph (1954) quân Pháprút kh i Vi t Nam.ấ ạ ủ ậ Đ ệ ủ ỏ ệ Đế qu c M thay chân Pháp nh y vào Vi t Nam can thi p và d ng lên chínhquy n tayố ỹ ả ệ ệ ự ềsai Ngô ình Di m n m 1956 Ti u oàn 62 c a ng y v óng t i Đ ệ ă ể đ ủ ụ ề đ ạ đồn v itrang b 12 kh u pháo 75mm b n ra xung quanh t i c vùng R ng Sát T n i này ch t a raớ ị ẩ ắ ớ ả ừ ừ ơ đị ỏcàn quét quân đội Bình Xuyên, b t v trên 200 ngắ ề ười nh t trong xàlim ố đồn nay còn g i là khám Bình Xuyên N m 1956 ti u oàn 62 rút i giao ọ ă ể đ đ đồ ạnl i cho m t ti u ộ ể độ ilính quân C n ầ Đước tr n gi do tên T Khuê ch huy N m1958 ti u ấ ữ ư ỉ ă ể đội này chuy n i n i khác chính quy n ng y qu n C n ể đ ơ ề ụ ậ ầ Đướ đưc a v 4ngề ười lính và tên Hai Láilàm trưởng đồn Ngay khi đội Lái v , ta ã giác ngôv n ề đ ậ động ông ta khai thác s t, chì trong ắ đồn giao cho cách m ng ch t o v khí.Ngoài ra ạ ế ạ ũ đội Lái còn cho i bán Sàiđ ở

Gòn

T n m 1958 – 1960 ừ ă đội Lái ã nhi u l n móc n i bángang, s t trong đ ề ầ ố ắ đồn Sau ó đ đội Lái b phát hi n và b sa th i M t tr n Dânt c Gi i phóng Mi n Nam raị ệ ị ả ặ ậ ộ ả ề

i ã v n ng anh em binh lính theo cách m ng và em s gang, s t còn l i em n p cách m ng cung c p cho các công tr ng ch t o v khí c a t nh óng

đờ đ ậ độ ạ đ ố ắ ạ đ ộ ạ để ấ ườ ế ạ ũ ủ ỉ đ ở

vùng R ng Sát và Bình Hòa Tân Lân C n ừ ầ Đước, còn s gang, s t, chì khai thác ố ắ được (ch y u là chì) ủ ế ước tính khoang 2.000 t n.̉ ấ

Sau khi s lính ngh a quân ây b i ố ĩ ở đ ỏ đ đồn b b hoang, nhân dân ây và cán b a phị ỏ ở đ ộ đị ương ã dùng các phđ ương ti n nguyên li us n có ệ ệ ẵ để ch t o v khíế ạ ũngay trong đồn và dùng n i này làm im h i h p cho ơ đ ộ ọ đế ănn m 1962 Trong th i gian này vì bi t M Di m s chi m l i ờ ế ỹ ệ ẽ ế ạ đồn ta ã gi t s phai ài quan sát phía ngoài đ ậ ậ đ đồn,phá luôn các khu nhà sàn còn l i nh m gây c ntr cho gi c N m 1962 b n ng y Long H u k t h p v i quân l c lạ ằ ả ở ặ ă ọ ụ ở ự ế ợ ớ ự ượng c a qu nC n ủ ậ ầ Đướ đc ánh chi m ế đồn gi t ch tế ế

9 cán b c a ta và phá ho i c s ch t o v khí Sau ó chúng rút i ộ ủ ạ ơ ở ế ạ ũ đ đ đồ ạ ị ỏn l i b b hoang cho đến n m 1966 Trong th i gian ó ta dùng n i này làm a i m h i h p vàă ờ đ ơ đị đ ể ộ ọ

a nhân dân vào ây l y s s t,gang trong n ti p t cho công tr ng ch t o v khí

N m 1968, khi s oàn 25 ti n công bình nh các xãc a huy n C n Giu c nh Tân T p, ông Th nh, Phă ư đ ế đị ủ ệ ầ ộ ư ậ Đ ạ ước V nh ông, Phĩ Đ ước V nh Tây…M cho l c lĩ ỹ ự ượngtàu chi n ế đậu d c sông c nh ọ ạ đồn, b n pháo t trên tàu ắ ừ để ể y mtr cho b n ng y, c ng trong th i gian này vì c u tàu ã h ng ch cho c u m t oàn c u sang bên kia bợ ọ ụ ũ ờ ầ đ ỏ đị ẩ ộ đ ầ ờ

sông

S oàn 25 ng y b i giao ư đ ụ ỏ đ đồ ạn l i cho b n ngh a quâng n ọ ĩ ầ đồn trong kho ng th i gian t 1968 – 1975 b n lính ả ờ ừ ọ đập phá các h nồ ước bênngoài để làm n iơ

nh t bò ào m t hào bên trai ố đ ộ ́đồ đển nuôi cá Đến ngày30/4/1975 thì l c lự ượng này tan rã hoàn toàn Sau khi gi i phóng l c lả ự ượng bộđộ ỉi t nh Long An v óng t i ề đ ạ đồncho đến n m 1976 m i chuy n i N m 1978 l clă ớ ể đ ă ự ượng c a Công an huy n dùng n i ây ủ ệ ơ đ để ổ t ch c h c t p cho s ng y quân, ng yquy n Trong th i gian này có xâyứ ọ ậ ố ụ ụ ề ờthêm hai b c tứ ường ng n l i vào hai pháokhông cho t binh vă ố ụ ừ ượt ra ngoài N m 1979 l c lă ự ượng Công an huy n bàn giao ệ đồ ạnl i cho ti u oàn 503 c a t nh t i n mể đ ủ ỉ ớ ă

