Một số phương pháp dạy từ vựnga

Xuất phát từ thực tế như vậy nên các em đều gặp khó khăn trong việc ghi nhớ từ vựng, khắc sâu từ đã học là không thể và từ đó, các em cũng gặp khó khăn trong các kỹ năng ngôn ngữ như

I Phần mở đầu

Với chính sách mở cửa và giao lưu kinh tế của Đảng và nhà nước ta đã tạo

cơ hội tốt cho việc dạy và học ngoại ngữ nói chung và Tiếng Anh nói riêng Có lẽ chúng ta không cần bàn thêm về tầm quan trọng của tiếng Anh hiện nay vì đa số các em học sinh đều đã hiểu được sự cần thiết của việc học ngoại ngữ, đặc biệt là Tiếng Anh Đó là một tín hiệu đáng mừng nhưng hầu hết các em đều tập trung hết thời gian cho các môn học khối nên thời gian để học Tiếng Anh quá ít Xuất phát từ thực tế như vậy nên các em đều gặp khó khăn trong việc ghi nhớ từ vựng, khắc sâu

từ đã học là không thể và từ đó, các em cũng gặp khó khăn trong các kỹ năng ngôn ngữ như Nghe- Nói – Đọc – Viết; đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với các giáo viên dạy ngoại ngữ nói chung và giáo viên dạy tiếng Anh nói riêng Làm thế nào để các bài giảng ngày càng hấp dẫn, lôi cuốn các em học sinh? Đây là trăn trở của một giáo viên như tôi cũng như rất nhiều thầy cô và các bạn đồng nghiệp khác

Cùng với các môn học khác, môn tiếng Anh cũng đã góp phần đổi mới phương pháp dạy học Vì vậy các giáo viên ngoại ngữ cần tích cực chủ động sử dụng các phương pháp mới- cụ thể là đi theo hai đường hướng: đường hướng lấy người học làm trung tâm (trong giáo dục nói chung) và đường hướng giao tiếp (trong giảng dạy ngoại ngữ nói riêng)

Hơn nữa, nội dung chương trình Sách Giáo Khoa mới của Bộ GD & ĐT, ngoài sự phong phú và hấp dẫn về nội dung song cũng rất khó đối với trình độ thực

tế của học sinh hiện nay Các em rất dễ mất hứng thú học tập nếu gặp quá nhiều từ mới Bởi vậy, giáo viên phải là người hướng dẫn, giúp đỡ các em tích cực học tập góp phần phát triển tư duy- trước hết là tư duy ngôn ngữ

Qua quan sát của tôi, việc giải thích từ mới trong các giờ dạy đọc, nghe, viết hay nói đều chưa được thoả đáng Đa số các từ mới đều được giải thích sang tiếng

Việt Lý do chủ yếu là giáo viên có quá ít thời gian để giảng từ trong khi năng lực ngôn ngữ của các học sinh là chưa đáp ứng được yêu cầu Các em cảm thấy có quá nhiều từ mới chính vì không nhớ hết những từ đã học Thêm vào đó, giáo viên phần lớn chỉ lo sao truyền thụ hết kiến thức bài mới mà không có thời gian kiểm tra lại việc nắm và sử dụng từ đã học như thế nào nên tạo điều kiện để học sinh bỏ qua các từ đã được giới thiệu và như thế học sinh dễ dàng quên các từ đã được học Vậy làm thế nào để học sinh hiểu và nhớ từ mới? Bằng kinh nghiệm giảng dạy nhiều năm của tôi, tôi cũng xin mạnh dạn đưa ra một vài phương pháp có thể áp dụng trong việc giảng dạy từ mới qua đề tài:

Một số phương pháp dạy từ vựng.

