Bài giảng nhập môn công tác chống lao

Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành y dược tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành y dược

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Hiểu được

• Mục tiêu cơ bản của CTCL.

• Đường lối chiến lược của CTCL

Nắm vững được:

• Tổ chức nhiệm vụ các tuyến trong CTCL.

• Nội dung cơ bản và yếu tố cần thiết của chiến lược DOTS

Thực hành được:

• Phát hiện lao trong cộng đồng

• Thực hiện được DOTS (Directly Observed Treatment

Short-course - DOTS)

NGUYÊN NHÂN GIA TĂNG BỆNH LAO

HIV-BỆNH LAO

TÌNH HÌNH BỆNH LAO TRÊN THẾ GIỚI

• Khoảng 1/3 dân số nhiễm lao (2,2 tỷ người)

Mỗi năm tăng 1% ( 65 tr)

• Mỗi năm có 9 tr.mắc lao mới , 2 tr chết vì

bệnh lao lao

• Tử vong do lao chiếm 25% trong tổng số tử

vong do các nguyên nhân

• Khoảng 95-98% ở các nước đang phát triển

• Khoảng 75% thuộc lứa tuổi lao động

80% SỐ BỆNH NHÂN THUỘC 22

HBC

BÊNH LAO

DOTS

HIV-AIDS

CHIẾN LƯỢCTOÀN CẦU NGĂN CHẶN

BỆNH LAO

TẦM NHÌN

VÌ MỘT THẾ GIỚI KHÔNG CÓ BỆNH LAO

MỤC ĐÍCH

–Nhằm giảm mạnh mẽ gánh nặng lao toàn thế giới vào năm

2015 theo hướng của Mục tiêu thiên niên kỉ và các tiêu chí của Liên minh chống lao toàn cầu

MỤC TIÊU

–Nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị–Giảm tác động tâm lí xã hội do bệnh lao–Bảo vệ những người dễ bị mắc lao , lao HIV và lao kháng