1980 đạ đội i pháo 105mm c a t nh Long Anv óng gi t i ây và n m 1983 có thêm m t ủ ỉ ề đ ữ ạ đ ă ộ đơn v b ị ộ đội biên phòng đế ởn N m1989 b i ă ộ đội biên phòng rút i ch cònđ ỉ

n v pháo 105mm óng gi cho n nay.Trong th i gian này hai b c t ng xây ng n l i vài hai pháo b âp b

B c giáp sông R ch Cát Trắ ạ ướ đc ây đồn có di n tíchlà 30.000mệ 2 (b ngang 100m,b d c 300m) ề ề ọ Đồng đất xung quanh do pháp qu n lý la 22ha có c m c t m c dâncònả ắ ộ ố

g i là ọ đất Tây, theo qui nh hi n nay là đị ệ Đồn R ch Cát có di n tích là100.893 mạ ệ 2 luôn c ả đất xung quanh, riêng khu v c xung quanh tự ườngbao b c có di n tích làọ ệ

11.889m2 Đồn R ch Cát ạ được xây d ng bao g mhai khu v c.ự ồ ự

Khu v c xung quanh bên ngoài tự ường là khuv c bên trong t tự ừ ường khu v c bên ngoài ch y u là phía trự ủ ế ướ đồc n, th c dânPháp cho xây d ng lên m t s bự ự ộ ố ộ

ph n mà bây gi h u h t ã ậ ờ ầ ế đ đỗ nát h h ng ch còn l i v t tích.ư ỏ ỉ ạ ế

Cách đồn h n 200m v phía b c là m t c utàu xây b ng xi m ng dài 50m r ng 2,4m hai bên lan can Trên m t c u tàu t b sông R ch cát vào chúng xây m tơ ề ắ ộ ầ ằ ă ộ ặ ầ ừ ờ ạ ộ

h nồ ước tròn gi ng nh cái gi ng, có ố ư ế đường kínhlà 2,7m cao 1m Bên c nh là lò bánh mì (bây gi ch còn l i n n g ch) Ti p ạ ờ ỉ ạ ề ạ ế đếnlà m t h nộ ồ ước hình vuông có chi uềcao 2,5m, các c nh là 4,32m và 5,50m r i ạ ồ đếnnhà máy phát i n có chi u cao là 4,5m , các c nh là 7m và 7,8m Phía trongcùng c a c m ki n trúc này là m t ài quanđ ệ ề ạ ủ ụ ế ộ đsát cao 20m có g n èn tín hi u cònphía trắ đ ệ ước c ng ổ đồn là m t ài quan sát khác cao 25m có trang b h th ng ngnhòm (vi n kính) quan sát v i bán kính trên 10km.ộ đ ị ệ ố ố ễ ớ phía tây cách n h n 100mlà m t h ch a n c hình vuông gi ng nh h n c, phía b c có chi u cao là 3mcác c nh là 4,55m và 4,65m Xung quanh n Pháp

cho nhân công ào hào l y đ ấ đấ đắt p cao lên r i xây m t mi ng c ng phía b c ồ ộ ệ ố ở ắ để ch n nắ ướ ừc t bên ngoài vào khic n vì nầ ướ ởc trong hào dùng để ch y máy Ngoài raạ

b n Pháp còn c t hai dãy nhàsàn m t phía b c ngoài b sông R ch Cát, m t g n h nọ ấ ộ ở ắ ờ ạ ộ ở ầ ồ ước phía tây (bây gi ch còn l i v t tích) vách tờ ỉ ạ ế ường mái l p thi c, sàn b ngợ ế ằ

g ỗ để cho b n chúng và làm vi c.ọ ở ệ

B ph n chính c a ộ ậ ủ đồn: cho đến nay chúngtôi ch a có ư đủ tài li u trong tay nói v quá trình xây d ng c a công trình nàyvà m c khác th c tr ng c a ệ ề ự ủ ặ ự ạ ủ Đồn R chạcát không cho phép chúng tôi kh o sát ả đượ ếch t toàn b (các t ng h m ã b ng p nộ ầ ầ đ ị ậ ước) để miêu t t m h n v t ng b ph nc a ả ỉ ĩ ơ ề ừ ộ ậ ủ đồn Tuy v y qua l i k c a nhân dânậ ờ ể ủ

c ng nh ũ ư được ch ng ki n nh ng b ph ncòn l i trên m t ứ ế ữ ộ ậ ạ ặ đất thì ây qu là m t công trình đ ả ộ đồ ộ ế ứ s h t s c kiên c h nb t c m t thành l y nào th i k này ã ố ơ ấ ứ ộ ũ ở ờ ỳ đ được

Pháp xây d ng trên ự đấ ướt n c Vi tNam.ệ

Ngoài cùng là m t b ctộ ứ ường bê tông dài 70cm, cao 5m dài 84m, ch y d c b tạ ọ ờ ường là hai hàng l châumai m t hàng trên và m t hàng dỗ ộ ộ ưới (hàng dưới saunày b b t kín ị ị để xây m t dãyh nộ ồ ước), phía bên ngoài chân tường là m t hào giao thông C ng chính (duynh t) c a ộ ổ ấ ủ đồn n m ph n trung tâm b tằ ở ầ ờ ường, c ng r ngổ ộ2,4m, hai cánh c ng b ngs t dày 0,12cm, nóc c ng hình vòm bên trên có ch “pháo ài R ch cát 1910” b ngti n pháp Phía bên ngoài c ng là m t cái c u b ng xiổ ằ ắ ổ ữ đ ạ ằ ế ổ ộ ầ ằ

m ng dài 17m, r ng 2,5mb t qua các hào bên ngoài tă ộ ắ ường Bên trong b tờ ường vê sau th c dân Pháp choxây m t dãy h ǹ ự ộ ồ ước cao 2m g n li n v i tắ ề ớ ường vì th hàngế

l châu mai bên dỗ ướ ị ịib b t kín Bên trong b tờ ường bao g m 2 c m ồ ụ đố ứi x ng nhau (qua cái c ng) phía b c và phía nam v i h th ng xây d ng và trang b máy mócổ ở ắ ớ ệ ố ự ị

khác nhau

n c c u thành hai h th ng m t h th ng chìm n m d i lòng t và m t h th ng n i bên trên, chúng cho xây d ngb ng bê tông t d i lên và chia ra

