Sách về thực vật - phần 1

NHỮNG CÂU CHUYỆN LÝ THÚ VỀ THỰC VẬTBÁCH TUẾ DIỆP Trong dải sa mạc hẹp dài gần bờ biển Tây Nam Phi Châu, có một loài thực vật giống như một bụi cây to gọi là Bách Tuế Diệp Lá trăm tuổi..

Hoàng Lê Minh (Biên Soạn)

TỦ SÁCH BÁCH KHOA TRI THỨC

Thực vật NHỮNG ĐIỀU KÌ THÚ

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HOÁ THÔNG TIN

THỰC VẬT

NHỮNG ĐIỀU KÌ THÚ

I NHỮNG CÂU CHUYỆN LÝ THÚ VỀ THỰC VẬT

BÁCH TUẾ DIỆP Trong dải sa mạc hẹp dài gần bờ biển Tây Nam Phi Châu, có một loài thực vật giống như một bụi cây to gọi là Bách Tuế Diệp (Lá trăm tuổi)

Hình thù của Bách Tuế Diệp vô cùng cổ quái, thân cây cao chưa tới 30 cm, đường kính khoảng trên dưới 60 cm thân nó có thể lớn lên hằng năm, ở giữa vỡ toác chia ra làmđôi, mặc dù chỉ có hai lá nhưng Bách Tuế Diệp có thể sống trên 100 năm Đây là chiếc lá có “Tuổi thọ” dài nhất trong vương quốc thực vật

Hai chiếc lá của Bách Tuế Diệp sinh trưởng ở hai bên thân cây (trái và phải) nằm trên đất, giống hệt như hai mảnh đai da rộng lớn Bộ phận lá bám chắc vào cơ thân

không ngừng sinh trưởng ngày càng dày và rắn chắc Ngọn lá vì khá mỏng, mềm và có nhiều gân tơ nên không ngừng bị phá huỷ Lá dài từ 2 đến 3 mét, dài nhất có thể đạt từ 6 đến 7 mét, rộng khoảng 30 cm toàn bộ lá chỉ có bộ phận nền lá có màu xanh và làm nhiệm vụ quang hợp

Tất cả loài thực vật sinh trưởng trên vùng sa mạc khô hạn, đều có xu thế thoái hoá về lá, phiến lá biến thành hình kim Vậy tại sao Bách Tuế Diệp lại có hình dáng ngược lại? Lá của nó rất dài, rất thẳng, rễ ăn sâu có thể hút được nước dưới lòng đất Mặt khác

vì sinh trưởng ở vùng sa mạc gần bờ biển, có lượng sương mù mang hàm lược lớn nước từmặt biển thổi tới, hình thành những hạt nước lạnh nặng rơi xuống khiến nó hút được rất nhiều nước

Bách Tuế Diệp còn có tên gọi khác là Bách Tuế Lan, nó không phải là hoa Lan mà cũng không hề thuộc họ nhà Lan, nhưng con người vẫn đặt cho nó cái biệt danh đáng yêu như vậy, đủ để biết con người yếu mến nó đến mức nào Nó là thực vật quý hiếm thuộc mục: Bách Tuế Diệp, họ Bách Tuế Diệp, thuộc Bách Tuế Diệp Trong vương quốc thực vật hiện đang còn tồn tại loại này, có thể coi đó là “Độc chiêu”

Bách Tuế Diệp là một ví dụ chứng minh của một loài tàn di chủng và đặc hữu chủng trong các thực vật trên trái đất hiện nay Gia tộc của Bách Tuế Diệp có rất nhiều, có giai đoàn từng phộn thịnh, nhưng vì có sự xâm lăng của băng kì lần thứ tư nên các thành viên của nó đều đã tuyệt diệt, riêng chỉ Bách Tuế Lan là còn sống sót

CÚC LÁ NGỌT Trong thực vật họ cúc, có một loài thuộc gốc cỏ, sinh tồn trong nhiều năm, tên gọi là “Cúc Lá Ngọt” (Stevia Beraudiana Bertoni – cúc ngọt) Lá của nó rất ngọt Loại thực vật này sinh trưởng ở miền đông Paragoay Nam Mĩ, dân địa phương còn gọi là “Trà ngọt Paragoay”, hay “Cam Thảo”

Cúc Lá Ngọt trồng trong một năm, cây có thể dưới 0,8 mét Năm thứ hai cao tới hai mét, lá xanh nhạt hoặc xanh đậm mọc tương xứng với thân cây, toàn thân phủ lớp lông nhung ngắn Trung tuần tháng 9 thì nở hoa, cuống hoa nhỏ mang hình chiếc chuông, sắc trắng, do từ 4 đến 6 cánh hoa hợp lại thành một chùm, quả nhỏ và dài, hình thoi dệt vải, sắc nâu hoặc đen.

Cúc Lá Ngọt cần nhiệt độ bình quân trên dưới 200C để sinh trưởng Người ta có thể thu hoạch cúc hai lần vào tháng 8 và tháng 10 Ở khu vực Á nhiệt đới, một năm có thể thu hoạch lá cúc 4 lần Từ 1000 gam lá khô người ta có thể lấy ra được từ 60 đến 70 gam chất kết tinh glucôzit đường cúc Độ ngọt của nó gấp 300 trăm lần đường mía

Những năm gần đây, phát hiện thấy tinh đường có hại cho sức khoẻ, ngành công nghiệp thực phẩm đòi hỏi khối lượng lớn vị ngọt nhiệt lượng thấp để thay thế Vì thế, Cúc Lá Ngọt được coi là một nguồn đường thực vật mới, được sự chú ý của các nước trênthế giới không ít các quốc gia và khu vực đang có kế hoạch trồng rộng rãi loài thực vật này Vườn thực vật Trung Sơn, Nam Kinh Trung Quốc đã thử thành công

