:
Đề Phân tích ngh thu t trào phúng trong o n tríchệ ậ đ ạ H nh phúc ạ
c a ủ m t tang gia ộ (S ốđ ỏ - V Tr n g Ph n g).ũ ọ ụ
T lâu nhi u ng i ã k ừ ề ư ờ đ ể S ốđ ỏ c a V Tr ng Ph ng vào hàng nh ng tác ph m ủ ũ ọ ụ ữ ẩ
xu t s c c a th lo i ti u thuy t trào phúng ấ ắ ủ ể ạ ể ế S ốđ ỏ nh chính là hi n thân c a ngh ư ệ ủ ệ thu t trào phúng trong v n xuôi Vi t Nam V i ậ ă ệ ớ S ốđ ỏ , ng i c ư ờ đ ọ đ ư c c i t u ư ừđ ầ
n cu i, c i m t cách h hê, tho i mái Nh ng c ng v i
đế ố ườ ộ ả ả ư ũ ớ S ốđ ỏ ng i c ph i ư ờ đ ọ ả
ph n u t mà kêu lên: Tr i, cái xã h i gì, cái l ng i gì mà gi d i, b p b m n ẫ ấ ờ ộ ũ ư ờ ả ố ị ợ đ ế
th , b t nhân b c ác n th ế ấ ạ đ ế
c
Đọ S ốđ ỏ , ng i ta ngh : â y ú ng là t s tr ng c a V Tr ng Ph ng, â y th t ư ĩ đ đ đ ở ư ờ ủ ũ ọ ụ đ ậ
là ngón võ s tr n g c a V Tr ng Ph ng Trong tác ph m này, ngón võ y ở ư ờ ủ ũ ọ ụ ẩ ấ đ ư c
s d ng m t cách c c k l i h i trong m t ch n g, ch n g X V, có nhan ử ụ ộ ự ỳ ợ ạ ộ ư ư đ
là H nh phúc c a m t ạ ủ ộ tang gia Ngón võ y là ngón gì? y chính là ngh thu t t o ấ Ấ ệ ậ ạ mâu thu n Th t ra thì không ph i V Tr ng Ph ng t o ra mâu thu n Mâu thu n ẫ ậ ả ũ ọ ụ ạ ẫ ẫ
v n nó t có trong b n ch t xã h i, và nhà v n V , v i cái nhìn s c nh dao c a ố ự ả ấ ộ ă ũ ớ ắ ư ủ mình, v i cái tài c a m t nhà trào phúng b m sinh, ã nh n ra nó, ch nó ra, nâng ớ ủ ộ ẩ đ ậ ỉ
nó lên cho c bàn dân thiên h nhìn th y, ả ạ ấ đ ể c i , ư ờ đ ể c m ghét và khinh b nó ă ỉ Cách t nhan đ đ ch n g sách c a V Tr ng Ph ng ã l lùng, y mâu ư ủ ũ ọ ụ đ ạ đ
thu n: ẫ H nh ạ phúc c a m t tang gia ủ ộ Tang gia mà c ng h nh phúc à? Tang gia mà ũ ạ
c ng có th h nh phúc ũ ể ạ đ c ? Cái ch t, cái ch t c a ng i thân gia ì nh có th ư ế ế ủ ư đ ể
e m l i cho ng i ta h nh phúc c sao? N u ch c nhan , ng i ta có th
ngh là nhà v n ã b a ra, b a ra m t cách ác ý s k t h p c a hai khái ni m hoàn ĩ ă đ ị ị ộ ự ế ợ ủ ệ toàn i l p y Nh ng không, ó không ph i là ác ý c a nhà v n, ó là s th t c a đ ậ ấ ư đ ả ủ ă đ ự ậ ủ
i s ng, s th t c a m t xã h i mà nhà v n mu n m x ra m i ng i nhìn
th y nó t n m t ấ ậ ặ
M i s b t u t cái ch t c a m t ông già Ông già y là cha, là ông c a m t gia ọ ự ắ đ ầ ừ ế ủ ộ ấ ủ ộ
ì nh ô ng o và
đ đ đả “ áng kính” đ c a m t xã h i ủ ộ ộ “th ng l u” ư ư C gia ì nh y ã ả đ ấ đ nhao lên, “nhao lên m i ng i m t cách” Nh ng nhao lên vì a u kh , vì a u n , ỗ ư ộ ư đ ổ đ đ ớ
