1. Kiến thức Nêu được định nghĩa sinh sản vô tính ở động vật. Phân biệt được các hình thức sinh sản vô tính ở động vật. Nêu được bản chất của sinh sản vô tính. Nêu được ưu điểm và nhược điểm của sinh sản vô tính. 2. Kỹ năng Quan sát, phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa. Vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Hoạt động nhóm. 3. Thái độ Có thái độ đúng đắn với khoa học, đặc biệt là lĩnh vực y học mới dựa trên những ứng dụng của sinh sản vô tính. Biết được việc vận dụng SSVT trong nuôi cấy mô và nhân bản vô tính ở người và ĐV.
Trang 1Trường: Ngày…tháng… năm…
GIÁO ÁN BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
(SH 11 CB)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Nêu được định nghĩa sinh sản vô tính ở động vật
- Phân biệt được các hình thức sinh sản vô tính ở động vật
- Nêu được bản chất của sinh sản vô tính
- Nêu được ưu điểm và nhược điểm của sinh sản vô tính
2 Kỹ năng
- Quan sát, phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa
- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Hoạt động nhóm
3 Thái độ
- Có thái độ đúng đắn với khoa học, đặc biệt là lĩnh vực y học mới dựa trên những ứng dụng của sinh sản vô tính
- Biết được việc vận dụng SSVT trong nuôi cấy mô và nhân bản vô tính ở người và ĐV
II NỘI DUNG BÀI HỌC
I Sinh sản vô tính là gì?
- Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản mà một cá thể sinh ra một hoặc nhiều cá thể mới giống hệt mình, không có sự kết hợp giữa tinh trùng và tế bào trứng
- Cơ sở TB học: dựa trên sự phân bào nguyên nhiễm các TB phân chia và phân hóa để tạo cơ thể mới
II Các hình thức sinh sản vô tính ở động vật
Trang 2Nội dung
Phân đôi ĐV đơn bào, giun
dẹp
- Cơ thể mẹ tự co thắt ở giữa rồi tách làm hai phần giống nhau Mỗi phần lớn lên cho ra cơ thể mới
- Sự phân đôi TB bao gồm cả chất nguyên sinh và nhân (nhân của cá thể con giữ nguyên số NST như của mẹ)
Nảy chồi
Thủy tức, bọt biển, hải quỳ, san
hô
- Một phần nhỏ của cơ thể mẹ lớn nhanh lớn hơn những vùng lân cận
- Cơ thể con có thể sống bám trên cơ thể
mẹ hoặc tách ra sống độc lập
Phân mảnh Sán lông, thủy tức,
giun dẹp
- Cơ thể mẹ tách thành nhiều phần nhỏ, mỗi phần phát triển thành một cơ thể hoàn chỉnh
Trinh sinh Ong, kiến, rệp
- TB trứng không thụ tinh phát triển thành
cá thể mới có bộ NST đơn bội
- Thường xen kẽ với SSHT
* Ưu và nhược điểm của sinh sản vô tính ở động vật
- Ưu điểm:
+ Cá thể sống độc lập, đơn lẻ vẫn có thể tạo ra con cháu vì vậy có lợi trong trường hợp mật độ quần thể thấp
+ Tạo ra số lượng lớn con cháu giống nhau trong một thời gian ngắn
+ Tạo ra được các cá thể thích nghi tốt với môi trường sống ổn định, ít biến động
- Nhược điểm: Tạo ra thế hệ con cháu giống nhau về mặt di truyền vì vậy khi điều kiện sống thay đổi có thể dẫn đến cá thể chết hàng loạt thậm chí toàn bộ quần thể bị tiêu diệt
III Ứng dụng
1 Nuôi mô sống
- Cách tiến hành:
+ Tách mô từ cơ thể động vật
Trang 3+ Nuôi cấy trong môi trường có đủ chất dinh dưỡng, vô trùng và nhiệt độ thích hợp
mô đó tồn tại và phát triển