MÍA “LÃO THỌ TINH”

Tuổi thọ của mía nói chung từ 3 đến 6 năm, ở Hawai có nơi đạt 7 năm, ở Môrixơ có nơi đạt từ 5 đến 12 năm, ở Cuba có nơi đạt 25 năm, còn ở Phúc Kiến có mảnh đất đạt

“Mía 100 năm” Theo khảo sát có cây mía tồn tại từ năm thứ tư Ung Chính đời thanh, đến cuối năm 1984 với 258 năm Có thể gọi đấy là “Lão thọ tinh” – cây mía có tuổi thọ lâu nhất thế giới Đều đáng mừng là đến năm 1979, vị “Lão thọ tinh” vẫn còn nảy mầm mới, bình quân mỗi khóm mía có 24 cây, cao 75 cm, hệ rễ to khoẻ, sắc lá xanh rờn

LOÀI RÊU LỚN NHẤT VÀ NHỎ NHẤT Trên toàn thế giới ước tính có hơn 23.000 loại rêu Từ lưỡng cực đến xích đạo, hầunhư khắp nơi đều có tông tích của chúng Trong hệ thống tiến hoá của giới thực vật quá độ từ dưới nước bò lên mặt đất

Cấu tạo hình thái của rêu phức tạp hơn nhiều so với loài tảo thuỷ tinh Nhưng so với các loại thực vật cao đẳng khác thì nó tỏ ra giản đơn hơn nhiều

Loài rêu ở Newdilân là loại rêu cao lớn nhất trên thế giới, đạt tới 50 cm sở dĩ nó có thể mọc được cao như vậy là do sự phân hoá của tổ chức chuyển vận tải thân của nó, cùng với nội tại của thể tụ hợp với tố chất gốc tương tự ở bên trong tế bào Còn một loại khác là rêu yểu mệnh là một loại rêu nhỏ nhất, thân mọc chưa đầy 0,3 mm vì quá nhỏ nên nó thường sống trên các cây nhỏ trong rừng mưa nhiệt đới Trên một lá cây nhỏ bé có thể mọc được mấy chục, thậm chí mấy trăm thân rêu, tạo thành một trong những kì quan của rừng mưa nhiệt đới Đó là hiện tượng “Lá phụ sinh”

CÂY HẠT TRẦN CAO NHẤT

Trong “Công viên thông dầu quốc gia” ở bang califocnia nước Mĩ, những cây to mọc thành rừng cao vút lên tận mây Những cây khổng lồ này thuộc họ Samu cực lớn củaloài cây hạt trần Trong đó cây cao nhất có thể đạt tới 115 mét, thân cây có đường kính tới 11 mét Nếu khoét một hang ở thân cây, 3 chiếc xe ca có thể đi xuyên qua thân cây Chỉ riêng gỗ của cây lớn có thể xây được 40 căn nhà, mỗi căn 5 gian Loài cây này

chẳng những có thân cực lớn mà tuổi thọ cũng rất cao đạt tới 35.000 tuổi, nên có tên gọi là “Cụ lớn thế giới” Sự cực lớn của cây này còn biểu hiện ở chỗ: loài cây cao to này, hiện nay chỉ còn sinh trưởng trên sườn dãy núi Nêvađa (Ở phía tây bang Califocnia nước Mĩ) trên một khoảng diện tích nhỏ, cao hơn mặt biển từ 1500 đến 2500 mét với khí hậu biển ôn hoà và ẩm nhuận Cách đây 7 ngàn vạn năm trước, loại cây Samu này từng phân bố rộng rãi ở bộ phận Bắc bán cầu, cách đây 200 vạn năm, khi suối băng vận động, khiến nó bị tuyệt diệt ở rất nhiều nơi trên thế giới, chỉ may mắn còn tồn tại ở vùng

Califocnia Hoá thạch của cây có ở một số nơi thuộc châu Á, châu Âu, Groenland và Chilê v v…

Làm sao biết chính xác số tuổi của cây Samu cực lớn đó? Hiện tại người ta đã thiếtkế ra một loại dụng cụ khoan chuyên dùng, có thể khoan được từ vỏ cây, thẳng vào tâm cây lấy ra một phiến mỏng, từ trên bề mặt này có thể nhìn thấy được toàn bộ vòng năm của nó Từ đó có thể tính toán ra tuổi của nó mà không cần phải chặt đổ cây

HẠT GIỐNG NHỎ NHẤT Hạt giống nhỏ nhất thuộc về một loại hạt giống thực vật họ Lan, là Lan lá vằn, thân thấp nhỏ, rễ rất ngắn Hoa nở vào tháng 9, sắc trắng, nhỏ, có hương thơm Hạt giốngcủa nó không có phôi nhũ, số lượng hạt rất nhiều nhưng rất nhỏ, nhỏ như tro bụi Mổi hạtgiống chỉ nặng 1/2.000.000 gram Do đó không thể dùng số hạt này làm giống cho sự sinhsôi của thế hệ sau mà phải dùng phương pháp phân chia vô tính để tạo giống

LÁ VƯƠNG SENLá tròn lớn nhất thế giới phải kể đến giống thực vật nổi tiếng ở lưu vực sông

Amazôn Nam Mĩ: Lá Vương Liên (Hoa Sen Vua) Loại sen này là anh em trong họ hoa súng Lá sen nói chung có đường kính từ 60 – 70 cm nhưng đường kính của sen vua có từ

