SKKN.LỊCH SỬ 6

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÌNH ĐẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUỲNH TẤN PHÁT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đề tài : SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN NHẰM GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ 6 Đề t

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÌNH ĐẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUỲNH TẤN PHÁT

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài :

SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN NHẰM GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG DẠY

HỌC LỊCH SỬ 6

Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên môn : Lịch sử

Họ và tên người thực hiện : Võ Duy Phương

Chức vụ : Giáo viên

Sinh hoạt tổ chuyên môn : Sử- Địa

Châu Hưng, ngày 23 tháng 12 năm 2012

Đề tài : “SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN NHẰM GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ 6”

Phần mở đầu

I Bối cảnh chọn đề tài

- Báo cáo chính trị của Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng khóa VIII tại Đại hội lần thứ IX (2001) chỉ rõ:''Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học.''

- Trên cơ sở mục tiêu cấp học, quan điểm, đường lối của Đảng về sử học và giáo dục lịch sử, căn

cứ nội dung, đặc trưng của nhận thức lịch sử, Đảng ta xác định: ''Bộ môn lịch sử ở trường trung học cơ sở có vai trò vô cùng quan trọng, nó hình thành cho học sinh kiến thức cơ bản về lịch sử phát triển hợp qui luật của dân tộc và xã hội loài người'' Trên cơ sở đó, giáo dục lòng yêu nước,

tự hào dân tộc, lí tưởng độc lập dân tộc, và chủ nghĩa xã hội, rèn luyện năng lực tư duy và thực hành Thực hiện một cách nghiêm chỉnh các nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng và phát triển

II Lý do chọn đề tài

- Với vị trí, chức năng, nhiệm vụ quan trọng như vậy, nhưng hiện nay bộ môn lịch sử chưa thực hiện hết chức năng, nhiệm vụ của mình Hiện tượng học sinh ít chú ý học tập các môn xã hội, trong đó có bộ môn lịch sử là phổ biến Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân, trước hết là do quan niệm chưa đúng về bộ môn, hạn chế về thời gian học tập, nội dung kiến thức dàng trải nhiều, phương pháp giảng dạy của giáo viên Do vậy chưa thu hút, gây hứng thú cho học sinh học tập lịch sử trên lớp

- Bất kì bộ môn nào cũng có khả năng gây hứng thú học tập cho học sinh Bộ môn lịch sử vô cùng phong phú, bởi nó khôi phục đời sống con người với những sự kiện cơ bản, sinh động về lao động sản xuất, đấu tranh chống ngoại xâm Qua môn học này, học sinh thấy được những phẩm chất cao đẹp của con người với những tấm gương trong sáng, tiêu biểu, đồng thời cũng thấy được những mặt xấu, tiêu cực, phản động, đem lại những bài học quí báu rút ra từ quá khứ Với những nội dung như thế, môn lịch sử có khả năng, sức mạnh gây hứng thú học tập cho học sinh

III Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Trong đề tài này tôi tập trung vào chương trình lịch sử 6 và có thể áp dụng cho lớp 7, 8, 9

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Sách giáo khoa lịch sử 6

+ Sách giáo viên lịch sử 6

+ Sách chuẩn kiến thức kĩ năng lịch sử 6

+ Tài liệu tham khảo ( sách bài tập lịch sử 6)

+ Tài liệu địa phương

+ Tài liệu hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học môn lịch sử 6, cấp trung học cơ sở

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 6

IV Mục đích nghiên cứu

- Quán triệt tư tưởng ''Đổi mới và nâng cao chất lượng bài dạy'' ''Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý thức vươn lên''

- Chính vì thế mà tôi chọn đề tài: “SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN NHẰM GÂY

HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ 6” để dạt mục đích nói trên.