Trang 2vì lo l ng… tr c cái ch t c a ng i thân ch ng? Không ph i, chúng ã nhao lên ắ ướ ế ủ ườ ă ả đ
vì … h nh phúc! ạ
“Cái ch t kia ã làm cho nhi u ng i sung s n g l m” ế đ ề ườ ướ ắ Câu v n t ng ch ng ă ưở ừ
ng c i kia c a V Tr ng Ph ng ã thâu tóm c m t th ượ đờ ủ ũ ọ ụ đ ả ộ ứ “th thái nhân tình” ế
Nh n n h y không h là m t s b a t cho vui c a nhà v n S th t rành rành r t ậ đị ấ ề ộ ự ị đặ ủ ă ự ậ ấ
c th này â y: ụ ể đ
Ông phán m c s ng, sau cái ch t c a ông b v , b ng th y cái ọ ừ ế ủ ố ợ ỗ ấ “s m c s ng” ự ọ ừ c a ủ mình t nhiên t ng giá lên thêm vài nghìn n g C c H ng sung s n g độ ă đồ ụ ố ồ ướ “m ơ màng n cái đế lúc m c ặ đồ xô gai, l kh ch ng g y, v a ho kh c v a khóc m u” ụ ụ ố ậ ừ ạ ừ ế để
c ng i ta ng i khen
đượ ườ ợ “m t cái á m ma nh th , m t cái g y nh th …” ộ đ ư ế ộ ậ ư ế Còn ông V n Minh, cháu í ch tôn, nhà c i cách xã h i? Ông ta sung s n g t t n h, b i ă đ ả ộ ướ ộ đỉ ở
vì, v i cái ch t c a ông n i, ông ta th y r ng cái t di chúc ã ớ ế ủ ộ ấ ằ ờ đ đượ c th c hi n, ự ệ ngh a là cái ao c cho ông n i mình ch t i , ĩ ướ ộ ế đ để chia c a, ã tr thành s th t Bà ủ đ ở ự ậ
V n Minh sung s n g theo ú ng cách c a m t ph n tân th i, bà ta nh n ra t cái ă ướ đ ủ ộ ụ ữ ờ ậ ừ
ch t c a ông n i ch ng m t d p may hi m có ế ủ ộ ồ ộ ị ế để có th m c “ ể ặ tang ph c tân th i” ụ ờ ,
xô gai tân th i,
đồ ờ “dernìeres créations” c a ti m may Âu Hóa! ủ ệ
Tâm a cái l ng i kia t n g n th ã là t m Nh ng ch a h t n â y, V đị ũ ườ ưở đế ếđ ở ư ư ế Đế đ ũ
Tr ng Ph ng còn y mâu thu n lên m t t ng n a B i b n con cháu b t hi u b t ọ ụ đầ ẫ ộ ầ ữ ở ọ ấ ế ấ
m c nh t tr n i ó còn mu n t ra mình là nh ng k có hi u có th o c ng nh t ụ ấ ầ đờ đ ố ỏ ữ ẻ ế ả ũ ấ
tr n i n a kia Th là d i ngòi bút c a nhà v n trào phúng, s b p b m cao ầ đờ ữ ế ướ ủ ă ự ị ợ
nh t, á ng ph nh nh t c ng b c l ra Nh ng k mong cho ông già mau ch t ã ấ đ ỉ ổ ấ ũ ộ ộ ữ ẻ ế đ
t ch c m t á m ma th t to ổ ứ ộ đ ậ để bày t lòng hi u th o, ngh a ti c th n g i v i ỏ ế ả ĩ ế ươ đố ớ
ng i ã ch t! Chính vì th , ngòi bút c a V Tr ng Ph ng ã t p trung s c m nh, ườđ ế ế ủ ũ ọ ụ đ ậ ứ ạ
nh có th n, trong ph n th hai c a ch n g sách, ngh a là ph n t c nh á m ma ư ầ ầ ứ ủ ươ ĩ ầ ả ả đ
Tr c h t, nhà v n t cô Tuy t, m t cô gái h h ng nh ch ướ ế ă ả ế ộ ư ỏ ư ỉ “h h ng m t n a” ư ỏ ộ ử ,
m t th thi u n a ng r t tiêu bi u trong xã h i ộ ứ ế ữđ ấ ể ộ “tân th i ngày y” ờ ấ Tuy t m c b ế ặ ộ