200 – 300 cm, lá lớn nhất có đường kính là 400 cm (4 mét) Lá sen vua nổi trên mặt nước, xung quanh cong vểnh lên, giống như một chiếc mâm to, nông và rộng, lá sen thường là nơi cư trú của ếch, còn lá sen vua thì một đứa trẻ nặng 3 – 4 chục kí vẫn có thể thong thả ngồi trên đó được Mặt lá của nó nó có thể mang nặng từ 40 – 70 kg diện tích của lá sen vua lớn, cộng với gân lá to, dai chắc, có tính phóng xạ xung quanh tạo thành giá đỡ giữ, có rất nhiều vành cắt lưỡi liềm Lá sen vua phảng phất giống như một mặt ván mà trọng tâm dần ở nơi cuống đỡ

Sen vua là loài thực vật thuỷ sinh rễ lưu trong nhiều năm Nó khác với hoa sen ở chỗ: hệ rễ phát triển, nhưng không có rễ cái, không mọc củ Mổi cây sen có thể sinh ra

20 – 30 chiếc lá sen cực lớn Mặt lá được mặt trời chiếu xuống, có sắc xanh nhạt, bóng

loáng, mặt nước màu hồng tố, ngoài những gân mạc rõ rệt ra, lá còn mọc những lông mao nhọn Sắc của hoa sen vua có màu phấn hồng, có loại xanh lam nhạt, cũng co loại màu tím thâm Hoa nở ra rất lớn, đường kính 40 cm, sớm nở tối tàn Vào lúc hoàng hôn ngày thứ nhất, nụ hoa vừa mới nhô lên khỏi mặt nước thì đã xoè ra những cánh trắng buốt như ngọc, và còn toả ra mùi hương tựa như hoa Bạch Lan Hương thơm thu hút rất nhiều loại bọ cánh cứng bay qua bay lại, ở giữa những cánh hoa và nhuỵ hoa để chuyển hoá phấn hoa Sáng sớm ngày hôm sau, cánh hoa cụp lại Chờ đến chập tối, hoa lại nở xoè Mằu sắc của hoa từ trắng chuyển dần sang hồng nhạt, lại biến thành hồng sẫm Sau đó hoa rũ xuống, ăn sâu xuống nước kết thành quả, quả sen vua hình cầu tròn, bên trong có 2 – 3 trăm hạt, hình dáng giống như hạt ngô, hàm lượng tinh bột khá lớn Dân bản xứ coi đó là lương thực, đặt cho nó một danh hiệu “Ngô dưới nước”!.

Sen vua là một thực vật nổi tiếng Các vườn thực vật nổi tiếng thế giới đều chăm chuốt loại cây này Vườn thực vật Bắc kinh - Trung Quốc, vườn thực vật Tây Song Bản Nạp ở tỉnh Vân Nam và vườn thực vật Hoa Nam Quảng Châu cũng đều đã trồng

MÂY “BẠCH ĐẰNG”

Loài cây dài nhất là một loại thực vật thân leo, tên gọi là cây mây (Bạch Đằng) Nó thường trồng chung với cây cọ và là thành viên của gia tộc họ cọ Mây sinh trưởng trong rừng rậm nhiệt đới, đường kính của cây không quá 4 – 5 cm, thân dài tới 300 mét, dài nấht là 500 mét

“Tấm thân” nhỏ và dài của mây sinh trưởng như thế nào? Ở đỉnh thân cây moc từng chùm lá hình lông vũ, thân vừa dài vừa rắn, giống hệt như một chiếc roi dài Trên thân và lá đều mọc những chiếc gai to móc câu to nhọn, cong xuống phía dưới Mây mọc dựa vào cây lớn, chẳng bao lâu nó đã mọc lên từng chùm lá mới Sau đó, mây theo thân cây, vươn lên trên, các lá già ở dưới dần dần rụng xuống, các lá tên lần lượt sinh sôi

Sau khi bò được lên đỉnh ngọn cây, cây vẫn tiếp tục sinh trưởng, lấy cây lớn làm trụ cột từ đỉnh ngọn cây lao xuống Men theo thân cây mà bò, hình thành rất nhiều vòng

kì quặc Vì vậy, người ta đã đặt cho nó một cái tên là “Sợi quỷ”

CỤM HOA KHOAI MANhiều bông hoa cùng mọc lên trên một trục, sắp xếp theo thứ tự nhất định gọi là cụm hoa

Cụm hoa khoai ma là cụm hoa lớn nhất trong các loài thực vật thân cỏ trên thế giới Năm 1878, người Italia đã phát hiện một cụm hoa khoai ma lớn ở trong rừng rậm nhiệt đới Sumatra, cao gần 3 mét, rộng 1,5 mét Hình dáng của nó giống như một đài nếncực lớn, bên ngoài màu xanh lục bao phủ, bên trong sắc hồng cánh hoa màu lục Thân mầm của nó dưới đất rất lớn, đường kính tới 1 mét, chất dinh dưỡng rất phong phú Khi cụm hoa vừa sinh ra, một ngày có thể dài mấy tấc Khi nở hoa, không toả ra mùi thơm

mà phát ra mùi thối Thế nhưng, khi bọ cánh cứng và ruồi nhặng ngửi thấy mùi thối của khoai ma, chúng lập tức bay vào trong đài hoa, liền rơi vào trong vòng lông cứng, rồi sau đó chúng vô tình trở thanh kẻ “Môi giới”.

