sinh hoc 11 tu bai 36-39

Phát triển là quá trình bao gồm sự sinh trưởng, phân hoá và phát triển sinh hình thái Trong chu trình sống của thực vật có sự xen kẽ thế hệ lưỡng bội và đơn bội... + Phân biệt được sinh

Tiết:

Ngày soạn:

BÀI 36 : PHÁT TRIỂN CỦA THỰC VẬT

I. MỤC TIÊU

1.Về kiến thức:

+ Nêu được khái niệm về sự phát triển của thực vật

+ Mô tả sự xen kẽ thế hệ trong chu trình sống của thực vật

+ Trình bày khái niệm về hoocmôn (HM) ra hoa

+ Vai trò của phitôhoocmon trong sự phát triển của thực vật

2.về kỹ năng

Kỹ năng quan sát, phân tích và tổng hợp

3 về thái độ:

Tin tưởng vào thế giới quan khoa học, vận dụng những hiểu biết về sinh trưởng và phát triển vào thực tiễn

II THIẾT BỊ DẠY HỌC

Tranh phóng to theo SGK

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC

1 Bài cũ :

+ HM TV là gì? Đặc điểm chung của chúng ?

+ Điều cần tránh khi sử dụng HM TV là gì? Vì sao?

2 Bài mới

Đặt vấn đề: người ta thường nói những câu như: cây đang sinh trưởng hay cây đang phát triển Vậy khi nào cây sinh trưởng, khi nào cây phát triển Sinh trưởng khác phát triển như thế nào?

Hoạt động của thầy trò Nội dung kiến thức

* Hoạt động 1 pp: vấn đáp tìm tòi

Treo tranh h36.1 cho học sinh quan sát sau

đó GV đặt lần lượt những câu hỏi để

dẫn dắt HS đi tìm kiến thức

GV: Khi nào cây cà chua ra hoa?

HS: sau khi lá thứ 14 được hình thành thì

cây ra hoa

Gv khẳng định để hình thành được hoa thì

cây cà chua phải mọc đủ 14 lá Từ khi

nảy mầm đến khi ra hoa cây cà chua có

tăng về kích thước không? Quá trình tăng

kích thước cơ thề gọi là gì?

HS: có, quá trình đó gọi là sinh trưởng

GV tiếp tục hỏi: vậy có hình thành cơ

quan mới không? Đó là cơ quan nào?

HS: có Là lá và rễ

GV: từ cùng một nhóm tế bào ban đầu

nhưng có sự hình thành những cơ quan

khác nhau chứng tỏ ở đây có sự phân

hóa Và quá trình mà bao gồm: sự sinh

trưởng, phân biệt và biệt hóa tế bào

được gọi là sự phát triển vậy phát triển

là gì?

HS suy nghĩ kết hợp SGK trả lời

Gv nhấn mạnh lại khái niệm

Sau đó gv tiếp tục đặt câu hỏi:

Sau khi cây lớn lên sẽ tạo thành hoa, ở

hoa đơn tính có hoa đực và cái Tức có

giao tử đực và giao tử cái, vậy giao tử

đực là gì? Giao tử cái là gì? Nó được tạo

thành từ đâu? Bộ nhiễm sắc thể của nó

là bao nhiêu?

Qua những câu hỏi trên HS sẽ thấy được

trong quá trình sống của thực vật có sự

xen kẽ thế hệ lưỡng bội và đơn bội

Sau đó gv có thể đặt câu hỏi để hs thấy

được vai trò của sự xen kẽ thế hệ ở thực

vật Ví dụ:

? giao tử đực và cái từ đâu có? Cơ thể

thực vật được hình thành nhờ đâu? Vì sao

có nhiều biến dị xuất hiện đểå giúp cây

thích nghi với điều kiện sống

I PHÁT TRIỂN LÀ GÌ ?