6 THÀNH PHẦN CỦA CHIẾN LƯỢC CHỐNG

LAO TOÀN CẦU

1 Mở rộng và nâng cao hiệu quả của chiến lược

DOTS

2 Tập trung vào lao/HIV, Lao kháng thuốc và nhu

cầu của nhóm người nghèo và dễ bị mắc bệnh

3 Tăng cường sức mạnh của hệ thống y tế cơ sở

4 Động viên sự tham gia của các nhà cung cấp dịch

vụ y tế

5 Quyền hợp pháp của mọi người với bệnh lao và

cộng đồng thông qua các đối tác

6 Động viên và khuyến khích nghiên cứu về bệnh lao

1 MỞ RỘNG VÀ NĂNG CAO HIỆU QUẢ

CỦA CHIẾN LƯỢC DOTS

• Đảm bảo cam kết chính trị mạnh mẽ với nguồn lực

tài chính đầy đủ và bền vững

• Đảm bảo phát hiện bệnh sớm, chẩn đoán bằng kĩ

thuật vi khuẩn học đảm bảo chất lượng

• Cung cấp chất lượng điều trị chuẩn có giám sát và

hỗ trợ người bệnh

• Quản lí và cung cấp thuốc chống lao có chất lượng

• Thực hiện lượng giá và giám sát có tác động

2 TẬP TRUNG VÀO LAO/HIV, NHỮNG NGƯỜI NGHÈO VÀ DỄ BỊ MẮC BỆNH

• Tăng cường các hoạt động phối hợp giữa lao

và HIV

• Đẩy mạnh phòng ngừa và quản lí Lao đa

kháng thuốc

• Tập trung vào nhu cầu của nhóm người tiếp

xúc với bệnh lao,người nghèo và người dễ mắc bệnh

3 TĂNG CƯỜNG SỨC MẠNH CỦA

HỆ THỐNG Y TẾ CƠ SỞ

• Hỗ trợ cải thiện chính sách y tế, phát triển nguồn

nhân lực,tài chính, cung cấp, phát triển dịch vụ và thông tin

• Cải thiện chống nhiễm khuẩn trong các cơ sở y tế,

các cơ sở tập trung và người sống chung

• Nâng cao chất lượng hệ thống xét nghiệm, phát

triển chiến lược PAL

• Áp dụng thành công những tiếp cận từ các lĩnh vực

khác

4 ĐỘNG VIÊN SỰ THAM GIA CỦA CÁC

5 TRAO QUYỀN HỢP PHÁP CỦA MỌI NGƯỜI

VỚI BỆNH LAO THÔNG QUA CỘNG ĐỒNG

VÀ CÁC ĐỐI TÁC

• Tiếp tục truyền thông quảng bá và vận động

xã hội

• Hỗ trợ sự tham gia cộng đồng trong chăm

sóc bệnh lao, phòng ngừa bệnh và nâng cao sức khỏe

• Khuyến khích sử dụng Hiến chương người

bệnh trong chăm sóc bệnh lao

6 ĐỘNG VIÊN VÀ HỖ TRỢ NGHIÊN CỨU

• Triển khai các nghiên cứu điều hành cơ bản

• Hỗ trợ cho sự tham gia nghiên cứu phát triển

phương pháp chẩn đoán mới , thuốc mới và vaccin

VIETNAM NATIONAL TB PROGRAM

CÔNG TÁC CHỐNG LAO TẠI VIỆT NAM

TÌNH HÌNH BỆNH LAO Ở VIỆT NAM

(sau điều tra VINCOTB-06)

1 Nguy cơ nhiễm lao hàng năm :

ARTI: 1.67 %

2 Tỷ lệ mắc lao :

• Dân số trên 15 tuổi (/100.000 dân):

• Lao phổi AFB(+) các thể 197 (95% CI: 150-244)

MB: 163; M Trung: 152; M Nam: 256

• Lao phổi AFB (+) mới 155 (95%CI: 119-190)

M Bắc: 123; M Trung 144; M Nam: 200

• Dân số các lứa tuổi (/100 000 dân):

• Lao phổi AFB(+) các thể 145 (95% CI: 110-180)

• Lao phổi AFB(+) mới 114 (95%CI: 88-140)

XU HƯỚNG LAO THEO NHÓM TUỔI

VINCOTB-06

-4 0 8

T ỷ lệ lao trẻ

em ?

Lối sống

Cụ thể là :

+Phát hiện ít nhất 70% số bệnh nhân lao phổi AFB(+) mới xuất hiện hàng năm

+Điều trị khỏi cho ít nhất 85% số bệnh nhân

lao phổi AFB(+) đã phát hiện đ ợc bằng hóa trị ngắn ngày có kiểm soát.(DOTS)

• Phát hiện bằng ph ơng pháp thụ động là chủ

yếu, sử dụng ph ơng pháp soi đờm trực tiếp,

u tiên phát hiện nguồn lây là bệnh nhân lao phổi AFB(+)

• Điều trị bằng phác đồ hóa trị ngắn ngày có

kiểm soát thống nhất trong toàn quốc

• Tiêm phòng lao bằng vaccin BGC cho trẻ sơ

sinh và trẻ d ới 1 tuổi đầy đủ, đúng kỹ thuật

Chiến lược điều trị bệnh lao bằng hoỏ trị liệu ngắn ngày cú kiểm soỏt trực tiếp gọi tắt là DOTS được xem là một chiến lược chống lao cú hiệu quả nhất

Cóư5ưyếuưtốưtạoưnênưchiếnưlượcưDOTS.

• Có sự cam kết chính trị của các cấp chính quyền ,

đảm bảo tạo mọi điều kiện cho công tác chống lao.

• Phát hiện thụ động nguồn lây bằng soi đờm trực tiếp

• Điều trị bệnh lao có kiểm soát bằng hoá trị liệu ngắn

ngày.