Thời gian hoa khoai ma lớn nở rất ngắn, chỉ trong một ngày là tàn Là một loài thực vật kì quái, nó thích sống trong vùng đất trũng ẩm ướt, sinh sống ở Ấn Độ, ở khu vựcnhiệt đới So với các loài thực vật họ cọ khác thì nó sinh trưởng rất chậm trễ, phải mất thời gian từ 30 – 40 năm mới có thể mọc được độ cao 20 mét Lúc này trên đỉnh ngọn câymọc ra một cụm hoa tròn nhọn rất lớn, cao tới 14 mét, rộng khoảng 12 mét

Cụm hoa khổng lồ này được tạo thành hơn 10 vạn bông hoa Đáng tiếc là sau khi hoa nở không lâu đã không thể tiếp tục tồn tại

TRE RỒNGTốc độ sinh trưởng của tre trong giới thực vật vô cùng rõ rệt Măng tre nói chung sau hơn 10 ngày, kể từ khi mọc khỏi mặt đất, là có thể cao bằng cây tre mẹ

Tre có kỉ lục cao nhất là tre rồng (Long trúc Dendro Calamus Gigateux) cũng gọi là tre Đại Ma và tre đay Ấn Độ, hoặc là tre cao Đại Mẫu Năm 1904, có bài báo viết: trong vườn thực vật Peratina ở Sri Lanca, có những cây tre cao từ 30 – 35 mét, đây là họ tre rồng Họ này có trên 30 loại là loại tre thân mềm, trung bình cao từ 24 – 30 mét, lúc non thường có phấn màu trắng Thân ăn ở dưới đất thô ngắn, mọc thành cụm, đỉnh nhọn rũ xuống Các đốt màu xanh thẫm hoặc xanh tro, dài 40 cm, đường kính từ 20 – 25 cm cưa đứt một đốt có thể chế thành một thùng đựng nước nhỏ Thân tre lớn nhất có thể dùng làm vật liệu xây dựng và ống dẫn nước Đại bộ phận ở Đông Nam Châu Á, Ấn Độ, Sri Lanca, Mianma v v… cũng thường trồng tre Ở Trung Quốc có 10 loại phân bố ở phía Tây Nam và phía Nam

Tháng 11 năm 1904, ở vùng Panaxi Ấn Độ, người ta đã chặt một cây tre gai Ấn Độ(Bambusa Arundiacea) Cây tre này dài 37,03 mét Sacalô thuộc loại tre gai họ trúc, gỗ mềm

XƯƠNG RỒNGThực vật họ xương rồng cảnh vốn có ở chân Mĩ, trên thế giới có khoảng 2.000 loại,thuộc 150 giống, tập trung phân bố ở khu vực nhiệt đới hai bên sườn xích đạo Nam Bắc châu Mĩ

Hiện nay thực vật họ xương rồng cảnh được coi là thực vật quý hiếm, đem trồng ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng mỗi khi hình thấy những chiếc gai nhọn mọc ra tứ phía, ta lại liên tưởng đến những hang đá sa mạc, những nới hoang vu nóng bỏng mà các thực vậtkhó có thể tồn tại được “Tính cách” bền bỉ kiên nhẫn của chúng là niềm tự hào của nhân dân châu Mĩ vùng nhiệt đới Những thân cây nhiều nước, quả ngọt đã trở thành mộttrong những nguồn thức ăn và hoa quả của nhân dân vùng nhiệt đới châu Mĩ Họ yêu cây

xương rồng cảnh đó đến nổi trên quốc kì, quốc huy và mặt đồng tiền họ đều vẽ hình con chim ưng đậu trên vòng hoa kết bằng xương rồng cảnh.

Cây xương rồng cảnh lớn nhất ở đây nằm ở sa mạc Mehicô và miền Nam nước Mĩ.Nhân dân nơi đó gọi nó là “Xương rồng cảnh Sanacô” Loại cây xương rồng cảnh này có độ cao từ 15 – 18 mét, cây cao nhất có thể đạt trên 21 mét, đường kính từ 30 – 60 cm thân hình tròn, bên trên có từ 12 – 20 xương sườn cong vểnh lên Trên phân chi đỉnh thâncây tựa như đài nến, nở ra những bông hoa trắng đục, quả màu hồng có thể ăn được

CÂY DÂU GIÀ NHẤTDâu là một loại cây trường thọ có thính thích ứng cao với thiên nhiên Dâu vừa giống cây đa ở phương Nam lại vừa giống cây Hạnh Bạc, cây Tùng Bách ở phương Bắc Tuổi thọ tự nhiên của dâu có thể đạt tới trên mấy trăm năm Thế nhưng, hiện nay những cây dâu sống ngàn năm là rất hiếm, căn cứ vào điều tra, thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc có một cây dâu cổ xưa có tuổi thọ đã ngàn năm nay Hay ở núi Nga My, tỉnh Tứ Xuyên, cách mặt biển 1200 mét, có một cây dâu chu vi 3,84 mét cao trên dưới 40 mét, theo ghi chép thì nó đã có từ 600 -700 năm Trong khe đá núi Bổng Thuỳ, ngoại ô thành phố Thúc Đức, có một cây dâu già rất kì dị, nó đã sống tới ba bốn trăm năm Ở xã Quan Công, huyện Lâm Câu Sơn Đông, có một cây dâu từ cuối đời Minh, hiện nay vẫn còn xanh tốt Ngoài ra ở huyện Đông Quang, tỉnh Hà Bắc có một câydâu ăn quả trên trăm năm Những cây dâu cổ này đều có những giai thoại của nó Dưới đây xin giới thiệu về một giai thoại cây dâu cổ xưa sống ngàn năm ở Tuyền Châu

Câu chuyện này phát sinh từ đời Đường, khi phật giáo thịnh hành, truyền thuyết nói ở Tuyền Châu, cổ thành có một tên địa chủ, một hôm có một vị hoà thượng đến cầu kiến nói là đã nhìn thấu rõ một mảnh đất trồng dâu, mong ông ta bố thí cho mảnh đất nàyđể xây chùa Địa chủ vừa mới nghe xong ý định của vị hoà thượng trong lòng không vui, nhưng ở thời kì thịnh thượng, hoà thượng là nhân vật được tôn trọng đặc biệt, vì vậy ông

ta đành phải gượng cười nói: “Đại sư phụ xét cho, đây là mảnh đất quý tổ truyền Tổ tiênđã nói, có một sớm, một chiều, cả cành dâu đều nở hoa sen… Nếu quả như lời ứng

nghiệm, tất phải bố thí quy vị!” Hoà thượng nghe xong nói: “Xin chớ nuốt lời!” Địa chủtrả lời: “Quyết không phải lời nói!”