Phát triển là quá trình bao gồm sự sinh trưởng, phân hoá và phát triển sinh hình thái

Trong chu trình sống của thực vật có sự xen kẽ thế hệ lưỡng bội và đơn bội

* Hoạt động 2

+ HS tham gia thảo luận vấn đề sau

(?) Những nhân tố nào có tác dụng điều tiết sự

ra hoa của thực vật? mức độ ảnh hưởng của

nó ? dựa vào đâu để xác định tuổi của thực vật

một năm? Khi nào cây cà chua ra hoa?

(?) Xuân hoá là gì ? Nêu các ứng dụng ?

(?)Quang chu kỳ là gì?

Dựa vào quang chu kì người ta chia thực vật

thành mấy nhóm?

Thế nào là cây ngày dài, cây ngày ngắn, cây

trung tính? Cho ví dụ

Phitocrom là gì? Vai trò của nó?

+ Yêu cầu nêu được 4 nhân tố ảnh hưởng (tuổi

cây, nhiệt độ thấp, chu kỳ quang, HM ra hoa)

Đặc biệt nói rõ hiện tượng xuân hoá, chu kỳ

quang)

+ GV kết luận và cho thêm ví dụ bổ sung

Tham khảo:

- Cây non nhiều lá, ít rễ , nhiều gibêrelin→ 85-

90% hoa đực

- Cây nhiều rễ phụ, nhiều xitơkinin→ hoa cái

- Cây nhiều rễ và lá, tạo hoocmơn cân bằng→ tỷ

lệ đực cái bằng nhau

Vai trị ngoại cảnh

- Ngày ngắn ,ánh sáng xanh, nhiệt độ thấp, hàm

lượng CO2 cao, độ ẩm cao, nhiều nitơ→ hoa cái

- Ngày dài ,anh sang đỏ ,nhiệt độ cao , hàm

lượng CO2 thấp, độ ẩm thấp, nhiều kani→ hoa

đực

- Chế độ dinh dưỡng tốt, C/N cân đối→ cây

khỏe→ thúc đẩy ra hoa

* yếu tố mơi trường→ phitơhoocmơn →bộ máy

di truyền (AND) →giới tính đực cái

II NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ RA HOA

1 Tuổi của cây

Đến độ tuổi nhất định:

- Phụ thuộc tính DT của giống cây

- Khi hội đủ đ/k như : (tỉ lệ C/N, tương quan HM… ) -> cây sẽ ra hoa (ví dụ cây cà chua – h36.2 )

2 Nhiệt độ thấp và quang chu kì

a Nhiệt độ thấp

- Đó là sự phụ thuộc của sự ra hoa vào nhiệt độ thấp

- Nhiều loài cây chỉ ra hoa, kết hạt sau khi đã trải qua mùa đông, hoặc xử lí hạt ở nhiệt đọt hấp (nếu gieo mùa xuân)

b quang chu kì

- Là sự ra hoa phụ thuộc vào tương quan độ dài ngày và đêm=> chia TV làm 3 nhóm :

+ cây ngày dài:

Ví dụ: SGK + cây ngày ngắn

Ví dụ: SGK + cây trung tính

Ví dụ: SGK

c Phitocrom

- là sắc tố enzim ở chồi mầm và chop lá mầm -Hấp thụ AS đỏ bước sĩng 660 nm và ánh sáng đỏ xa 730 nm, cĩ thể chuyển hĩa lẫn nhau

Ánh sáng đỏ

P660 -> P730

Ánh sáng đỏ xa

- Phitơcrơm tác động đến sự ra hoa, nảy mầm, tổng hợp sắc tố, enzim, các vận động cảm ứng, đĩng mở khí khổng