Đồ đượ ấ ệ ố ộ ệ ố ằ ướ đấ ộ ệ ố ổ ự ằ ừ ướ

nhi u t ng Tính t dề ầ ừ ướ đi áy lên có 5 t ng,3 t ng chìm và 2 t ng n i Trên nóc t ng cao nh t có ầ ầ ầ ổ ầ ấ đặt hai mâm pháo để ch a 4kh u tr ng pháo (lo i 605mm) ứ ẩ ọ ạ đường kính

c a mâm pháo là 6m, phía trủ ước c athành bao b c có hai l ủ ọ ỗ để nòng pháo đưa ra ngoài hình b u d c có c nh cao80cm, r ng 50cm Toàn b h th ng pháo này ầ ụ ạ ộ ộ ệ ố ụ đều

b ng s t, riêng thành s t dàykho ng 10cm bên trên nóc có m t mô s t dày 10cm (hình d ng hình mô rùa) dùng ằ ắ ắ ả ộ ắ ạ đểquan sát và ch nh pháo T s t trên cùng này thôngỉ ừ ụ ắ

thương được v i t ng dớ ầ ướ ằib ng các c u thang s t t ng dầ ắ ở ầ ướ ủ ụi c a pháo được chia ra thành nhi u phònghình cánh cung, t ng th t ngay m t ề ở ầ ứ ư ặ đất có đường rayvào pháo ụ để xe gòongch ở đạn và các thi t b cho pháo, c ng t ng th t bên c nh m i pháp là m tnhà máy phát i n nh m cho vi c b n pháo (pháo b n b ngế ị ũ ở ầ ứ ư ạ ỗ ụ ộ đ ệ ằ ệ ắ ắ ằ

i n) và cung c p i ncho các t ng h m phía d i Hai pháo này có c u t o xoay tròn c cóth b n v b t c h ng nào Kho ng gi a hai pháo t ng

đ ệ ấ đ ệ ầ ầ ở ướ ụ ấ ạ đượ để ể ắ ề ấ ứ ướ ả ữ ụ ở ầ

m t ặ đất chúng xâyd ng m t vài phòng k t c u các phòng gi ng nhau, hai ự ộ ở ế ấ ố đầu cùng bên có hìnhtam giác Các phòng gi a cao 2,5m, bên trên t ngnhà có hai ngở ở ữ ầ ố

s t thông bên trên nóc ắ đồn Hai đầu c a dãy phòng này là cácphòng dùng làm kho ch a v khí, các phòng này ủ ở ứ ũ được xây d ng theo ự độ cong c utrúc c a ấ ủ đồn nênchúng có khi là m t t giác khi là m t tam giác ph n ki ntrúc này bên trên có lát g ch tráng men màu nâu ộ ứ ộ Ở ầ ế ạ để ch ng th m và ố ấ để làm sànch i gi i trí c a b n Pháp.ơ ả ủ ọ

Ngoài hai pháo b ng s t ra xung quanhụ ằ ắ đồn còn được trang b nhi u lô c t ị ề ố để đặt súng máy trên nóc ph n gi a Ở ầ ữ đố ệidi n v i c ng ớ ồ đồ địn ch cho xây d ngự

m t lô c t b ng bê tông cao 130cm có nhi ul i i g p khúc ộ ố ằ ề ố đ ấ để tránh đạn và súng máy được b trí n i này hai bên phíangoài cùng Pháp xây hai mâm pháo b ng bêố ở ơ Ở ằtông đường kính 6m xung quanh có thànhbao b c ọ để đặt hai kh u pháo M 138 n ng 5.500kg; kh u bên ph i có ký hi u M138, R 1927, 5.500kg và kh u bên trái M 138,ẩ ặ ẩ ả ệ ẩ

1924, R 1927N4, 5.500kg Bên dướihai mâm pháo này là các phòng làm n i trú n Các b ph n ki n trúc t m t ơ ẩ ộ ậ ế ừ ặ đấtlên được g n li n v i nhau t o thành m t b cắ ề ớ ạ ộ ứ

tường v ng ch c ữ ắ để ch ng ố đở ả b o v l y các ph n bên ngoài c a ệ ấ ầ ủ đồn

Nhìn chung Đồn R ch cát th c dân Pháp ãcho thi t k xây d ng cách n i ạ ự đ ế ế ự ơ đặt pháo, chi n ụ ế đồ ấn r t kiên c và theo úngk thu t quân s làm c s ch ng l iố đ ỹ ậ ự ơ ở ố ạ

và n n p r t t t khi b t n công T t c các nóc ẩ ấ ấ ố ị ấ ấ ả đồn, b c tứ ường đề đượ đổu c bê tông c t s t dày t 60 – 100cm có lo is t dày 2 – 3cm ố ắ ừ ạ ắ đường kính v i k thu t xâyớ ỷ ậ

d ng này ã t o cho ự đ ạ Đồn R ch Cát ch uạ ị đượ đạc n pháo l n mà không b h y ho i.ớ ị ủ ạ

VI Các hi n v t trong di tích: ệ ậ

Hi n nay ệ Đồn R ch Cát còn hai kh u pháo M138.ạ ẩ

VII Giá tr l ch s , khoa h c ngh thu t, v n hóa c a di tích: ị ị ử ọ ệ ậ ă ủ

n R ch cát là m t khu di tích v a có giá tr l ch s v a có giá tr v ki n trúc Nói v giá tr l ch s n i ây ã có bi t baonhiêu s ki n di n ra su t t u th