Vị hoà thượng cười khà khà, nói một tiếng “Thiện tai” liền đường bệ ra đi Sau 3 ngày, đứa ở đến bảo: “Trên cành dâu đã nở sen trắng” Địa chủ vừa nghe đã kinh sợ, vội chạy ra vường dâu xem thử, quả không sai nên không dám trả lời, đành hiến cả vườn dâuđể xây thành ngôi chùa với quy mô lớn Vì thế, ngôi chùa đó có tên gọi là “Tang liên thiền tự” (Chùa sen dâu) Hiện nay cây dâu già cổ xưa vẫn còn sống trong chùa

ĐỖ MẮT KÍNH

Lạc, đổ là loại thực vật thông dụng mà ai cũng biết, chủng loại thực vật họ này rất nhiều, ước tính có khoảng 12.000 loài, là một trong năm loại thực vật có hoa lớn trên thế giới.

Thực vật họ đậu có quả dài, thông thường chỉ mấy cm thế nhưng có một loại quả dài thuộc họ đậu lớn gấp mấy chục lần quả thông thường Tên của nó là “Khải đăng tử” (Entada Phaseoloides Merr) còn có tên gọi là “Đỗ mắt kiếng”, “Rồng qua sông” Khải đăng tử là một loài thực vật thân leo, chân gỗ, hai bên mọc lá kép, hoa nở sắc vàng nhạt, có mùi thơm Quả dài hơn 1 mét, hơi gấp khúc, do rất nhiều đốt hợp thành, khi chín rụng xuống nhiều đốt, trong mổi đốt có một hạt giống, gần giống hình tròn, đường kính trên dưới 6 cm, vì hình dáng quả dẹt, lớn, hai hạt hợp lại thành một, giống hệt như một đôi gọng kính, nên người ta gọi nó là “Đỗ mắt kính”

CÂY BÔVAPUTrong giới thực vật có nhiều loại cây to, cây Samu ở bang Califocnia nước Mĩ có chiều cao 142 mét, đường kính rộng 12 mét Từ giữa thân cây nếu đục suốt sang bên kia

xe hơi có thể chạy qua được Thế nhưng so với cây Bôvapu trên thảo nguyên nhiệt đới miền Đông Phi châu thì cây Samu chưa phải là cao nhất Đường kính của cây Bôvapu vượt quá 12 mét, 20 người kéo tay nhau mới có thể bao quanh thân cây hết được Nhưng loại cây này không cao, chưa đầy 10 mét, giống như một người lùn béo, cho nên còn có tên gọi là “Cây béo”

Các tế bào trong thân cây béo chứa hàm lượng nước rất nhiều, vì vậy mà cây to nhưng lại không rắn Ngoài ra khí hậu ở đây một năm có tới 8, 9 tháng khô hạn Khi khô hạn cây không có lá, đợi tới mưa cây mới nẩy lá khai hoa, và hút lấy nước để dự trữ để thích ứng với hoàn cảnh khô hạn trong mùa hanh khô Do cây to lại rỗng ruột, nên người

ta thường dùng làm nhà ở Khi trời mưa các loài thú vật cũng thường hay tìm đến cây nàyđể trú mưa, quả của loại cây này loài khỉ rất thích ăn, nên nó còn có tên gọi là “Cây bánh bao khỉ”

BỤI CÂY LINÊNhà bác học Linê (1707 – 1778), người có nhiều công lao trong việc phân hoạch động vật và thực vật nổi tiếng thế giới , suốt đời mình đã nghiên cứu, phân loại động vật và thực vật, sắp xếp tên gọi của động vật, thực vật, tạo thành một thể thống nhất Đối vớiphân loại thực vật, ông đã có những cống hiến cực kì to lớn, ông đã đặt tên cho hàng ngàn động thực vật nhưng rất khiêm tốn, chỉ dùng tên của mình đặt tên cho bụi cây nhỏ nhất là cây Linê, biểu thị sự nhỏ bé khiêm tốn của cá nhân mình Phẩm chất ấy đã làm cho mọi người thêm sùng kính ông

Vậy thế nào là bụi cây nhỏ? Bụi cây nhỏ nhỏ là chỉ thân cây nhỏ bé, không có thân chính rõ rệt, ở nơi gần mặt đất mọc ra rất nhiều cành thành từng bụi, như bụi cây trúc đào, hoa leo, lễu rũ, liên kiều,…

Cây Linê là thành viên nhỏ nhất trong “Vương quốc cây cỏ”, còn gọi là cỏ Linê hay hoa Linê, hoặc hoa Bắc cực, nó thuộc họ chịu rét, là bụi cây mang tính bò lan, bốn mùa xanh tươi Thân cây chất mọc, chỉ cao từ 5 -10 cm, nhỏ như một dây thép, toàn bộ cây gỗ Linê nhỏ tựa như một cây rêu Là có 4 cánh đối xứng ở đỉnh cây, sắc trắng hoặc phấn hồng toả ra hương thơm, quả gần giống hình cầu, rất nhỏ bé xấp xỉ 3 mm.