Gv gơi ý để hs trả lời lệnh SGK

Trả lời: ở điều kiện quang chu kì thích hợp

trong lá hình thành hoocmon ra hoa( florigen)

và hoocmon được vận chuyển đến đỉnh ST –

kích thích ra hoa

Tham khảo:

a Bản chất florigen- hoocmơn kích thích ra hoa

gồm: gibêrilin và antezin ( kích thích sự sinh

trưởng của đế hoa và mầm hoa)

b Tác động của florigen

- Lá là cơ quan tiếp nhận ánh sang và sản sinh

florigen kích thích sự ra hoa của cây dài ngày,

ngắn ,trung tính

3 Hocmôn ra hoa :

- ở điều kiện quang chu kì thích hợp trong lá hình thành hoocmon ra hoa( florigen)

- Vận chuyển đến đỉnh ST – kích thích ra hoa

* Hoạt động 3 :

+ Học sinh đọc mục III

+ Quan sát h36.2

(?) Nhận xét thí nghiệm

(?) Rút ra kết luận về mối quan hệ giữa

sinh trưởng và phát triển

III MỐI QUAN HỆ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN :

+ Ví dụ : (sách giáo khoa) + Kết luận : Đây là mối quan hệ tương tác Sinh trưởng làm

tiền đề điều kiện của phát triển, sự thay đổi về lượng nhiều hay ít đều đi đôi với sự biến đổi về chất của cơ thể hay bộ phận Phát triển bao hàm sự sinh trưởng và trên cơ sở sự sinh trưởng Khi các quá trình sinh lí, sinh hoá thay đổi nghĩa là trao đổi chất thay đổi thì quá trình sinh trưởng thay đổi

* Hoạt động 4

+ Cho các nhóm học sinh thảo luận về

các nội dung sau : Những ứng dụng về

sinh trưởng và phát triển vào à nông

nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp?

+ GV bổ sung và kết luận

IV ỨNG DỤNG KIẾN THỨC VỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

+ Nông nghiệp :

- Mùa vụ

- Luân canh, xen canh

- Nhập nội + Lâm nghiệp :

- Điều tiết tán che + Công nghiệp sử dụng HM trong công nghiệp thực phẩm

IV CỦNG CỐ :

+ Nhấn mạnh mối quan hệ của sinh trưởng và phát triển

+ Gợi ý trả lời câu hỏi và bài tập cuối bài

V DẶN DÒ

+ Đọc mục “Em có biết”

+ Tìm một số công thức trồng xen cây công nghiệp ở địa phương em, và giải thích vì sao bà

con nông dân trồng như vậy?

+ Học bài và chuẩn bị bài mới

Tuần:

Tiết:

Ngày soạn

B SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

Bài 37 : SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

I. MỤC TIÊU

1.Về kiến thức:

+ Phân biệt được sinh trưởng và phát triển qua biến thái, không qua biến thái.

+ Phân biệt được sinh trưởng và phát triển qua biến thái hoàn toàn và không hoàn toàn + Lấy được các ví dụ về sinh trưởng và phát triển không qua biến thái, qua biến thái hoàn toàn và không hoàn toàn

+ Nêu được khái niệm biến thái

2.về kỹ năng

Kỹ năng quan sát, so sánh ,phân tích và tổng hợp

3 về thái độ:

Tin tưởng vào thế giới quan khoa học, vận dụng những hiểu biết về sinh trưởng và phát triển vào giải thích một số hiện tượng trong thực tiễn

II THIẾT BỊ DẠY HỌC

Tranh phóng to theo sách giáo khoa

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC

1 Bài cũ :

Phát triển là gì? Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

Có những yếu tố nào chi phối đến sự ra hoa

2 Bài mới

Đặt vấn đề: sinh trưởng và phát triển ở động vật có giống với ở thực vật không?

* Hoạt động 1

+ Học sinh trả lời câu hỏi sau:

Cho ví dụ về sinh trưởng ở động vật?

Cho ví dụ về phát triển ở động vật?

Thế nào là sinh trưởng? phát triển?

+ Giáo viên bổ sung các ý kiến của học sinh và

kết luận

Gv cho hs quan sát hình 37.2 và 37.3 SGK hỏi:

Quá trình phát triển của người và của bướm có gì

khác nhau?

