Môn học Thông tin học đại cương trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản và đại cương về thông tin và thông tin học. Bao gồm: Khái niệm; Các hình thức chuyển tải và kỹ thuật lưu giữ thông tin; Các loại hình thông tin; Lịch sử của kỹ thuật truyền tin. Những vấn đề chung của thông tin học: Khái niệm, lịch sử hình thành phát triển, nhiệm vụ đối tượng nghiên cứu, những khái niệm, phạm trù và phương pháp nghiên cứu của thông tin học và mối quan hệ của thông tin học với các ngành khoa học khác. Vai trò của thông tin trong phát triển kinh tế, xã hội. Các vấn đề của thông tin trong đời sống kinh tế xã hội phát triển. Nội dung quá trình thông tin dây chuyền thông tin tư liệu. Khái niệm hệ thống thông tin hệ thống thông tin khoa học công nghệ (KH CN). Đặc điểm người dùng tin nhu cầu thông tin khoa học công nghệ. Đào tạo nguồn nhân lực hoạt động thông tin khoa học công nghệ.
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Thông tin học đại cương
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường/Khoa: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Thông tin-Thư viện Bộ môn Thông tin – Tư liệu
1.Thông tin về giảng viên
1.1 Giảng viên 1:
Họ và tên: Trần Thị Quý
Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, Giảng viên chính
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thông tin – Tư liệu, Khoa Thông tin – Thư
viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện, Tầng 4, Nhà
A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 0913525419
Email: tranthiquy@yahoo.com
Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin học, xử lý thông tin, phân loại khoa học & phân loại tài liệu; Lịch sử sách, thư viện và sự nghiệp thông tin- thư viện
1.2 Giảng viên 2
Họ và tên: Đỗ Văn Hùng
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thông tin – Tư liệu, Khoa Thông tin – Thư
viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện, Tầng 4, Nhà
A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 098 3636377
Email: dvhung@gmail.com
Các hướng nghiên cứu chính: Tự động hóa trong họat động thông tin - thư viện, đa phương tiện, biên mục, thông tin học
1.3 Giảng viên 3:
Họ và tên: Trần Thị Thanh Vân
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, học viên cao học
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thông tin – Tư liệu, Khoa Thông tin – Thư
viện, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – thư viện, Tầng 4, Nhà
A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 0904222425
Email:
Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin học; Sản phẩm & Dịch vụ thông tin; Thông tin Khoa học & Công nghệ
2 THÔNG TIN MÔN HỌC
Tên môn học: Thông tin học đại cương
Trang 2Yêu cầu về trang thiết bị
- Phòng học giảng lý thuyết và thảo luận nhóm
- Máy chiếu projecter, máy tính, bảng, phấn
Giờ tín chỉ đối với các họat động
- Nghe giảng lý thuyết: 27
- Làm bài tập trên lớp: 4
- Thảo luận: 8
- Thực hành, thực tập: 0
- Tự học: 6
Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học:
Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội
Hiểu rõ được những nội dung cơ bản về vai trò quan trọng của thông tin trong sự phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của mỗi quốc gia, cộng đồng Hiểu được các vấn đề quan trọng của thông tin trong xã hội hiện đại như: bùng nổ thông tin, thị trường thông tin & kinh tế thông tin, tin học hoá xã hội và xã hội thông tin