Cây Linê phân bố ở khu vực hàn lạnh Bắc bán cầu, thường hỗn giao thành rừng lá kim hoặc lá kim rộng tại vùng núi Trường Sơn và đỉnh Hưng An ở Đông Bắc Trung Quốc, và ở khu vực Antai Tân Cương v.v… cây Linê mọc thành từng thảm dài

SAMU BẠCVào đầu những năm 40 của thế kỉ XX, các nhà thực vật Trng Quốc đã phát hiện ra cây Samu nước hoá thạch và 16 năm sau, năm 1956, hoá thạch cây Samu được phát hiện và được đặt tên Samu sinh trưởng ở hai khu vực: Long Thắng, Hoa bình tình Quảng Tây và núi Kim Phật huyện Nam Xuyên tỉnh Tứ Xuyên, trên hệ thống phân loại thực vật thì nó thuộc loại Samu bạc họ thông Loại cây này chỉ ở Trung Quốc mới có Vì vậy, nó là sản phẩm quý hiếm trong loại Samu bạc

Ở kỉ thứ 3, Samu bạc và Samu nước từng phân bố rộng rãi trên khắp Bắc bán cầu Nhưng đến kỉ thứ 4, cách đây khoảng 1 triệu năm, trái đất đã có sự thay đổi cực kì lớn: băng giá tràn lan bao phủ toàn bộ khắp Bắc bán cầu, khiến cho động thực vật ở kỉ thứ 3 đã phải chịu sự khắc nghiệt của khí hậu, làm những động vật có vú và những cây lớn lần lượt tuyệt diệt Samu bạc hầu như đã tuyệt chủng Vậy mà ở miền Tây Nam Trung Quốc, nơi có vĩ độ thấp, do địa hình phức tạp, lại có sự đột kích của dòng sông băng, cùng với sự ảnh hưởng của gió mùa ấm áp, ẩm thấp ở khu vực hẻm sông, đã hạn chế hoạt động của dòng băng Do đó, rất nhiều thực vật cổ xưa ở kỉ thứ 3 đã được bảo tồn, tiếp tục sinh sôi nảy nở, Samu bạc là một loài thực vật như vậy Vì vậy, sự phát hiện ra Samu bạc đối với lý luận tiến hoá của thực vật cao đẳng, cùng với các mặt sinh học cổ, khí hậu cổ, đại lý cổ, địa chất cổ v.v… có giá trị rất quan trọng Ví thế, nó đã dành được cái tên đẹp đẽ là “Gấu mèo lớn trong thực vật”

Samu bạc thích sống trong khí hậu có ánh nắng, ấm áp nhiều sương mù và trên đất vàng vùng núi, nham đá vôi Thân của nó thẳng đứng, ngọn cây hình tháp, phân cành bằng phẳng, trên những cây xanh có thêm sắc tro bạc Chất gỗ của nó rắn chắc, vân hoa đẹp, thế nhưng sinh trưởng tương đối chậm Căn cứ vào điều tra thực địa, một cây Samu bạc cao 15,6 mét, đường kính ở giữa thân là 22 cm, tuổi cây đạt 125 năm

Từ ngày phát hiện ra Samu bạc đã đón nhận được rất nhiều “sự săn đón” của nhiều nơi Có những quốc gia đã giá rất cao đối với mầm cây giống Để bảo vệ “Gấu mèo lớn trong thực vật”, tỉnh Tứ Xuyên đã phân hoạch núi Kim Phật là khu vực bảo vệ giữ gìn cây Samu bạc Ngành lâm nghệp cũng đã phát triển và treo biển quản lý Samu bạc Ngành nghiên cứu khoa học có liên quan đã triển khai công tác nghiên cứu trồng rừng Samu bạc nhân tạo

CÂY SUỐTPhần lớn các giống cây nhiệt đới có tuổi thọ không dài, ví dụ hạt giống cây ca cao chỉ có thể sống được 35 giờ, hạt giống của cây mía và cạy quýt sau khi đã ra quả chỉ sống được vài ngày nhiều nhất là 10 ngày.

Có một loài thực vật ở sa mạc là cây suốt, hạt giống của nó chỉ sống được vài giờ đồng hồ, đó là loại hạt giống có tuổi thọ ngắn nhất thế giới Loại cây này do thích ứng với hoàn cảnh sa mạc hanh khô, thiếu nước, nên có khả năng là nảy mầm rất nhanh, chỉ cần một vài giọt nước thì sau vài giờ hạt giống sẽ nảy mầm

CÂY RA HOA Ở NƠI CÓ ĐỘ CAO NHẤTMọi người đều biết rằng, độ cao so với mực nước biển càng lớn thì nhiệt độ càng thấp, điều kiện khí hậu càng khốc liệt, Vì vậy, có rất ít các loại thực vật ra hoa sống được trên núi cao Số thực vật có khả năng sống được trên núi cao, biến dạng thân ngắn, bò sát đất, được gọi là “Thực vật đêm” Loài thực vật này do tuyết rơi xuống như một tấm chăn, vì vậy khí hậu đủ giá lạnh thì nó đã được bảo vệ bằng một lớp tuyết dày Và bạn cần tìm loại thực vật đêm sống ở độ cao đó thì tất nhiên phải đến dãy núi cao nhất thế giới là Himalaya

Các nhà khoa học Trung Quốc đã ghi nhận loài cỏ Kobresia Pygmaea nở hoa ở độ cao 5800 mét so với mặt nước biển Ở độ cao 6.000 mét là loài Kim Lão Mai (Dasiphora Fruticosa) ở vùng Zhongpa tây tạng Thế nhưng còn ở độ cao 6.135 của rặng núi

Himalaya mọc lùm cây um tùm (Stellariadecumbens) Đây có thể coi là loài thực vật ra hoa sống trên độ cao nhất thế giới

KIẾN THUYẾT PHONG HẦULoại cây Kiến Thuyết Phong Hầu (chảy máu cấm khẩu) là cây có chaz61t độc nhất, còn có tên đặc biệt là “Tăng vải, cắt dao” Vỏ hoặc cành của cây này một khi bị gãy sẽ chảy ra một thứ sữa trắng đục cực độc Người và vật ăn phải thì tim bị tê liệt, trúng độc mà chết, nếu bị rơi vào mắt thì hai mắt sẽ bị mù Người dân ở nơi này lợi dụng chất kịch độc của nhựa cây này để tẩm vào đầu mũi tên, làm vũ khí săn bắn thú Vì vậy, nó còn có một cái tên đặc biệt là cây tên độc