Từ đó thấy được ở bướm sau khi đẻ ra trứng thì

trứng nở ra sâu, sâu biến thành nhộng tức có sự

khác nhau về hình thái, cấu tạo, sinh lí của con non

và con trưởng thành Và sự khác biệt đó được gọi

là biến thái Vậy biến thái là gì?

Gv lưu ý HS thêm quá trình phát triển của động

vật thường trải qua 2 giai đoạn:

+ Giai đoạn phôi và hậu phôi ( đối với động vật

đẻ trứng)

+ Giai đoạn phôi và sau sinh ( đối với động vật đẻ

con)

Dựa vào biến thái, người ta chia sự phát triển của

động vật thành những dạng nào?

I KHÁI NIỆM VỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

- Sinh trưởng: là quá trình tăng kích thước của cơ thể

do tăng số lượng và kích thước tế bào

- Phát triển : Biến đổi cấu trúc phát sinh hình thái, chức năng sinh lí (phát triển bao gồm sự sinh trưởng phân hoá và phát sinh hình thái chức năng sinh lí)

- Biến thái là sự thay đổi đột ngột về hình thái, cấu tạo và sinh lý của động vật sau khi sinh ra và nở ra từ trứng

+ Sinh trưởng và phát triển của động vật gồm các hình thức :

- Sinh trưởng và phát triển không qua biến thái -Sinh trưởng và phát triển qua biến thái, gồm có + Biến thái hoàn toàn

+ Biến thái không hoàn toàn

phần II và III về cấu trúc và cách dạy giống nhau

Gv hướng dẫn để hs hoàn thành được lệnh trong sgk, ở

đây gv nên tạo thành bảng để hs dựa vào đó hoàn thành

Phát triển không qua biến thái

Phát triển qua biến thái

Biến thái hoàn toán Biến tháikhông

hoàn toàn Đối tượng

Đặc điểm

Ví dụ

Có thể hướng dẫn như sau:

-Đối tượng: hs tự nghiên cứu sgk

-Gv cho hs nghiên cứu kỹ về quá trình sinh trưởng và phát

triển ở người rồi hỏi:

+ Phát triển ở người trải qua mấy giai đoạn? Đó là những

II. SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KHÔNG

QUA BIẾN THÁI, PHÁT TRIỂN QUA BIẾN THÁI HOÀN TOÀN VÀ KHÔNG HOÀN TOÀN

giai đoạn nào?

+ Quan sát hình 37.1 cho biết sự khác nhau giữa các giai

đoạn phát triển của phôi thai có phải là biến thái không?

Tại sao?

+ Quan sát hình 37.2cho biết giữa em bé mới sinh ra và

người trưởng thành có gì khác nhau? Ngoài khác về khối

lượng, kích thước còn hình thành thên những cơ quan nào

khác không?

+ có qua quá trình lột xác hay không?

+ có trải qua giai đọan trung gian không?

…………

Dựa vào những gợi ý đó các em có thể tự hoàn thành

được luôn cảphần phát triển qua biến thái

Nhưng gv cần nhấn mạnh những ý quan trong và chỉ rõ để

các em thấy

Đáp án:

Phát triển không qua biến thái

Phát triển qua biến thái

Biến thái hoàn toán Biến tháikhông

hoàn toàn Đối tượng Đa số

ĐVCXS và nhiều loài ĐVKXS

Đa số côn trùng và lưỡng cư

Một số loài côn trùng

Đặc điểm - con non

tương tự con trưởng thành

- không qua giai đoạn trung gian

- không qua lột xác để biến đổi thành con trưởng thành

- ấu trùng khác hoàn toàn với con trưởng thành về hình thái, cấu tạo và sinh lý

- không qua giai đoạn trung gian

- qua lột xác ấu trùng lớn lên, nhưng sự khác biệt về hình thái và cấu tạo giữa mỗi lần lột xác là không