Đồ ạ ộ ừ ị ị ử ừ ị ề ế ề ị ị ử ơ đ đ ế ự ệ ễ ố ừ đầ ế

k 20 ỷ đến nay ó là nh ng hành Đ ữ động t iác c a th c dân Pháp và ộ ủ ự đế qu c M xâm lố ỹ ượ đc, ó là nh ng gữ ương hy sinh anh d ngc a các chi n s cách m ng, là nh ngũ ủ ế ĩ ạ ữ

n i au nh c nh n c a nh ng ngổ đ ọ ằ ủ ữ ười dân ph iả đổ ứ ự s c l c xương máu c a mình ủ để ph c v cho m u ụ ụ ư đồ xâm lược c a th c dân, ủ ự đế ố Đồqu c n R ch Cát còn nói lên s cạ ứ

m nh c a s xâm lạ ủ ự ược c a m t ủ ộ đế qu c hùngm nh v i m t dân t c nh bé vì v y s th t b i c a chúng càng th m b i chuacai.ố ạ ớ ộ ộ ỏ ậ ự ấ ạ ủ ả ạ

V giá tr ngh thu t thì pháo ài R ch Cát là m t i n hình v ki n trúc ề ị ệ ậ đ ạ ộ đ ể ề ế đồ ũ đồ đượn l y, n c xây d ng nh m t h th ng liên hào chophép s c chi di n h tr t iự ư ộ ệ ố ứ ệ ỗ ợ ố

a cho các khu v c trong n Phía tr c n làb c t ng thành án ng cho phép ch có t m quan sát xa r ng, i ph ng khóti p c n thành c ly 500m i v i

t ng trên c a ầ ủ đồn là m t tr n a chi nộ ậ đị ế đấu liên hoàn được trang b phao và công s thép tri t ị ́ ự ệ để cho vi c s d ng b inh ng k t c u hoàn thi n Chính nh ng l p bêệ ử ụ ở ữ ế ấ ệ ữ ớtông c t thép dày và ố được xây d ngtheo hình trự ượ đt ã làm cho các lo i súng pháo b n th ng t m t sông vào ạ ắ ẳ ừ ặ đều vôhi u hóa Dãy phòng trong ệ ở Đồn R ch Cát ạ được

xây d ng nh nh ng cái h m nhi ungõ ngách ự ư ữ ầ ề để đảm b o an toàn cho sinh ho t c a con ngả ạ ủ ười

Toàn b c u trúc c a pháo ài R ch Cát ã t o ộ ấ ủ đ ạ đ ạ được th ch ế ủ động trong vi c t n công và rút lui khi xãy ra chi n s ây là m t côngtrình ệ ấ ế ự Đ ộ được xây d ng v iự ớ

m t qui mô ộ đồ ộ s và hoàn h o V i ch t li u và thi t k xây d ng ả ớ ấ ệ ế ế ự Đồ ạn r ch cát đủ độ dùng th i gian áng khâm ph c, nhi u b ph n trongờ đ ụ ề ộ ậ đồ đến n nay v n còn b nẫ ề

th i k chi n tranh cho ây là c s c a kờ ỳ ế đ ơ ở ủ ẻđịch xây d ng lên ph c v cho m c ích chi n tranh cho vi c tiêu di t ự ụ ụ ụ đ ế ệ ệ đốiphương (cách m ng) c a chúng Vì v y m i l n làmạ ủ ậ ỗ ầ

ch c n c này ta ã tìm cáchkhai thác nguyên v t li u (gang, s t, chì, ủ ă ứ đ ậ ệ ắ đồng) để ch t o v khí v i phế ạ ũ ớ ươngchâm l y c a ch ấ ủ đị để đ ánh l i ch cho nên nhi u b ph nạ đị ề ộ ậtrong đồn b m t máth h ng Nói chung ị ấ ư ỏ đồn ch a ư được b o qu n v m t khoa h c, tình tr ng b hoang ã ả ả ề ặ ọ ạ ỏ đ đến vi c thiên nhiên và con ngệ ườ đi ã “g m nh m” d n diậ ấ ầtích Th c t ự ế ở đồnbây gi không còn nguyên v n nh ã kh o t ph n trên n a mà có nh ng khu v cch còn là khu ph tích mà thôi C u tàu trong th i gian Mờ ẹ ư đ ả ả ở ầ ữ ữ ự ỉ ế ầ ờ ỹ chi m óng ã b h , ch cho máy bay c u m t n a sang bên kia b sông ế đ đ ị ư đị ẩ ộ ữ ờ để kh i c n tr khúc sôngnày, o n còn l i hi n nay dài 32m các h nỏ ả ở đ ạ ạ ệ ố ước b b n ng y ị ọ ụ đập

m t c a l n làmn i nh t bò Hai ài quan sát ch còn l i chân móng và ph n trên s p xu ng n mbên c nh, các dãy nhà sàn, lò bánh mì ch còn l i chân c t sàn Ch cóộ ử ớ ơ ố đ ỉ ạ ầ ậ ố ằ ạ ỉ ạ ố ỗnhà máyphát i n b n chúng dùng làm n i giam gi cán b cách m ng.Sau này là tđ ệ ọ ơ ữ ộ ạ ương đố ịib phá ho i song các máy móc bên trong thì không còn n a Mi ng c ng xiạ ữ ệ ố

m ngthì còn nguyên không b h y ho i.ă ị ủ ạ phía bên trong khu v c n các mô súng, các kh upháo và nh ng thi t b b ng s t ã r sét L p vôi bên ngoài các phòng ã b tróc, m t s phòng b r n c

Nh ng b ph n c u t o b ng gang, chì, s t b l y i r t nhi u, ữ ộ ậ ấ ạ ằ ắ ị ấ đ ấ ề đường ray xe gòong b phá h ng, các t ng h m dị ỏ ầ ầ ưới m t ặ đấ ịt b ng pnậ ước không th xu ng ể ố được Vùng

t phía sau n tr c ây r ng ra kho ng 10hanh ng sau do xâm th c c a dòng sông R ch Cát nó ã b l sát chân n N m1990, b i và nhân dân t nh Long An