• Cung cấp thuốc chống lao đầy đủ với chất l ợng tốt.

• Có hệ thống ghi chép và báo cáo tốt, chính xác.

• Ng ời nghi bị lao phổi là những ng ời ho

khạc kéo dài trên 2 tuần, phải làm xét

nghiệm đờm soi trực tiếp 3 mẫu để tìm

vi khuẩn lao: Một mẫu tại chỗ khám bệnh, một mẫu lấy vào buổi sáng hôm sau, một

2.Điều trị

Để đạt hiệu quả cao, WHO khuyến cáo áp dụng biện pháp DOTS trong công tác phòng chống lao (Directly Observed Treatment Short-Couse) - phác đồ hóa trị ngắn ngày có kiểm soát trong toàn quốc.

Đối với bệnh nhân lao phổi và ngoài phổi mới , sử dụng công thức 2SHRZ/6HE hoặc 2SHRZ/4RH

Đối với bệnh nhân lao tái phát hoặc bệnh lao nghi có kháng thuốc sẽ dùng công thức tái trị 2SHRZE/HRZE/5(HRE)3 Với trẻ em có công thức điều trị riêng 2RHZ/4RH.

• Giaiưđoạnưtấnưcông : bệnh nhân đ ợc dùng thuốc d ới sự giám sát

chặt chẽ của cán bộ y tế, tiêm và uống thuốc tr ớc mặt thầy thuốc.

• Giaiưđoạnưduyưtrì : bệnh nhân tự dùng thuốc và có thể phát

thuốc cho bệnh nhân 2 tuần 1 lần hoặc hàng tháng.

Đối với công thức tái trị cần tổ chức điều trị tại tuyến tỉnh, nhằm đánh giá mức độ kháng thuốc và giám sát chặt chẽ việc dùng thuốc của bệnh nhân đề phòng lây lan chủng vi khuẩn kháng thuốc.

Trong thời gian điều trị bệnh nhân sẽ đ ợc xét nghiệm đờm, kiểm tra 3 lần vào tháng thứ 2, tháng thứ 5 và cuối tháng thứ 7

ph©n lo¹i lao theo ®iÒu trÞ

• Bệnh nhân lao mới:

– Bệnh nhân chưa bao giờ dùng thuốc hoặc mới dùng thuốc

chống lao dưới 1 tháng.

• Bệnh nhân lao tái phát:

– Bệnh nhân đã được điều trị lao và được thầy thuốc xác định là

khỏi bệnh, hay hoàn thành điều trị nay mắc bệnh trở lại AFB (+).

• Bệnh nhân lao thất bại:

– Bệnh nhân còn vi trùng lao trong đờm từ tháng điều trị thứ 5

trở đi.

• Bệnh nhân lao điều trị lại sau bỏ trị:

– Bệnh nhân không dùng thuốc trên 2 tháng trong quá trình

điều trị, sau đó quay trở lai điều trị với AFB (+) trong đờm.

•

3 Ghi chép-báo cáo

Thống nhất trong toàn quốc hệ thống ghi

chép và báo cáo mới đã sửa đổi theo khuyến cáo của WHO và Hiệp hội chống lao thế giới Cơ sở ghi chép báo cáo và cung cấp số liệu là tuyến huyện, định kỳ báo cáo hàng quý

theo quy định của Bộ Y tế

Trong những năm tới Ch ơng trình chống lao

quốc gia sẽ từng b ớc nối mạng thông tin từ

tuyến quốc gia tới tuyến tỉnh, song vẫn duy trì hệ thống ghi chép sổ sách, báo cáo và l u trữ nh hiện nay.

