Tài liệu môn Độc học môi trường

Một số vấn đề (tt)30 triệu ngƣời tử vong (19502005) do thuốc lá, trung bình có 27400 ngƣời ngày. (WHO)Tồn tại hơn 4,000,000 hóa chất đƣợc đăng kí và trung bình 6000 hóa chất đăng mới năm. (Mỹ)Có nhiều hơn 62000 sự cố liên quan thải bỏ, vận chuyển chất thải độc hại. (19801987)•Những nguy hại nào con ngƣời phải đối mặt?•Những dạng bệnh (vi khuẩn) nào đe dọa chúng ta trong tƣơng lai?•Hóa chất độc hại nào chúng ta phải tránh và làm sao đo lƣờng chúng?•Sao đánh giá đƣợc nguy hại và rủi ro chất độc hại trong môi trƣờng?

Độc học môi trường

TS Lâm Văn Giang

Nội dung môn học

1,2 I Giới thiệu

3 II Phản ứng của sinh vật đối với độc chất

4 III Độc học môi trường khí

5 IV Độc học môi trường đất

6 V Độc học môi trường nước

7 VI Độc học kim loại

8 KIỂM TRA GIỮA KỲ

9 VII Độc chất hóa học

10 VIII Độc tố sinh học

11-15 SEMINAR

Chương I Giới thiệu

Chất nào dưới đây là độc?

Fig Woodcut of Auroleus Phillipus Theostratus Bombastus von Hohenheim

‘Paracelsus’ (1493–1541) Credited with introducing opium and mercury in medicinal use Also responsible for the often heard, the dose makes the poison

2 Một số vấn đề

Có nhiều hơn 62000 sự cố liên quan thải bỏ, vận

chuyển chất thải độc hại (1980-1987)

• Những nguy hại nào con người phải đối mặt?

• Những dạng bệnh (vi khuẩn) nào đe dọa chúng ta trong tương lai?

• Hóa chất độc hại nào chúng ta phải tránh

và làm sao đo lường chúng?

• Sao đánh giá được nguy hại và rủi ro chất độc hại trong môi trường?

3 Khái niệm độc chất trong môi trường

Độc chất học (toxicology) là gì?

“Khoa học nghiên cứu độc tố”

“Khoa học nghiên cứu tác hại của các tác nhân lý hoá lên

sinh vật sống"

MỘT SỐ NHÓM CỦA ĐỘC HỌC:

- ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG - ĐỘC HỌC CÔNG NGHIỆP

- ĐỘC HỌC CỦA THUỐC TRỪ SÂU - ĐỘC HỌC DINH DƯỠNG

- ĐỘC HỌC THUỶ SINH - ĐỘC HỌC LÂM SÀNG

- ĐỘC HỌC THẦN KINH

4 Nguyên tắc độc học

• Biểu hiện độc là biểu hiện thấy đƣợc

• Độc tính phụ thuộc vào nồng độ

• Chỉ có vật thể sống mới có thể đo tính độc

Nguyên tắc độc học (tt)

Figure United States Lincoln Penny minted in 1982

Composed of 97.5% zinc

and 2.5% copper

• Biểu hiện độc là cái khi thấy đƣợc

• Chỉ có vật thể sống mới có thể đo tính độc

Chất

Liều không độc hoặc có

lợi

Liều gây ngộ

độc

Liều gây tử vong

5 ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG

ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG ĐỘC HỌC SINH THÁI

đối tượng nghiên cứu và mục đích

1 ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG LÀ MỘT NGÀNH NGHIÊN

CỨU QUAN HỆ CÁC TÁC CHẤT CÓ HẠI TRONG MÔI

TRƯỜNG TỰ NHIÊN VÀ PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA

CHÚNG TRONG MÔI TRƯỜNG

2 ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG HƯỚNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA

TÁC CHẤT, CẤU TRÚC CỦA TÁC CHẤT ẢNH HƯỞNG CÓ HẠI

CỦA CHÚNG ĐỐI VỚI CÁC CƠ THỂ SỐNG

KHÁI NIỆM: ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG

1 ĐỘC HỌC SINH THÁI LÀ NGÀNH KHOA HỌC QUAN TÂM ĐẾN CÁC TÁC ĐỘNG CÓ HẠI CỦA CÁC TÁC NHÂN HOÁ

HỌC VÀ VẬT LÝ LÊN CÁC CƠ THỂ SỐNG CÁC TÁC ĐỘNG BAO GỒM: CON ĐƯỜNG XÂM NHẬP CỦA CÁC TÁC NHÂN

HOÁ LÝ VÀ CÁC PHẢN ỨNG GIỮA CHÚNG VỚI MÔI TRƯỜNG (BUTLER, 1978)