Ngoài các loại đồ dùng dạy học có sẵn, việc giáo viên tự tìm tòi, sáng tạo các sơ đồ, mô hình, tranh ảnh để bài dạy thêm sinh động, tạo hứng thú cho các em là điều cần thiết trong thực tế hiện nay

V Điểm mới trong kết quả nghiên cứu

- Với các loại đồ dùng trực quan, cùng với sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh có thể tư duy

độc lập, tự giải quyết được vấn đề đặt ra, các em sẽ nhớ lâu hơn, tự tin dạn dĩ hơn

- Ngoài ra học sinh còn đoàn kết tương thân tương ái giúp đỡ nhau trong học tập theo hướng tích cực

- Giáo viên hạn chế được phương pháp diễn giải thuyết trình, mà học sinh tự do trình bày sự hiểu biết của mình thông qua đồ dùng trực quan Giáo viên nhận xét điều chỉnh bổ sung

Phần nội dung

I Cơ sở lý luận

- Đồ dùng dạy học nếu được sử dụng tốt sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kết hợp chặt chẽ được hai hệ thống tín hiệu với nhau, tai nghe mắt thấy tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, gây được những mối liên hệ thần kinh tạm thời khá phong phú, phát triển ở

học sinh năng lực chú ý, quan sát, hứng thú Ngược lại, nếu sử dụng không đúng mức và bị lạm dụng thì dễ làm cho học sinh phân tán sự chú ý, không tập trung vào các dấu hiệu cơ bản, chủ yếu và thậm chí hạn chế phát triển năng lực tư duy trừu tượng

- Đặc biệt, trong hướng dạy học mới hiện nay, “hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh”, yêu cầu người giáo viên phải biết tạo điều kiện cho học sinh tự tìm tòi, khai thác kiến thức, biết điều khiển hoạt động nhận thức của mình bằng các “ phương tiện và đồ dùng dạy học” Chính vì thế mà “đồ dùng dạy học” đã trở thành một nhân tố khá quan trọng trong hoạt động dạy học vì nó vừa là phương tiện giúp học sinh khai thác kiến thức, vừa là nguồn tri thức đa dạng, phong phú

- Trong điều kiện hiện nay, học sinh các trường trung học cở sở đã sớm được tiếp cận với những tranh vẽ, ảnh màu, mô hình y như thật, thậm chí được trực tiếp tiếp xúc với vật thật như cây đậu, cây lúa, con ếch và những hóa chất… Tuy vậy, đối với môn Lịch sử học sinh ít có cơ hội tiếp xúc với nhiều phương tiện và đồ dùng dạy học khác nhau như thế Học sinh chỉ tiếp cận với những tấm bản đồ, những hình ảnh, những tư liệu ở sách giáo khoa, đồng thời ít được giải thích kĩ nội dung, và cũng ít hấp dẫn Như chúng ta biết, do lịch sử là hiện thực quá khứ nên học sinh không được trực tiếp tiếp xúc với các sự kiện, hiện tượng, nhân vật, quá trình lịch sử Mặt khác, do lịch

sử là quá khứ gần hoặc xa và nội dung của những thời đại xa xưa ấy lại có nhiều điều khác với thời đại hiện nay, nên học sinh không dễ hình dung và cắt nghĩa được những gì đã từng xảy ra trước kia Để giúp học sinh chủ động, sáng tạo trong việc lĩnh hội kiến thức đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, người giáo viên cần phải đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với hướng dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” Một trong những phương pháp đặc trưng của bộ môn Lịch sử là phương pháp sử dụng phương tiện và đồ dùng dạy học trong giảng dạy

II Thực trạng của vấn đề

* Về phía giáo viên

- Trong quá trình giảng dạy nhiều giáo viên đã kết hợp nhuần nhuyễn các đồ dùng dạy học, khai

thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như: hình ảnh, bản đồ, phim đèn chiếu Đồng thời sử dụng các phương tiện khá tinh tế, khéo léo và từng bước ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp trong dạy học lịch sử giúp học sinh khắc sâu, nhớ kĩ, tái hiện những kiến thức đã học