M t i u không th ch i c i r ng vi c b o v và gi ditích ộ đ ề ể ố ả ằ ệ ả ệ ữ Đồn R ch Cát là m t v n ạ ộ ấ đề ấ ầ r t c n thi t vì nó là m t t li u r t th c t cho các nhà ki n trúc trongế ộ ư ệ ấ ự ế ế

nước c ng nh trên th gi i nghiên c u v côngtrình ngh thu t này.ủ ư ế ớ ứ ề ệ ậ nghiên c u các t ng h m ng m bên d i xem nôngsâu th nào bao g m nh ng b ph n gì và con ng thông th ng gi a hai c mki n trúc b t và

n m ra sao thì c n ph i có bi n pháp làm khô c n lằ ầ ả ệ ạ ượng nướchi n có ph n này thì m i xu ng ệ ở ầ ớ ố được

Ph i có phả ương án xây d ng ự để đ ề i u ch ng dòng nố ước xâmth c và nh ng phự ữ ương án gia c ch ng ố ố đỡ các ph n b s p l hay tróc.ầ ị ụ ỡ

V ph n tôn t o nên xây d ng khu v c ón ti p kháchtham quan xây bia c m thù g n c u tàu n i ghi d u t i ác c a b n th c dânPháp ề ầ ạ ự ự đ ế ă ở ầ ầ ơ ấ ộ ủ ọ ự đố ới v i cán b vàộnhân dân ta Có th xây d ng m t phòng tr ng bày ngayt i di tích gi i thi u v l ch s c a ể ự ộ ư ạ ớ ệ ề ị ử ủ đồn nh m giáo d c cho khách tham quanhi u rõ h n v n i dung c a di tích.ằ ụ ể ơ ề ộ ủ

X C s pháp lý ơ ở để ả b o v di tích: ệ

Ngày 15 tháng 8 n m 1990 B Ch huy quân s t nh LongAn ã làm ă ộ ỉ ự ỉ đ đơn xin c p gi y ch ng nh n quy n s d ng ấ ấ ứ ậ ề ử ụ đấ để đơt n v pháo 105mmtr c ti p qu n lýị ự ế ả

v i di n tích 32.000mớ ệ 2

Ngày 7 tháng 3 n m 1992 H i ă ộ đồng qui nh khu v c b ov di tích l ch s v n hóa g m các đị ự ả ệ ị ử ă ồ đồng chí đạ ệi di n chính quy n a phề đị ương xãLong H u ông, cácự Đ

ng chí cán b nghiên c u di tích và n v ch qu n ditích ã th ng nh t qui nh khu v c này b o v di tích v i di n tích 100.893 m

đồ ộ ứ đơ ị ủ ả đ ố ấ đị ự ả ệ ớ ệ 2

UBND t nh Long An ã quy t nh công nh n Di tích ỉ đ ế đị ậ ĐồnR ch Cát là di tích l ch s - v n hóa c p t nh./.ạ ị ử ă ấ ỉ

“ Di tích L ch s - V n hóa Khu v c ngã ba Tân Lân” ị ử ă ự

N i di n ra cu c bi u tình n m1961 ơ ễ ộ ể ă ( p Nhà Th , xã Tân Lân, huy n C n Ấ ờ ệ ầ Đướ c, t nh Long An) ỉ

–²—

I Tên g i c a di tích: ọ ủ

Khu v c di tích có tên g i là ngã ba Tân Lân, huy nC n ự ọ ệ ầ Đước, t nh Long An S d có tên g i th vì ây là n i ti p giáp gi a Hỉ ở ĩ ọ ế đ ơ ế ữ ươngl 18 và liên t nh l 50 t oộ ỉ ộ ạ

thành m t ngã ba thu c xã Tân Lân.ộ ộRiêng v tên g i “ Nhà th ” xu t phát t ch n i y cóm t nhà th ề ọ ờ ấ ừ ỗ ơ ấ ộ ờ Đạo thiên chúa do th c dân Pháp xây d ng trong quá trình xâm lự ự ượ ướcn c ta vào cu i th kố ế ỷ

19 Nhân dân quanh vùng quen g i xóm Nhà Th ọ ờ để phân bi tv i các xóm khác nh : Xóm Chùa, Xóm M i Tên g i y l u truyên cho ệ ớ ư ớ ọ ấ ư ̀ đến ngàynay và tr thành tên g iở ọ

s t ng ti n dân s , vùng C n ự ă ế ố ầ Đước bao g m a ph n c a 3T ng L c Thành (Thồ đị ậ ủ ổ ộ ượng, Trung, H ) ạ được phân c p hành chánh tấ ương đương v ihuy n g i là S ớ ệ ọ ở Đại lý

R ch Ki n và ạ ế đến n m 1927 thì S ă ở Đại lý R ch Ki n ạ ế đổitên thành S ở Đại lý C n ầ Đước thu c t nh Ch L n H th ng hành chánh này t nt i cho ộ ỉ ợ ớ ệ ố ồ ạ đến n m 1955 Nhă ư

v y, trong kho ng th i gian này, Tân Lân là m t Làngthu c T ng L c Thành Trung, S ậ ả ờ ộ ộ ổ ộ ở Đại lý C n ầ Đước, t nh Ch L n.ỉ ợ ớ

Trong kho ng th i gian t n m 1955 ả ờ ừ ă đến n m 1979, do s sát nh p 2 t nh Tân An và Ch L n thành t nh Long An, huy n C n ă ự ậ ỉ ợ ớ ỉ ệ ầ Đước thu c t nhLong An ộ ỉ Đến

n m 1967, huy n C n ă ệ ầ Đướ được c chia thành 2 huy n là C n ệ ầ Đước vàR ch Ki n thì Tân Lân v n thu c huy n C n ạ ế ẫ ộ ệ ầ Đước, t nh Long An cho ỉ đến ngày nay