Nắm được nội dung & khái niệm của quá trình chuyển giao thông tin nói chung và quá trình chuyển giao thông tin khoa học & thông tin đại chúng nói riêng
Hiểu rõ các loại hình tài liệu & những đặc trưng cơ bản của tài liệu, đặc biệt
là tài liệu khoa học kỹ thuật và quy luật phát triển của chúng
Nắm được kiến thức cơ bản và yêu cầu của dây chuyền thông tin tư liệu, đặc biệt là hoạt động của dây chuyền thông tin tư liệu khoa học
Nắm vững kiến thức chuyên sâu nội dung quy trình hoạt động của dây chuyền thông tin tư liệu
Trang 3Nắm được khái niệm, vai trò, bản chất, các loại hình hệ thống thông tin nói chung và hệ thống thông tin khoa học & công nghệ (TT KH & CN) nói riêng
ở trên thế giới và Việt Nam Đặc điểm người dùng tin & nhu cầu thông tin khoa học & công nghệ
Biết được lịch sử, thực trạng, yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực thông tin-thư viện (TT-TV) nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thông tin khoa học & công nghệ
Có kỹ năng phát hiện và tìm kiếm các loại thông tin có giá trị phù hợp với từng đối tượng người dùng tin để phục vụ
để có hướng tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện lý luận và thực tiễn của ngành Nhận thức được tầm quan trọng của ngành thông tin-thư viện đối với sự phát triển kinh tế - xã hội hiện đại nói chung và đất nước nói riêng trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện nay
Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học
- Chỉ ra được các hình thức chuyển tải và kỹ thuật lưu giữ thông tin
- Nêu được các thuộc tính/bản chất
- Phân tích được mối liên hệ bản chất giữa các khái niệm thông tin, dữ liệu, tri thức
- Hiểu rõ và lý giải được các hình thức chuyển tải, lưu giữ của
- Đánh giá được tầm quan trọng của chuyên ngành Khoa học Thông tin trong
xã hội và trong hoạt động thông tin – thư viện
- So sánh được đối tượng, nhiệm
Trang 4của thông tin
- Phân loại được các loại hình thông tin theo giá trị và quy mô sử dụng, theo nội dung của thông tin, theo đối tượng người sử dụng thông tin, theo hình thức thể hiện của thông tin, theo mức độ xử lý thông tin
- Nêu được khái quát 04 giai đoạn lịch sử của kỹ thuật truyền tin
- Hiểu được nội hàm khái niệm thông tin học và nêu được các quan niệm khác nhau về
thông tin học
- Nắm được lịch sử hình thành & phát triển của thông tin học
- Hiểu rõ nhiệm vụ nghiên cứu về lý luận và thực tiễn của thông tin học
- Hiểu rõ đối tượng nghiên cứu, những khái niệm, phạm trù, phương pháp nghiên cứu của thông tin học
- Chỉ ra được mối quan hệ của thông tin học với các ngành khoa học khác
thông tin
- Phân tích được bản chất, thuộc tính của thông tin và các loại hình thông tin
- Phân tích được nhiệm vụ, đối tượng, phương pháp nghiên cứu
cụ thể của thông tin học
vụ, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa ứng dụng của thông tin học với một ngành khoa học khác
Chương 2: Nêu được vai trò - Phân tích được - Đánh giá vai
Trang 5- Thông tin là nguồn lực phát triển của xã hội;
- Vai trò thông tin trong hoạt động kinh tế & sản xuất;
- Vai trò thông tin trong sự phát triển của khoa học;
- Vai trò thông tin trong quá trình ra quyết định của lãnh đạo & quản lý;
- Vai trò thông tin trong giáo dục và đời sống văn hóa
vai trò quan trọng của thông tin trong từng lĩnh vực cụ thể của xã hội để phục vụ đời sống thực tiễn của con người và cho ví