- Giáo viên đã tích cực hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa và các phương tiện dạy học

khác để các em khám phá kiến thức về lịch sử

- Điều hết sức đáng quý và thuận lợi cho giáo viên và học sinh là hiện nay hầu hết tranh ảnh

trong sách giáo khoa lịch sử lớp 6 đều được lấy ra từ tư liệu lịch sử gốc Vì vậy giáo viên và học sinh dựa vào đó khai thác dễ dàng hơn Đồng thời khi dạy giáo viên phóng to hình ở sách giáo khoa hay tự làm thêm đồ dùng dạy học phục vụ cho bài giảng của mình

- Một số giáo viên tích cực tìm kiếm đồ dùng dạy học như lấy tài liệu, hình ảnh cụ thể, sinh động

ở trên mạng Internet về để đưa vào bài dạy góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy

* Về phía học sinh

Ưu điểm

- Đa số học sinh đều có kĩ năng cơ bản trong việc khai thác các nguồn tư liệu ở sách giáo khoa như: Hình ảnh, tư liệu (phần chữ nhỏ) và một vài tư liệu ở sách bài tập, sưu tầm sách báo, những tranh ảnh liên quan đến bài học mà các em đã đọc trước

- Phần lớn học sinh biết quan sát hình ảnh, hình vẽ để rút ra kiến thức cần nắm, biết tự mình rút ra nhận

xét, đánh giá hay trình bày diễn biến khá trọn vẹn

- Hầu hết học sinh đều tích cực thảo luận nhóm, trao đổi và bổ sung kiến thức cho nhau nên đã

đưa lại hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức Các em được giao những công việc cụ thể,

đa số hoàn thành tốt và học tập một cách độc lập, sáng tạo

- Một số học sinh yếu kém cũng đã và đang cố gắng nắm bắt các kiến thức trọng tâm cơ bản

thông qua các hoạt động học như: thảo luận nhóm, vấn đáp, học sách giáo khoa, trình bày tóm tắt diễn biến, đọc và chỉ bản đồ Các em đã mạnh dạn khi trả lời các câu hỏi hoặc ghi nhớ các sự kiện, nhân vật lịch sử

- Ở nhà nhiều học sinh cố gắng tự học theo nội dung mà giáo viên đã giao cho các em; đồng thời

các em cũng tích cực sưu tầm tài liệu, tranh ảnh có liên quan đến bài học

Hạn chế

- Một số học sinh chưa có ý thức học, chưa có sự đam mê môn học, một số bộ phận học sinh

không chuẩn bị bài mới ở nhà, không học bài củ, không làm bài tập đầy đủ, trên lớp các em thiếu tập trung suy nghĩ Cho nên, việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử… còn yếu

- Phần lớn học sinh chỉ được tiếp cận với những tấm bản đồ, những hình ảnh, những tư liệu ở

sách giáo khoa, còn những tư liệu lịch sử khác học sinh rất ít tiếp xúc và cũng không hề tìm kiếm

để khai thác nó Một số học sinh ngoài việc làm bài tập và học ở nhà, các em không sưu tầm thêm sách báo, những tranh ảnh, tài liệu liên quan đến bài học

- Học sinh chưa có khả năng rèn luyện kĩ năng quan sát và vận dụng phương pháp mô tả, nhận

xét, tường thuật, phân tích, đánh giá, so sánh sau khi quan sát tranh ảnh, biểu đồ, bản đồ, mô

hỡnh… Một số kĩ năng như sử dụng bản đồ, sử dụng tranh vẽ, lược đồ, kĩ năng thu thập số liệu qua sỏch tham khảo ở một số học sinh cũn hạn chế