Sau ngày Mi n nam hoàn toàn gi i phóng, hai huy n C nề ả ệ ầ Đước và R ch Ki n sáp nh p l i Do ó, Tân Lân thu c huy n C n ạ ế ậ ạ đ ộ ệ ầ Đướ ỉc t nh LongAn

2 Đườ ng i đ đế n:

T Th xã Tân An, theo qu c l I ngừ ị ố ộ ược v hề ướng ông(hĐ ướng Thành ph HCM) ố đến cây s 5 r ph i theo hố ẽ ả ương l 16 (l ộ ộ đấ đỏ đ đết ) i ncây s 11 la ngã Tố ̀ ư

Xoài ôi, r ph i 10km hĐ ẽ ả ương l 18 là ộ đến di tích

III S ki n và nhân v t l ch s liên quan ự ệ ậ ị ử đế n di tích này:

T sau ừ đợ Đồt ng Kh i 1960 – 1961 th ng l i c a nhândân Mi n Nam, ở ắ ợ ủ ề để tránh s s p ự ụ đỗ ủ c a ch ế độ ỹ ệ để ữ ữ M Di m gi v ng c n c quân s quan tr ng Mi nă ứ ự ọ ềNam Vi t Nam ệ Đế qu c M ti n hành can thi p Mi n Nam Vi t Nam ố ỹ ế ệ ề ệ đến m c ứ độ cao h n v i chi n lơ ớ ế ược “ Chi ntranh ế đặc bi t” hòng bình nh Mi n Nam trong vòng 18ệ đị ềtháng, b ng k ho ch :“Xta-Lây-Tay-Lo” chúng t ng m nh s quân t thanh niên c ng hòa lên dân vê, t dân v lên b o an T ng cằ ế ạ ă ạ ố ừ ộ ̣ ừ ệ ả ă ường quân ch l c v i trang b hi nủ ự ớ ị ệ

i K ho ch d ndân vào p chi n l c c tách r i qu n chúng v i cách m ng tiêu di t l cl ng v trang c a ta

đạ ế ạ ồ ấ ế ượ ố ờ ầ ớ ạ để ệ ự ượ ũ ủ

Trước âm m u m i c a ch, trênh t ư ớ ủ đị ế Đảng b Long An h c t p quán tri t ộ ọ ậ ệ đường l i cách m ng Mi n Namố ạ ề được quy t nh ai h i ế đị ở đ ̣ ộ Đảng toàn qu c l n III.ố ầQuán tri t ệ đường l i ch phành c a Ch th Trung ố ấ ủ ỉ ị ương C c Mi n Nam, c a Khu y khu 8 T nh y LongAn ti n hành hàng lo t các cu c h i ngh nh m tri n khai côngụ ề ủ ủ ỉ ủ ế ạ ộ ộ ị ằ ể

tác

Tinh th n Chính ph ch trầ ủ ủ ương c a T nh ủ ỉ Đảng b làộ động viên m i l c lọ ự ượng yêu nước ti n hành chi n tranh cách m ng toàn dân, toàndi n, ánh b i m i thế ế ạ ệ đ ạ ọ ủ

o n, chi n tranh c bi t c a chúng, phát ng phongtrào cách m ng qu n chúng xây d ng l c l ng v trang k t h p v i u tranhchính tr , binh v n tiêu di t làm

tan rã ng y quân, ng y quy n.ụ ụ ề

Ch p hành ch trấ ủ ương, đường l i c a ố ủ Đảng b Long An,t n m 1961 phong trào ộ ừ ă đấu tranh chính tr qu n chúng ị ầ đượ ổc t ch c lan r ngkh p t nh nhi u phongứ ộ ắ ỉ ề

trào di n ra v i qui mô l n nh : huy n ễ ớ ớ ư ệ Đức Hòa, B n L c…ế ứ

T i C n ạ ầ Đước, Bí th lúc b y gi là ư ấ ờ đồng chí Nguy n V n Hòa (Chín Hòa) ã cùng ễ ă đ đồng chí B y Nguy n, ả ễ đồng chíNguy n V n Tu n (T Tr n Tuyên hu nễ ă ấ ư ấ ấ

T nh y) bàn b c và th ng nh t ch n Tân Lânlàm xã i m ỉ ủ ạ ố ấ ọ đ ể để phát động phong trào qu n chúng.ầNguyên nhân ch n Tân Lân làm xã i m c a các ọ đ ể ủ đồng chítrên c s rà soát l i th là l c lơ ở ạ ế ự ượng c a Chi b và c s cách m ng xã Lúcb y gi , Chi b xã doủ ộ ơ ở ạ ở ấ ờ ộ

B y Công Minh ph trách, có kh n ng huy ả ụ ả ă động qu n chúngt t, qu n chúng có khí th h ng hái ầ ố ầ ế ă đấu tranh v i ch, Tân Lân l i n m trênliên t nh l 50, g n giáp ranhớ đị ạ ằ ỉ ộ ầ

v i C n Giu c và là ven th tr n C n ớ ầ ộ ị ấ ầ Đước n it p trung b ph n ơ ậ ộ ậ đầu não c a chính quy n ch Do ó n u phát ủ ề đị đ ế động cu c ộ đấutranh th ng l i s gây ti ng vang r t l n,ắ ợ ẽ ế ấ ớ

tác động m nh ạ đố ớ địi v i ch và phongtrào cách m ng trong vùng.ạ

Sau khi th ng nh t phố ấ ương án, m c tiêu ụ đấu tranh, cácđồng chí trong Huy n y ã t ch c m t cu c mít tinh v i h n 100 qu n chúngtham gia t i khu v c nhàệ ủ đ ổ ứ ộ ộ ớ ơ ầ ạ ựông Hai Cân thu c p Bình Hòa, xã Tân Lân nh m ộ ấ ằ đưa rayêu c u, m c tiêu c a cu c ầ ụ ủ ộ đấu tranh hướng d n phẫ ương pháp đấu tranh và ch nl a m t s qu n chúng cóọ ự ộ ố ầ

giác ng cao s p x p d n ộ ắ ế ẫ đầu cu c bi u tình có th xem ây là cu c t p d t l c lộ ể ể đ ộ ậ ợ ự ượng trước khi bi u tình chính th c.ể ứ