4 Đào tạo, huấn luyện

• Công tác đào tạo huấn luyện về

chuyên môn nghiệp vụ hàng năm

• Cỏc khóa tập huấn về kỹ năng quản

lý ch ơng trình chống lao đ ợc tổ

chức, đồng thời thông qua hệ thống

đào tạo tập huấn để nâng cao chất

l ợng nghiên cứu khoa học

­­­­­­­­­­­­­­­tËp­huÊn­t­­vÊn­xÐt­nghiÖm­HIV­cho­bÖnh­nh©n­

6 giám sát và l ợng giá

xuyên của các tuyến từ trung ơng đến

ph ờng, xã.

vào nội dung đã đ ợc h ớng dẫn thực

hiện ch ơng trình chống lao các tuyến.

CTCLQG­vµ­V26­Bé­C«ng­An ­

kh¸m­ch÷a­bÖnh­lao­cho­ph¹m­nh©n­trong­nhµ­

TruyÒn Gi¸o dôc søc khoÎ

trọng, góp phần nâng cao trình độ hiểu biết của người dân về bệnh lao

TT-GDSK còn nhằm huy động các nguồn lực

của nhà nước, của các tổ chức xã hội, các tổ chức Quốc tế và cộng đồng dành cho các

hoạt động chống lao, góp phần thúc đẩy

nhanh xã hội hoá công tác phòng chống lao

PGS.­§inh­Ngäc­Sü­nãi­chuyÖn­víi­c¸c­ch¸u­häc­sinh­­TP­

SƠ ĐỒ MẠNG LƯỚI CHỐNG LAO

CHỨC NĂNG NHIỆM VỤ

CÁC TUYẾN

1. TUYẾN TRUNG ƯƠNG

BỆNH VIỆN PHỔI TRUNG ƯƠNG-CTCLQG.

CHỨC NĂNG

• Xây dựng kế hoạch trung hạn-dài hạn.Quản lý điều hành các hoạt động

chống lao trên toàn quốc.Chịu trách nhiệm trước BYT vè chiến lược chống lao Việt nam.

NHIỆM VỤ

• Đề ra đường lối, chiến lược chônmgs lao từng giai đoạn.Các kĩ thuật trong

chẩn đoán,điều trị, phòng bệnh

• Lập kế hoạch hoạt động hàng năm-xây dựng và tìm nguồn kinh phí hoạt

động cho toàn quốc.

• Tổ chức triển khai hoạt động trên toàn quốc

• Hỗ trợ, cung cấp kinh phí, thuốc chông lao , trang thiết bị chẩn đoán, giám

sat.

• Tổ chức kiểm tra giám sát, lượng giá, thống kê báo cáo với BYT,WHO

• Lập kế hoạch và triển khai các hoạt động chống lao tại tỉnh mình dựa trên

kế hoạch của tuyến trung ương-phù hợp với đặc điểm của địa phương

• Tổ chức, duy trì hoạt động của mạng lưới chống lao từ tỉnh-huyện-xã.

• Chẩn đoán các trường hợp khó, lao phổi AFB(-),Lao ngoài phổi, lao trẻ em

tuyến huyện chuyển lên Chỉ định điều trị lại cho những trường hợp tái

phát,thất bại và quản lí MDR

• Đào tạo cán bộ chống lao tuyến huyện, xã.

• Kiểm tra giám sát hoạt động chống lao tuyến huyện xã.

• Phát hiện bệnh lao bằng phương pháp soi đờm trực tiếp

• Chỉ định, cấp phát thuốc và theo dõi, kết luận kết quả điều trị

các trường hợp lao phổi AFB(+) thông qua y tế xã.

• Giữ điều trị nội trú những trường hợp nặng trước khi chuyển

về xã hoặc chuyển lên tỉnh

• Tổ chức mạng lưới chống lao tuyến xã.Kiểm tra giám sát hoạt

động chống lao tuyến xã.

• Thống kê báo cáo hoạt động chống lao của huyện lên tỉnh.

• Tổ chức truyền thông giáo dục SK

• Thực hiện điều trị có kiểm soát trực tiếp.