III Cỏc biện phỏp đó tiến hành để giải quyết vấn đề

1 Đồ dựng và cỏch chọn đồ dựng

- Đồ dựng dạy học cũn được gọi là thiết bị cần thiết cho bài dạy, mỗi mụn học cú một loại đồ

dựng riờng phự hợp với đặc trưng và nội dung của bài học Đối với mụn Lịch sử do đặc trưng bộ mụn này là tỏi hiện những gỡ đó diễn ra trong quỏ khứ, nờn mỗi đồ dựng đều cú niờn đại thời gian tương đối chớnh xỏc Tuy nhiờn, cỏc loại đồ dựng khụng phải dễ tỡm, dễ thấy, cú loại chỉ được trưng bày trong viện bảo tàng nờn chỉ được thấy nú qua tranh vẽ, cú loại bằng mẫu vật nhưng được mụ phỏng bằng cỏc chất liệu hiện đại để làm Vớ dụ, để diễn tả cỏc cuộc khởi nghĩa, khỏng chiến với cỏc trận đỏnh lớn, chỉ cú thể được mụ tả qua cỏc sơ đồ, lược đồ

Vớ dụ:

Khi dạy chương trỡnh Lịch sử lớp 6 Tiết 19- Bài 17: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40) Mục 2: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bựng nổ: Chỳng ta phải sử dụng lược đồ “Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng” để trỡnh bày diễn biến Đồng thời làm thờm lược đồ cõm về cuộc khởi nghĩa này và gọi học sinh lờn trỡnh bày trờn lược đồ

- Hiệu quả của việc sử dụng đồ dựng trong việc dạy học lịch sử do nhiều yếu tố quyết định, như chất lượng của bài học, tranh ảnh lịch sử, phương phỏp sử dụng, kĩ năng và năng lực sư phạm của giỏo viờn Chớnh vỡ vậy, người giỏo viờn dạy lịch sử cần phải biết phõn loại đồ dựng, phương tiện dạy học và cú phương phỏp sử dụng thớch hợp trong giờ lờn lớp

2 Cỏc loại đồ dựng và phương phỏp sử dụng

a Loại đồ dùng l v t cú th t à ậ ậ

- Loại đồ dựng này rất hiếm, nờn cỏc hiện vật cú niờn đại lịch sử càng xa thỡ sự sưu tầm hiện vật này càng khú khăn Đú là cỏc mẫu vật về thời kỳ đồ đỏ: Rỡu đỏ, dao đỏ, lưỡi cuốc đỏ …và những

đồ trang sức bằng đỏ Cỏc loại hiện vật bằng đồng như: Dao, lưỡi cày, lưỡi cuốc, mũi tờn đồng và một số đồ dựng sinh hoạt bằng đồng Cỏc hiện vật này ớt khi giỏo viờn cú thể sưu tầm được Tuy nhiờn trong cỏc bài lịch sử hiện đại cũng cú thể sưu tầm được mặc dự khụng phải là nhiều

- Phương phỏp sử dụng:

+ Khi giảng dạy loại hiện vật này giỏo viờn cần nờu rừ hiện vật được tỡm thấy ở địa phương nào, nú thuộc loại hiện vật gỡ và thời kỳ nào của lịch sử

+ Giỏo viờn đưa hiện vật đến từng bàn để học sinh trực tiếp quan sỏt mẫu vật, tự tay cầm nắm cỏc mẫu vật ấy để tự mỡnh rỳt ra nhận xột, đỏnh giỏ

Ví dụ: Khi dạy bài 11 Những chuyển biến về xã hội (Lịch sử 6)

Mục 3: Bước phát triển mới về xã hội được nảy sinh như thế nào? Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hiện vật của thời kì văn hóa Đông Sơn (nếu không có thì phóng to hình 31, 32,

33, 34 ở SGK) Sau đó đặt câu hỏi: Quan sát những mũi dao găm, lưỡi cày đồng, lưỡi liềm đồng,

em thấy chúng có hình dáng như thế nào? Dùng để làm gì? Qua đó em có nhận xét gì về kĩ thuật đúc đồng thời kì này? Nó chứng tỏ điều gì? Sau khi học sinh quan sát, thảo luận giáo viên kết luận: Những công cụ trên thuộc thời kì Đông Sơn được phát hiện nhiều nơi thuộc Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ Công cụ có nhiều loại có thể là một công cụ dùng để cắt, chặt, săn bắn cũng có thể là một thứ vũ khí Đây là một biểu hiện của sự phát triển cao trong kĩ thuật đúc đồng của cư dân Đông Sơn

b Loại đồ dùng là mẫu vật được mô phỏng lại

- Do các hi n v t không ệ ậ đượ ự đc t ý em kh i các vi n b o t ng l ch s ho c m t s hi n v t ã bỏ ệ ả à ị ử ặ ộ ố ệ ậ đ ị

h h ng không th di chuy n nên ng i ta ã t o ra các mô hình thay th các hi n v t ó.ư ỏ ể ể ườ đ ạ để ế ệ ậ đ