Ba ngày sau t c ngày 4/7/1961 (13/6 âm l ch) dứ ị ướ ựi s lãnh đạo c a Chi b xã, nhân dân các p ã t p h p ủ ộ ấ đ ậ ợ được trên 100 ngườ ậi t ptrung ở Đập Hàn – Tân

Lân, sau ó hđ ướng v huy n ề ệ để đấu tranh kh u hi u ẩ ệ đấutranh là:

“ Ch ng càn quét b n phá, ch ng kh ng b ”ố ắ ố ủ ố

“ Tr ch ng, con, em v nhà làm n”ả ồ ề ăoàn bi u tình v a i v a hô vang kh u hi u trên Lúcb y gi tr s ng y quy n xã Tân Lân kho ng 500m v h ng ông (h ng Thành ph HCM) c p liên

t nh l 50 Sài Gòn – Gò Công k bên ó là bót dân v , ỉ ộ ề đ ệ đố ệ ụ ởi di ntr s là C c c nh sát Do v y, oàn bi u tình mu n v ụ ả ậ đ ể ố ề đến huy n ph i vệ ả ượt quab n ng y quy n aọ ụ ề đị

phương t i ây.ạ đ

Khi oàn bi u tình kéo đ ể đến g n tr s xã, ho ng h ttrầ ụ ở ả ố ước khí th m nh m c a qu n chúng, ch ã t p trung l c lế ạ ẽ ủ ầ đị đ ậ ự ượng v a c nh sátv a dân v dàn hàngừ ả ừ ệ

ngang, chóng súng và kéo k m gai rào ng n trên l ẽ ă ộ để ch n oàn bi u tình.ặ đ ể

Qu n chúng v n ti n lên, ch ng n k m gia trên l , bàcon li n t t xu ng ru ng ầ ẫ ế đị ă ẽ ộ ề ạ ố ộ để đ ế i ti p M t s qu n chúng h ng hái ti p t c d nộ ố ầ ă ế ụ ẫ đầu Tiêu bi u là ông Ba Saể

t là B Phự ộ ướ ở ấc p Bình Hòa, xã Tân Lân Ông độngviên bà con nhanh ch ng vố ượt lên phía trước, v a t mình i t i, v a la l n “xông t i bà con i”ừ ự đ ớ ừ ớ ớ ơ

Khi s qu n chúng vố ầ ượt rào ti n ế đến c t m c cây s th 55 trên liên t nh l 50, ch ph i lùi l i ộ ố ố ứ ỉ ộ đị ả ạ đến nhà ông Ba n (cách ngã bakho ng 50m) h t ho ng chƠ ả ố ả địdùng bá súng, batoong, g y… xông vào qu t vào t it p lên nh ng ngậ ậ ớ ấ ữ ườ ẫ đầ đi d n u oàn bi u tình Ông Ba Sa v a g t ể ừ ạ đỡ và ch ng l i,tên c nh sát Nên t c t i dùngố ạ ả ứ ốsúng g n lắ ưỡi lê đăm vào b ng ông, li n sau ób n n súng Trúng thụ ề đ ắ ổ ương ông Ba Sa ngã qu t i ch , trỵ ạ ỗ ước khi ch t ông v n lal n: “ ế ẫ ớ Đồng bào hãy ti n lên”, “ M vàế ẹ

các em hãy ti n lên”ế

C m thù tră ước s tàn ác, dã man c a gi c, sau khi emxác ông Ba Sa v , Chi b xã ti p t c huy ự ủ ặ đ ề ộ ế ụ động l c lự ượng đấu tranh v i ch ớ đị đếncùng Sáng ngày hômsau 25/7/1961, oàn bi u tình v i h n 500 ngđ ể ớ ơ ười cùng gia ình ông Ba Sa là Lê Phđ ước Ng c n m c áo tang, ọ ă ặ đội bàn th tang ti n v huy n,kiên quy t v ch tr n t i ác,ờ ế ề ệ ế ạ ầ ộ

kh ng b c a gi c và b t chúng ph i b i thủ ố ủ ặ ắ ả ồ ường b n ch v n ti p ngoan c Chúng ra l nh b t toàn b gia ình ông Ba Sa g m 5ngọ đị ẫ ế ố ệ ắ ộ đ ồ ười là m , v , con và em c a ôngẹ ợ ủ

cùng m t s ngộ ố ười khác v giam t i Long HòaR ch Ki n.ề ạ ạ ếKhông lui bước v i k ch, Huy n y C n ớ ẻ đị ệ ủ ầ Đướ ậ ức l p t cphát động phong trào đấu tranh chính tr trên a bàn toàn huy n Kh p n itrong huy n nhân dân ãị đị ệ ắ ơ ệ đ

l p bàn th , ậ ờ để tang ông Ba Sa Bàn th có hình ông gi a, hai bên là câu: “ s ng b t khu t, ch t vinh quang” h n 4.000 ngờ ở ữ ố ấ ấ ế ơ ười dântrong huy n r m r hệ ầ ộ ưởng ng cu cứ ộ

u tranh, lôi kéo c m t s binh s chgiác ng

đấ ả ộ ố ỹ đị ộ

L n ầ đầu tiên trên toàn huy n, m t cu c ệ ộ ộ đấu tranh, kéodài đến 7 ngày êm sôi s c òi ch ph i ch m d t l i kh ng b man r làm b n ch t xã đ ụ đ đị ả ấ ứ ố ủ ố ợ ọ đị ừ đến huy nệ

ph i hoang mang, rung ả động trước s c m nh c a qu n chúngvà ch p nh n yêu sách c a nhân dân.ứ ạ ủ ầ ấ ậ ủ