2 MỤC TIÊU CHÍNH CỦA ĐỘC HỌC SINH THÁI LÀ TẠO RA NHỮNG CHUẨN MỰC BAN ĐẦU THIẾT LẬP TIÊU CHUẨN

CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG, ĐÁNH GIÁ VÀ DỰ ĐOÁN NỒNG

ĐỘ TRONG MÔI TRƯỜNG, NGUY CƠ CHO CÁC QUẦN THỂ

TỰ NHIÊN BỊ TÁC ĐỘNG MẠNH BỞI SỰ Ô NHIỄM MÔI

TRƯỜNG

KHÁI NIỆM: ĐỘC HỌC SINH THÁI

Hoạt động của hóa chất trong môi trường

(Chemodynamics)

Nước Khí

Hình Sự lan truyền thủy ngân theo mắt xích thức ăn

6 Các chỉ số độc học môi trường

LD 50 là gì?

1 50 phần tử

2 Một ca sĩ nổi tiếng vào thập niên 50

3 Một vũ điệu Latin trình diễn lần đầu vào năm 1950

4 Một cách thức để đo độc tính

Độc tính được đo lường như thế nào?

Độc tính được đo bằng :

LD 50: lethal dose

Liều tử vong gây chết cho 50 % đối tượng

Đo bằng khối lượng độc tố trên khối lượng cơ thể (mg/kg)

Đường cong phản ứng với liều lượng được sử dụng để ước tính liều lượng cho các loại hoá chất Liều lượng gây ngộ độc cấp tính thông thường là LD50

ED 10 là gì?

1 Phiên bản thứ 10 của bộ phim ET

2 Chỉ dẫn cho người thứ 10 mang tên Edward trong gia đình

3 Giám đốc điều hành thứ 10 của công ty

4 Cho biết tính hiệu quả của một chất

Liều hiệu quả (ED) được sử dụng để thể hiện mức độ

hiệu quả của một chất Thông thường người ta sử dụng liều hiệu quả để chỉ tác động tốt (giảm đau)

Liều hiệu quả còn có thể chỉ tác hại xấu (gây tê liệt)

Liều hiệu quả

ED0 tác động đến 0 % đối tƣợng

ED10 tác động đến 10 % đối tƣợng

ED50 tác động đến 50 % đối tƣợng

ED90 tác động đến 90 % đối tƣợng

• EC 10 : effective concentration

Đây là chữ viết tắt thông thường của nồng độ tiếp xúc của một

độc tố gây tác động nhất định lên 10 % nhóm đối tượng thử

7 MỐI QUAN HỆ GIỮA LIỀU LƢỢNG VÀ

KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG

Hình Đồ thị dạng số học

Hình Sơ đồ về tác động của sự tăng nồng độ của một chất đối với quá trình sinh lý của một cơ thể sống

Hình Đồ thị dạng Grade

8 ĐỘC TÍNH/ XEM XÉT TÍNH AN TOÀN

• Nghiên cứu trên một liều

• Nghiên cứu trên nhiều liều: tương đối cấp tính, tương đối mạn tính, mạn tính

• Nghiên cứu đột biến gene/ gây ung thư

Ngộ độc mạn tính: do tiếp xúc kéo dài với chất

độc sau một khoảng thời gian dài

– Không thấy ngay tác hại, nhưng về lâu dài có thể đe doạ đến tính mạng

– Thường khó chẩn đoán và chữa trị

– Khó phân biệt tác động của chất độc với những tác nhân ảnh hưởng khác

Các nghiên cứu đặc biệt về độc tính

Hấp thụ Chất đi vào cơ thể

Phân bố Chất di chuyển từ chỗ đi vào đến các

vùng khác trong cơ thể

Biến đổi sinh học Cơ thể biến đổi chất ban đầu thành

những chất mới

Bài tiết Chất ban đầu hoặc những chất hình

thành từ nó rời khỏi cơ thể

9 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘC TÍNH

• Bản chất hóa học

• Các điều kiện tiếp xúc

• Tình trạng sức khoẻ khi xảy ra sự phơi nhiễm

• Sự có mặt cùng lúc các hoá chất trong cơ thể

hoặc môi trường khi xảy ra sự tiếp xúc (các phản ứng chéo)

10 CÁC BƯỚC CƠ BẢN ĐÁNH GIÁ NGUY CƠ

Xác định mối nguy mô tả bản chất độc hại của các tác

nhân

Đánh giá liều lượng - đáp ứng thiết lập mối quan hệ giữa liều

lượng và hiện tượng gặp tác hại trong nhóm đối tượng có tiếp xúc

Đánh giá tiếp xúc đo lường và ước đoán mức độ, tần

số và thời gian con người tiếp xúc với tác nhân

Mô tả đặc trưng của nguy cơ ước đoán ảnh hưởng đối với sức

khoẻ con người qua nhiều điều kiện tiếp xúc