Lo i mô hình n y th ng ạ à ườ được ch t o b ng các ch t li u nh : Gế ạ ằ ấ ệ ư ç, nh a, g m r i quét cácự đồ ố ồ

lo i s n lên b m t cho gi ng hi n v t th t.ạ ơ ề ặ ố ệ ậ ậ

- Ph ng pháp s d ng:ươ ử ụ

+ Khi dạy loại đồ dùng này, giáo viên cần cho học sinh biết rõ là những hiện vật thật (qua tranh vẽ) em thấy hiện vật này có gì giống và khác nhau?

+ Học sinh sẽ rút ra kết luận sau khi quan sát và thảo luận

c Loại đồ dùng bằng tranh ảnh.

- Tranh ảnh được sử dụng trong giờ giảng dạy lịch sử được coi là kiểu đồ dùng minh họa về hiện

vật và các di tích lịch sử văn hóa có nội dung phù hợp với bài dạy được lưu lại Thông thường trong sách giáo khoa mỗi lớp được in sẵn, nên loại đồ vật này được coi là những hình có sẵn thông thường, người giáo viên lịch sử phóng to hình này lên để phân tích cho học sinh dễ nhận biết hơn Loại đồ dùng này thường phóng to các mẫu vật tranh ảnh đơn giản Ngoài ra còn có một

số tranh minh họa các di tích, di sản văn hóa được các công ty thiết bị trường học phóng to bằng ảnh màu hoặc đen trắng

- Phương pháp sử dụng:

+ Bản thân tranh ảnh không thể gây được sự quan sát tích cực của học sinh nếu như nó không được quan sát trong những tình huống có vấn đề, trong những nhu cầu cần thiết phải trả lời một vấn đề cụ thể Như vậy, tư duy học sinh sẽ dần phát triển Mặt khác thông qua quan sát, miêu tả tranh ảnh lịch sử, giáo viên luyện cho các em thói quen quan sát và khả năng quan sát các vật thể một cách khoa học, có phân tích, giải thích để đi đến khái quát rút ra những kết luận lịch

sử Chính vì vậy, dùng ngôn ngữ để phân tích, mô tả và đánh giá các kênh hình này rất cần thiết đối với người giáo viên, có thể dùng câu hỏi gợi ý hướng dẫn học sinh tự rút ra nhận xét, kết luận Khi quan sát tranh ảnh yêu cầu học sinh :

Đọc tên bức tranh, xác định xem bức tranh đó thể hiện gì? ở đâu? Nói lên điều gì?

Tường thuật lại diễn biến của sự kiện lịch sử

Rút ra được nguyên nhân, ý nghĩa và bài học lịch sử

+ Khi hướng dẫn học sinh khai thác tư liệu, hình ảnh thì trước hết hướng dẫn học sinh tìm hiểu:

Thứ nhất, nguồn gốc và thời điểm xuất hiện tài liệu

Thứ hai, gợi ý cho học sinh nội dung và cách thể hiện những nội dung đó của tác giả trên tranh ảnh, chẳng hạn: Những nhân vật chính có mặt trong tranh ảnh, họ là những ai? Thuộc tầng lớp xã hội hoặc tổ chức chính trị xã hội nào? Cách thể hiện các nhân vật lịch sử của tác giả như thế nào?

Thứ ba, đưa ra những câu hỏi gợi ý giúp học sinh đi sâu hơn vào nội dung tranh ảnh: Từng nhân vật, trước hết là những nhân vật chính được thể hiện ở tư thế như thế nào? Trong khung cảnh nào? Vào thời điểm lịch sử nào? Trang phục của các nhân vật chính phản ánh điều gì?