Trang 3tang ph c ụ “ngây th ” ơ n a kín n a h , v i nét m t có ử ử ở ớ ặ “v bu n lãng m n” ẻ ồ ạ (vì nh ớ nhân tình ch không ph i vì th ứ ả ươ ng ng ườ i ch t) ã gây m t hi u qu l lùng: các v ế đ ộ ệ ả ạ ị tai to m t l n i ặ ớ đ đư đ a ám ch nhìn vào v khêu g i c a Tuy t ỉ ẻ ợ ủ ế để mà c m ả độ ng, c ứ
nh th c s c m ư ự ự ả độ ng tr ướ ỗ c n i bu n tang tóc v y ồ ậ
ám ma th t to, to n n c
Đ ậ đế ướ “có th làm cho ng i ch t n m trong quan tài c ng ể ườ ế ằ ũ
ph i ả m m c i sung s ng” ỉ ườ ướ Ng ườ i ta ã l i d ng ám ma đ ợ ụ đ đế n m c cao nh t ứ ấ để khoe giàu khoe sang và khoe lòng hi u th o gi v c a mình! N u nh mong mu n ế ả ả ờ ủ ế ư ố
c a t t c ám con cháu c a ng ủ ấ ả đ ủ ườ i ch t kia là, trong ám ma này, ế đ đư ự ả ố a s gi d i,
b p b m ị ợ đồ ng th i c ng là s tàn nh n, b t nhân, ờ ũ ự ẫ ấ để u gi c a mình lên ả ủ đế n m c ứ hoàn toàn, thì qu th t chúng ã ả ậ đ đạ đượ t c m t cách tr n v n, xu t s c ộ ọ ẹ ấ ắ
Nh ng ch a h t âu, d ư ư ế đ ướ ắ ũ ọ i m t V Tr ng Ph ng, cái l ng ụ ũ ườ ả ố i gi d i không ch bao ỉ
g m m t nhóm nh y âu Chúng ông ồ ộ ỏ ấ đ đ đả ắ o l m Chúng là toàn xã h i ộ
B t ắ đầ u là đạ ệ ộ i di n b máy c nh sát, ngh a là ả ĩ đạ ệ ủ i di n c a Nhà n ướ c: th y Min ầ Đơ
và th y Min Toa Tác gi ã nói ầ ả đ đế ẻ ừ n v m ng r hí h ng c a hai th y khi ỡ ử ủ ầ đượ c nhà
ch ám ma thuê làm ng ủ đ ườ ữ ậ ự i gi tr t t Lí do c a s m ng r duy nh t ch là vì h ủ ự ừ ỡ ấ ỉ ọ ang không có vi c gì làm, và ang
đ ệ để đ “bu n r u nh nhà buôn s p v n ” ồ ầ ư ắ ỡ ơ Th ứ
n là các v tai to m t l n, l p
đế ị ặ ớ ớ “tinh hoa” c a gi i th ng l u xã h i, m t m i ủ ớ ượ ư ộ ặ ũ long tr ng, ng c eo ọ ự đ đầ đủ ứ “b i tinh” y th ộ Trong ám ma này, s c m đ ự ả độ ng c a ủ
h không ph i vì t ọ ả ưở ng nh ớ đế n ng ườ đ i ã khu t, c ng không vì ti ng kèn ấ ũ ế đư a ma não ru t bi ai, mà ch vì… ộ ỉ đượ c ng m không m t ti n làn da tr ng th p thò trong ắ ấ ề ắ ậ làn áo m ng c a cô Tuy t ỏ ủ ế
S xu t hi n c a hai tên ự ấ ệ ủ đạ ị i b p trong d p này l i khi n ng ị ạ ế ườ “c m ng” i ta ả độ đế n
c c i m: Xuân Tóc ự để Đỏ và s c T ng Phú Vì sao? Vì v i sáu chi c xe kéo và ư ụ ă ớ ế
nh ng vòng hoa ữ đồ ộ s , hai k này ã làm cho ám ma thêm long tr ng, to tát ẻ đ đ ọ Đế n
bà c c H ng, có l ng ụ ố ồ ẽ ườ ươ i l ng thi n nh t trong cái gia ình v a h h ng v a ệ ấ đ ừ ư ỏ ừ đạ i
b p y, c ng c m ị ấ ũ ả độ đế ớ ng n h t hãi lên.