• Nhắc nhở bệnh nhân lao khám định kì tại tuyến

huyện.

• Thực hiện tiêm phòng BCG.

• Tuyên truyền giáo dục sức khỏe và phòng chống

Người ho khac>2 tuần

TỔ CHỐNG LAO TUYẾN HUYỆN

KHÁM-SOI ĐỜM-XÁC ĐỊNH NGUỒN

LÂY-QUYẾT ĐỊNH ĐIỀU TRỊ

CHUYỂN

TUYẾN TỈNH

BÀI NHẬP MÔNBỆNH LAO

MỤC TIÊU

1 Trình bày được đặc điểm sinh hoc VKL

2 Trình bày được phương thức lây truyền của

bệnh lao

3 Phân biệt nhiễm lao và bệnh lao

4 Trình bầy các yếu tố thuận lợi mắc bệnh

5 Phản ứng Mantoux

6 Phác đồ chữa bệnh lao

• Robert Koch (24-3-1882)

PHÂN LOẠI VI KHUẨN

• Dựa trên vật chủ

– M tuberculosis hominis

– M bovis

– M avium

• Dựa trên cấu trúc AND

– Dựa vào đoạn IS 6110 ( Chủng Bắc kinh,

Chủng Châu Á)

• Dựa trên khả năng gây bệnh

• Thời gian lây nhiễm mạnh:

– Khi chưa dùng thuốc chống lao

CÁC THỜI KÌ CỦA BỆNH LAO

– Tái hoạt động nội sinh

– Tái nhiễm ngoại sinh

CÁC YẾU TỐ THUẬN LỢI

• Tuổi: Trẻ

• Giới : Nữ

• Nghề nghiệp : Tiếp xúc và bụi phổi

• Bệnh lí có sẵn: Bệnh toàn thân, chuyển hóa

• Sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch kéo dài:

Chống ung thư, Corticosteroides

• Các yếu tố xã hội : Nghèo đói Tù nhân…

ĐẶC ĐIỂM MIỄN DỊCH-DỊ ƯNG TRONG BỆNH LAO

Interleukines)

(Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay, Radio Immuno Assay)

Interferon, Levamisol…)

– Phát hiện nguồn lây sớm để điều trị

– Cải thiện môi trường sống ( thông thoáng,

sáng)

– Rèn luyện sức khỏe

– Gắn liền với tình trạng KT-XH

– Chống lao là giảm đói nghèo.

– Cần cả xã hội tham gia.

TIẾP XÚC NGUỒN LÂY

(1) Phối hợp các thuốc lao (ít nhất 3 loại thuốc trong GĐ tấn công và ít nhất 2 loại trong GĐ tấn công và ít nhất 2 loại trong GĐ duy trì)

quả, dễ tạo VK kháng thuốc, liều cao dễ gây tai biến).

(3) Dùng thuốc đều đặn

(đạt hấp thu thuốc tối đa).

(4) Dùng thuốc đủ thời gian, theo 2 giai đoạn:

tấn công (2, 3 tháng ) và duy trì (4 đến 6 tháng)

NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ

ĐIỀU TRỊ BỆNH LAO PHỔI

ĐIỀU TRỊ BỆNH LAO PHỔI

NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ

(2) Điều trị sớm ngay sau khi được chẩn đoán.

(3) Sử dụng phác đồ chuẩn thống nhất trong toàn quốc

4) Theo dõi điều trị, kiểm soát trực tiếp việc tuân thủ điều trị

(1) Thực hiện điều trị có kiểm

soát

(Directly Observed Treatment- DOT)

PHÁT HIỆN NGƯỜI BỆNH LAO SỚM VÀ CHỮA KHỎI CHO HỌ

LÀ PHƯƠNG PHÁP TỐT NHẤT

ĐỂ THANH TOÁN BỆNH LAO

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ

• Bệnh lao là bệnh di truyền hay lây truyền?

• Thể lao nào hay gặp nhất?