+ Để mở rộng phạm vi hiểu biết cũng là nhằm tăng cường rèn luyện khả năng quan sát, kĩ năng nhận biết và mô tả cho học sinh chúng ta có thể nêu thêm những gợi ý như : Ngoài những nhân vật tiêu biểu trong tranh ảnh còn có những con người nào? Những con vật hay đồ vật gì nữa, chúng làm cho bức tranh ảnh có thêm ý nghĩa gì? Nếu là bức biếm họa hãy chỉ ra những nét

vẽ có tính biếm họa và ý nghĩa châm biếm

+ Cuối cùng chúng ta nên có một câu hỏi phụ nhưng có ý nghĩa lớn là phải tự xác định một thái độ trước sự kiện, hiện tượng, quá trình lịch sử Câu hỏi có thể là: Cảm tưởng của học sinh khi quan sát bức tranh, ảnh?

Nhờ những việc làm thường xuyên như vậy mà các thao tác tư duy được rèn luyện, khả năng phát huy trí thông minh sáng tạo của học sinh ngày càng được nâng lên, tạo hứng thú

học tập cho các em

Ví dụ: Khi dạy Lịch sử lớp 6, Bài 3- Xã hội nguyên thủy, mục 1- Con người đã xuất hiện như thế nào? Giáo viên cần sử dụng hai bức tranh “ cuộc sống của người nguyên thủy” và “ Săn ngựa rừng” ở sách giáo khoa Để khai thác hiệu quả nội dung hai kênh hình này, trước hết giáo

viên yêu cầu học sinh quan sát hai bức tranh kết hợp với đọc kênh chữ sau đó đặt câu hỏi gợi

mở, định hướng để học sinh trả lời:

Con người nguyên thủy thường sống đâu? vì sao họ lại phải sống trong những điều kiện như vậy?

Trang phục của họ như thế nào?

Cảnh săn ngựa rừng nói lên điều gì? ( về phương tiện săn bắn, số lượng người đi săn và hiệu quả của việc săn ngựa )

Qua hai bức tranh trên, các em hãy nêu nhận xét của mình về đời sống của người nguyên thủy?

Sau khi học sinh trả lời và nêu nhận xét, giáo viên tiến hành miêu tả kết hợp với phân tích khái quát ngắn gọn để làm rõ cuộc sống bấp bênh của người nguyên thủy

d Loại đồ dùng là các bản đồ, sơ đồ, lược đồ

- Các sơ đồ, bản đồ, lược đồ trong sách giáo khoa dùng để minh họa, tường thuật diễn biến các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, các trận đánh lớn Nếu trong tiết dạy lịch sử giáo viên hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu diễn biến các trận đánh ấy ngay trong sách giáo khoa thì sẽ gặp một số trở ngại Trước hết là không tập trung được sự chú ý của cả lớp đối với việc tường thuật của giáo viên Bởi lẽ mỗi học sinh vừa lắng nghe giáo viên tường thuật vừa phải dò tìm các chi tiết diễn ra qua bản đồ, lược đồ Một vấn đề nữa là, học sinh vừa không thể nghe giảng vừa tự tường thuật, vừa phải ghi bài Chính vì vậy, việc sử dụng loại đồ dùng dạy học phóng to các lược đồ, biểu đồ giúp học sinh tập trung hơn về bài giảng sau khi nghiên cứu bài học Quá trình theo dõi việc tường thuật trên sơ đồ phóng to dễ nhận biết hơn về các địa điểm, khu vực diễn ra các trận đánh Thông qua việc sử dụng bản đồ lịch sử góp phần phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ, đặc biệt là kĩ năng đọc bản đồ, củng cố thêm về kiến thức địa lý…

- Phương pháp sử dụng:

Trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông cơ sở, chúng ta thường sử dụng bản đồ treo tường, bản đồ theo sách giáo khoa lịch sử, át lát giáo khoa lịch sử, bản đồ câm Song sử dụng như thế nào để phát huy hiệu quả của nó trong dạy học lịch sử thì ít được chú ý Loại đồ dùng này có thể dùng nhiều cách sử dụng

+ Đối với các loại bản đồ treo tường in sẵn: Loại đồ dùng này thường được cơ quan thiết

bị trường học cấp sẵn về cho nhà trường Khi lên lớp giáo viên đưa ra sử dụng cần giới thiệu cụ thể các ký hiệu ghi trên bản đồ để học sinh phân biệt rồi từ đó có thể tường thuật diễn biến Đồng thời, tập cho các em quan sát, đọc bản đồ, biết các chú giải, ký hiệu, vị trí, phương hướng của các

địa điểm trên bản đồ, biết phân tích, so sánh, giải thích và kết luận Cũng có thể giáo viên hướng dẫn giải thích các ký hiệu, yêu cầu học sinh tự mình thực hành Cả hai cách làm này đều giúp học sinh tiếp cận các sự kiện lịch sử một cách thoải mái, hứng thú

+ Đối với loại bản đồ làm hay còn gọi là bản đồ trống (bản đồ câm), không thể hiện đầy

đủ các nội dung lịch sử được phản ánh trong sách giáo khoa mà chỉ là những nét cơ bản về phạm

vi lãnh thổ, một vài địa danh chính làm nền, có tác dụng rất lớn trong việc tập trung sự chú ý của học sinh Học sinh hứng thú, tích cực học tập vì được tìm hiểu bài một cách sinh động, các sự kiện được quan sát rõ ràng, dễ nhớ Bản đồ câm còn có tác dụng trong việc kiểm tra nhận thức lịch sử, qua đó góp phần phát triển năng lực tư duy và khả năng thực hành cho học sinh Đây là kiểu bản đồ, lược đồ không có ký hiệu diễn biến cho trước, giáo viên thường tự thiết kế lấy mọi

ký hiệu trên bản đồ, lược đồ sẽ xuất hiện trong quá trình tường thuật diễn biến của cả trận đánh Theo tôi khi sử dụng loại bản đồ này giáo viên nên dùng các ký hiệu mô hình làm sẵn bằng bìa cứng theo các mẫu đã quy ước (nếu là lớp học có bảng từ thì có thể thiết kế mô hình và ký hiệu bằng loại sắt mỏng) trong quá trình tường thuật giáo viên dùng các ký hiệu di động rồi dừng lại đính vào các điểm cần thiết của bản đồ Sau bài giảng, toàn bộ sự kiện diễn biến của trận đánh sẽ xuất hiện và nằm lại trên bản đồ Loại đồ dùng này có thể dùng nhiều lần vì nó có thể gỡ các mô hình, ký hiệu ra khỏi sơ đồ một cách dễ dàng Dùng kiểu bản đồ này, giáo viên có thể cho học sinh tự củng cố bài học bằng cách tường thuật lại trận đánh mà giáo viên vừa tường thuật xong Như vậy, loại bản đồ này có tác dụng giúp cho bài giảng hấp dẫn hơn, hứng thú hơn và nội dung khắc sâu hơn trong trí tưởng tượng của học sinh

3 Ứng dụng cụ thể trong bài giảng

Sau đây là phương pháp sử dụng cụ thể các loại đồ dùng dạy học trong một bài ở khối lớp

mà tôi đã sử dụng:

Chương trình lịch sử lớp 6.

Bài 10 NHỮNG CHUYỂN BIẾN TRONG ĐỜI SỐNG KINH TẾ

I Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức

Học sinh hiểu được những chuyển biến lớn có ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống của người nguyên thủy như: Sự cải tiến của công cụ sản xuất, phát minh ra kĩ thuật luyện kim và

sự xuất hiện của nghề nông trồng lúa nước dẫn đến sự ra đời của xóm làng nông nghiệp theo chuẩn kiến thức kĩ năng

2 Về tư tưởng