- Phạm vi áp dụng: cấp THPT

II Cơ sở lý luận

Nhìn chung, việc dạy tiếng Anh qua các phần ngôn ngữ (ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp) và qua các kĩ năng (nghe, nói, đọc và viết) thường được tiến hành qua

ba giai đoạn: chuẩn bị (pre-), thực hành (while-) và các hoạt động tiếp nối (post/ follow-up) Các giai đoạn này được phát triển tuỳ theo từng bài tập cụ thể

Mục đích của việc học ngoại ngữ là giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ để giao tiếp Còn việc cung cấp kiến thức về ngôn ngữ (từ ngữ, phát âm) được xem như phương tiện bổ trợ cho việc hình thành các kĩ năng giao tiếp của học sinh

Vì vậy, việc dạy từ vựng trong từng tiết, từng bài và trong từng kỹ năng, giáo viên cần phân biệt từ chủ động (active vocabulary) và từ thụ động (passive vocabulary)

để có những phương pháp trình bày và rèn luyện phù hợp Từ thụ động là những từ chỉ cần đọc hiểu trong văn cảnh Từ chủ động là những từ cốt lõi để hiểu văn bản

và được dùng lại nhiều lần trong giao tiếp Hơn nữa, giáo viên cần bảo đảm những

từ mình giới thiệu là những từ thật sự mới, tránh tình trạng giới thiệu những từ không cần thiết dẫn đến lãng phí thời gian và gây khó khăn cho học sinh trong việc khắc sâu những từ quan trọng, cần thiết

III Cơ sở thực tiễn

Do các bài học được xây dựng theo chủ điểm nên không tránh khỏi việc có khá nhiều từ mới xuất hiện Ngoài kĩ năng sử dụng từ điển để tra nghĩa từ mới, giáo viên còn phải giúp học sinh hình thành và phát triển các chiến thuật học từ theo cách riêng của mình như: đoán nghĩa của từ dựa vào văn cảnh/ ngữ pháp , ghi chép một cách có hệ thống nghĩa của từ theo cách riêng của từng em nhằm:

- Giúp học sinh hiểu được nghĩa của từ trong bài hoặc trong văn cảnh (Meaning in context)

- Giúp học sinh hiểu cách dùng từ (Usage), các nhóm từ đi chung với nhau (Collocation)

- Giúp học sinh hiểu cách cấu tạo từ- từ loại (word class), từ tố (Word element)

- Giúp học sinh luyện tập phát âm từ (Pronunciation)

- Giúp học sinh hiểu chức năng của từ trong câu (Word function)

- Giúp học sinh cách viết từ (Spelling)

IV Một số giải pháp để thực hiện đề tài

A Lập kế hoạch cho một tiết dạy.

1 Đối với giáo viên:

Để tiến hành một tiết dạy đạt hiệu quả tốt, giáo viên cần thực hiện các bước như sau:

- Nghiên cứu kỹ nội dung bài dạy từ sách giáo khoa cũng như sách hướng dẫn giáo viên để từ đó giáo viên định dạng được những từ cần thiết cho tiết dạy, xác định được những từ trọng tâm, trọng điểm để phân bố thời gian hợp lý cho các hoạt động giới thiệu từ mới một cách khoa học

-Nghiên cứu kỹ mục đích yêu cầu của bài dạy Việc xác định mục đích yêu cầu của bài dạy chính là giáo viên đã xác định được tiết dạy cần đạt được gì Từ đó

giáo viên có những yêu cầu phù hợp cho học sinh trong rèn luyện các kỹ năng ngôn ngữ như nghe- nói – đọc và viết thông qua lượng từ giáo viên cung cấp thích hợp trong giờ dạy

2 Đối với học sinh:

Việc chuẩn bị bài chu đáo ở nhà của học sinh cũng góp phần quan trọng trong việc tiếp thu bài của học sing ở trên lớp Vì vậy giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn bị tốt cho bài học bằng cách:

- Đọc kỹ bài mới để tìm ra những từ cần được hiểu rõ trong bài học

- Yêu cầu học sinh đọc và tìm hiểu những từ mới xuất hiện trong các bài tập liên quan đến bài học

- Khuyến khích và động viên học sinh chủ động tìm hiểu chức năng của từ mới trong quá trình soạn bài

B Một số biện pháp để giới thiệu từ vựng.