- Ý nghĩa: Nuôi mô, nuôi TB và nuôi TB sử dụng làm mô ghép như nuôi cấy da, tim, thận, giác mạc…
2 Nhân bản vô tính
- Là chuyển nhân của một tế bào xôma (2n) vào một tế bào trứng đã lấy mất nhân
kích thích tế bào trứng phát triển thành phôi tiếp tục phát triển thành một
cơ thể mới
III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
- Quan sát tranh, phim – tìm tòi
- Hỏi đáp – tìm tòi
IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Hình 44.1, hình 44.2, hình 44.3 SGK
- Hình ảnh về sự phân mảnh của sán lông
- Phim SSVT ở thủy tức, phim cơ sở TB học của SSVT ở thủy tức
- Hình ảnh về sự tạo thành các loại ong của loài ong
- Sơ đồ động quy trình nhân bản vô tính cừu Đôly
- Một số hình ảnh về thành tựu ứng dụng nhân bản vô tính, nuôi cấy và ghép
mô sống…
- Phiếu học tập
Phiếu học tập số 1: CÁC HÌNH THỨC SINH SẢN VÔ TÍNH
Nội dung
Phân đôi
Nảy chồi
Phân mảnh
Trinh sinh
Phiếu học tập số 2: ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ CỦA SINH SẢN VÔ TÍNH Ở
ĐỘNG VẬT
Trang 4Dưới đây là các ưu điểm và hạn chế của sinh sản vôt tính và sinh sản hữu tính:
a Cá thể sống độc lập, đơn lẻ vẫn có thể tạo ra con cháu Vì vậy có lợi trong trường hợp mật độ quần thể thấp.
b Không có lợi trong trường hợp mật độ quần thể thấp.
c Tạo ra các cá thể thích nghi tốt với môi trường sống ổn định, ít biến động, nhờ vậy quần thể phát triển nhanh.
d Tạo ra các cá thể mới rất đa dạng về các đặc điểm di truyền Vì vậy, động vật có thể thích nghi và phát triển trong điều kiện môi trường sống thay đổi.
e Tạo ra các cá thể mới giống nhau và giống cá thể mẹ về các đặc điểm di truyền Vì vậy, khi điều kiện sống thay đổi có thể dẫn đến hàng loạt cá thể bị chết, thậm chí toàn bộ quần thể bị tiêu diệt.
f Tạo ra số lượng lớn con cháu giống nhau trong một thời gian ngắn.
Hãy chọn và ghi lại các ưu điểm và hạn chế của sinh sản vô tính theo mẫu dưới đây:
a Ưu điểm của sinh sản vô tính:
1
2
3
4
b Hạn chế của sinh sản vô tính:
V DỰ KIẾN NỘ DUNG CÁC SLIDE
Trang 5Hoạt động của GV Hoạt động
của HS
Đặc vấn đề vào bài
1
Sinh viên: Phạm Thị Quỳnh Như GVHD: Đặng Thị Dạ Thủy
BÀI 44 SINH SẢN VÔ TÍNH
Ở ĐỘNG VẬT
Giới thiệu vào bài
2
SSVT ở ĐV
Ứng dụng
Các hình thức sinh sản vô tính ở động vật Sinh sản vô tính là gì?
bài học
Hoạt động 1: Tìm hiểu sinh sản vô tính là gì?
3, 4,
5, 6
Hình ảnh về sự sinh sản vô tính ở
một số loài động vật
- Yêu cầu HS quan
sát các hình ảnh và cho biết: Sự sinh sản của các loài trên có điểm gì giống nhau?
- HS trả lời
7 Khái niệm sinh sản vô tính
Trang 6BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
I Sinh sản vô tính
là gì?
II Các hình thức
sinh sản vô tính
ở động vật
1 Phân đôi
2 Nảy chồi
3 Phân mảnh
4 Trinh sinh
III Ứng dụng
1 Nuôi mô sống
2 Nhân bản vô
tính
- Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản mà một cá thể sinh ra một hoặc nhiều cá thể mới giống hệt mình, không có sự kết hợp giữa tinh trùng
và tế bào trứng
I Sinh sản vô tính là gì?
- HS ghi chép
8 Cơ sở tế bào học của sinh sản vô tính
ở thủy tức
BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
I Sinh sản vô tính
là gì?