Hệ Kiến Thuyết Phong Hầu có 5 loại, phân bố ở vùng Đông Nam Á, ở Trung Quốc chỉ có 1 loại Chiều cao của cây có thể lên tới 75 mét (ở Trung Quốc chỉ cao 30 mét), thân cây trung bình, vỏ cây màu nâu, mùa xuân trổ hoa, thuộc loại hoa đơn tính Hoa đực, hoa cái cùng cành Quả hình quả lê, màu đỏ tía, mùi vị rất khó chịu Chất xơ sợicủa vỏ cây có thể bện làm thừng hoặc dệt bao tải

QUẢ CHO NĂNG LƯỢNG LỚN NHẤT VÀ NHỎ NHẤT

Trong 38 loại hoa quả tươi thường gặp (không tính quả khô) phân tích giá trị dinh dưỡng của chúng các nhà khoa học phát hiện ra rằng: loại quả cho giá trị nhiệt lượng cao nhất là quả lê cá sấu mọc ở vùng nhiệt đới Phần ăn được của quả có hàm lượng năng lượng là 6,822 calo trên 1,000g, ngoài ra quả còn cho nhiều sinh tố A, B, E và 2,2% chất béo Mặc dù đã có mặt ở một số nơi nhưng loại lê chín này chưa từng xuất hiện ở thị trường Trung Quốc Ngược lại thứ quả cho hàm lượng thấp nhất là quả dưa chuột có nguồn gốc ở Ấn Độ, năng lượng chỉ có 672 calo trên 1,000g

GIỐNG DƯA HẤU HÌNH VUÔNG ĐẦU TIÊNNgười ta lai tạo giống dưa hấu hình vuông đầu tiên là một người Nhật Bản tên là yô nô yu ki và ông tạo giống dưa hấu hình vuông như thế nào và phương pháp chọn giống như giống dưa hấu hình tròn?

Điều khác lạ là, sau khi dưa hấu ra quả được 20 ngày, ông yuki đã dùng 1 thứ đồ nhựa hình hình vuông bọc lên quả dưa nhỏ, về sau quả dưa đó phát triển theo hình dạng của thứ nhựa Sau khi bọc túi nhựa được 20 ngày, quả dưa hấu lớn dần trở thàønh quả dưa hấu có hình vuông, chiều cao khoảng 18 cm

Dưa hấu hình vuông và dưa hấu hình tròn về mùi vị thì đều giống nhau, chỉ khác về mặt hình thức Mặc dù vậy, con người vẫn thấy làm lạ và tranh nhau mua loại dưa hấuhình vuông này để nếm thử xem mùi vị của nó Vì thế, một thời dưa hấu hình vuông đã trở thành một thứ hoa quả bán chạy nhất Tôkyô

CÂY DỪA GHÉPTrong giống cây họ cọ có một loài thực vật gọi là cây dừa ghép, cao từ 15 – 30 mét, thân cây thẳng, đường kính khoảng 30 cm, lá xoè hình quạt khoảng 7 mét, rộng 2 mét

Hạt giống trong quả của nó như hai quả dừa gộp lại, giữa có 1 rãnh dài khoảng 50

cm, quả của cây dừa ghép cũng giống như quả của cây dừa bình thường Phái ngoài vỏ có

xơ giống như bọt biển cấu tạo nên Bóc tróc lớp xơ này, bên trong sẽ có hạt vỏ cứng, hay còn gọi là giống quả

Cây dừa ghép mọc ở quần đảo Xâysen trong biển Ấn Độ Dương, phía Đông Châu Phi Điều thú vị là từ khi thụ phấn kết trái đến khi thu hoạch thời gian kéo dài 13 năm, thời gian nảy mầm là 3 năm, và mỗi năm cây chỉ mọc một lá

HOA ĐẠI VƯƠNGLoài hoa to nhất thế giới là Đại hoa thảo, mọi người còn gọi nó là “Hoa Đại

Vương”, nó loài thực vật kí sinh của nhóm hoa cỏ Loài hoa này mọc trong rừng rậm nhiệt đới tại Xu-ma-tơ-ra thuộc Inđônêxia Đường kính lớn nhất của hoa rộng hơn một mét, có 5 cánh hoa, mỗi cánh dài từ 30 – 40 cm, dày 2 cm trở lên Một bông hoa có thể

nặng từ 6 – 7 kg tâm của bông hoa giống như một cái âu lớn chứa được từ 5 – 6 lít nước Hoa có màu đỏ tía và trắng xen lẫn Hoa không rễ, không thân, không lá, kí sinh trên thân leo của cây bách phân thuộc họ cây đào Có thể lá do kí sinh nên cây hút được chất dinh dưỡng cung cấp cho hoa, giúp cho hoa này phát triển vừa nhanh lại vừa mập, và trở thành loài hoa to nhất trên thế gian.