dụ minh hoạ
trò của thông tin trong xã hội và liên tưởng được tới nhiệm vụ hoạt động thông tin – thư viện
- Mô tả những biểu hiện của sự bùng
nổ thông tin
- Nêu được hệ quả của bùng nổ thông tin và các biện pháp khắc phục
- Nắm được nội hàm của thị trường thông tin, kinh tế thông tin
- Biết được nội dung của tin học hoá xã hội và bản chất của xã hội thông tin
- Phân tích được nguyên nhân, nội dung và các biện pháp khắc phục bùng nổ thông tin
- Phân tích được các đặc điểm của
xã hội thông tin
- Giải thích được nội dung của kinh tế thông tin
- Biết cách đánh giá giá trị thông tin
- Liên tưởng được vai trò, nhiệm vụ của ngành TT-TV trong xã hội thông tin
Trang 6- Hiểu được nội dung và các hình thức lưu giữ, chuyển tải thông tin trong quá trình chuyển giao
- Nêu được định nghĩa về tài liệu và
CN và quy luật phát triển của chúng
- Kể tên và vẽ được
sơ đồ minh hoạ 05 công đoạn trong Dây chuyền thông tin tư liệu
- Chỉ ra các yêu cầu cần và đủ để dây chuyền thông tin tư liệu vận hành
có hiệu quả
- Phân tích được bản chất quá trình thông tin &
lý giải được các yếu tố thuận lợi, khó khăn trong quá trình chuyển giao thông tin
- Phân tích được vai trò của tài liệu truyền thống
và tài liệu hiện đại trong hoạt động TT-TV
- Lý giải và phân tích nội dung hoạt động và mối liên hệ trong giữa các công đoạn trong Dây chuyền thông tin
tư liệu thông qua
sơ đồ minh hoạ
- Vận dụng lý thuyết quá trình thông tin và dây chuyền thông tin
tư liệu, để xem xét và phân tích một hệ thống thông tin cụ thể trong thực tiễn
- Hiểu được nội
dung khái niệm, vai trò hệ thống &
hệ thống thông tin
- Kể tên được các loại hình hệ thống thông tin
- Phân tích và lý giải vai trò, nội dung hoạt động của các loại hình
hệ thống thông tin
- Xác định chức
- Đánh giá, so sánh được về tổ chức, mức độ, tầm quan trọng
và hiệu quả hoạt động của Hệ thống Thông tin
Trang 7- Mô tả một số hệ thống thông tin khoa học & công nghệ trên thế giới
- Nắm được lịch sử hình thành & phát triển; Chức năng, nhiệm vụ; Tổ chức hoạt động của Hệ thống Thông tin khoa học & công nghệ Việt Nam
- Hiểu được đặc điểm người dùng tin & nhu cầu thông tin khoa học
& công nghệ
- Nắm được yêu cầu & thực tiễn đào tạo nguồn nhân lực hoạt động thông tin khoa học & công nghệ
năng, nhiệm vụ, điều kiện cần và
đủ để tổ chức hoạt động Hệ thống Thông tin khoa học & công nghệ ở Việt Nam đạt hiệu quả
khoa học & công nghệ Việt Nam với một hệ thống thông tin KH &
CN tiên tiến trên thế giới
4 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC
Môn học Thông tin học đại cương trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản
và đại cương về thông tin và thông tin học Bao gồm: Khái niệm; Các hình thức chuyển tải và kỹ thuật lưu giữ thông tin; Các loại hình thông tin; Lịch sử của kỹ thuật truyền tin Những vấn đề chung của thông tin học: Khái niệm, lịch sử hình thành & phát triển, nhiệm vụ & đối tượng nghiên cứu, những khái niệm, phạm trù và phương pháp nghiên cứu của thông tin học và mối quan hệ của thông tin học với các ngành khoa học khác Vai trò của thông tin trong phát triển kinh tế,
xã hội Các vấn đề của thông tin trong đời sống kinh tế - xã hội phát triển Nội dung quá trình thông tin & dây chuyền thông tin tư liệu Khái niệm hệ thống thông tin & hệ thống thông tin khoa học & công nghệ (KH & CN) Đặc điểm người dùng tin & nhu cầu thông tin khoa học & công nghệ Đào tạo nguồn nhân lực hoạt động thông tin khoa học & công nghệ