II Các hình thức
sinh sản vô tính
ở động vật
1 Phân đôi
2 Nảy chồi
3 Phân mảnh
4 Trinh sinh
III Ứng dụng
1 Nuôi mô sống
2 Nhân bản vô
tính
Dựa trên sự phân bào nguyên nhiễm các TB phân chia và phân hóa để tạo
cơ thể mới
- Cơ sở tế bào học:
Cơ sở tế bào học của SSVT
I Sinh sản vô tính là gì?
- Yêu cầu HS quan sát tranh và cho biết cơ sở tế bào học của sinh sản
vô tính ở thủy tức
- GV đánh giá, kết luận lại cơ sở tế bào học của sinh sản vô tính ở động vật
- HS trả lời
9,
10,
11
Tranh các hình thức sinh sản vô tính
ở thủy tức
SSVT phân đôi ở trùng roi
SSVT phân mảnh ở giun dẹp
SSVT phân đôi ở trùng biến hình
SSVT nảy chồi ở thủy tức
- GV giới thiệu phân tích tranh
- GV cho Hs xem phim về hình thức nảy chồi ở thủy tức
- HS lắng nghe
Trang 7BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
n n
n
Trứng không được thụ tinh
Trứng được thụ tinh
Ong đực (n) Ong chúa (2n)
Ong thợ (2n)
Sơ đồ sự tạo thành các loại ong
2n 2n
- Chiếu sơ đồ động
về sinh sản ở ong
và giới thiệu hình thức trinh sinh
12,
13,
14,
15,
16,
17
Phiếu học tập
-TB trứng không thụ tinh phát triển thành cá thể mới có
bộ NST đơn bội.
-Thường xen kẽ với SSHT.
Ong, kiến, rệp
Trinh
sinh
- Cơ thể mẹ tách thành nhiều phần nhỏ, mỗi phần phát triển thành một cơ thể hoàn chỉnh.
Sán lông, thủy tức, giun dẹp.
Phân
mảnh
- Một phần nhỏ của cơ thể mẹ lớn nhanh lớn hơn những vùng lân cận.
- Cơ thể con có thể sống bám trên cơ thể mẹ hoặc tách
ra sống độc lập.
Thủy tức, bọt biển, hải quỳ, san hô
Nảy
chồi
- Cơ thể mẹ tự co thắt ở giữa rồi tách làm hai phần giống nhau Mỗi phần lớn lên cho ra cơ thể mới.
- Sự phân đôi TB bao gồm cả chất nguyên sinh và nhân
(nhân của cá thể con giữ nguyên số NST như của mẹ)
ĐV đơn bào, giun dẹp.
Phân
đôi
Đặc điểm Đại diện
ND
Hình thức
BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
- GV yêu cầu HS hoàn thành phiếu học tập sau khi xem tranh, phim
về các hình thức sinh sản vô tính ở động vật
- Gọi nhóm HS lên trả lời
- Đánh giá, hoàn thiện nội dung phiếu học tập
- HS hoàn thành phiếu học tập
18 Tranh: Hiện tượng tái sinh ở càng
cua
Hiện tượng tái sinh càng ở cua
- GV dẫn dắt và hỏi: Theo em các hiện tượng thằn lằn tái sinh đuôi, tôm cua tái sinh càng khi bị đứt gãy
có phải là SSVT không? Tại sao?
- HS thảo luận nhóm trả lời
Trang 8- GV bổ sung, chính xác hóa kiến thức
19 Phiếu học tập số 2
Dưới đây là các ưu điểm và hạn chế của SSVT và SSHT Hãy chọn và
ghi lại các ưu điểm và hạn chế của SSVT?
-Cá thể sống độc lập, đơn lẻ vẫn có thể tạo ra con cháu Vì vậy có lợi
trong trường hợp mật độ quần thể thấp.
- Tạo ra các cá thể thích nghi tốt với môi trường sống ổn định, ít biến
động, nhờ vậy quần thể phát triển nhanh.
-Không có lợi trong trường hợp mật độ quần thể thấp.
- Tạo ra các cá thể mới rất đa dạng về các đặc điểm di truyền Vì vậy, động
vật có thể thích nghi và phát triển trong điều kiện môi trường sống thay
đổi.