THỰC VẬT RA HOA NHỎ NHẤTLoài thực vật nở hoa bé nhất và đơn giản nhất là một loài bèo tấm, thuộc hệ thực vật nhóm bèo

Nhóm bèo tấm có khoảng 10 loại, có một loại bèo tấm được gọi là loại bèo không rễ (Wolffia Arrhiza), tiếng La-tinh: Arrhiza nghĩa là không có rễ Thân cây chỉ là một cáilá giống cái đĩa tròn, đường kính là 10 mm, nếu muốn quan sát toàn diện loài này, thì phải có kính hiển vi Có một thể thực vật khác gọi là bèo hoa dâu (W.Purctata) có kích thước còn nhỏ hơn chỉ từ 0,5 – 0,7 mm loài này thường thấy bám gốc lúa nước, chứa một loại vi khuẩn thuộc họ Rhizobium có khả năng bẻ gãy liên kết ba của hidrô biến đổi thành và cung cấp nitơ cho cây phát triển

Loài thực vật này sống ở vùng nhiệt đới và ôn đới, phân bố rộng khắp trên thế giới Lúc bèo phát triển đông đặc nhất trên mỗi mét vuơng mặt nước có thể chứa tới 1 triệu cá thể Loài thực vật này không ra hoa kết trái để truyền giống cho đời sau, mà giống như vi khuẩn, nó có thể nhân đôi giống bằng cách, với một lá có thể tách thành hailá, hai lá có thể tách thành bốn lá rất nhanh chóng

CÂY BIẾT XẤU HỔLoài thực vật thuộc họ đậu, lá mọc kiểu lông vũ kép Loài cây này có đặc điểm là khi chạm vào lá cây, lá lập tức cụp lại, như một người đang xấu hổ vì bị lỗi hay ngượng ngùng Tuy vậy, chỉ sau một lúc lá lại phục hồi như cũ Có hiện tượng đó là vì gốc lá và gốc lá con có điệm lồi lên Ống ở thớ giữa của đệm đần tế bào cứng, dưới vách tế bào lạimỏng nên khi chạm vào lá gây nên một tín hiệu điện kích thích tế bào, tức là được truyềnqua các tổ chức, tới cái đệm làm cho tế bào ở bộ phía trên bài tiết dịch tế bào xuống khe tế bào khiến cho áp lực nở của bộ phận đó hạ thấp, trong khi bộ phận dưới vẫn giữ

nguyên áp lực nở vì thế lá cây cụp lại còn cống lá rủ xuống

Hiện tượng này xảy ra rất nhanh chỉ trong vài giây, khoảng 5 – 10 pút cây sẻ trở lại bình thường như lúc đầu Loài thực vật như cây xấu hổ có rất nhiều Chẳng hạn cây hoàn hồn thảo ở vùng Vân Nam Trung Quốc cũng có tính kích ứng như vậy Tại Anh có một loại cây kích ứng còn mạnh hớn cả cây xấu hổ, khi bên ngoài kích ứng vào sẽ rụng hết lá

CÂY CÓ “MẮT”

Một trong những cây có mắt là hoa hướng dương Loại hoa này luôn hướng về mặt trời, nguyên nhân của hiện tượng này là trong thực vật có loại kích tố gọi là sinh trưởng tố, có thể kích thích tế bào phân biệt liên quan tới mặt trời Thực vật khi có ánh sáng chiếu vào sẽ nhanh chóng vận chuyển sinh trưởng tố đến phía sau ngược lại với phía ánh sáng mặt trời chiếu Sinh trưởng tố được tăng cường ở phía sau, tế bào ở hai bên không đều bằng nhau, khiến cây sẽ cong về phía có nguồn ánh sáng mặt trời Một số nhà khoa học giải thích hiện tượng này là do sự phân bố Axít không đều gây nên Cũng có ý kiến cho rắng độc tố và các chất khác tạo nên hiện tượng trên Dù nguyên nhân nào tạo nên hiện tượng trên đi chăng nữa, người ta vẫn cản thấy quả thực, thực vật có “Mắt”.

XƯƠNG RỒNG SAGUAROS “NGƯỜI KHỔNG LỒ” CỦA SA MẠCVới chiều cao trung bình từ 9,1 – 13,3 mét, có cây cao vọi tới 15,5 mét, xương rồngSaguaros nổi bật trên sa mạc hoang vắng với những thân cây cao dạng cột, đôi khi đườngkính thân đạt tới 76 cm trên thân nó chỉ có một vài nhánh lớn, còn gọi là tay, uốn cong lên trời,…

Saguaros phân bố ở Arizona, Đông Nam Califocnia và Sonora ở Mêxicô Phải mất tới 30 năm loài cây này mới đạt chiều cao một mét, nhưng tuổi thọ của chúng có thể kéo dài hơn 200 năm

Giống như các loài xương rồng khác, Saguaros sống trong sa mạc nhờ những cơn mưa xối xã thường chỉ xảy ra một lần trong năm Chúng hút nhiều nước đến mức có thể và dự trữ Saguaros có thể sử dụng một tấn nước mỗi ngày bằng cách nở rộng hết cỡ kíchthước thân cây Sau đó lượng nước này được dần dần sử dụng để xây nên các mô mới, nhưng với tốc độ chậm quá mức quá trình này kéo dài cho đến cơn mưa sau

Loài Saguaros được bao bọc bằng vô số những chiếc gai nhỏ (dạng biến đổi của lá) Những chiếc gai này làm chệch hướng các dòng khí bao quanh thân cây, hạn chế tối

đa sự thoát hơi nước bề mặt Những chiếc gai nhọn cũng giúp xua đuổi nhưng con thú chuyên đi kiếm xương rồng Saguaros làm thức ăn Chất độc trong nhựa xương rồng góp phần ngăn cản sự phá hoại của các loài động vật khác

Nhiều loài động vật, trong đó có con người , sử dụng quả của cây Saguaros làm thức ăn Chím gõ kiến làm tổ trong cây bằng cách khoét các hốc vào trong chiếc thân đồ sộ đó Hoa của cây, những bông hoa sang trong của vùng Arizona, màu trắng ngà và có đường kính tới 12,5 cm Chúng toả ra múi thơm nồng nàn, thu hút nhiều loại côn trùng cũng như những con chim bồ câu cánh trắng và dơi mũi dài Những loài động vật này sẽ vô tình thu gom và phân tán phấn hoa dính vào cánh và nước chúng khi chúng tìm tới cácbầu mật thơm ngon

NHỮNG CÂY CỔ THỤ NỔI TIẾNG NHẤT THẾ GIỚI