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên thì trong quá trình giới thiệu từ mới, giáo viên đóng vai trò truyền thụ, dẫn dắt học sinh; còn học sinh đóng vai trò tiếp thu một cách chủ động Giáo viên có thể sử dụng một số thủ thuật khuyến khích học sinh chủ động suy đoán, tự phát hiện và nhận biết một số từ mới trong tình huống và ngữ cảnh giao tiếp Còn khi giới thiệu từ mới cần phải lưu ý ba yếu tố cơ bản nhất của ngôn ngữ: Ngữ nghĩa (Meaning), dạng của từ (Form) và cách sử dụng

từ đó (Usage) Chúng ta có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thực hiện

ba yếu tố cơ bản này như:

1 Dùng giáo cụ trực quan (visual aids) như tranh ảnh, hình vẽ, động tác, hay vật thật để giới thiệu và minh hoạ

Đây là một thủ thuật rất hiệu quả trong việc giải thích nghĩa của từ vì nó không những sống động và rất hẫp dẫn mà còn tiết kiệm thời gian trên lớp Học sinh sẽ nhớ và ghi nhận từ nhanh và dễ dàng hơn khi nhìn thấy hình ảnh Vì vậy,

giáo viên có thể dùng các vật thật trong và ngoài lớp học (có thể chuẩn bị trước những vật đơn giản), hoặc tranh ảnh, hình vẽ để giới thiệu và giải thích từ

Ví dụ: giáo viên dùng vật thật giải thích và giúp các em luyện các từ:

+ "bench" (Unit 3, English 11) bằng cách chỉ vào ghế học sinh đang ngồi và nói: "It's a bench How many benches are there in your classroom?" Học sinh sẽ dễ dàng hiểu được nghĩa từ này và trả lời: "There are 14 benches in our classroom."

+ " cap, earflap" (Unit 9, English 12): Giáo viên chuẩn bị sẵn một chiếc mũ mùa đông có mảnh che tai, chỉ vào mũ và nói: "I've got a cap here It has two earflaps to keep the user warmer"

Đối với một số từ khác, có thể dùng tranh ảnh chuẩn bị sẵn hay vẽ hình lên bảng như:

+ Giáo viên giải thích các từ: Seal, jelly-fish, turtle, sharrk như trong bài (Unit 9, English 10) bằng các bức ảnh chuẩn bị sẵn như:

+ Giáo viên có thể giới thiệu các từ mới xuất hiện trong (Unit 5- English 10: TECHNOLOGY AND YOU) bằng các hình ảnh tương tự Thông qua những hình

ảnh chuẩn bị sẵn sẽ giúp giáo viên tiết kiệm thời gian trong bước giới thiệu từ mới

+ Với các bức ảnh này giáo viên cũng có thể sử dụng phương pháp ghép ảnh với từ cho sẵn (Matching) để kiểm tra sự hiểu từ của học sinh (Checking comprehension) sau khi đã giới thiệu từ mới của bài xong

+ Hoặc chuẩn bị trước các hình và biểu thức toán học diễn tả các khái niệm

về các ngành của môn toán học như: algebra, trigonometry, geometry

2 Dùng hành động, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt hay kịch câm (gestures) để diễn giải.

Nếu cách sử dụng giáo cụ trực quan thường được áp dụng cho việc giải thích các danh từ cụ thể thì phương pháp dùng hành động, cử chỉ thường được áp dụng để giải thích động từ và tính từ Theo sự quan sát của tôi, phương pháp này cũng được các giáo viên sử dụng khá nhiều vì dễ thực hiện và cũng rất hiệu quả

Nó vừa tạo được sự sinh động cho giờ học, vừa tạo sự gần gũi thân thiện giữa giáo viên và các học sinh

Home phone

Computer Air conditioner Radio set Cellphone Fax machine Rice cooker

+ Ví dụ, với các từ "to count", "to circle"(Unit 4, English 11), giáo viên thực hiện luôn hành động đếm số học sinh trong lớp, vẽ một đường tròn trên bảng để minh hoạ Với một số động từ của bài 9, English 12, chúng ta cũng có thể dùng hành động để giải thích: giậm chân xuống sàn (to stamp up and down), đập hai tay vào nhau (to clap one's hands)