- ấu trùng phát triển chưa hoàn thiện

- qua giai đoạn trung gian ( ở côn trùng là nhộng)

- qua nhiều lần lột xác ấu trùng biến đổi thành con trưởng thành

Phát triển không qua biến thái

Đối tượng Đa số ĐVCXS và nhiều

loài ĐVKXS Đặc điểm - con non tương tự con

trưởng thành

- không qua giai đoạn trung gian

- không qua lột xác để biến đổi thành con trưởng thành

lớn

Ví dụ Người, heo,

gà, vịt…

Bướm, ếch,…

Cào cào, châu chấu…

IV CỦNG CỐ

+ Nhấn mạnh sinh trưởng và phát triển qua biến thái, không biến thái

+ Nêu một số ví dụ (cho 3 kiểu biến thái)

+ Gợi ý trả lời và bài tập cuối bài

+ Cho lớp suy nghĩ để trả lời câu hỏi sau :

Những động vật sau đây : Châu chấu, bọ rùa, cánh cam, có kiểu biến thái như thế nào :

A Không qua biến thái

B Biến thái hoàn toàn

C Biến thái không hoàn toàn

D Tất cả A, B, C đều sai

V.BÀI TẬP :

+ Trả lời câu hỏi sách giáo khoa

+ Đọc mục “Em có biết”

Tuần:

Tiết:

Ngày soạn

BÀI 38 : CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG LÊN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

Ở ĐỘNG VẬT

I MỤC TIÊU :

1.Về kiến thức:

+ Nêu được vai trò của yếu tố di truyền đối với sinh trưởng và phát triển của động vật + Kể tên các hoomon ảnh hưởng lên sinh trưởng và phát triển của động vật có xương sống và không xương sống

+Nêu được vai trò của hoomon đối với sinh trưởng và phát triển của động vật có xương sống và không xương sống

2.về kỹ năng

Kỹ năng quan sát, phân tích và tổng hợp

3 về thái độ:

Tin tưởng vào thế giới quan khoa học, vận dụng những hiểu biết về sinh trưởng và phát triển

vào giải thích một số hiện tượng xảy ra tong thực tế hằng ngày

II THIẾT BỊ DẠY HỌC

Tranh phóng to theo SGK

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC

1 Bài cũ :

- Phát triển của ếch thuộc kiểu biến thái hoàn toàn hay không hoàn toàn? Tại sao?

- Cho biết sự khác nhau giữa phát triển qua biến thái và không qua biến thái

2 Bài mới

Đặt vấn đề: tại sao lại có những người lùn và những người khổng lồ như trong truyện cổ

tích?

Gv giới thiệu cho các em một số giống động

vật có sự khác biệt nhau về kích thước như:

Giữa con muỗi với con voi, trâu…

? con muỗi có thể to bằng con voi không? Vậy

muỗi khác con voi ở đặc điểm nào? Cái gì

quyết định khả năng sinh trưởng và phát triển

của voi

Thông qua những câu hỏi trên hs có thể nhận

thức được rằng yếu tố đầu tiên quyết định sinh

trưởng và phát triển của mỗi loài chính là

nhân tố di truyền Ơû đây nhân tố di truyền

quyết định tốc độ lớn và giới hạn lớn của

mỗi loài

- Ví dụ : gà công nghiệp lớn hơn gà ri

Nhân tố di truyền là yếu tố đầu tiên quyết định sự sinh trưởng và phát triển của mỗi loài, mỗi cá thể động vật

I_ NHÂN TỐ BÊN TRONG ( hoocmon)

Gv treo hình 38.1 sgk lên bảng rồi cho hs giải

quyết lệnh sgk:

-Tên các hoocmon, nguồn gốc, tác dụng sinh lý

Nội dung đã được cụ thể hóa trong sgk nên có

thể lướt nhanh, nhưng cần làm rõ với các em về

tác dụng sinh lý của từng hoocmon bằng cách

cho các em giải quyết lệnh tiếp theo:

Quan sát hình 38.2 sgk rồi trả lời các câu hỏi

sau:

- Trường hợp nào do tuyến yên sản xuất

quá ít hoặc quá nhiều hoocmon sinh trưởng

ở giai đoạn trẻ em và tại sao lại như vậy?