5 NỘI DUNG CHI TIẾT MÔN HỌC
1 Những vấn đề chung của thông tin và thông tin học
1.1 Những vấn đề chung của thông tin
1.1.1 Khái niệm thông tin, dữ liệu và tri thức
1.1.2 Các hình thức chuyển tải và kỹ thuật lưu giữ thông tin
1.1.3 Các thuộc tính/bản chất của thông tin
1.1.4 Phân loại các loại hình thông tin
Trang 81.1.5 Lịch sử của kỹ thuật truyền tin
1.2 Những vấn đề chung của thông tin học
1.2.1 Khái niệm thông tin học
1.2.2 Lịch sử hình thành & phát triển của thông tin học
1.2.3 Nhiệm vụ & đối tượng nghiên cứu của thông tin học
1.2.4 Những khái niệm, phạm trù và phương pháp nghiên cứu của thông tin
học
1.2.5 Mối quan hệ của thông tin học với các ngành khoa học khác
CHƯƠNG 2 VAI TRÕ CỦA THÔNG TIN ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH
TẾ - XÃ HỘI
2.1 Thông tin là nguồn lực phát triển của mỗi quốc gia
2.1.1 Thông tin là nguồn tài nguyên quý giá của đời sống, xã hội
2.1.2 Thông tin trở thành cơ sở cho nhiều hoạt động xã hội
2.1.3 Thông tin đã trở thành hàng hoá
2.1.4 Thông tin khoa học & công nghệ - tiềm lực quan trọng của quốc gia
2.2 Thông tin trong hoạt động kinh tế & sản xuất
2.2.1 Thông tin là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động kinh tế, sản xuất
2.2.2 Thông tin giúp đổi mới, hoàn thiện quy trình, phương pháp sản xuất hiện hành, phát triển kinh tế & sản xuất
2.2.3 Thông tin/tài liệu - yếu tố cơ bản đảm bảo việc học tập suốt đời, xã hội học tập phát triển bền vững
2.3 Thông tin trong sự phát triển của khoa học
2.3.1 Tính kế thừa trong quy luật phát triển của khoa học
2.3.2 Tầm quan trọng của thông tin trong sự phát triển của khoa học
2.4 Thông tin trong quá trình ra quyết định của lãnh đạo & quản lý
2.4.1 Vai trò của thông tin trong quá trình ra quyết định
2.4.2 Tầm quan trọng của chất lượng thông tin trong việc ra quyết định
2.5 Thông tin trong giáo dục và văn hóa
2.5.1 Thông tin là nhân tố quan trọng để giáo dục, đào tạo phát triển 2.5.2 Thông tin là yếu tố quan trọng trong đời sống văn hoá cộng đồng
CHƯƠNG 3 CÁC VẤN ĐỀ CỦA THÔNG TIN TRONG NỀN KINH TẾ - XÃ HỘI PHÁT TRIỂN
3.1 Bùng nổ thông tin
3.1.1 Khái niệm bùng nổ thông tin
3.1.2 Biểu hiện của sự bùng nổ thông tin
3.1.3 Hệ quả của bùng nổ thông tin
3.1.4 Các biện pháp khắc phục
3.2 Thị trường thông tin & kinh tế thông tin
3.2.1 Thị trường thông tin
Trang 93.2.2 Kinh tế thông tin
3.3 Tin học hoá xã hội và xã hội thông tin
3.3.1 Tin học hoá xã hội
3.3.2 Xã hội thông tin
CHƯƠNG 4 QUÁ TRÌNH THÔNG TIN & DÂY CHUYỂN THÔNG TIN TƯ LIỆU
4.1 Khái niệm và quá trình chuyển giao thông tin
4.1.1 Khái niệm quá trình thông tin
4.1.2 Nội dung quá trình thông tin
4.2 Nội dung thông tin trong quá trình chuyển giao
4.2.1 Thông tin khoa học
4.2.2 Thông tin đại chúng
4.3 Tài liệu &những đặc trưng cơ bản của tài liệu
4.3.1 Khái niệm tài liệu
4.3.2 Các đặc trưng cơ bản của tài liệu
4.3.3 Tài liệu tra cứu
4.3.4 Tài liệu khoa học & công nghệ
4.4 Dây chuyền thông tin tư liệu
4.4.1 Nhiệm vụ của hoạt động thông tin khoa học
4.4.2 Yêu cầu của hoạt động thông tin khoa học
4.4.3 Quy trình dây chuyền hoạt động thông tin tư liệu
CHƯƠNG 5 HỆ THỐNG THÔNG TIN & HỆ THỐNG THÔNG TIN KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ
5.1 Hệ thống thông tin
5.1.1 Khái niệm hệ thống & hệ thống thông tin
5.1.2 Vai trò của hệ thống thông tin
5.1.3 Các loại hình hệ thống thông tin