+ Với các tính từ miêu tả vẻ ngoài (appearance), việc dùng cử chỉ, điệu bộ, nét mặt rất có hiệu quả Học sinh sẽ hiểu nghĩa của những từ đó và áp dụng được ngay Ví dụ, giáo viên dùng nét mặt miêu tả nghĩa các tính từ bị động: surprised, bored, exhausted trong Unit 13, English 10 Hoặc các từ như down, troubled, two sided, give and take… trong Unit 1 English 11 Giáo viên cũng có thể chuẩn bị trước những hình vẽ một số khuôn mặt thể hiện những thái độ, tình cảm rồi giải thích những tính từ trên Nếu có thể, giáo viên vẽ trực tiếp những khuôn mặt thể hiện thái độ, tình cảm trên bảng thì hiệu quả giờ dạy càng cao

3 Sử dụng ngữ cảnh (context).

Như đã trình bày ở phần trên, dựa vào ngữ cảnh để đoán nghĩa của từ là một

kĩ năng quan trọng đối với việc học ngoại ngữ Nó cần thiết đối với mọi giờ học, cả nghe, nói, đọc và viết Vì vậy giáo viên cần giúp học sinh dần dần hình thành và phát triển kĩ năng này Học sinh có thể gặp khó khăn đối với ngữ cảnh khó Trong trường hợp này, giáo viên có thể tạo ra ngữ cảnh đơn giản và cụ thể hơn giúp học sinh đoán được nghĩa của từ

+ Ví dụ, để giải thích từ " to sack" (Unit 2, English 12), giáo viên có thể tạo tình huống: "If an employee often goes to work late, or if he doesn't do the work well, he'll likely get sacked"

+ Với những từ như "to irrigate (deserts), to drain (swamps), fertilizer" (Unit

4, English 12), học sinh có thể dựa vào câu trong bài và kinh nghiệm sống của bản thân để đoán nghĩa một cách dễ dàng

+ Còn đối với những từ như: "to outnumber" (Unit 1, English 12), giáo viên nên tạo ra một ngữ cảnh mới:

"There are 32 girls in the class, but only 11 boys

-> Girls outnumber boys."

Từ đó học sinh có thể rút ra nghĩa của từ này là "nhiều hơn, vượt trội hơn về

số lượng"

4 Dùng định nghĩa (definitions) hoặc giải thích bằng những từ khác; hoặc cho

từ đồng nghĩa, trái nghĩa (synonyms, antonyms).

Khi gặp từ mới, giáo viên có thể dùng ngay một từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa đã học để học sinh tự rút ra nghĩa cần thiết Điều cần chú ý là tuyệt đối cẩn thận để không sử dụng từ mới giải thích cho từ mới

+ Ví dụ, các từ "occupation"(Unit2), "contaminated" (Unit5),

"apprehension" (Unit 9, English 12) có thể được giải thích bằng các từ đồng nghĩa:

"career", "polluted", "fear" mà học sinh đã biết

+ Tương tự như vậy, giáo viên có thể dùng các từ trái nghĩa "simple","big" giải thích cho "complex" (Unit 5) và "tiny" (Unit 2, English 11)

Một cách khác là đưa ra lời giải thích, định nghĩa của từ mới Yêu cầu của thủ thuật này là giáo viên chú ý dùng những từ thật đơn giản mà học sinh đã biết để giải thích, chứ không dùng những từ khó, ít gặp

Ví dụ, giáo viên có thể yêu cầu học sinh tìm ra định nghĩa của các từ

"rotation", "wild-life preserve" hay "recycle" (Unit 4, English 12) ngay trong bài là: "growing different crops on the same land from year to year", "areas where animals are protected within their natural environment" và "put back into use" Với

đa số các từ khác, giáo viên phải đưa ra lời giải thích thật dễ hiểu như: "a feeling of horror" cho từ "chill (Unit 2), hay "to a certain extent" cho cụm "at some length" (Unit 6, English 12)

Phương pháp dùng định nghĩa này khá phù hợp khi giải thích các từ trừu tượng hay các khái niệm Còn đối với các từ chỉ các chất hoá học như trong Unit 5, English 12, giáo viên có thể viết ngay công thức của chúng như:

CO : carbon oxide

CO2 : carbon dioxide

H2SO4: sulphuric acid

Với phương pháp dùng định nghĩa, ta có thể yêu cầu học sinh nối định nghĩa với từ đã cho (Matching task)

5 Dựa vào các quy tắc cấu tạo từ (word-form).

Phương pháp này rất phù hợp trong giờ dạy phần "Word study" của chương trình nâng cao lớp 10, 11, 12 chương trình nâng cao và Sách Giáo Khoa Tiếng Anh

11, 12 chương trình cơ bản vì ở phần này học sinh được cung cấp rất nhiều dạng của từ: danh từ, tính từ, động từ, trạng từ Dựa vào đặc điểm này, giáo viên có thể dùng từ gốc (Original word) và các tiền tố, hậu tố (Prefixes and Suffixes) để giải thích các từ

Ví dụ, với phần Word study, Unit 2, English 12, chúng ta sẽ giới thiệu dạng

từ gốc "to satisfy" rồi yêu cầu học sinh suy ra nghĩa của các từ :

+ "satisfied" (Adj- PII) ; "satisfying" (Adj- PI)

+ satisfaction (N)

+ satisfactory (Adj)

+ satisfactorily (Adv)

Hoặc trong phần Reading- Unit 4- English 11 có các từ như:

+ Volunteer (V/ N)

+ Voluntary (Adj)

+ Voluntarily (Adv) …

Với các từ khác trong Word- form chart cũng có thể làm như vậy Còn những từ mới ở các phần khác, giáo viên cung cấp hoặc yêu cầu học sinh tìm từ

gốc, nêu nghĩa của tiền tố hoặc hậu tố - từ đó suy ra nghĩa của từ Ví dụ, với các từ

" unpleasant", "odourless" (Unit 5), "incredible" (Unit 8, English 12), học sinh dễ dàng hiểu nghĩa của chúng vì đã biết các từ gốc và đã học các tiền tố "un- , in-", hậu tố "-less"

6 Dịch sang tiếng Việt (translation).

Mặc dù phương pháp truyền thống này không khuyến khích được sự sáng tạo và tư duy của học sinh, đôi khi dịch từ sang tiếng Việt cũng rất cần thiết, đặc biệt với các từ khó, từ chuyên ngành hay các thuật ngữ Tuy nhiên, chúng ta cần chú ý tránh dịch từng từ (word by word) nếu giới thiệu nó trong cụm từ, và nên dùng phương pháp này một cách hợp lý

Ví dụ, với các từ thuộc ngành y như trong Unit 8, English 12: bleeding peptic ulcers, vessels giáo viên nên dịch ngay sang tiếng Việt tránh lãng phí thời gian giải thích vì rất khó

Trên đây là một vài cách giải thích nghĩa của từ Tuỳ từng trường hợp cụ thể chúng ta có thể sử dụng một cách linh hoạt giúp học sinh nắm được từ mới một cách nhanh nhất và chính xác nhất

Sau khi học sinh đã nắm được nghĩa của các từ mới, giáo viên cần giúp các

em nắm vững và khắc sâu các từ đã học bằng cách đua chúng vào luyện đọc và

đạt câu cho các từ này Việc dạy phát âm thường được tích hợp trong dạy các kĩ

năng nghe, nói Đôi khi, do các từ tiếng Anh có cách phát âm tương đối phức tạp nên kí hiệu phiên âm được giới thiệu để học sinh có thể tự đọc các từ trong khi tra

từ điển Việc đọc được các kí hiệu phiên âm chỉ là một phương tiện, không nên biến thành mục tiêu, buộc học sinh phải viết ra kí hiệu phiên âm các từ Nếu làm như thế học sinh rất khó nhớ từ hoặc lẫn lộn trong sử dụng Trong khi dạy phát âm, giáo viên cần chú trọng đến những âm khó đọc - do không có trong hệ thống âm của tiếng Việt Nên khuyến khích học sinh mạnh dạn nói mà không sợ mắc lỗi vì

đó là điều không tránh khỏi trong khi học ngoại ngữ Vai trò của giáo viên là làm