- Tạo ra các cá thể mới giống nhau và giống cá thể mẹ về các đặc điểm di
truyền Vì vậy, khi điều kiện sống thay đổi có thể dẫn đến hàng loạt cá thể
bị chết, thậm chí toàn bộ quần thể bị tiêu diệt.
- Tạo ra số lượng lớn con cháu giống nhau trong một thời gian ngắn.
- GV yêu cầu HS thực hiện lệnh trong phiếu học tập số 2 - Thảo luận
nhóm, trả lời
20 Đáp án phiếu học tập số 2
BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
I Sinh sản vô tính
là gì?
II Các hình thức
sinh sản vô tính
ở động vật
1 Phân đôi
2 Nảy chồi
3 Phân mảnh
4 Trinh sinh
III Ứng dụng
1 Nuôi mô sống
2 Nhân bản vô
tính
Ưu điểm
Cá thể sống độc lập, đơn lẻ vẫn có thể tạo ra con cháu Vì vậy, có lợi trong trường hợp mật độ quần thể thấp
Tạo ra số lượng lớn con cháu giống nhau trong một thời gian ngắn.
Tạo ra được các cá thể thích nghi tốt với môi trường sống ổn định, ít biến động.
Hạn chế
Tạo ra thế hệ con cháu giống nhau về mặt di truyền vì vậy khi điều kiện sống thay đổi có thể dẫn đến cá thể chết hàng loạt thậm chí toàn bộ quần thể bị tiêu diệt.
* Ưu và nhược điểm của SSVT ở ĐV
- Chính xác hóa lại nội dung phiếu học tập
- Sửa phiếu cho hoàn thiện
21,
22
Nuôi mô sống
BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
I Sinh sản vô tính
là gì?
II Các hình thức
sinh sản vô tính
ở động vật
1 Phân đôi
2 Nảy chồi
3 Phân mảnh
4 Trinh sinh
III Ứng dụng
1 Nuôi mô sống
2 Nhân bản vô
tính
III Ứng dụng
1 Nuôi mô sống
- Cách tiến hành:
+ Tách mô từ cơ thể động vật.
+ Nuôi cấy trong môi trường có đủ chất dinh dưỡng, vô trùng và nhiệt độ thích hợp.
mô đó tồn tại và phát triển.
- Yêu cầu học sinh nhắc lại nuôi cấy
mô ở thực vật có những bước nào?
- Nghiên cứu SGK
và cho biết nuôi cấy mô ở động vật gồm những bước
- HS trả lời
Trang 9- GV nhấn mạnh lại
- Vậy nuôi mô sống có ý nghĩa gì?
- GV kết luận, bổ sung
- HS trả lời
- HS trả lời
23,
24,
25,
26
Một vài tranh ảnh về ý nghĩa vận
dụng của nuôi mô sống trong thực tế
- GV thuyết trình các ứng dụng của việc nuôi mô sống trong chữa bệnh
- HS lắng nghe
27,
28
Mô hình động về quy trình nhân bản
vô tính cừu Đôly
- GV giới thiệu qua quy trình nhân bản vô tính cừu Đôly
- Nhân bản vô tính
là gì?
- HS lắng nghe
- HS trả lời
29 - Khái niệm nhân bản vô tính - GV kết luận lại
nhân bản vô tính là gì?
- HD ghi chép
Trang 10BÀI 44: SINH SẢN VÔ TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
I Sinh sản vô tính
là gì?
II Các hình thức
sinh sản vô tính
ở động vật
1 Phân đôi
2 Nảy chồi
3 Phân mảnh
4 Trinh sinh
III Ứng dụng
1 Nuôi mô sống
2 Nhân bản vô
tính
- Là chuyển nhân của một tế bào xôma (2n) vào một tế bào trứng đã lấy mất nhân kích thích tế bào trứng phát triển thành phôi tiếp tục phát triển thành một cơ thể mới.
2 Nhân bản vô tính
30,
31
Tranh ảnh về cừu Đôly và một số loài
đã nhân bản vô tính thành công - Giới thiệu tranh
- HS quan sát
32,
33,
34,
35
Củng cố
nghe