5.2 Hệ thống Thông tin khoa học & công nghệ
5.2.1 Một số hệ thống thông tin khoa học & công nghệ trên thế giới 5.2.2 Hệ thống Thông tin khoa học & công nghệ Việt Nam
5.3 Đặc điểm người dùng tin & nhu cầu thông tin khoa học & công nghệ
5.3.1 Đặc điểm người dùng tin khoa học & công nghệ
5.3.2 Đặc điểm nhu cầu thông tin khoa học & công nghệ
5.4 Nguồn nhân lực hoạt động thông tin khoa học & công nghệ
5.4.1 Yêu cầu đối với chuyên gia thông tin – thư viện
5.4.2 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực thông tin – thư viện trên thế giới và Việt Nam
6 HỌC LIỆU
Tài liệu đọc bắt buộc
Trang 101 Đoàn Phan Tân Thông tin học/Đoàn Phan Tân.-H.: ĐHQG HN, 2001.-
337 tr (Nơi có tài liệu: Trung tâm Thông tin -Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội (TT TT-TV ĐHQG HN) và Phòng Tư liệu Khoa Thông tin- Thư viện (TT-TV)
2 Nguyễn Hữu Hùng Thông tin, từ lý luận đến thực tiễn.- H.: Văn hoá
Thông tin, 2005.- 833 tr (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT-TV ĐHQG HN; Phòng Tư liệu Khoa TT-TV và Giảng viên)
3 Phan Văn Thông tin học/Phan Văn.- H.: ĐHQG HN, 2000.- 139 tr.(Nơi
có tài liệu: Trung tâm TT – TV ĐHQG HN)
4 Trần Thị Quý Tập bài giảng thông tin học đại cương.- H.: ĐH KHXH
& NV, 2001.- 237 tr (Nơi có tài liệu: Phòng Tư liệu Khoa TT – TV và Giảng viên)
Tài liệu đọc thêm
5 Trần Thị Quý, Nguyễn Thị Đào Xử lý thông tin trong hoạt động thông tin - thư viện.-H.: Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007.- 230 tr
6 Đặng Hữu Phát triển kinh tế tri thức rút ngắn quá trình Công nghiệp hoá, hiện đại đất nước/ Đặng Hữu.- H.: Chính trị Quốc gia, 2001.- 387
tr.(Nơi có tài liệu: Phòng Tư liệu Khoa TT – TV và Gảng viên)
7 Đoàn Phan Tân Các hệ thống thông tin quản lý/ Đoàn Phan Tân.-H.:
ĐH Văn hoá Hà Nội.- 2004.- 278 tr.(Nơi có tài liệu: Trung tâm TT – TV ĐHQG HN và TT TT KH&CN QG VN)
8 Lê Văn Viết Cẩm nang nghề thư viện.- H.: Văn hoá Thông tin, 2000.-
629 tr .(Nơi có tài liệu: Trung tâm TT – TV ĐHQG HN , Phóng Tư liệu Khoa TT-TV và giảng viên)
9 Quản lý thông tin & công nghệ thông tin/ Nguyễn Khắc Khoa chủ biên.-
H.: Văn hoá Thông tin, 2000.- 321 tr.(Nơi có tài liệu: Trung tâm TT –
TV ĐHQG HN và giảng viên)
10 Trần Văn Tùng Nền kinh tế tri thức và yêu cầu đổi mới giáo dục Việt
Nam H.: Thế giới, 2001.-217 tr.(Nơi có tài liệu: Phờng tư liệu khoa
Lý thuyết
Bài tập
Thảo luận
Nội dung 1, tuần 1: Những vấn đề
Nội dung 1, tuần 2: Những vấn đề
Trang 11Nội dung 2, tuần 3: Vai trò của thông tin
Nội dung 2, tuần 4: Vai trò của thông tin
đối với sự phát triển kinh tế - xã hội (Tiếp
theo)
Nội dung 3, tuần 5: Các vấn đề của
thông tin trong đời sống kinh tế - xã hội
phát triển
Nội dung 3, tuần 6: Các vấn đề của
thông tin trong đời sống kinh tế - xã hội
phát triển (Tiếp theo)
Nội dung 4, tuần 7: Các quá trình thông
Nội dung 4, tuần 8: Các quá trình thông
tin & dây chuyền thông tin tư liệu (Tiếp
theo)
Nội dung 4, tuần 9: Các quá trình thông
tin & dây chuyền thông tin tư liệu (Tiếp
theo)
Nội dung 4, tuần 10: Các quá trình
thông tin & dây chuyền thông tin tư liệu
(Tiếp theo)
Nội dung 4, tuần 11: Các quá trình
thông tin & dây chuyền thông tin tư liệu
Nội dung 4, tuần 12: Kiểm tra giữa kỳ
Nội dung 5, tuần 13: Hệ thống thông tin
& Hệ thống Thông tin Khoa học & Công
Nội dung 5, tuần 14: Hệ thống thông tin
& Hệ thống Thông tin khoa học & công
Nội dung tuần 15: Ôn tập và giải đáp