- Tại sao trong thức ăn và nước uống nếu

thiếu iot thì trẻ em sẽ châm lớn ( hoặc

ngừng lớn), chịu lạnh kém, não ít nếp

nhăn, trí tuệ thấp

- Tại sao gà trống sau khi bị cắt bỏ tinh

hoàn thì phát triển không bình thường:

mào nhỏ, không có cựa, không biết gáy

và mất bản năng sinh dục,…

Hs suy nghĩ trả lời Gv có thể gợi ý các em như:

hãy dựa vào tác dụng sinh lý của hoocmon sinh

trưởng rồi phân tích

đáp án:

 Tuyến yên sản xuất quá ít hoocmon sinh

trưởng ở giai đoạn trẻ em gây hậu quả

là: tạo thành người bé nhỏ Vì:

o Hoocmon sinh trưởng tiết ra ít ở giai đoạn

trẻ em sẽ làm giảm sự phân chia tế bào

dẫn đến giảm số lượng và kích thước tế

bào kết quả tạo người bé nhỏ

 Tuyến yên sản xuất quá nhiều hoocmon

sinh trưởng ở giai đoạn trẻ em gây hậu

quả là: tạo thành người khổng lồ vì:

o Hoocmon sinh trưởng tiết ra nhiều ở giai

đoạn trẻ em sẽ làm tăng sự phân chia tế

bào dẫn đến tăng số lượng và kích thước

tế bào kết quả tạo người khổng lồ

Iot là một trong những thành phần cấu tạo nên

tiroxin

Thiếu tiroxin làm giảm quá trình chuyển hóa và

giảm sinh nhiệt ở tế bào nên người và động

vật chịu lạnh kém, Thiếu tiroxin còn làm chậm

quá trình phân chia và lớn lên bình thường của

tế bào nên trẻ em và động vật non chậm lớn

hoặc

ngừng lớn, não ít nếp nhăn, số lượng tế bào

1 Các hoomon ảnh hưởng lên sinh trưởng và phát triển của động vật có xương sống

a Các hoomon ảnh hưởng lên sinh trưởng và phát triển của động vật có xương sống

 Hoocmôn sinh trưởng:

+ Nguồn gốc: do tuyến yên tiết ra + Tác dụng sinh lý:

o Kích thích phân chia tế bào và tăng kích thước của tế bào qua tăng tổng hợp protein

o Kích thích phát triển xương

 Tyrôxin + Nguồn gốc: do tuyến giáp tiết ra + Tác dụng sinh lý:

o Kích thích chuyển hóa ở tế bào và kích thích quá trình sinh trưởng và phát triển bình thường của cơ thể

o Riêng đối với lưỡng cư, tyroxin còn gây biến thái từ nòng nọc thành ếch

 Hoocmôn Testôstêron + Nguồn gốc: do tinh hoàn tiết ra + Tác dụng sinh lý: kích thích sinh trưởng và phát triển mạnh ở giai đoạn dậy thì nhờ

o Tăng phát triển xương

o Kích thích phân hóa tế bào để hình thành các đặc tính sinh dục phụ thứ cấp

o Tăng mạnh tổng hợp protein, phát triển cơ bắp

 Estrôgen + Nguồn gốc: do buồng trứng tiết ra + Tác dụng sinh lý:

kích thích sinh trưởng và phát triển mạnh ở giai đoạn dậy thì nhờ

o Tăng phát triển xương

o Kích thích phân hóa tế bào để hình thành các đặc tính sinh dục phụ thứ cấp