Trang 4Nh ng ng ữ ườ đ đư đ i i a ám th t ông ậ đ đả o B ng i p khúc ằ đệ “ ám c i…” Đ ứ đ đượ c nh c ắ
l i ạ đế n m y l n, tác gi nh mu n nói: ám ma th t là to, th t là ông, thiên h tha ấ ầ ả ư ố đ ậ ậ đ ạ
h màchiêm ng ồ ưỡ để ấ ng th y rõ s to tát c a nó Nh ng c tìm th xem trong ám ự ủ ư ứ ử đ
ng ườ đ i ông đả ấ o y có ai là ng ườ đ i ang th c s ự ự “ i a ám” đ đư đ , ngh a là th c s có ĩ ự ự chút ti c th ế ươ đố ớ ng i v i ng ườ i ch t mà h ang ế ọ đ đư ễ a ti n? Không có ai c T t c ả ấ ả
m i ng ọ ườ đ i àn ông c ng nh àn bà, già c ng nh tr , tuy ang gi m t v nghiêm ũ ư đ ũ ư ẻ đ ữ ộ ẻ
ch nh, nh ng ỉ ư đề đ u ang nói m t i u gì ó, làm m t i u gì ó, ngh m t i u gì ó ộ đề đ ộ đề đ ĩ ộ đề đ không dính dáng đế n ng ườ i ch t và ám ma c Trai thanh gái l ch thì chim nhau, ế đ ả ị bình ph m, chê bai nhau, ghen tuông nhau, h n hò nhau… nh ng t t c ẩ ẹ ư ấ ả đề “b ng u ằ
v m t bu n r u c a nh ng ẻ ặ ồ ầ ủ ữ ng i i a ma” ườ đ đư
Th t là nh n tâm, th t là vô liêm s Ta s ngh th Nh ng v i V Tr ng Ph ng, có ậ ẫ ậ ỉ ẽ ĩ ế ư ớ ũ ọ ụ nghe đượ c nh ng l i mà b n h nói v i nhau m i th y s vô liêm s y còn tr tráo ữ ờ ọ ọ ớ ớ ấ ự ỉ ấ ơ
n m c nào Và nhà v n ã a ra m t s l i y.
“ ám c i…” Đ ứ đ ngh a là s vô liêm s y không h khép l i, nó còn kéo dài ĩ ự ỉ ấ ề ạ
n lúc ám không
Đế đ “c i” ứ đ n a mà d ng l i h huy t V Tr ng Ph ng còn ữ ừ ạ để ạ ệ ũ ọ ụ
hi n cho ng ế ườ đọ i c hai chi ti t ế đặ ắ đẩ ả đư đ c s c, y c nh a ám này lên đế đỉ n nh i m để Chi ti t th nh t là c nh c u Tú Tân b t b t ng ng ế ứ ấ ả ậ ắ ẻ ừ ườ ộ i m t làm nh ng ữ độ ng tác,
gi nh ng t th au bu n ữ ữ ư ế đ ồ để cho c u ta ch p nh Chi ti t th hai là ông phán ậ ụ ả ế ứ
m c s ng, cái k gi d i và vô liêm s nh t trong gia ình này, ã khóc ọ ừ ẻ ả ố ỉ ấ đ đ đế ưở n t ng
ch ng ng t i Tuy v y, gi a lúc o n ng ừ ấ đ ậ ữ ằ ườ i khóc lóc, chính ông ta ã giúi vào tay đ Xuân Tóc Đỏ món ti n n m ề ă đồ ng vì ã có công g i ông ta là đ ọ “ng ườ i ch ng m c ồ ọ
s ng” ừ (chính là cái công gián ti p khi n cho ông già ã ch t) Th t là nh ng k ch s ế ế đ ế ậ ữ ị ĩ
th ượ ng h ng c a nh ng t n trò ạ ủ ữ ấ đờ i Hai chi ti t y óng l i m t cách tr n v n và ế ấ đ ạ ộ ọ ẹ
s c s o ch ắ ả ươ ng sách nói v s gi d i c a ng ề ự ả ố ủ ườ đờ i i.
Nh ng i u V Tr ng Ph ng vi t trong ch ữ đề ũ ọ ụ ế ươ ng sách là chuy n th t ? L nào… ệ ậ ư ẽ
Nh ng di u y toàn là h c u ? Nh ng nh ng i u y ữ ề ấ ư ấ ư ư ữ đề ấ đề ợ u h p lí l m mà, và hình ắ
nh ư đề u có th t c Ngòi bút V Tr ng Ph ng úng là s c nh dao ậ ả ũ ọ ụ đ ắ ư Đằ ng sau
Trang 5nh ng l i nói nh ùa, s th t c a ữ ờ ư đ ự ậ ủ đờ ố i s ng c hi n ra l l trên ó n i lên hai i u ứ ệ ồ ộ đ ổ đề
l n nh t: s tàn nh n và s d i trá ớ ấ ự ẫ ự ố