IV Kh o t di tích: ả ả

Khu di tích trướ đc ây là đồng tr ng d c theo hố ọ ương l 18 m t bên là ru ng xen l n v i vài nhà dân T i ngã ba hi n nay là ngh a trangli t s huy n C n ộ ộ ộ ẫ ớ ạ ệ ĩ ệ ỹ ệ ầ Đước

trước kia là ao sâu g i là ao mi t ọ ế đượ đắc p b ng vào n m1987.ằ ă

V hề ướng nam liên t nh l 50 lúc ó là ỉ ộ đ đồng tr ng g nn i ch gi t ông Ba Sa chúng có ố ầ ơ đị ế đặ ụt pháo l n Khu v c UBND hi n nay trớ ự ệ ướckia là c c c nh sát vàụ ả

trường h c c p I, II Tân Lân hi n nay là khu v c bót dânv c ọ ấ ệ ự ệ ũKhu di tích ngày nay là t i m c n c ông úc, quangc nh ụ đ ể ă ứ đ đ ả đều thay đổ ẳi h n so v i trớ ước kia

V Lo i di tích: ạ

Khu v c ngã ba Tân Lân là a i m l uni m s ki n l ch s cách m ng và c ng là n i ghi d u t i ác kh ng b dã manc a M Di m ự đị đ ể ư ệ ự ệ ị ử ạ ũ ơ ấ ộ ủ ố ủ ỹ ệ đố ới v i nhân dân ta

VI Các hi n v t trong di tích: ệ ậ

Hi n nay vì là i m dân c nên không còn hi n v t gìtrong di tích.ệ đ ể ư ệ ậ

VII Giá tr l ch s , v n hóa, khoa h c ngh thu t c a di tích: ị ị ử ă ọ ệ ậ ủ

Cu c bi u tình ngày 24/7/1961 ngã ba Tân Lân là cu cbi u tình l n tong huy n n i ây l n ộ ể ở ộ ể ớ ệ ơ đ ầ đầu tiên ã n ra m t cu c đ ổ ộ ộ đấu tranh chínhtr r ng l n và kéo dàiị ộ ớtrên toàn huy n làm cho b n ch t huy n ệ ọ đị ừ ệ đến xã ph ihoang mang dao ả động trước s c m nh ứ ạ đấu tranh c a nhân dân ây c ng là n i anhLê Phủ Đ ũ ơ ước Sa người con uư

tú c a nhân dân ã l y máu mình tô th m thêm ng n c vinh quang c a ủ đ ấ ắ ọ ờ ủ Đảng và làm v vang thêm truy n th ng b t khu t c a a phẻ ề ố ấ ấ ủ đị ương

Cu c bi u tình này ã ch ng t ộ ể đ ứ ỏ đường l i sáng t o tàitình c a ố ạ ủ Đảng C ng s n Vi t Nam mà tiêu bi u là ộ ả ệ ể Đảng b huy n C n ộ ệ ầ Đước tongvi c t p h p m i l cệ ậ ợ ọ ự

lượng chính tr k t h p linh ho t gi a ị ế ợ ạ ữ đấu tranh chính tr v i ị ớ đấu tranh v trang ã phá v âm m u “ d n dân l p p” c a b n M Di m ũ đ ỡ ư ồ ậ ấ ủ ọ ỹ ệ Đồngth i c ng nói lên s giácờ ũ ự

ng cách m ng cùng v i ý chí c m thù sâu s c tinhth n d ng c m c a nhân dân Tân Lân nói riêng và C n ộ ạ ớ ă ắ ầ ũ ả ủ ầ Đước nói chung

Di tích l ch s còn là n i ghi d u t i ác c a M Di mqua hành ị ử ơ ấ ộ ủ ỹ ệ động kh ng b oàn bi u tình nhân dân xã Tân Lân.ủ ố đ ể

VIII Tình tr ng b o qu n di tích: ạ ả ả

Khu v c di tích hi n nay là t i m dân c ự ệ ụ đ ể ư

IX Các ph ươ ng án b o v di tích: ả ệ

Xây d ng n i ây là bia truy n th ng ự ơ đ ề ố để ghi l i s ki n l ch s nói trên nh m giáo d c truy n th ng yêu nạ ự ệ ị ử ằ ụ ề ố ước, tinh th n ầ đấu tranhb t khu t gấ ấ ương hy sinh anh

d ng cho các th h mai sau.ũ ế ệ

X C s pháp lý ơ ở để ả b o v di tích: ệ

y ban nhân dân xã Tân Lân ph i h p B o Tàng

Ủ ố ợ ả Long An ã l p biên b n khoanh vùng b o v ditích ngày 28/05/1992.đ ậ ả ả ệUBND t nh Long An ã quy t nh công nh n Di tích khuv c ngã t Tân Lân là di tích l ch s - v n hóa c p t nh./ ỉ đ ế đị ậ ự ư ị ử ă ấ ỉ

“ Di tích L ch s - V n hóa ị ử ă Khu v c Nhà Dài” ự

Khu v c di n ra tr n ánh ự ễ ậ đ được g i nôm na là Nhà Dài ó là tên g i c a m tọ Đ ọ ủ ộ p thu c xã TânLân, huy n C n ấ ộ ệ ầ Đước, t nh Long An Tên g i “Nhà Dài” xu t phátỉ ọ ấ

t ngu n g c dotrừ ồ ố ước kia Làng Tân Lân có m t c n nhà r t dài c a ông Hở ộ ă ấ ủ ương C Namxây d ng dùng ả ự để ch a lúa Vì hình dáng ứ đặc bi t c a ngôi nhà “kho” nàyệ ủ

màngười dân quanh vùng quen g i l u truy n ọ ư ề đến ngày nay

Hi n nay, gò ệ đấ ướt tr c kia là n n nhà v n còn d u tích.ề ẫ ấ

II Đị đ ể a i m phân b - ố đườ ng i đ đế n di tích: