Tài liệu Tâm lý học quản lý

Nh ng ng i khác nhau có tri giác khác nhau... Trong quá trình đó thì ghi nh là quá trình ch y u... Ngôn ng là ph ng ti n giao ti p quan tr ng... TÂM LÝ Các quá trình tâm lý Các tr ng th

H C VI N CÔNG NGH B U CHÍNH VI N THÔNG

TÂM LÝ QU N LÝ

(Dùng cho sinh viên h đào t o đ i h c t xa)

L u hành n i b

HÀ N I - 2007

L I M U

Trong công cu c đ i m i c a ng, nhân t con ng i đ c coi v a là m c tiêu, v a là

đ ng l c c a s phát tri n kinh t – xã h i, là m t trong nh ng nhân t quan tr ng nh t quy t

đ nh s thành công c a s nghi p công nghi p hóa hi n đ i hóa đ t n c

Th c ti n cho th y, b t k ho t đ ng nào, đ c bi t là ho t đ ng qu n lý, dù là qu n lý xã

h i, qu n lý khoa h c công ngh , qu n lý kinh t , qu n lý giáo d c … mu n th c hi n nh ng m c

đích đ ra thì ph i nh n th c đúng và v n d ng sáng t o khoa h c v con ng i Cu n sách tâm

lý qu n lý b c đ u mu n gi i thi u v i b n đ c m t s ki n th c tâm lý h c cá nhân, v các hi n

t ng tâm lý xã h i trong t p th , v ng i lãnh đ o …trong ho t đ ng qu n tr

Nh ng v n đ qu n tr , nh t là tâm lý h c qu n tr th c s là v n đ khó, không nh ng v

m t lý lu n mà c v m t th c ti n

B i l con ng i luôn gi v trí trung tâm trong ho t đ ng qu n lý và luôn là ch th c a

th gi i n i tâm phong phú V i nh ng thu c tính muôn màu, muôn v Các y u t đó, m t m t là

s n ph m c a ho t đ ng con ng i, c a các đi u ki n kinh t xã h i, m t khác là đ ng l c n i sinh đóng vai trò thúc đ y ho c c n tr ho t đ ng qu n lý

Tâm lý h c ngày nay không ch là khoa h c v con ng i, mà tr thành m t trong nh ng c

s khoa h c quan tr ng c a toàn b quá trình qu n lý – qu n lý kinh t - qu n lý xã h i c ng nh

qu n lý doanh nghi p

B i v y, vi c nghiên c u tìm hi u nh ng c s tâm lý h c c a công tác qu n lý là m t yêu

c u khách quan và b c thi t đ i v i t t c nh ng ai quan tâm đ n vi c c i ti n qu n lý, nâng cao

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

T NG QUAN V TÂM LÝ VÀ TÂM LÝ H C QU N LÝ

I TÂM LÝ H C

1 Khái ni m tâm lý h c

Tâm lý h c là khoa h c nghiên c u tâm lý con ng i, nó v a nghiên c u cái chung trong

tâm t c a con ng i, nh ng quan h tâm lý c a con ng i v i nhau Hay nói cách khác, tâm lý là

Là nh ng hi n t ng tâm lý ch y u n y sinh trong m t con ng i nh t đ nh nh nh n th c

c a cá nhân, c m xúc c a cá nhân, ý chí, ý th c, ngôn ng c a cá nhân v.v… M i hi n t ng trên

Khi nghiên c u, đánh giá v cá nhân con ng i, c n chú ý đ n 2 lo i hi n t ng sau:

- Tâm lý có ý th c: Là nh ng hi n t ng tâm lý có s tham gia đi u khi n, đi u ch nh c a ý

th c con ng i ây là nh ng hi n t ng tâm lý có th t o nên giá tr xã h i c a con ng i, có th

là nh ng hi n t ng tâm lý có ý ngh a quan tr ng mà ho t đ ng qu n tr kinh doanh, nhà kinh

doanh c n ph i l u ý xem xét, d a vào đó mà đánh giá con ng i

- Tâm lý vô th c: Là nh ng hi n t ng tâm lý không có ho c ít có s tham gia c a ý th c,

nh say r u nói n ng l m nh m, ng m , nói m , tâm lý c a ng i điên khùng v.v…Nh ng hi n

t ng này th ng không có ý ngh a l n trong vi c đánh giá con ng i

2.2 Tâm lý t p th hay tâm lý xã h i:

Là nh ng hi n t ng tâm lý n y sinh trong m i quan h gi a ng i này đ i v i ng i khác,

ho c nh ng hi n t ng tâm lý c a m t nhóm ng i Nh tâm lý trong giao ti p, tâm lý t p th ,

tâm tr ng t p th …

Tâm lý xã h i c ng r t ph c t p và n y sinh di n bi n theo nh ng quy lu t nh t đ nh

2.2.1 Các hi n t ng tâm lý con ng i có đ c đi m sau đây:

Hi n t ng tâm lý r t ph c t p và đa d ng:

- Các hi n t ng tâm lý có r t nhi u bi u hi n nhi u d ng khác nhau

- Trong m t th i đi m, m i ng i có th xu t hi n nhi u hi n t ng tâm lý, có khi nh ng

hi n t ng trái ng c nhau, t o nên s mâu thu n, b n kho n, đ u tranh t t ng, d n v t n i tâm

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

trong con ng i B i v y, có khi chính con ng i c ng không t hi u đ c tâm lý c a chính

+ Nghiên c u con ng i chính là nghiên c u, tìm hi u tâm lý c a h Giao ti p v i con

ng i, qu n lý con ng i chính là tác đ ng vào tâm lý con ng i Ch khi n m v ng tâm lý con

ng i, tác đ ng phù h p v i quy lu t tâm lý m i có th đ t hi u qu cao trong lao đ ng s n xu t

trong qu n tr kinh doanh

2.2.2 Các hi n t ng tâm lý c b n c a con ng i:

Có r t nhi u cách phân bi t hi n t ng tâm lý

Tr c h t ta phân bi t hi n t ng tâm lý c a cá nhân v i hi n t ng tâm lý xã h i Tâm lý

cá nhân đi u hành hành đ ng và ho t đ ng c a cá nhân, ng i có tâm lý đó là ph n nh hi n th c

khách quan trong ho t đ ng c a ng i đó mà thôi Nh ng th ng khi tham gia vào ho t đ ng

không ph i ch có m t cá nhân mà l i có nhi u ng i, t m t nhóm nh cho đ n nh ng c ng đ ng

xã h i r ng l n v i nhi u kích th c khác nhau

Hi n t ng n y sinh trong tr ng h p đó s đi u hành nh ng hành đ ng, ho t đ ng t ng

đ i gi ng nhau c a c c ng đ ng và c ng ph n nh hi n th c khách quan bao hàm trong ho t

đ ng này m t cách t ng đ i gi ng nhau

a Ho t đ ng nh n th c

Là ho t đ ng c a con ng i nh m nh n bi t v th gi i khách quan, tr l i các câu h i:

ó là cái gì? ó là ai? Ng i đó nh th nào? Vi c đó có ý ngh a gì? v.v…

Ho t đ ng nh n th c là ho t đ ng tâm lý c b n nh t trong đ i s ng tâm lý con ng i Nó

quy t đ nh s t n t i và phát tri n c a con ng i, quy t đ nh tài n ng, nhân cách con ng i

Tìm hi u con ng i tr c h t là tìm hi u nh n th c c a h

Ho t đ ng nh n th c di n ra theo 2 giai đo n: nh n th c c m tính và nh n th c lý tính

Nh n th c c m tính là m c đ nh n th c th p, nh n th c giác quan cho ta bi t đ c nh ng

đ c đi m b ngoài c a con ng i nh nét m t, hình dáng, màu s c… Giai đo n này bao g m quá

trình c m giác và quá trình tri giác

Nh n th c lý tính là m c đ nh n th c cao, nh n th c b ng ho t đ ng trí tu , cho ta bi t

đ c nh ng đ c đi m bên trong, b n ch t c a con ng i nh đ o đ c, tài n ng, quan đi m, ý

th c…con ng i Nh n th c lý tính bao g m quá trình t duy và quá trình t ng t ng

Nhà qu n tr c n phân bi t rõ hai giai đo n này trong ho t đ ng c a mình, nh t là khi đánh

giá con ng i C n nh n th c v i hi n t ng v i b n ch t, hành vi và n i tâm, l i nói, vi c làm

v i ý th c, tài n ng…

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

Khi đánh giá n ng l c con ng i c n chú ý đ n nh ng đ c đi m sau đây h :

- S nh y bén, tinh t khi nh n th c (phát hi n v n đ có nhanh chóng hay không…)

- Kh n ng quan sát nhanh chóng, chính xác

- Kh n ng t duy, gi i quy t v n đ (có sâu s c, linh ho t, sáng t o, đ c đáo không

v.v…)

- Trình đ nh n th c c a con ng i Khi đánh giá trình đ nh n th c c n chú ý các đ c

đi m sau đây:

+ Trình đ kinh nghi m s ng (s t ng tr i, nh ng ho t đ ng đã tr i qua …)

+ Trình đ t duy: kh n ng ti p nh n ho c gi i quy t v n đ , s linh ho t sáng t o ho c

ng x thích h p

ó là nh ng bi u hi n quan tr ng c a ho t đ ng nh n th c con ng i cho ta xác đ nh

đ c n ng l c nh n th c c a h ó là nh ng c n c quan tr ng đ s d ng con ng i

Nhà qu n tr c n chú ý rèn luy n nh ng ph m ch t sau:

- S nh y bén khi giao ti p, khi đánh giá tình hình ho t đ ng, đó là tính nh y c m cao

- N ng l c quan sát, phát hi n v n đ , thu th p thông tin…

- Kh n ng phân tích, đáng giá s vi c nhanh chóng và chính xác, tìm ph ng án gi i

quy t đúng đ n (n ng l c t duy k thu t, t duy qu n lý, t duy chính tr )

gian ng n, ng i ngoài có th nhìn th y đ c Xúc c m có nhi u bi u hi n nh vui m ng, gi n

h n, lo âu, s hãi, thích thú, d ch u…Xúc c m cho ta th y đ c hi n tr ng xúc c m c a con

ng i Nó bi u th thái đ c a con ng i

Khi giao ti p v i con ng i, d a vào xúc c m, ta có th xác đ nh đ c thái đ c a h đ i

v i mình: Tôn tr ng hay coi th ng, hài lòng hay khó ch u, thân thi n hay đ c ác…

i v i ng i d b c l xúc c m, ta bi t đ c thái đ c a h d dàng h n nh ng ng i

không b c l c m xúc Nh ng ng i này th ng có dáng v bên ngoài l m lì, l nh lùng, đi m

nhiên…H là nh ng ng i khó hi u h n Nh ng ng i không ho c ít b c l c m xúc có hai lo i

c n chú ý:

- Lo i ng i sâu s c, kín đáo, có b n l nh

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- Lo i ng i c n cù, đ n đ n, ch m hi u, kh d i…

Do con ng i có ý th c, h có th gi t o trong bi u hi n xúc c m B i v y, khi đánh giá

con ng i, nhà qu n tr c n có nh n xét tinh t , đ phân bi t đ c s bi u hi n xúc c m th t hay

gi c a con ng i

Trong đ i s ng xúc c m, có m t hi n t ng nhà qu n tr c n l u ý, đó là xúc đ ng

Xúc đ ng là nh ng xúc c m có c ng đ m nh ho c r t m nh nh quá gi n d , quá đau

kh , quá khi p s …Xúc đ ng th ng nh h ng l n đ n con ng i trong ho t đ ng, trong giao

ti p c x c a h

Trong ho t đ ng qu n tr kinh doanh, xúc đ ng th ng gây ra nhi u tác h i to l n:

- Nó làm cho nhà qu n tr thi u sáng su t, không l ng tr c đ c h u qu c a hành vi,

m t cân b ng trong ho t đ ng, d m c sai l m trong quy t đ nh, trong vi c ra m nh l nh …

- Xúc đ ng d làm c ng th ng m i quan h ho c làm x u đi m i quan h c a con ng i,

gi a th tr ng v i nhân viên, d làm cho con ng i d b c l nh c đi m, đi m y u…

Xúc đ ng d làm cho c th m t cân b ng, làm cho s c kh e d b gi m sút nhanh chóng,

th m chí làm cho ng i ta già đi nhanh h n, m y u đi nhanh h n, x u đi nhanh h n ho c làm

cho con ng i ng t x u đi, chân tay run r y…

B i v y, nhà qu n tr c n bi t đi u ch nh xúc c m, tránh đ xúc đ ng N u b xúc đ ng

c n bi t ki m ch , không nên đ c p d i ch ng ki n s xúc đ ng c a mình Nhà qu n tr không

nên có nh ng bi u hi n quá vui s ng, quá đau kh , quá th t v ng, quá khi p s …tr c m t c p

d i c bi t nhà qu n tr không nên d n d , la l i, quát tháo c p d i S xúc đ ng đó th ng

bi u hi n s b t l c, s thô b o, s thi u tôn tr ng con ng i Nó d t o nên hi n t ng “uy tín

gi ” nhà qu n tr

Nhà qu n tr c n bi t cách c x khéo léo đ i v i ng i khác khi h trong tr ng thái xúc

đ ng Trong tr ng h p này, nhà qu n tr c n bi t v n d ng nh ng th thu t tâm lý, s c x

khéo léo đ gi i t a s xúc đ ng c a h

M t trong nh ng y u t quan tr ng c a ngh thu t qu n tr là luôn luôn bi t gi gìn tr ng

thái cân b ng trong xúc c m, ng n ch n các xúc đ ng, bi t ki m ch khi b xúc đ ng và bi t x lý

phù h p v i con ng i khi h b xúc đ ng

- Tình c m là: Nh ng bi u hi n c a đ i s ng tình c m di n ra trong kho ng th i gian dài,

n đ nh Tình c m bi u th thái đ c a con ng i đ i v i s v t ho c ng i khác Tình c m chi

ph i các xúc c m đ c hình thành trên c s k t h p, t ng h p c a nhi u xúc c m Tình c m

th ng ti m tàng trong con ng i và th ng b c l thông qua các xúc c m Tình c m ch đ c

nh n bi t qua các xúc c m Con ng i có nhi u tình c m nh tình yêu t qu c, tình yêu nam n ,

tình b n, tình m u t , tình anh em, tình đ ng nghi p, tình ngh a…

Tình c m có vai trò l n đ i v i con ng i Nó chi ph i cu c s ng, ho t đ ng c a con

ng i Nó làm cho nh n th c, ý chí, hành vi, cách đánh giá …và toàn b đ i s ng tâm lý b bi n

đ i đi

Tình c m là ch m nh nh t nh ng c ng là ch y u nh t c a con ng i

Trong qu n tr kinh doanh vi c tác đ ng vào tình c m c a con ng i có ý ngh a r t quan

tr ng

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- Tránh đ tình c m chi ph i d n đ n s thiên l ch trong c x v i c p d i, ho c n

t ng, thành ki n, thi u khách quan khi đánh giá con ng i

C m giác là c s c a ho t đ ng tâm lý Con ng i nh n bi t hi n th c xung quanh b t

đ u t c m giác C m giác còn báo hi u v tr ng thái bên trong c a c th (C m giác đói, khát

v.v…)

C m giác là công c duy nh t n i li n ý th c v i th gi i bên ngoài Không có c m giác

thì không th đ nh h ng đ c môi tr ng xung quanh, không th giao ti p đ c v i m i ng i,

không th lao đ ng, không th tránh đ c m i nguy hi m

Ví d : ta nh n bi t qu táo là nh nh ng c m giác có đ c nh : vàng, th m, ng t, giòn

khi nhai ó là thông qua c quan c m giác (m t, tai, l i, tay…) C m giác còn cho ta bi t hình

nh chân th c c a hi n th c khách quan

Nh v y, c m giác là s ph n ánh có tính ch t riêng bi t c a các s v t hi n t ng đang

tr c ti p tác đ ng đ n các giác quan chúng ta

3.2.Tri giác

Tri giác là s ph n ánh các s v t và hi n t ng khi chúng tác đ ng tr c ti p lên các giác

quan

Tri giác đ c hình thành trên c s c a các c m giác, nh ng tri giác không ph i là con s

c ng gi n đ n các c m giác Tri giác ph n nh c m t t p h p các thu c tính và b ph n c a s

v t hi n t ng Nh ng ng i khác nhau có tri giác khác nhau

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

Các lo i tri giác: Ng i ta phân bi t tri giác có ch đ nh và tri giác không có ch đ nh

M t đ c tr ng nh t thi t ph i có c a tri giác ch đ nh là s n l c c a ý chí Quan sát m t lo i tri

giác có ch đ nh, có k h ach lâu dài, có m c đích và có t ch c Quan sát s đ t k t qu t t h n

n u ng i quan sát có t m nhìn r ng trong l nh v c quan sát có t duy, trí nh , chú ý phát tri n

Ch ng h n, đôi khi do nhìn các m t hàng t ng t gi ng nhau mà mua nh m ph i nh ng

th hàng mà mình không c n, ho c khi nhìn nh n v m t con ng i nào đó mà ta nhìn nh n

không đúng v b n ch t con ng i đó, đó là ho t đ ng t duy trong quá trình tri giác ch a t t

M t ng i lãnh đ o mu n rèn luy n và phát tri n óc quan sát c n có trình đ t t ng cao,

ni m tin v ng vàng, tính nguyên t c, quan đi m giai c p trong vi c đánh giá các hi n t ng, các

s ki n, có s am hi u con ng i

3.3 Trí nh

Trí nh là m t quá trình tâm lý trong đó con ng i c ng c , l u gi và sau đó làm hi n l i

trong ý th c c a mình t t c nh ng y u t c a kinh nghi m quá kh Không có trí nh thì không

th có b t k ho t đ ng nào Trí nh là đi u ki n ch y u c a s phát tri n tâm lý con ng i, nó

b o đ m s th ng nh t và tính toàn di n c a nhân cách con ng i

Trí nh di n ra d i d ng các quá trình ghi nh , gi l i, nh l i (tái hi n) Trong quá trình

đó thì ghi nh là quá trình ch y u Ghi nh quy t đ nh tính đ y đ và chính xác c a s nh l i tài

li u, quy t đ nh tính v ng ch c và tính b n v ng c a s gi l i tài li u Là quá trình ph c t p

nh m n m v ng, h th ng hóa n i dung và l c b nh ng gì không c n thi t

3.4 T ng t ng

T ng t ng là quá trình tâm lý sáng t o nh ng bi u t ng và ý ngh a m i d a trên kinh

nghi m s n có T ng t nh c m giác, tri giác, t ng t ng là m t quá trình nh n th c tâm lý và

ph n ánh th c khách quan

T ng t ng gi vai trò to l n trong b t k ho t đ ng nào c a con ng i, là đi u ki n c n

thi t đ phát huy s c sáng t o c a con ng i nh m bi n đ i hi n th c

T ng t ng có th tích c c hay th đ ng Trong tr ng h p th nh t, t ng t ng là

đi u ki n c a ho t đ ng sáng t o c a cá nhân, nh m bi n đ i hi n th c xung quanh Trong tr ng

h p th 2, t ng t ng thay th cho ho t đ ng (ví d , m m ng) T ng t ng có th là theo ý

mu n ho c có ch đ nh

Hình th c đ c bi t c a t ng t ng là c m c m là hình nh c a t ng lai mà mình

đang mong mu n Nó nâng cao tính ho t đ ng c a con ng i, thôi thúc h v t qua nh ng tr

ng i Khó kh n n y sinh trong khi th c hi n nh ng m c đích c a mình, c m kêu g i hành

đ ng Ch không ph i suy t ng m t cách th đ ng

3.5 T duy

T duy là s nh n th c hi n th c m t cách khái quát và gián ti p Trong quá trình t duy,

con ng i hi u rõ nh ng tính ch t c b n, nh ng m i liên h và quan h gi a các s v t hi n

t ng

S ph n ánh tr c ti p, c m tính th c hi n qua c m giác và tri giác t ra ch a đ cho con

ng i đ đ nh h ng đúng đ n trong th gi i t nhiên và xã h i và trong b n thân mình Khi tìm

ki m các l i gi i cho các câu h i đ t ra, con ng i t p v n d ng nh ng hành đ ng suy ngh v i

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

các đ i t ng và các hình nh c a đ i t ng trong ý th c c a mình T duy chính là quá trình tâm

lý nói trên đ nh n th c và bi n đ i hi n th c b ng tinh th n, đ tìm tòi và khám phá nh ng đi u

m i m v b n ch t

T duy phát tri n trong lao đ ng, trong giao ti p th c ti n xã h i là ngu n t duy, là m c

đích cu i cùng c a t duy là tiêu chu n c a chân lý

T duy bao gi c ng xu t phát t nh ng nhu c u nào đó c a cá nhân N u không có nhu

c u thì s không có s thúc đ y ho t đ ng t duy K t qu c a t duy ph thu c r t nhi u vào

n ng l c c a con ng i, bi t t p trung vào v n đ , bi t đ ý tâm trí vào v n đ , kiên trì suy ngh

nghi n ng m v n đ , kh c ph c nh ng khó kh n x y ra, t c là ph thu c vào các ph m ch t, ý

chí Ý chí s thúc đ y tích c c các ho t đ ng t duy

T duy liên h đ c bi t m t thi t v i ngôn ng Quá trình chuy n t c m giác, tri giác và

bi u t ng thành khái ni m đ c ti n hành b ng l i nói

L i nói đ c dùng đ khái quát các d u hi u c a s v t tách ra nh ng d u hi u c a b n

ch t, b qua nh ng d u hi u không b n ch t, c đ nh và l u gi thông tin, truy n đ t thông tin đó

cho ng i khác, v n d ng các tri th c s n có xây d ng nh ng suy lý và b ng cách đó đi đ n

nh ng tri th c m i

Nh có l i nói, mà tri th c tr thành tài s n chung c a xã h i, mà ho t đ ng t duy c a

lòai ng i có đ c tính k th a, đ t đ c s phát tri n c a l ch s

3.6 Ho t đ ng ngôn ng

Ngôn ng : ó là l i nói, câu vi t hay bài vi t c a con ng i, tuy nhiên l i nói c a con

ng i có ph n r t quan tr ng Vì v y chúng ta s tìm hi u sâu v n đ này:

- Trong đ i s ng ho t đ ng, ng i ta ph i trao đ i v i nhau, bàn b c th o lu n v i nhau đ

đ ra m t yêu c u ho c đ truy n đ t m t ý ngh , m t c m xúc, ho c đ th ng nh t m t quan

đi m v.v…Quá trình nói v i nhau, th o lu n v i nhau ho c quá trình thuy t trình gi ng gi i nh

v y là quá trình ngôn ng

- Xét v b n ch t, ngôn ng là quá trình con ng i s d ng m t th ngôn ng nào đó đ

truy n đ t ho c l nh h i tâm lý c a mình hay c a ng i khác đây các b n c n phân bi t ngôn

ng v i hi n t ng khác đó là ng ngôn

Ng ngôn: Là m t th ti ng Vi t, Anh và t ng quát h n, ng ngôn là m t h th ng nh ng

d u hi u, ký hi u, quy t c mà lòai ng i hay m t t p h p ng i xây d ng nên trong quá trình giao

ti p Ng ngôn không ph i là hi n t ng tâm lý mà là hi n t ng xã h i, đó là cái chung c a xã

h i Khi m t ng i s d ng m t th ngôn ng đ truy n đ t tâm lý c a mình thì đó là quá trình

ngôn ng Ngôn ng : là quá trình tâm lý, m t hi n t ng tâm lý Trong quá trình này, cá nhân

dùng ng ngôn đ th hi n tình c m c a mình ý ngh , t t ng c a mình theo cách riêng c a cá

nhân

Ngôn ng là cái riêng c a t ng ng i, đ c hình thành trong đ i s ng tâm lý c a ng i

đó Ngôn ng là ph ng ti n giao ti p quan tr ng Xét v góc đ nào đó, ho t đ ng qu n tr kinh

doanh là ho t đ ng giao ti p, vì v y vi c tìm hi u ngôn ng và rèn luy n kh n ng ngôn ng có ý

ngh a r t quan tr ng đ i v i nhà qu n tr kinh doanh

Ngôn ng tr c h t là hi n t ng tâm lý ph c t p nói ra m t l i, m t v n đ , ng i ta

ph i suy ngh ph i nh , ph i t duy, ph i ch n ý, ch n t Khi th hi n ý hay l i có s tham gia

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

c a c m xúc c a tình c m, c a ý chí c a s t đánh giá v.v…Khi nghe ng i khác nói chúng ta

c ng ph i chú ý nghe cho rõ, ph i suy ngh phân tích l i nói, suy xét v tình hu ng v hoàn c nh

v nhi u y u t khác Nhi u khi do nh h ng c a xúc c m, c a trình đ nh n th c, m i ng i l i

có th hi u l i nói đó theo m t cách khác nhau

Nh v y ngôn ng là hi n t ng tâm lý liên quan m t thi t đ n đ i s ng tâm lý c a cá

nhân c bi t nó liên quan đ n quá trình t duy M i m t ho t đ ng ngôn ng nào đó đ u có s

tham gia c a t duy Ng i ta th ng nói “ n nhai, nói ngh ” S tham gia c a t duy nhi u hay ít

làm cho ngôn ng c a con ng i đúng hay sai, g n gàng, m ch l c hay dài dòng, lúng túng Ngoài

ra trình đ nh n th c, xúc c m, tình c m, ý chí đ u nh h ng t i ngôn ng có th làm cho ngôn

ng b chi ph i, b bi n đ i đi

Ngôn ng đó là cái riêng c a t ng ng i, b chi ph i b i tâm lý cá nhân c a ng i đó,

nh t là chi ph i b i các đ c đi m tâm lý sau đây:

1 Trình đ ki n th c, v n kinh nghi m c a m i ng i, nh t là n ng l c nh n th c và n ng

l c t duy

2 c đi m riêng v nhân cách (đ o đ c, khí ch t, tài n ng, quan đi m s ng v.v…) c a

ng i đó

3 L nh v c chuyên môn, ngh nghi p công tác, cu c s ng riêng t c a t ng ng i

4 c đi m tâm lý khác nh : Tình c m, tr ng thái tâm lý, tr ng thái c th , trình đ ngôn

ng

5 c đi m c a b ph n phát âm (v c u trúc ch c n ng v.v…) Do đó ngôn ng con

ng i khác nhau âm s c, âm đi u, nh p đi u, khác nhau cách dùng t , v n t , ng pháp cách

di n đ t, l ng thông tin Trong cu c s ng c a chúng ta th ng m i ng i t o nên nh ng phong

cách riêng v ngôn ng Ngay c cách s d ng t , cá nhân c ng có th gán cho nó nh ng ý ngh a,

nh ng màu s c riêng bi t theo ý c a mình, làm cho nó có nh ng ý ngh khác bi t so v i quy đ nh

chung Ti ng lóng là bi u hi n c a tr ng h p này Do ngôn ng g n bó v i cá nhân nh v y nên

qua ngôn ng chúng ta có th nghiên c u đ c khá nhi u và khá rõ nét v tâm lý con ng i

Tùy theo l i nói, tùy theo tình hu ng ngôn ng , theo m i quan h gi a ng i nói và ng i

nghe và theo n ng l c c a mình, chúng ta có th bi t đ c nh ng đ c đi m sau đây c a con ng i

qua ngôn ng

- Kh n ng t duy và trình đ nh n th c

- S n m v ng v n đ , v n tri th c, n ng l c chí h ng c a ng i đó ho c là đ o đ c, cá

tính, tình c m, tri th c c a con ng i

B i v y mu n bi t tâm lý c a con ng i, chúng ta c n ph i bi t l ng nghe ng i đ i th ai

Qua l i nói c a h , ta suy ra tâm tr ng, n ng l c, thái đ , cá tính, đ ng th i ta c ng có th thu

đ c nhi u thông tin khác

- Trong ho t đ ng qu n tr , ngôn ng có ý ngh a r t l n, mu n hi u đ c tâm lý c a c p

d i, tâm lý c a ng i đ i tác, tâm lý c a khách hàng, nhà kinh doanh ph i bi t nghe ngôn ng

c a h , c th chúng ta c n chú ý các v n đ sau:

Bi t nghe ng i khác nói: ó là bi t chú ý l ng nghe, quan tâm đ n vi c nghe m i ng i

nói đ tìm hi u và thu th p thông tin Nghe nhi u đ i t ng, nghe nhi u phía, nhi u tr ng h p

khác nhau

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

Qua đó, phân tích đánh giá đ rút ra k t lu n, rút ra t các thông tin Nhà qu n tr không

nên cho r ng mình đã bi t nhi u, bi t đ y đ , bi t h n c p d i, nên không c n chú ý nghe ai h n

n a Trong th c t nh ng công ty kinh doanh l n, nhà qu n tr th ng có nh ng l c l ng c

v n đ h tr cho mình khi c n quy t đ nh nh ng v n đ quan tr ng trong kinh doanh

* Khi tìm hi u con ng i qua ngôn ng , c n bi t đ t câu h i, bi t đ t v n đ , bi t g i ý, g i

m v n đ m t cách t nh nh ng có đ nh h ng theo m c tiêu c a mình

* Khi nghe ng i khác nói, c n ph i chú ý đ n các y u t sau:

+ Cách dùng t , n i dung, tính ch t c a t , s m ch l c rõ ràng, d t khóat c a câu, kh

n ng hùng bi n v.v…

+ Âm đi u, gi ng nói, ng đi u, nh p đi u, âm s c c a ng i nói (thí d : Ti ng thanh hay

tr m, nh nhàng, uy n chuy n hay d d i d t khóat.v.v…)

+ Quan sát ánh m t, n c i, nét m t, dáng đi u, c ch , hành vi c a h D a vào các y u

t trên, chúng ta có th phân tích đ suy ra ý ngh a thông tin th t s đúng đ n c a ngôn ng

Khi nghe ngôn ng ta c ng c n l u ý đ n hi n t ng nói d i c a con ng i, đây là hi n

t ng ph c t p xu t hi n do tác đ ng c a ý th c

phát hi n ra s nói d i ta có th d a vào nh ng bi u hi n b ngoài c a ng i nói nh : nét

m t, ánh m t, dáng đi u, c ch , hành vi Tuy nhiên nh ng ng i có tài n ng và b n lãnh, s nói

d i r t khó phát hi n qua nh ng bi u hi n b ngoài Trong tr ng h p này, ta c n ph i chú ý phân

tích đánh giá tình hình qua nhi u tài li u, d li u, qua nh ng tình hu ng c th đ rút ra thông tin

s th t

+ Ngôn ng c a nhà qu n tr r t quan tr ng, đó là công c đ ho t đ ng, qu n lý, truy n

đ t, thuy t ph c và xây d ng m i quan h Nó th hi n n ng l c c a nhà qu n tr và nh h ng

m nh đ n uy tín c a h

Vì v y nhà qu n tr c n ph i rèn luy n ngôn ng c a mình Có ngh a là nhà qu n tr c n

ph i t p nói, t p thuy t trình C n chú ý r ng, ý t ng và l i nói còn có kho ng cách khá xa

Nhi u tr ng h p ta nói mãi nh ng v n c m th y ch a nói h t đ c ý c a mình Có nhi u ng i

trình đ ki n th c cao nh ng l i nói c a h l i r t ít hi u l c ho c r t khó hi u ó là nh ng ng i

kém n ng l c ngôn ng B i v y vi c rèn luy n ngôn ng r t quan tr ng

4 Các tr ng thái tâm lý

4.1.Tình c m và xúc c m

Tình c m xúc c m ph n ánh hi n th c khách quan qua các rung đ ng, chúng bi u hi n

thái đ ch quan c a con ng i đ i v i s v t và hi n t ng và hi n th c xung quanh

Tình c m và xúc c m n y sinh trong quá trình ho t đ ng, chúng báo hi u cho con ng i

bi t là s ho t đ ng c a h đã đ t đ c k t qu t i m c nào

Khác v i quá trình nh n th c, tình c m và xúc c m nhi u khi th hi n c hành vi bên

ngoài: nét m t, c ch , đi u b , đ ng tác, t th hành đ ng, phong thái, s ho t đ ng c a m t s

tuy n (ch y n c m t, toát m hôi)

Tình c m xúc c m còn đ c tr ng b ng tính phân bi t và tính m m d o M i tình c m và

m i c m xúc đ u có nh ng rung đ ng đ i l p v i nó Gi a hai cái đ i l p có vô s nh ng b c

chuy n ti p Ch ng h n đ i l p v i vui m ng là đau bu n

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

ng th i cùng là m t tình c m và xúc c m, ng i ta có th rung đ ng đ n m c sâu s c

khác nhau, tùy theo nguyên nhân gây ra chúng và tùy theo đ c đi m c a ho t đ ng mà cá nhân

đang ti n hành.Tình c m, xúc c m và s bi u hi n tình c m, c m xúc ra ngoài còn có m t đ c

đi m n a là: s bi u hi n ra ngoài rung đ ng c a ng i này có th tác đ ng đ n ng i khác

Các lo i tình c m: Tùy theo n i dung, tình c m có th là tình c m tích c c (tin t ng, hài

Ví d : Th t v ng, ph n n , s hãi, kinh hoàng

- Xúc đ ng th ng hay xu t hi n nhi u nh t nh ng ng i m t cân b ng, nh ng ng i có

tính m m y u

- Ham mê là m t rung đ ng m nh m sâu s c, kéo dài và n đ nh, có xu h ng rõ r t

nh m đ t đ c m c đích hay đ i t ng c ao

- C ng th ng: Xu t hi n khi ti n hành ho t đ ng trong nh ng đi u ki n khó kh n Trong

đa s tr ng h p, s c ng th ng có nh h ng t i tiêu c c đ n công vi c

- Khi con ng i không th v t qua đ c nh ng khó kh n tr ng i g p ph i trên con

đ ng th c hi n m t m c đích nào đó, thì lúc đó xu t hi n tr ng thái h ng h t Tr ng thái này

bi u hi n s b c b i, c m t c, d ng d ng, h h ng v i nh ng ng i xung quanh, u s u, bu n bã,

chán n n

4.2 Chú ý

Chú ý là xu h ng và s t p trung ho t đ ng tâm lý vào m t đ i t ng nh t đ nh S t p

trung th hi n vi c b qua t t c nh ng gì ngoài cu c, m c đ đi sâu vào ho t đ ng

Chú ý là đ m b o cho các quá trình nh n th c và toàn b ho t đ ng tâm lý có đ c hi u

su t cao, k t qu t t

Có ba lo i chú ý:

- Chú ý không ch đ nh hay chú ý không theo ý mu n n y sinh m t cách không ch đ nh

do nh h ng c a các kích thích bên ngoài và không đòi h i s n l c ý chí

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- Chú ý có ch đ nh hay chú ý theo ý mu n n y sinh và phát tri n do k t qu c a s n l c

ý chí c a con ng i và có đ c đi m là có tính m c đích, tính t ch c và tính b n v ng cao Chú ý

có ch đ nh r t c n đ th c hi n th ng l i b t k m t ho t đ ng nào

- Chú ý sau ch đ nh xu t hi n ti p sau chú ý có ch đ nh Tho t đ u ng i ta ph i n l c

ý chí đ bu c mình t p trung vào m t vi c gì đó, nh ng v sau thì chú ý đ c t p trung và đ i

t ng ho t đ ng m t cách t nhiên

Cho nên chú ý sau ch đ nh ít làm con ng i m t m i h n là chú ý có ch đ nh Lo i chú

ý này xu t hi n khi có h ng thú ho t đ ng và nó đ m b o ti n hành ho t đ ng v i ch t l ng cao

Xu h ng là nh ng đ c đi m tâm lý h ng con ng i t i m t m c tiêu, m t đ i t ng

nào đó Xu h ng cho ta bi t con ng i s tr thành ng i nh th nào

Xu h ng nói lên s v n t i c a con ng i, thúc đ y con ng i ho t đ ng theo m c tiêu

nh t đ nh

Xu h ng có nhi u bi u hi n nh : Nhu c u, h ng thú, lý t ng, th gi i quan v.v…

Mu n hi u rõ con ng i và s d ng ng i có hi u qu nhà lãnh đ o c n bi t đ c xu

h ng c a h N u bi t đ c đ c đi m xu h ng (nh nhu c u, th gi i quan, h ng thú…) ta có

th bi t đ c ng i y có t t hay không, sau này h s ra sao Vi c xác đ nh xu h ng s giúp nhà

lãnh đ o có chi n l c đúng đ n trong vi c dùng ng i, đ i x v i con ng i

Tìm hi u xu h ng con ng i, chúng ta c n đ c bi t chú ý đ n nhu c u và th gi i quan

Nhu c u th hi n qua các xu h ng v m t nguy n v ng, c mu n Nhu c u là nh ng đòi

h i mà con ng i c n đ c th a mãn đ s ng và ho t đ ng Nhu c u có nhi u lo i: Nhu c u t

nhiên (nhu c u sinh lý) nh n, u ng, ng …Nhu c u xã h i (nhu c u tinh th n) nh làm vi c, vui

ch i, h c t p, giao ti p, v n hóa th m m , tình c m v.v C n c vào nhu c u và cách th a mãn

nhu c u c a con ng i, ta có th bi t đ c con ng i đó t t hay x u, có th phát tri n v đ o đ c,

trình đ tài n ng đ n đâu, ho c h s tr thành ng i nh th nào

TÂM LÝ

Các quá trình

tâm lý

Các tr ng thái tâm lý

Các thu c tính tâm lý

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

C n c vào đó, nhà lãnh đ o xác đ nh đ c ph ng h ng s d ng, cách th c c x đ i

v i h M t trong nh ng n i dung c a ho t đ ng và giao ti p là tác đ ng đúng m c và phù h p

v i nhu c u c a con ng i

D a vào nhu c u c a xã h i, nhà kinh doanh có th xây d ng chi n l c kinh doanh, chi n

thu t qu ng cáo…Ch riêng trong l nh v c qu ng cáo, nhà kinh doanh c ng đã ph i n m b t nhu

c u c a con ng i đ kích thích ho t đ ng mua hàng, ho c cao h n n a, t o ra nhu c u m i v

vi c s d ng hàng

Th gi i quan là h th ng quan đi m c a con ng i v t nhiên, v xã h i, v b n thân và

nh ng ng i khác Th gi i quan quy t đ nh thái đ c a con ng i đ i v i th gi i xung quanh,

quy t đ nh nh ng ph m ch t và ph ng h ng phát tri n c a nhân cách

Theo ngh a h p, có th hi u th gi i quan là h th ng nh ng quan đi m v xã h i, v con

ng i Ta th ng g i đó là nhân sinh quan

Th gi i quan, nhân sinh quan là kim ch nam cho m i ho t đ ng cho s phát tri n c a

con ng i Nó ch rõ thái đ con ng i đ i v i đ i s ng, nó chi ph i cách s ng, l i s ng c a con

Ta th ng đánh giá m t ng i t t hay x u d a trên t l nét tính cách t t hay x u cao hay

th p, ho c m t d ng c a chúng quan tr ng nh th nào đ i v i xã h i, con ng i

Tính cách là thái đ c a con ng i đ i v i ng i khác, là c x c a con ng i đ i v i xã

h i Tính cách nói lên b m t đ o đ c c a con ng i

V c u trúc tính cách có hai m t: M t n i dung và m t hình th c

M t n i dung là h th ng thái đ c a con ng i, bao g m thái đ đ i v i xã h i nh (lòng

yêu n c, lòng nhân ái, s tôn tr ng con ng i, s l ch s , v n hóa…), thái đ đ i v i lao đ ng

(s ch m ch , l i bi ng, tích c c làm vi c, tinh th n trách nhi m v.v…) và thái đ đ i v i b n

thân (s khiêm t n, s kiêu ng o, tính t tr ng v.v…)

H th ng thái đ c a con ng i là m t bên trong, m t quan tr ng ta th ng g i là t t ng

c a con ng i M t hình th c c a tính cách là s bi u hi n ra bên ngoài c a thái đ ây là h

th ng hành vi, c ch , cách nói n ng … c a con ng i là s c x c a con ng i đ i v i ng i

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

t ng ng) Trong tr ng h p này d a vào hành vi có th suy ra thái đ Nhìn cách đi đ ng, nghe

l i nói c a m t ng i có th th y rõ đ c thái đ t m lòng c a h Nói chung m t thái đ t t

th ng th hi n nh ng hành vi t t

Nh ng có tr ng h p thái đ không t ng ng v i hành vi có ng i có hành vi r t l ch s

nh ng thái đ l i đ c ác, khinh ng i Có ng i có hành vi l mãng, c c c n v i ng i khác,

nh ng ch a h n thái đ kiêu c ng là khinh th ng ng i khác Có ng i b ngoài r t nhi t tình,

nói n ng t v quan tâm, th ng ng i nh ng trong b ng ch a đ y nh ng âm u, x o quy t làm

Ki u 3: N i dung x u, hình th c t t: Là ki u ng i gi d i, thi u trung th c, là con ng i

th đo n, nham hi m “B ngoài th n th t nói c i, mà trong nham hi m gi t ng i không dao”

ây là lo i ng i t ng tr i “hi u đ i” nh ng đ c ác không t t C n chú ý r ng, b n ch t

x u xa c a h , m c d u đ c che đ y khéo léo, nh ng không ch ng thì chày, v n s b m i ng i

khám phá ra Nhà lãnh đ o c n c nh giác đ i v i lo i ng i này

Ki u 4: N i dung t t, hình th c ch a t t: Là lo i ng i có b n ch t t t nh ng ch a t ng

tr i, ch a đ c giáo d c và h ng d n đ y đ , là ki u ng i có ý th c t t đ i v i m i ng i và xã

h i, nh ng ch a bi t cách bi u hi n cái t t đó trong hành vi, trong cách c x c a mình đ i v i xã

h i ây là lo i ng i c n ph i “H c n, h c nói, h c gói, h c m ” h th ng là ng i v ng v ,

làm n kém hi u qu , nh ng có ý th c nhi t tình, tích c c…

5.3 N ng l c

N ng l c là m t t ng h p, nhi u ph m ch t nh : v n tri th c, kh n ng t duy và ho t

đ ng trí tu , nh ng k x o, nh ng đ c đi m thu n l i c a c th …và nhi u đ c đi m khác, kinh

nghi m ch là nh ng cái mà con ng i đã tr i qua ho c đã tích l y đ c qua ho t đ ng Nó là m t

trong nh ng y u t t o thành n ng l c Có tr ng h p kinh nghi m không ph n ánh n ng l c

N ng l c đ c hình thành ch y u qua quá trình s ng và rèn luy n c a cá nhân, trong ho t

đ ng c a cá nhân

Còn n ng khi u ch là d u hi u c a n ng l c N ng khi u là đ c đi m b m sinh là đi u

ki n, ti n đ cho s phát tri n c a nhân cách, ta c n chú ý:

Có nhi u lo i n ng l c nh n ng l c tái t o, n ng l c sáng t o, n ng l c chung và n ng

l c riêng, n ng l c nghiên c u h c t p, n ng l c qu n lý, t ch c là n ng l c c n thi t, quan tr ng

đ i v i ng i lãnh đ o M t n ng l c nào đó có th g m nhi u n ng l c

Ch ng h n n ng l c qu n lý g m nhi u n ng l c khác nh : N ng l c truy n đ t, n ng l c

giáo d c, n ng l c k h ach…N ng l c có quan h m t thi t v i tính cách Nhi u khi tính cách là

m t y u t quan tr ng đ t o nên n ng l c Do đó có tr ng h p ng i ta d l n l n gi a n ng l c

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

và tính cách C ng hoàn thành t t m t công vi c, có khi do n ng l c, có khi do các ph m ch t c a

tính cách

5.4 Khí ch t

Khí ch t là s bi u hi n v m t c ng đ , t c đ và nh p đ c a các ho t đ ng tâm lý

trong nh ng hành vi, c ch , cách nói n ng c a con ng i

Ho t đ ng tâm lý cá nhân bi u hi n ra bên ngoài r t khác nhau: Có ng i h ng hái, ho t

bát, có ng i u t , lo l ng, có ng i tr m t nh, bình th n, có ng i l i v i vàng nóng n y v.v…

Nh ng bi u hi n nh v y, ch rõ ho t đ ng tâm lý con ng i là m nh hay y u, nhanh hay

ch m, đ ng đ u hay b t th ng ó là khí ch t c a cá nhân.Ta còn g i là tính khí c a con ng i

Cùng m t trình đ hi u bi t nh nhau, nh ng đ ng tr c m t s vi c, có ng i nh n th c nhanh,

có ng i nh n th c ch m

Khi th c hi n m t công vi c, ng i này v i vàng h p t p, ng i kia l i bình t nh khoan

thai V tình c m, có ng i b c l m nh m , sôi n i, có ng i kín đáo, tr m l ng Khí ch t c a

ng i r t đa d ng muôn màu muôn v

Khí ch t đ c bi u hi n hành vi, c ch , cách nói n ng c a con ng i Khí ch t nh th

nào đó (tr m t nh hay nóng n y, h ng hái hay u t ), s quy đ nh nh ng hành vi c ch , l i n

ti ng nói theo m t hình th c t ng ng:

5.4.1 Khí ch t h ng hái

ây là lo i khí ch t t ng ng v i ki u th n kinh m nh cân b ng linh ho t c a h ng ph n,

c ch , nên lo i ng i này ho t đ ng m nh m , r t d thành l p ph n x có đi u ki n H nh n

th c nhanh, nh nhanh, ph n ng c ng nhanh Xúc c m d dàng xu t hi n và b c l , vui tính, l c

quan, tính tình c i m , vui v , d g n và b t chuy n, liên h nhanh chóng v i m i ng i xung

quanh

H giao ti p r ng rãi, thân m t H tham gia h ng hái m i công vi c, nhi t tình và tích c c

trong công vi c, d thích ng v i hoàn c nh m i Nh ng h c ng có m t s nh c đi m: nh n

th c nhanh nh ng ch a sâu, tình c m d b thay đ i, chan hòa v i m i ng i xung quanh nh ng

d h i h t b ngoài, hành đ ng th ng thi u kiên trì, nh n n i, hay b d Ho t đ ng c a h d

“ph ng” d “x p”

Tóm l i đây là ng i ho t đ ng nhi t tình, hi u qu nh ng ch khi h làm nh ng công vi c

phù h p h ng thú và th ng xuyên đ c kích thích Còn nh nh ng công vi c không phù h p v i

h thì h tr nên chán n n u ai i v i lo i ng i này, nhà qu n tr nên t ng c ng đ ng viên,

ki m tra đôn đ c, giao cho h nh ng công vi c có tính ch t “đ ng” h s làm t t

5.4.2 Khí ch t bình th n

Lo i khí ch t này t ng ng v i ki u th n kinh cân b ng không linh ho t Do nh ng thu c

tính th n kinh không linh ho t nên lo i ng i này khó thành l p ph n x có đi u ki n, nh ng khi

đã thành l p thì khó phá v Lo i này có tâm lý b n v ng sâu s c H nh n th c h i ch m Tình

c m th ng kín đáo, kìm hãm s xúc c m, b ngoài t ng ch ng nh thi u nhi t tình, ít chan hòa

v i m i ng i, thi u c i m , d b đánh giá khinh ng i, ph t đ i H th ng bình t nh chín ch n

trong ho t đ ng, ít nói c i, ba hoa, kiên trung, th n tr ng trong hành đ ng

Nó có n ng l c t ki m ch , n ng l c t ch cao H làm vi c m t cách đ u đ n, có m c

đ , có ph ng pháp, không tiêu phí s c l c vô ích

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

Lo i ng i này có nh c đi m là ch m ch p, ít bi u l s h ng hái, xung phong hay do d

nên b l th i c , ít tháo vát, nhìn b ngoài t ra thi u nhi t tình, linh ho t H có đ cao, thích

nghi v i môi tr ng ch m

5.4.3 Khí ch t nóng n y

Lo i khí ch t này th ng t ng ng v i ki u th n kinh m nh và không cân b ng Tâm lý h

th ng đ c bi u hi n m t cách m nh m h nh n th c t ng đ i nhanh nh ng không sâu s c

H v i vàng h p t p, nóng v i khi đánh giá s vi c

c bi t h d b kích thích và khi h b kích thích thì th ng ph n ng nhanh và m nh

Tình c m c a h b c l mãnh li t, nh ng d thi u t nh H r t th ng th n, trung th c qu quy t

Trong công tác h d ng c m Can đ m, h ng hái sôi n i, s n sàng hi n thân v i t t c lòng

nhi t tình say s a H th ng là nh ng ng i th t thà hay nói th ng, không úp m , quanh co

“ ây là ki u chi n đ u, ki u h ng hái, d dàng nhanh chóng b kích thích”

Ng i nóng n y có nh c đi m và tính ki m ch kém, d b xúc đ ng th t th ng, d “b c”

mà c ng d “x p” C ng vì v y mà h d sinh nóng n y, b p ch p, phung phí nhi u s c l c mà

r t d b ki t s c Trong vi c làm h th ng t ra q a quy t nh ng d đi đ n ch li u m ng H d

vui nh ng c ng d khùng i v i lo i ng i này, ta nên c x t nh , nh nhàng, tránh phê bình

tr c di n

5.4.4 Khí ch t u t

Lo i ng i u t t ng ng ki u th n kinh y u nên lo i ng i này ít hành đ ng H

th ng có bi u hi n hay lo l ng, thi u t tin Nh n th c c a h khá sâu s c, t nh có s suy ngh

sâu s c, chín ch n, n ng l c t ng t ng d i dào, phong phú, l ng tr c đ c m i h u qu c a

hành đ ng

Tình c m c a h b n v ng và th m thi t i v i ng i xung quanh, tuy ít c i m nh ng

có thái đ d u hi n và r t d dàng thông c m v i m i ng i H hay t l , nh ng trong nh ng

hoàn c nh bình th ng quen thu c h làm vi c t t và có trách nhi m đ i v i nh ng công vi c đã

đ c phân công

Nh c đi m ch y u c a lo i ng i này là thi u tinh th n v n lên, dám ngh , dám làm

Nh ng tác đ ng c a hoàn c nh bên ngoài, đ c bi t là nh ng tác đ ng m nh, m i l , d làm cho h

có thái đ e ng i s s t, h kém kh n ng làm quen v i ng i xung quanh Nhìn b ngoài, n p

s ng c a h có v y u đu i, y m ch m ch p

Nhìn chung h th ng là ng i t t, có tinh th n trách nhi m cao, có ý th c t ch c k

lu t t t Nhà qu n tr c n bi t đ ng viên khuy n khích h Tin t ng giao công vi c cho h , không

nên phê bình h m t cách tr c ti p

Qua đ c đi m các lo i khí ch t đã nêu trên, ta c n l u ý:

- Lo i khí ch t nào c ng có u đi m và nh c đi m, không có lo i nào t t ho c x u hoàn

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- Khí ch t con ng i có th bi n đ i d i tác đ ng c a hoàn c nh s ng, rèn luy n và giáo

d c và đ c bi t là t giáo d c

- Trong ho t đ ng xã h i và qu n tr kinh doanh, chúng ta c n nghiên c u các ph ng

h ng đ i x , ti p xúc đi u khi n, s d ng thích h p N u giao nh ng công vi c phù h p v i khí

ch t c a con ng i, h s hoàn thành công vi c có hi u qu h n

- Nhà qu n tr c n c x v i con ng i theo đ c đi m khí ch t c a h ng th i ph i chú

ý nh ng nh c đi m trong khí ch t c a mình đ rèn luy n, nâng cao ph m ch t nhân cách c a

mình

II TÂM LÝ H C QU N LÝ

1 Khái ni m

Tâm lý h c qu n lý là m t ngành c a khoa h c tâm lý Nó nghiên c u đ c đi m tâm lý c a

con ng i trong ho t đ ng qu n lý, đ ra, ki n ngh và s d ng các nhân t khi xây d ng và đi u

nh ng ki n th c kinh t , k thu t và qu n lý mà c n am hi u ki n th c v tâm lý n a

Ngh thu t qu n lý và lãnh đ o là giúp cho h am hi u đ c ki n th c tâm lý và làm ch

nó nh m phát huy kh n ng ch quan c a con ng i t o ra m t s c m nh qu n chúng l n lao, đem

l i hi u qu t ng h p cao

Trong l ch s phát tri n c a nhân lo i, ho t đ ng qu n lý đã xu t hi n r t s m cùng v i s

hình thành các c ng đ ng ng i T xa x a, các nhà qu n lý và các nhà t t ng đã th y rõ vai trò

c a nhân t con ng i trong ho t đ ng này Các nhà tri t h c hy l p c đ i nh Xôcrat (460 –399

tr c công nguyên) đã t ng ch ra r ng, trong ho t đ ng qu n lý, n u bi t s d ng con ng i thì

s thành công, n u không làm đ c vi c đó s m c sai l m và th t b i

Th c ti n cho th y, b t k ho t đ ng qu n lý nào, dù là qu n lý xã h i, qu n lý kinh t ,

qu n lý khoa h c k thu t …mu n th c hi n t t m c đích đ ra thì ph i nh n th c đúng và v n

d ng sáng t o khoa h c v nhân t con ng i B i l con ng i luôn gi v trí trung tâm trong

ho t đ ng qu n lý luôn luôn là ch th c a th gi i n i tâm phong phú, v i nh ng thu c tính

muôn màu, muôn v Các y u t đó, m t m t là s n ph m c a ho t đ ng con ng i, c a các đi u

ki n kinh t xã h i, m t khác là đ ng l c n i sinh đóng vai trò thúc đ y ho c c n tr ho t đ ng

qu n lý

Tâm lý h c ngày nay không ch là khoa h c v con ng i , mà tr thành m t trong nh ng

c s khoa h c quan tr ng c a toàn b quá trình qu n lý – qu n lý kinh t , qu n lý xã h i c ng

nh qu n lý doanh nghi p B i v y, vi c nghiên c u tìm hi u nh ng c s tâm lý h c c a công tác

qu n lý là m t yêu c u khách quan và b c thi t đ i v i t t c nh ng ai quan tâm đ n vi c c i ti n

qu n lý, nâng cao hi u qu qúa trình qu n lý, làm t t vi c tuy n ch n, b i d ng và s d ng cán

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

Sau đây chúng ta tìm hi u m t s v n đ c a tâm lý trong công tác qu n lý nói chung và

qu n tr kinh doanh nói riêng

2.1 Tính ch t c a ho t đ ng qu n lý

Tr c h t là ho t đ ng t ch c, h ng d n, s d ng, đi u khi n con ng i Trong ho t đ ng

này, nhà qu n tr ph i ph i h p ho t đ ng c a các thành viên, t ch c cho h ho t đ ng nh m đ t

đ c m c đích c a đ n v Ho t đ ng qu n tr kinh doanh c ng là ho t đ ng s d ng, đánh giá

đi u khi n con ng i

Nhà qu n tr ph i hi u đ c tính ch t v đ o đ c, tài n ng, tính tình và các đ c đi m khác

c a các thành viên đ s d ng h vào đúng nh ng công vi c phù h p v i h phát huy kh n ng

c a h c ng nh đem l i l i ích cao nh t cho t p th Nhà qu n tr ph i đánh giá đúng kh n ng

c ng nh k t qu ho t đ ng c a h t đó có cách đ i x khéo léo, phù h p

c bi t ho t đ ng qu n tr kinh doanh còn ph c t p h n ó là ho t đ ng liên quan đ n

nhi u l nh v c c a đ i s ng xã h i nh chính tr , giao ti p, kinh t , v n hóa quân s … ó là ho t

đ ng ph thu c vào kinh t th tr ng nh ng c ng d b chi ph i b i s may m n hay r i ro, là

ho t đ ng ph i đ m b o có l i nhu n nh ng c ng ph i mang tính nhân b n Ho t đ ng này c ng

luôn luôn ph i tuân theo các quy lu t tâm lý con ng i nh ng l i ph i đ m b o ch tín trong m i

quan h giao d ch Nhà qu n tr kinh doanh, th ng m i ph i r t nh y c m, tinh t , linh ho t, n ng

đ ng, ph i giàu kinh nghi m t ng tr i, hi u đ i và n m v ng ki n th c kinh doanh th ng m i

T nh ng đ c đi m trên, có th th y nhà qu n tr kinh doanh ph i là ng i có n ng l c

toàn di n H ph i có trình đ cao v nh n th c v t duy, có ki n th c sâu r ng v nhi u l nh v c

nh t là khoa h c qu n lý, đ i s ng tâm lý xã h i, tâm lý t p th , nh t là tâm lý con ng i

Nhà qu n tr ph i có n ng l c chuyên môn c ng nh có các n ng l c chung v giao ti p, xã

giao và n ng l c qu n lý, ph i hi u ng i nh ng c ng ph i th c hi u mình, th y đ c ch m nh,

ch y u, cái đúng, cái sai c a mình, luôn t rèn luy n, v n lên đ lãnh đ o t p th ngày càng có

hi u qu h n

2.2 C c u ho t đ ng qu n lý

- Ho t đ ng qu n tr kinh doanh là ho t đ ng tâm lý xã h i trong công tác qu n tr , nhà

qu n tr luôn ph i xây d ng các m i quan h gi a ng i v i ng i, gi i quy t các v n đ tâm lý

xã h i nh tâm lý trong các nhóm, trong t p th , đ c bi t lá các v n đ tâm lý giao ti p Nhà qu n

tr luôn ph i c x v i nhi u đ i t ng khác nhau (c p trên, c p d i, đ ng nghi p), luôn ph i chú

ý đ n các ho t đ ng giao ti p, giao t v i nhi u t ng l p và các t ch c xã h i…

Nhà qu n tr luôn ph i tác đ ng vào tâm lý c a m i ng i, c a xã h i, ph i n m đ c và gi i

quy t các v n đ tâm t nguy n v ng c a c p d i, tâm tr ng, tình c m c a t p th , d lu n, tin

đ n trong t p th ngoài xã h i và nhi u v n đ tâm lý xã h i ph c t p khác

- Ho t đ ng qu n tr là ho t đ ng ti p c n v i các v n đ khoa h c k thu t m i Trong

ho t đ ng c a mình, nhà qu n tr luôn ph i gi i quy t các v n đ khoa h c k thu t trong các l nh

v c chuyên môn, l nh v c qu n lý, ph i n m đ c các phát minh khoa h c m i nh t v nhi u l nh

v c liên quan nh :

Quy trình s n xu t, trang thi t b hi n đ i, nguyên li u, nhiên li u…t ng ng v i l nh v c

đ i, vi c n m v ng và v n d ng k p

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

th i các v n đ khoa h c k thu t m i (đ c bi t là tin h c, th ng kê, qu n tr , và các khoa h c

chuyên môn) s quy t đ nh hi u qu c a công tác qu n lý

- Ho t đ ng qu n lý b chi ph i m nh m b i y u t th i gian Nhà qu n lý ph i quy t

đ nh v n đ m t cách nhanh chóng k p th i tr c m t tình hu ng c th nào đó Có khi nhà qu n

lý không có th i gian đ suy ngh , nghi n ng m mà ph i quy t đ nh ngay l p t c, n u ch m s

gây h u qu nghiêm tr ng Ho t đ ng qu n lý luôn đòi h i tính k ho ch cao trong công vi c đ

đ m b o s đ ng b và ph i h p nh p nhàng gi a các thành viên, các b ph n t p th

- Ho t đ ng qu n lý là ho t d ng t duy sáng t o Trong ho t đ ng qu n lý, nhà qu n lý

ph i xây d ng k ho ch ho t đ ng, đ ra nhi m v m i,tr c m i tình hu ng n y sinh ph i tìm

cách gi i quy t thích h p…Nhà qu n lý luôn luôn ph i ti p xúc và gi i quy t nhi u v n đ thu c

nhi u l nh v c khác nhau c a cu c s ng, luôn ph i ti p xúc v i cái m i, cái bi n đ ng và nh ng

y u t ph c t p đa d ng c a đ n v c a xã h i, c a khoa h c k thu t Ho t đ ng qu n lý là ho t

đ ng trí tu c ng th ng và ph c t p

3 Vai trò và ý ngh a c a tâm lý h c qu n lý

3.1 Vai trò c a tâm lý h c qu n lý

V m t lý thuy t tâm lý h c qu n lý giúp các nhà qu n lý có đ c m t h th ng lý lu n và

nh n th c đ c các quy lu t chung nh t trong vi c qu n lý con ng i trong đ i nhân x th khi

qu n lý và lãnh đ o qu n chúng M t khác, nó còn giúp các nhà lãnh đ o tránh đ c nh ng sai

l m trong tuy n ch n cán b , trong ng x , trong giao ti p trong h ach đ nh chính sách và k

h ach qu n lý

V m t th c ti n và ng d ng, tâm lý h c qu n tr đã mang l i nhi u l i ích cho công tác

qu n lý, t o ra n ng su t và hi u qu lao đ ng cao h n, làm cho xã h i ngày càng v n minh và

ti n b h n Có th nêu m t s tác đ ng chính c a tâm lý h c qu n tr trên các bình di n sau đây:

3.1.1 V n d ng tâm lý h c trong công tác qu n lý nhân s

Th c ch t là v n d ng tâm lý h c trong vi c t ch c, s d ng đánh giá, đi u khi n con

ng i Các tri th c v tâm lý h c giúp các nhà qu n lý hi u bi t v n ng l c, s tr ng, tính cách,

đ o đ c, s c kh e … c a con ng i T đó có s phân công h p lý, phát huy th m nh c a m i cá

nhân, t o n ng su t lao đ ng cao và t o đi u ki n phát tri n con ng i

Ngoài ra tâm lý h c qu n lý còn giúp cho vi c tuy n d ng nhân viên phù h p v i yêu c u

c a doanh nghi p

3.1.2 V n d ng tâm lý h c trong vi c hoàn thi n các quy trình s n xu t, c i ti n các thao tác lao

đ ng

Trong l nh v c này tâm lý h c giúp các nhà qu n lý gi i quy t m i quan h gi a con

ng i và máy móc Con ng i ph i h c cách s d ng, đi u khi n máy móc đ ng th i con ng i

ph i ch t o, c i ti n máy móc cho phù h p v i đ c đi m tâm sinh lý c a con ng i đ đ t hi u

qu làm vi c t t nh t

Vi c đ a ra các y u t th m m vào môi tr ng s n xu t, kinh doanh nh màu s c âm

nh c …t o nên tâm tr ng th ai mái, nh nhàng, gi m m t m i, c ng th ng cho ng i lao đ ng

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

3.1.3 V n d ng tâm lý h c trong vi c gi i quy t nh ng v n đ tâm lý h c xã h i trong t p th lao

đ ng

M i quan h gi a các nhóm các phòng ban trong doanh nghi p, xây d ng b u không khí

tâm lý t t đ p, lành m nh c a t p th , d lu n t p th , truy n th ng c a doanh nghi p, ng n ch n

và x lý k p th i các mâu thu n và xung đ t x y ra trong t p th n u có …

3.1.4 V n d ng tâm lý h c đ hoàn thi n nhân cách, n ng l c qu n lý b máy, qu n lý doanh

nghi p và c a b n thân ng i lãnh đ o

Nhân cách con ng i qu n lý nh h ng quan tr ng đ n ho t đ ng qu n lý, tâm lý h c

nêu ra nh ng ph m ch t và n ng l c c n thi t giúp các nhà lãnh đ o d a vào đó đ hoàn thi n

mình h n Các v n đ uy tín phong cách c a ng i lãnh đ o…và các v n đ khác có th giúp các

nhà các nhà lãnh đ o tránh đ c sai l m trong quan h ng i v i ng i

Công tác qu n lý v a là khoa h c, v a là ngh thu t và c s sáng t o Vì v y nhà lãnh

đ o r t c n nh ng tri th c v qu n lý, v tâm lý h c và các tri th c khác đ có th đ m đ ng t t

vai trò “ng i c m lái” trong t p th lao đ ng

3.2 Ý ngh a c a tâm lý h c qu n lý

Trong nh ng n m g n đây, do tác đ ng c a cu c cách m ng khoa h c công ngh hi n đ i,

đ c bi t là công ngh thông tin, công ngh sinh h c, công ngh v t li u, công ngh n ng l ng …

n n kinh th gi i đang bi n đ i sâu s c, m nh m v c c u, ch c n ng và ph ng th c ho t

đ ng ó không ph i là s bi n đ i bình th ng mà là m t b c ngo t l ch s có ý ngh a tr ng đ i

đ a n n kinh t toàn c u t kinh t công nghi p sang kinh t tri th c, n n v n minh loài ng i t

v n minh công nghi p sang v n minh trí tu

b t c n n kinh t nào, n n v n minh nào, b t c ngành ngh nào, h đã có con ng i,

ng i ch huy hay ng i th c hi n, ng i ph c v hay ng i đ c ph c v …thì hi u qu ho t

đ ng c a ngành y t t y u ph thu c vào nh ng y u t tâm lý, th ch t c a m i cá nhân v i t

cách là m t thành viên c a m t t p th nh t đ nh

Tâm lý c a con ng i là m t d ng đ c bi t và là d ng cao nh t c a s ph n nh hi n th c

khách quan vào b óc và não ng i Ho t đ ng ph n ánh có ý th c đó th hi n các quá trình và

tr ng thái tâm lý nh quá trình nh n th c, tình c m, ý chí và các thu c tính tâm lý nh các ph m

ch t, n ng l c c a cá nhân Nh ng đi u mà hàng ngày chúng ta th ng g i là “ý th c”, “nhu c u”,

“đ ng c ”, “s thích”, “ c m ”, “thái đ ”, “tác phong”… Khi g n bó v i m t cá nhân c th

riêng bi t hay v i nhi u cá nhân thu c m t nhóm, m t t p th nh t đ nh thì đó chính là hi n tr ng

tâm lý- tâm lý c a cá nhân và tâm lý xã h i

Trí thông minh, óc sáng t o, n ng khi u, tính cách, trí nh , t duy, t ng t ng, s kiên

trì, xúc c m, yêu lao đ ng, say mê âm nh c, h i h a… chính là n i dung tâm lý c a con ng i

Nh v y n u khái ni m tâm lý h c đ c hi u m t cách đ y đ thì vai trò v trí c a tâm lý h c đ i

v i đ i s ng xã h i nói chung và đ i v i ho t đ ng qu n lý, lãnh đ o nói riêng c ng s đ c nh n

th c m t cách đúng

làm rõ đi u này, ta có th l y m t ví d khi tham quan m t xí nghi p hi n đ i, đ c t

đ ng hóa cao đ , ch th y ng i làm vi c b m nút và quá trình s n xu t đ u do máy th c hi n thì

ng i ta đã b các thi t b hi n đ i lôi cu n s chú ý, ít ai ngh đ n v n đ “tâm lý” đây Th c ra

tâm lý h c k thu t đã ch rõ ràng vi c ch t o các máy móc thi t b cho đ n h th ng đi u khi n

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

đi n t ph c t p c a nhà máy đó đ u đã tính đ n nh ng yêu c u tâm lý c a ng i s d ng, đi u

khi n

M t khác, chính quá trình ch t o h th ng k thu t t đ ng đã bao hàm ho t đ ng tâm lý

ó là ho t đ ng sáng t o, n ng l c sáng t o (t duy, trí tu ) là s say mê, nhi t tình sáng t o (tình

c m) là ngh l c v t qua nhi u khó kh n, trong sáng t o (ý chí)… c a các nhà khoa h c, k s ,

công nhân nhà máy đó Vì v y các nhà lãnh đ o, ch đ o s n xu t c n ph i có nh ng hi u bi t

thông th ng v tâm lý h c k thu t, tâm lý h c lao đ ng

Trong nh ng n m g n đây, tâm lý h c đã có nh ng b c ti n khá dài trên con đ ng phát

tri n Cùng v i s tr ng thành c a tâm lý h c đ i c ng, tâm lý h c s ph m, tâm lý h c lao

đ ng, tâm lý h c tr em, tâm lý h c quân s …là s hình thành và phát tri n m t l at các ngành

tâm lý h c lý thuy t, th c nghi m và ng d ng nh : tâm lý h c nhân cách, tâm lý h c xã h i, tâm

lý h c k thu t, tâm lý h c s n xu t, tâm lý h c th thao, tâm lý h c qu n lý…

Mu n qu n lý, lãnh đ o t t c n ph i n m v ng tâm lý, tâm lý cá nhân và tâm lý t p th

Nh ng đ n m v ng tâm lý t p th và tâm lý cá nhân c n ph i có tri th c v tâm lý đ i c ng làm

c s Tùy theo yêu c u công vi c mà m i ng i nh t là nhà qu n lý, lãnh đ o c n ph i có tri th c

tâm lý h c c n thi t Mu n gi ng d y và giáo d c t t các th y cô giáo ph i bi t đ c tâm lý l a

tu i, tâm lý s ph m Giám đ c doanh nghi p, các nhà qu n tr mu n qu n lý t t nhân l c, t ng

hi u qu s n xu t kinh doanh c n nghiên c u tâm lý h c s n xu t, tâm lý h c kinh doanh, tâm lý

h c qu n tr

Nh v y, nh ng ki n th c v tâm lý h c s là m t c s n n t ng khoa h c quan tr ng cho

công tác qu n lý xã h i nói chung và qu n tr kinh doanh nói riêng

4.1 i t ng c a tâm lý h c qu n lý

i t ng nghiên c u tr c ti p c a tâm lý qu n tr là toàn b các hi n t ng tâm lý c a cá

nhân và t p th ng i lao đ ng ( khách th c a qu n lý) nh tình c m, nguy n v ng, nh n th c,

hành đ ng c a các cá nhân, đ c đi m tâm lý c a nhóm, c a t p th , b u không khí tâm lý t p th ,

xung đ t trong t p th …

Ngoài ra tâm lý h c qu n lý còn nghiên c u các ho t đ ng tâm lý c a b n thân nhà qu n

lý nh đ c đi m nhân cách, phong cách, đ o đ c, uy tín ng i lãnh đ o, nh ng v n đ tâm lý c a

vi c ra quy t đ nh…

Tóm l i đ i t ng nghiên c u c a tâm lý h c qu n lý là toàn b đ i s ng tâm lý c a các

thành viên trong doanh nghi p, trong t ch c kinh t Ngoài ra các v n đ tâm lý khác c a quá

trình qu n lý c ng là m t trong nh ng đ i t ng nghiên c u quan tr ng c a tâm lý h c qu n lý

hi n đ i

4.2 Nhi m v c a tâm lý h c qu n lý

Vi c xác đ nh nhi m v c a tâm lý h c qu n lý c ng r t khó kh n Qu n lý và lãnh đ o là

nh ng quá trình r t ph c t p và đa d ng vì nó liên quan đ n con ng i v i nh ng quan h xã h i

muôn màu, muôn v Tâm lý h c qu n tr có nhi m v góp ph n đ t c s khoa h c cho vi c nâng

cao hi u qu c a quá trình qu n lý Ngay nh ng n c t b n, l i nhu n luôn g n li n v i t

ch c s n xu t

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

Vì v y, vi c t ch c s n xu t kinh doanh nh th nào đ đ t hi u qu cao đã tr thành

m i quan tâm hàng đ u c a các nhà s n xu t và các nhà nghiên c u qu n lý Do đó m t s nhi m

v c b n đ c đ t ra cho tâm lý h c qu n tr là:

- Nghiên c u nh ng c s tâm lý c a vi c nâng cao hi u qu công tác qu n lý, lãnh đ o

c ng nh vi c nâng cao n ng su t lao đ ng c a nh ng ng i th c hi n

- Nghiên c u nh ng yêu c u tâm lý h c đ i v i vi c tuy n ch n, b trí, s d ng cán b

qu n lý, lao đ ng và nh ng ng i th c hi n

- Nghiên c u nh ng bi n pháp tâm lý – s ph m đ đào t o b i d ng cán b , phát tri n

toàn b nhân cách c a cán b , công nhân viên ch c phát tri n quan h xã h i t t đ p trong t p th

lao đ ng c ng nh trong t p th lãnh đ o…

III TÂM LÝ GIAO TI P TRONG QU N LÝ

1 Y u t xã h i và giao ti p trong qu n lý

Ho t đ ng qu n lý là m t ho t đ ng đ c bi t trong xã h i, ph thu c vào nhi u m i quan

h xã h i và m i quan h gi a các nhà qu n lý v i xã h i, v i nh ng ng i khác

Các m i quan h xã h i và ho t đ ng giao ti p c ng nh h ng l n nhau N u m i quan

h t t và ho t đ ng giao ti p s thu n l i, d dàng, và ng c l i, n u giao ti p t t l i có đi u ki n

đ xây d ng m i quan h t t đ p, ch t ch

Mu n kinh doanh có hi u qu , nhà kinh doanh ph i bi t xây d ng các m i quan h xã h i

t t và ph i bi t xã giao v i xã h i

Vi c nghiên c u nhân cách, tìm hi u nhân viên và con ng i c a nhà qu n lý c ng ph i

g n v i vi c tìm hi u các m i quan h xã h i và s giao ti p m i có th bi t đ c m t cách toàn

di n, đúng đ n Do đó nhà qu n lý c n có nh ng hi u bi t nh t đ nh v quan h xã h i và giao

ti p

2 Các m i quan h nhân cách

Trong xã h i, m i ng i đ u b chi ph i b i nhi u m i quan h xã h i Nh ng m i quan

h này r t ph c t p Trong h th ng qu n lý xã h i, ho c trong t ch c, m t t p th , m t đ n v

…l i có nh ng m i quan h khác

+ Quan h chính th c là nh ng quan h xã h i quy đ nh th a nh n nh th tr ng v i

nhân viên, c p trên v i c p d i, n i quy, quy đ nh c a t ng đ n v …

Quan h không chính th c, th ng là quan h tâm lý cá nhân là quan h nhân cách v i

ng i khác trong nhóm, trong t p th , nh quan h b n bè, s yêu thích ng i này ghét b ng i

kia …Trong quan h này có quan h xã giao; khi ng i này giao ti p v i ng i kia th ng có

nh ng bi u hi n nh g p g l n nhau, chào h i nhau, nói chuy n xã giao …Quan h xã giao có

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- Trong m t t p th , s giao ti p, đ i x gi a các thành viên th ng có s k t h p c a hai

lo i m i quan h Th c t ch khi m i ng i đ i x v i nhau b ng c quan h chính th c và không

chính th c (có tình có lý) t p th m i có đi u ki n phát tri n, đ t hi u qu ho t đ ng t t Nhà qu n

lý c n c x t nh trên c s c “lý” l n “tình”

- Nhà qu n lý c ng c n chú ý đúng m c đ n nh ng m i quan h xã giao: Dù trong quan

h chính th c hay không chính th c, m i ng i c n đ m b o m i quan h xã giao: Chào h i, đón

ti p, ni m n l ch s , v n hóa tôn tr ng l n nhau…

3 Nh ng y u t tâm lý giao ti p và giao ti p trong qu n lý

C ng có th nói cách khác: Giao ti p là quá trình trao đ i và ng x , x lý thông tin trong

đ i s ng hàng ngày c a con ng i v i nhau

3.1.2 T m quan tr ng c a giao ti p

Giao ti p là y u t không th thi u đ c trong s phát tri n c a xã h i loài ng i, giao

ti p đa d ng, ph c t p, nó th hi n muôn hình nhi u v c a con ng i M t trong nh ng y u t

quy t đ nh cho s thành b i, ti n lùi c a m t cá nhân, đó là kh n ng giao ti p c a ng i y

T x a đ n nay, con ng i luôn tìm cách hi u lòng ng i khác nh ng đi u đó qu th c r t

khó kh n Ng i ta t ng nói:

“ Sông sâu còn có k dò

M y ai l y th c mà đo lòng ng i”

C ng đ nói lên s khó kh n đó Trong giao ti p th ng ngày, Không ch hi u ng i mà

còn bi t gây thi n c m cho ng i, bi t thu hút nh ng tâm s t đáy lòng c a ng i đ i tho i

Mu n ng i khác tr nên thân thi n, c i m và vui lòng tâm s cùng ta thì tr c h t ta ph i làm

v a lòng h Hãy t đ t mình vào đ a v c a đ i t ng đ hi u h mu n gì ? h suy ngh nh th

nào? r i đ a ra nh ng cách x s th t đúng m c Trong giao ti p, m i c ch , thái đ hành vi c a

mình đ u gây nên nh ng c m xúc n i ng i đ i tho i

Vì v y đ thu đ c thành công trong giao ti p, b n ph i là m t con ng i r t m n thi p,

l ch s , ph i bi t cách đ i nhân x th … Chinh ph c lòng ng i cái c b n c a ngh thu t giao

ti p s giúp b n thành công h n trong m i vi c Vì v y, nhi u ng i r t chú tr ng t o n t ng

b ng hình th c bên ngoài, b ng cách n m c l ch s , đ ng đ n C ng có nh ng ng i mu n gây

thi n c m v i ng i khác b ng nh ng bi u hi n tuy t v i v tâm h n, tính cách …

T o n t ng v i ng i đ i tho i không đ n thu n ch xu t phát t hình th c, không ch

b ng nh ng l i nói nh nhàng, mà còn đ c xây d ng t nh ng nét bi u c m, nh ng ánh m t,

nh ng n c i trên khuôn m t M i bi u hi n trên nét m t đ u mang nh ng tr ng thái tình c m

khác nhau c a con ng i

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

Trong giao ti p khuôn m t là m t trang sách m , c ch tay chân là m t th ngôn ng b

sung r t hi u qu cho l i nói Nhi u khi ch c n m t ánh m t, m t n c i còn có hi u qu h n

ngàn v n l i nói

3.1.3 Quá trình giao ti p là quá trình ho t đ ng ph c t p:

Giao ti p đ c di n ra nhi u hình th c khác nhau nh giao ti p gi a cá nhân v i cá nhân,

gi a cá nhân v i nhóm, giao ti p đ i tác, giao ti p nh t th i và giao ti p lâu dài, giao ti p gián

ti p, giao ti p tr c ti p, giao ti p t trên xu ng, t d i lên, giao ti p ngang b ng, giao ti p th

m nh, th y u, th cân b ng v.v… i v i t ng hình th c giao ti p, c n có nh ng cách giao ti p

thích h p Xét v b n ch t, ho t đ ng qu n lý chính là ho t đ ng giao ti p xã h i Trong ho t

đ ng này nhà qu n lý luôn ph i giao ti p d i nhi u hình th c khác nhau; giao ti p v i c p trên

và c p d i, giao ti p v i b n bè và khách hàng, giao ti p trong t ch c, giao ti p trong th ng

m i, giao ti p trong n i b đ n v và ngoài xã h i, giao ti p trong quan h chính th c và không

chính th c, giao ti p xã giao hay giao ti p đ xây d ng m i quan h lâu dài Ho t đ ng giao ti p

c a nhà qu n lý r t ph c t p, đa d ng, liên quan đ n nhi u y u t tâm lý xã h i, y u t kinh t và

v n hóa Ho t đ ng giao ti p này quy t đ nh hi u qu c a ho t đ ng qu n lý Nói cách khác n u

không có kh n ng giao ti p, nhà qu n lý khó có th thành công

* M t s yêu c u c n thi t khi giao ti p

- Ph i đ t t i m c tiêu, m c đích nh t đ nh

Khi giao ti p, c n xác đ nh giao ti p đ làm gì? t t i m c tiêu nào Nh ng tr ng h p

m c tiêu r t đ n gi n (ch là đ bi t) nh ng có khi m c tiêu giao ti p r t ph c t p, sâu kín Có

tr ng h p m c tiêu ch xác đ nh, hoàn thi n trong quá trình giao ti p

- Giao ti p ph i đ m b o chu n m c nh t đ nh, chu n m c đ o đ c, quy đ nh xã h i,

phong t c t p quán…

- Giao ti p ph i phù h p v i cá tính ho c c n c vào đ c đi m c a đ i t ng, tr ng thái

tâm lý đ i t ng khi giao ti p

3.2 Nh ng y u t tâm lý trong giao ti p

S giao ti p con ng i nói chung và giao ti p trong ho t đ ng qu n tr nói riêng th ng

mang tính ch t tâm lý xã h i và tâm lý cá nhân

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- Ph thu c vào vai trò, c ng v , quy n h n c a con ng i trong xã h i, c n chú ý là

m i vai trò, c ng v quy n h n nh (ch c v ; giám đ c, tr ng phòng, b tr ng, nhân viên, vai

trò làm cha, làm m hay con cháu…) Con ng i có ch c n ng, đ c đi m tâm lý khác nhau Khi

thay đ i vai trò, tâm lý con ng i có th b bi n đ i đi, th m chí bi n đ i c s thích, quan đi m

s ng, l i s ng…

- Ph thu c vào ngh nghi p, l nh v c ho t đ ng M i t ng l p xã h i, do ngh nghi p,

ho t đ ng khác nhau, tâm lý c a h c ng khác nhau do đó, giao ti p c a h c ng khác nhau

Vì v y khi giao ti p, nhà qu n lý ph i n m đ c phong t c t p quán và đ c đi m c a đ a

ph ng, lu t pháp và lu t l riêng c a t ng vùng Ngày x a có nói: “Phép vua thua l làng” i

v i cá nhân, c n chú ý xem h là ng i vùng nào, đ i s ng kinh t , v t ch t c a h , ngh

nghi p, ch c v c a h v.v…

Tính ch t tâm lý cá nhân bi u hi n:

S giao ti p b chi ph i b i nh ng đ c đi m tâm lý riêng c a h c bi t là nh ng đ c

đi m sau:

- Ý th c cá nhân c a h : Hi u bi t c a h nh th nào, s t đánh giá b n thân c a h ,

tính khiêm t n, kiêu c ng, ham h c h i hay ch quan t mãn

- Cá tính c a h : h là ng i c i m vui v hay l ng lùng kín đáo, ng i táo b o, ho t bát

hay r t rè, ch m ch p, tác phong t th , hành vi c ch nh th nào…

- Trình đ giao ti p c a h : S hi u bi t v giao ti p, đ c bi t là k n ng giao ti p c a h

- ng c m c đích giao ti p c a cá nhân

- Th tâm lý cá nhân đ i v i nhau

- Tr ng thái tâm lý cá nhân: ang vui, đang gi n, đang chán n n, th t v ng, hay đang hy

v ng đ i ch …

- Tình hu ng giao ti p: Giao ti p đâu, do nguyên nhân nào thúc đ y …

- Kho ng cách tâm lý cá nhân: Gi a nh ng ng i giao ti p có nh ng gì cách bi t khác

nhau v tâm lý, đ a v , vai trò nh th nào v.v…chúng ta c n chú ý đ n kho ng cách thân tình, v

th Do tính ch t tâm lý cá nhân trong giao ti p, nhà qu n lý c n ph i chú ý hi u đ i t ng giao

ti p c a mình v hai m t: c đi m tâm lý cá nhân c a h và đ c đi m tâm lý c a h trong th i

đi m giao ti p (tâm tr ng đ ng c , tình hu ng, th tâm lý v.v…)

4 V n đ tâm lý trong vi c s d ng giao ti p

4.1 Ph ng ti n giao ti p phi ngôn ng

Các chuyên gia giao ti p cho r ng kho ng 90% l ng thông tin nh n đ c trong giao ti p

là qua ngôn ng không l i

- c đi m có th bên ngoài nh t ng m o, v m t, dáng ng i (cao, th p, m p, lùn)

n c da, cách s a so n trang đi m

- Dáng đi u, đi u b , ánh m t, n c i, t th , tác phong,

- Qu n áo, cách n m c (g n gàng, lôi thôi, đ p sang tr ng, nhàu nát, h hang…) Qu n áo

và cách n m c, ph n ánh cá tính, ngh nghi p, đ a v , giai c p, l a tu i

- Cách c x , đ i x , đ ng tác, hành vi (nhã nh n, l ch s , xô b , k ch c m, v ng v , khéo

léo

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

ây là k n ng phán đoán, n m b t đ c tâm lý c a đ i t ng giao ti p thông qua quan

sát các bi u hi n bên ngoài nh t th , c ch , hành vi, nét m t ngôn ng c a h

Trên c s thông tin nh n đ c thông qua quan sát ng i giao ti p v i mình, đ ng th i

k t h p v i ki n th c tâm lý và kinh nghi m cu c s ng c a b n thân, chúng ta có th n m b t

t ng đ i chính xác các di n bi n tâm lý c a đ i t ng giao ti p đ đi u ch nh thông đi p c a

chúng ta cho phù h p v i đ i t ng, v i m c tiêu giao ti p

b Kho ng cách tâm lý cá nhân

Gi a nh ng ng i giao ti p có nh ng gì đ c bi t khác nhau vì tâm lý, đ a v , vai trò nh

th nào.v.v…Chúng ta c n chú ý đ n kho ng cách thân tình, kho ng cách cá nhân, kho ng cách

- ng ch p tay sau l ng là t th ông ch

- Ng i cúi v phía tr c, tay ch ng c m là t th ch m chú

- Ng i ngã ra sau l ng là t th m t m i, tho i mái

d C ch :

- Li c đ ng h th hi n ý s t ru t mu n v

- Gãi gãi sau gáy, vê râu c m, ng m bút th hi n s b i r i

- Hai tay l y kính ch m ch m ra kh i m t th hi n s tr m ngâm suy ngh

- c bi t đôi m t là c a s tâm h n ôi m t có kh n ng bi u c m r t l n Th hi n:

+ ôi m t m to trong sáng th hi n s h n nhiên, chân th c

+ M t m r t to th hi n s ng c nhiên

+ M t lim dim là đang suy ngh

+ M t nhìn xu ng đ t là b i r i

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

+ Nhíu lông mày th hi n s khó ch u

+ Ánh m t nhìn vào ng i đ i di n th hi n s quan tâm, chú ý l ng nghe

+ Có cái c i thông c m, đ ng tình có cái c i ch gi u, khinh b …

+ M m c i th hi n s thân thi n chào đón

+ M m c i th hi n s h o ý trong kinh doanh, thay cho l i chào khi g p m t và l i chào

t m bi t khi chia tay

4.2 Ph ng ti n giao ti p ngôn ng nói

Giao ti p nói: Là giao ti p dùng l i nói đ chuy n t i thông tin nh to đàm, h i ngh ,

đàm phán, giao l u, chuy n trò…lo i hình giao ti p này có l i th là có th bi u đ t các s c thái

tình c m khác nhau c a gi ng nói, đ ng th i có th nh n ngay đ c thông tin ph n h i

Ngôn ng nói là ph ng ti n giao ti p ch y u c a con ng i S d ng ngôn ng nói, con

ng i có th truy n đ t, bày t t t c các lo i thông tin khác nhau, k c n i dung và tình c m

hi u rõ cách s d ng ngôn t trong giao ti p, chúng ta xem xét v các khía c nh sau:

4.2.1 Tính ch t c a ngôn ng

Cùng m t n i dung ngôn ng , nh ng v i các cách di n đ t khác nhau thông qua nh p đi u,

âm đi u, ng đi u, (to nh , nhanh ch m, cao th p) ng i nói s mang l i nh ng n t ng khác

nhau cho ng i nghe

B i v y, chúng ta c n ph i chú ý đi u khi n gi ng đi u, ng đi u khi nói L i nói có đ c

rõ ràng, khúc chi t hay không ph thu c nhi u vào cách nh n g ong B ng cách u n gi ng và thay

đ i ng đi u l i nói chúng ta có th thay đ i ý ngh a c a nó Cách nói đ u đ u, đ n đi u và vô

c m d làm cho ng i nghe bu n ng

Do v y, khi nói c n ph i bi t lên gi ng xu ng gi ng, lúc nh t, lúc khoan, lúc nh , lúc d n

gi ng, lúc t m ng ng đ nghe suy ng m Trong t t c đo n nói ph i bi t m , bi t gi i quy t v n

đ và bi t gói g n l i Vi c s d ng các câu ca dao, t c ng , ví von, so sánh c ng nh các hình

t ng, các con s s làm cho nh ng đi u chúng ta nói có h n, có s c thuy t ph c cao.Bi t cách

đi u khi n c ng đ và cao đ c a gi ng nói, chúng ta có th làm n i b t n i dung quan tr ng, thu

hút s chú ý ng i nghe, làm cho cu c nói chuy n c a chúng ta không ch h p d n mà còn đ t

đ c m c tiêu đ ra

4.2.2 i u b khi nói

i u b đ c hi u là v m t, ánh m t c ng nh c ch tay chân, t th c a c th , hay nói

cách khác là ngôn ng c a c th (body language) i u b ph ho theo l i nói đ t ng thêm ý

ngh a cho l i nói, gây n t ng cho ng i nghe

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

B i v y, đi u b c n t nhiên, không gò ép, và ph i phù h p v i phong t c t p quán, v n

hoá Khi chia bu n v i ai, ngoài các t ng phù h p, c n bi t th hi n gi ng nói ch m l i, chùn

xu ng, đ ng th i k t h p nét m t bu n Khi chào h i khách hàng, đ ng th i ph i nhìn vào h và

m m c i Khi g p ng i l n tu i h n mình, lúc chào h i nghiêng ng i v phía tr c m t chút

4.2.3 Hi u thông tin không chính xác

Ng i nói đ nh chuy n thông tin này, nh ng ng i nghe l i hi u thành thông tin khác,

đi u này c ng d n t i hi u l m đáng ti c Lý do c a tình tr ng hi u sai l ch này là do nh n th c,

kinh nghi m, ki n th c, ngôn ng , phong t c, t p quán, c a hai bên giao ti p không gi ng nhau

Khi hai ng i h n nhau là “Ch em c ng công viên m Sen” thì ng i này đ n c ng tr c

ng i kia ra c ng sau, cu i cùng m i ng i m i n o không g p nhau

4.3 Giao ti p vi t:

Là giao ti p thông qua th t , công v n, ch th , báo cáo, vi t th t giao d ch v n b n…,

t c là dùng v n b n đ chuy n t i thông tin Nhi u lo i giao ti p ph i dùng t i v n b n vì nó đòi

h i tính pháp lý c a thông tin nh h p đ ng, quy t đ nh, ngh quy t đ i h i Ngày nay đ t n c ta

m r ng quan h kinh t , v n hoá v i n c ngoài

Nhà kinh doanh không ph i ch làm n v i các doanh nghi p trong n c, mà còn có m i

quan h v i các doanh nghi p n c ngoài Chính vì th mà nhu c u trao đ i thông ti th tín càng

tr nên c p bách Ngoài k n ng nói, nghe, nhà qu n tr c n ph i rèn luy n c k n ng vi t n a

L i chào k t thúc: Gi ng nh l i chào m đ u, có tính phong t c và th hi n l ch s đ

ch m d t m t lá th , l i chào phù h p v i t ng hoàn c nh và ph i t ng x ng v i l i chào m

đ u

Ký tên và ghi ch c v : Ph i luôn ký tên b ng bút t c a mình và b ng bút m c, không nên

ký b ng d u đ tên mình, đích thân ký vào th tình t ký tên và ghi ch c v

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- Vi t m t cách t nhiên v i gi ng v n phù h p vào t ng hoàn c nh

5 Nh ng y u t tâm lý c n chú ý trong giao ti p

5.1 Nh n th c trong giao ti p

Khi chúng ta giao ti p v i nhau, chúng ta ph i có nh n th c v nhau, luôn luôn tri giác l n

nhau và trên c s tri giác đem l i t duy giúp ta phán đóan tình hình đ l a ch n ph ng án giao

ti p cho phù h p v i đ i t ng giao ti p Khi đó tình hu ng đòi h i ta ph i suy ngh t duy th t

nhanh

T duy còn giúp ta n m đ c b n ch t c a câu nói, c a hành đ ng, n m đ c nh ng ý

ngh a sâu xa ti m n l i nói Trong th c t có nh ng khi ng i ta “nói v y ch không ph i v y”,

bu c chúng ta ph i phán đoán, ph i suy ngh m i hi u đ c ý ngh a đích th c c a câu nói

Do v y, trong quá trình giao ti p chúng ta c n ph i th n tr ng trong t ng c ch , t ng l i

n ti ng nói (t p kh n ng quan sát, tính nh y c m, ph n ng nhanh và có kh n ng phán đoán

tình tình hu ng gi i…) đ t đ c ngh thu t giao ti p, chúng ta c n ph i tích lu và rèn luy n

n m b t đ c đ s d ng linh ho t các k n ng giao ti p

5.2 Tác đ ng c a th tâm lý

- Là v trí t ng đ i v m t tâm lý gi a các bên tâm lý trong quan h v i nhau, t o nên

tr ng thái đ c bi t t ng ng gi a các thành viên

- Khi giao ti p, con ng i th tâm lý nh t đ nh: M nh y u ho c ngang b ng (ai c n ai, s

v n , khi p s nhau, ho c không ai s ai…)

- Th tâm lý chi ph i cá nhân, trong giao ti p

- Mu n giao ti p có hi u q a c n xác đ nh th tâm lý c a mình và c a đ i t ng T đó

tìm cách thay đ i th tâm lý cho phù h p, nâng mình lên, h mình xu ng…) đó là đi u ch nh th

tâm lý

5.3 K n ng n m b t tâm lý

S bi n đ i tâm lý có nh h ng tr c ti p đ n kh n ng giao ti p Y u t tâm tr ng c ng

r t đáng đ c chú tr ng trong tâm lý giao ti p Tâm tr ng là s th nghi m n i tâm v thái đ đ i

v i s v t khách quan, là ho t đ ng tâm lý không th thi u đ c trong đ i s ng xã h i và quan h

xã h i

D i góc đ tâm lý h c, tác d ng c a tâm tr ng không kém h n ngôn ng trong s tôn

t o trong duy trì nh ng quan h qua l i c a xã h i loài ng i Tâm tr ng liên quan đ n tâm lý và

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

trình đ v n hoá c a con ng i, đ c kh ng ch b i ti m th c Nó v a là đ ng l c v a là k t qu

c a hành vi, khi ta n y sinh mong đ i v giao ti p

Khi giao ti p s c m th y vui m ng, k t qu giao ti p c c k t t đ p, nh ng ng i có tâm

tr ng l nh nh t s có ph n ng và k t qu ng c l i Nh v y nh ng bi u hi n tâm lý đ c đánh

giá qua k t qu giao ti p Nó là c s đ ti n hành giao ti p

rèn luy n k n ng này, chúng ta tr c h t c n n m đ c ý ngh a c a ngôn ng không

l i v m t lý thuy t, Sau đó c n th ng xuyên th c hành quan sát con ng i xung quanh chúng ta

t trong gia đình đ n ngoài xã h i đ ki m ch ng và c ng c lý lu n Chúng ta khám phá và tìm

hi u m i quan h không l i và tr ng thái tâm lý tình c m c a con ng i, t ng m o c ng là

nh ng g i ý t t đ chúng ta tham kh o

Nh v y, quá trình giao ti p th ng x y ra thông qua các h th ng tín hi u là ngôn ng

l i nói và ngôn không l i

Giao ti p qua hai lo i ngôn ng này th ng không tách r i nhau mà đi song hành v i

nhau, b sung cho nhau C ng có khi ngôn ng không l i thay th hoàn toàn cho ngôn ng l i nói

Trong các m i quan h g n g i, thân thi n thì giao ti p qua ngôn ng không l i chi m u

th h n Còn giao ti p có tính xã giao thì ngôn ng l i nói quan tr ng h n, và ngôn ng không l i

làm n n cho nó

a Gi ng đi u:

Gi ng đi u to nh , cao th p, nhanh ch m khác nhau th hi n các s c thái tình c m khác

nhau Th ng thì khi vui ng i ta nói to và nhanh, khi bu n thì gi ng tr m xu ng, ch m l i

b V bên ngoài:

u tóc qu n áo, giày dép, đ trang s c, n c hoa, son ph n …đ u cho ta nh ng thông tin

nào đó v tính cách ng i đ i tho i nh c n th n hay xu nh xoàng, k tính hay đ n gi n (gi n d )

Di n m o g m các đ c đi m bên ngoài ít thay đ i ó là t ng ng i cao hay th p, béo hay g y

M t trái xoan vuông hay ch đi n, m ng hay đ y đ n …V bên ngoài gây n t ng l n trong l n

ti p xúc đ u tiên

5.4 K n ng th hi n

Là k n ng bi u hi n, b c l , di n đ t tình c m, ý t ng c a mình cho ng i khác hi u

Trong giao ti p v i m i ng i trong xã h i nói chung và giao ti p v i khách hàng nói

riêng, chúng ta không ch c n hi u bi t, có thái đ đúng đ n, mà c n có k n ng th hi n di n đ t

n i dung t t ng tình c m đ ng i đ i tho i v i chúng ta l nh h i đ c

Ch ng h n, n u chúng ta có thái đ đúng đ n là r t tôn tr ng khách hàng, nh ng không

bi t cách th hi n cho h hi u thì h có th cho r ng chúng ta không tôn tr ng h

th hi n tình c m c ng nh các n i dung thông đi p khác cho ng i đ i tho i bi t

Chúng ta có th s d ng các ph ng ti n giao ti p sau đây:

* L i nói hay là ngôn ng , bao g m ngôn ng nói, ngôn ng vi t ây là ph ng ti n giao

ti p d s d ng

* Ngôn ng không l i nh là t th , c ch , nét m t, gi ng nói … ây là m t ph ng ti n

th hi n tình c m h u hi u trong giao ti p Chúng ta s tìm hi u trong ph n sau

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

5.5 K n ng ki m ch

Là k n ng bi t ki m ch t c gi n c a mình đ x s khôn khéo trong nh ng tình hu ng

ph c t p ó là tr ng h p khi s vi c x y ra trái ng c v i đi u mà mình mong mu n, khi ng i

đ i tho i to ti ng, t ph , đòi h i qúa đáng th hi n rõ v k n ng này chúng ta tìm hi u ba

tr ng thái b n ngã (hành vi ) trong giao ti p

a Tr ng thái b n ngã ph m u

Là tr ng thái hành vi mà ng i giao ti p nh n bi t đ c quy n h n, v th h n h n c a

mình và th hi n trong giao ti p qua l i nói hành vi ó là thái đ hành vi tr ch th ng c a c p

trên đ i v i c p d i, là thái đ k c ng i l n tu i h n, là thái đ h m h nh c a k nhi u ti n và

có th l c, là thái đ c a quy n ban phát c a các cô m u d ch viên th i bao c p

b Tr ng thái b n ngã thành niên

ây là đ c tr ng phong cách bình t nh, bi t ki m ch , t tin trong giao ti p Ng i có

phong cách này bi t ki m ch , bi t phân tích khách quan tình th , bi t gi i quy t v n đ có tình,

có lý

c Tr ng thái b n ngã nhi đ ng

ó là đ c tr ng cho phong cách giao ti p b tình c m chi ph i Ng i có phong cách này

hay bu n b c, t c gi n ho c vui c i b c phát, t nhiên H không bi t ki m ch tình c m c a

mình, do v y d b kích đ ng trong các tình hu ng ph c t p, trong ba tr ng thái này tr ng thái b n

ngã thành niên là t t nh t vì có th giao ti p đ c v i b t k tr ng thái nào

Tuy nhiên trong m i con ng i th ng t n t i đan xen c ba tr ng thái Nh ng tùy theo

tính cách b m sinh mà có ng i tr i h n v m t lo i tr ng thái

Ví d : Ng i d n i cáu ch vì m t vi c nh x y ra không theo nh mình mong mu n

Tuy nhiên quá trình h c h i, rèn luy n c ng giúp chúng ta s a và t đi u ch nh b n thân K n ng

ki m ch s giúp chúng ta có đ c phong cách giao ti p phù h p v i đ i t ng, v i hoàn c nh,

v i môi tr ng giao ti p c th Do v y, giao ti p thành công trong m i tình hu ng khác nhau

5.6 Kh n ng gây n t ng t t trong giao ti p

Kh n ng gây n t ng t t, gây thi n c m và h p d n đ i t ng trong giao ti p, giúp cho

vi c giao ti p thành công, chúng ta có th gây n t ng ng i khác nh th nào trong giao ti p ?

h c đ c Kh ng t nói trong 3 ng i đi cùng ta, thì th nào c ng có m t ng i là th y c a ta

Làm đ c đi u đó chúng ta ch ng m y mà gi i giang, l i làm cho m i ng i m n ta

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

- L ch s nh nhàng, khôi hài d làm cho b u không khí khi giao ti p m áp, vui t i, g n

g i

b Kh n ng gây n t ng b ng h c th c:

Ng i có h c và khiêm t n thì đ c m i ng i ng ng m , do v y d chinh ph c nhân

tâm, chúng ta c n ph i hi u bi t khoa h c, hi u bi t v n hoá xã h i r ng, có th qua tr ng l p

nh ng c ng có th t h c su t đ i

c Kh n ng gây n t ng b ng ngôn ng :

T th , ch ng ch c, t i c i, ni m n : Nói n ng l ch thi p, nh nhàng; n m c l ch s , có

th m m Bi t ch n ch đ phù h p trong m i tình hu ng đ nói chuy n Bi t s d ng ngôn ng

không l i đ th hi n sinh đ ng T t c đi u đó giúp chúng ta chi m đ c thi n c m c a khách

hàng

6 M t s v n đ c n chú ý khi giao ti p trong ho t đ ng qu n lý

- C n xây d ng các m i quan h giao ti p r ng rãi, không nên ch nhìn th y m t m i quan

h nào đó

- Giao ti p c a nhà qu n tr r t đa d ng, ph c t p, c n ph i luy t k n ng giao ti p

- C n giao ti p m t cách v n hóa, l ch s hòa nhã, tình c m mang tính đ o đ c t t đ p là

chính (nhi u khi ph i nh ng nh n, ch p nh n, tránh c ng th ng, thô b o tàn nh n.)

- Ph i bi t l a ch n ph ng ti n hình th c giao ti p h p lý

- K h ach chi n thu t đ th c hi n các ph ng ti n giao ti p

- Ph i n m v ng tâm lý cá nhân, tâm lý xã h i, nh t là hi u bi t đ i t ng giao ti p; bi t

3 Th nào là c m giác, tri giác, trí nh và t ng t ng Trong cu c s ng hàng ngày, c ng

nh trong ph n đ u rèn luy n và h c t p trí nh có vai trò quan tr ng nh th nào?

4 T i sao nói, t duy phát tri n trong lao đ ng và t duy xu t phát t nhu c u c a cá

Ch ng 1: T ng quan v tâm lý và tâm lý h c qu n lý

7 B n hãy phân tích đ c đi m c a 4 lo i khí ch t c b n? B n t x p mình thu c lo i khí

ch t nào? Nêu nh c đi m và u đi m c a b n thân mình

8 Theo b n v n đ n ng l c và khí ch t có ý ngh a gì trong ho t đ ng qu n tr qu n lý?

9 Tính ch t và c c u ho t đ ng qu n lý là gì? T i sao ho t đ ng qu n lý là ho t trí tu , t

duy, sáng t o, c ng th ng và ph c t p, b n hãy gi i thích lu n đi m này

10 Tâm lý h c qu n lý là gì? Vi c nghiên c u tâm lý h c qu n lý có vai trò và ý ngh a

nh th nào trong đ i s ng xã h i và ho t đ ng qu n lý ? Liên h trong l nh v c công tác c a b n

thân

11 B n hãy nêu t m quan tr ng c a giao ti p Trong ho t đ ng qu n lý, nhà qu n tr c n

s d ng nh ng ph ng ti n giao ti p nào?

12 K n ng ki m ch có vai trò quan tr ng nh th nào trong giao ti p ?

13 Theo b n, mu n giao ti p có hi u qu trong ho t đ ng qu n lý, chúng ta c n chú ý đ n

nh ng v n đ gì ?

Ch ng 2: Con ng i trong h th ng qu n lý d i giác đ tâm lý

C ng nh các môn khoa h c khác, vi c xác đ nh đ i t ng khác c a tâm lý h c m t cách

đúng đ n, khoa h c là m t vi c vô cùng ph c t p, tr i qua m t quá trình hàng ngàn n m Vi c xác

đ nh đ i t ng tâm lý h c là m t cu c đ u tranh gay go quy t li t gi a nhi u tr ng phái, trào l u

khác nhau V th gi i tâm lý, các nhà duy v t c đ i đi tìm c s ban đ u trong l a, khí, n c;

đ a ra quan ni m r ng các hi n t ng tâm lý c ng tuân theo các quy lu t c a th gi i t nhiên

Các nhà duy tâm cho r ng t t ng tâm lý là cái có tr c, th c t i là cái có sau Tâm lý t n t i ph

thu c vào th ng đ ch không ph thu c vào con ng i và th gi i xung quanh

Nh ng t t ng duy tâm ph n khoa h c đã b Arixtore (384 –322 TCN), h c trò c a Platon,

phê phán Arixtore là tác gi c a cu n “Bàn v tâm h n”, tác ph m l n đ u tiên v th gi i tâm lý

c a con ng i Trong tác ph m này đã đ a ra m t quan đi m h t s c ti n b so v i th i b y gi

ó là t n t i m i quan h gi a tâm lý và c th , v i th gi i xung quanh Tâm lý n y sinh và phát

tri n trong cu c s ng và có th quan sát và nghiên c u đ c, tuy r t ph c t p

n n a đ u th k th XVII tâm lý h c khoa h c l i có thêm m t khám phá m i c c k

quan tr ng đó là c a Decac (1596 –1650) Tuy nhiên ông l i đi theo thuy t Nh Nguyên lu n đáng

phê phán C ng trong kho ng th i gian này nhi u h c thuy t, nhi u tr ng phái xu t hi n nh :

Tr ng phái “Tâm lý h c kinh nghi m”c a J.Lov (1632 – 1701), tr ng phái “tâm lý h c

duy v t máy móc” c a Didro (1713 –1781), Honbach (1723 –1789)

Sang th k th XVIII có m t s ki n hay đ c nh c đ n trong l ch s tâm lý h c đó là l n

đ u tiên xu t hi n tên g i tâm lý h c trong cu n “Tâm lý h c kinh nghi m” (1732) và “tâm lý h c

Lý trí” (1734) c a Volf nhà tri t h c c và tên g i “Tâm lý h c” đã chính th c ra đ i t đó n

đ u th k XX tâm lý h c v n trong c nh b t c v đ i t ng và ph ng pháp lu n

Trong vòng 10 n m kho ng đ u th k XX đã xu t hi n ba tr ng phái tâm lý h c khách

quan: Tâm lý h c hành vi, tâm lý h c c u trúc và tâm lý h c Phr t

Do tính phi lí c a vi c lo i b tâm lý, ý th c ra kh i đ i t ng nghiên c u c a tâm lý h c và

c thuy t hành vi m i (sau này) đã đi sâu vào con đ ng b t c N u nh tâm lý h c hành vi mu n

h ng tâm lý h c theo con đ ng khách quan ki u sinh v t h c, thì tâm lý h c Ghestan mu n xây

d ng tâm lý h c theo con đ ng khách quan theo ki u v t lý Tr ng phái này cho r ng không

nên nghiên c u tâm lý theo ki u chia th gi i thành các nguyên t

Theo h b n ch t c a các hi n t ng tâm lý đ u có c u trúc và do đó ph i theo xu h ng

t ng th v i m t c u trúc ch nh th đ nghiên c u tâm lý thích h p và có hi u qu Tóm l i: c ba

tr ng phái tâm lý h c k trên đ u t g i là khách quan, nh ng đ u b qua các m i quan h b n

ch t con ng i, b qua vi c nghiên c u đ i s ng tâm lý con ng i và coi con ng i nh m t đ ng

v t, nh m t cái máy, b qua m t xã h i c a con ng i Vì th mà các tr ng phái đó không đ t

Ch ng 2: Con ng i trong h th ng qu n lý d i giác đ tâm lý

đ c mong mu n chân thành c a h là xây d ng m t khoa h c khách quan v th gi i tâm lý c a

con ng i

Ph i ch đ n tâm lý h c Macxit do các nhà tâm lý h c Xô Vi t có tên tu i nh Coocnhic p

(1879 –1957), Lêônchiep (1903 –1979) v.v…cùng v i các nhà tâm lý h c Xô Vi t khác xây d ng

nên thì chúng ta m i có m t n n tâm lý h c th c s khoa h c và khách quan

Tâm lý ng i là s ph n nh hi n th c khách quan vào não ng i thông qua ch th , tâm lý

ng i có b n ch t xã h i, l ch s

Trong ph n này chúng ta ch y u đ c p đ n quan ni m v tâm lý con ng i cu ch ngh a

duy v t bi n ch ng th c hi n m t hi u bi t v tâm lý ng i đúng v i b n ch t c a nó Tâm lý

h c duy v t bi n ch ng xu t phát t quan đi m tri t h c v con ng i nh là m t th c th xã h i

Con ng i là s n ph m, v a là ch th c a ho t đ ng c i t o th gi i xung quanh, c a quan h

giao l u

ó là nh ng con ng i c th đang s ng và ho t đ ng trong nh ng đi u ki n xã h i – l ch

s c th , ch không ph i là con ng i tr u t ng b t bi n c a m t th i đ i D i đây, d a vào

quan ni m c a tâm lý h c Mac v b n ch t tâm lý ng i đ minh ch ng cho quan đi m c a Mác

2.1 Tâm lý là s n ph m ph n ánh hi n th c khách quan b ng ho t đ ng c a m i ng i:

Lênin đã nói “Tâm lý là hình nh ch quan c a th gi i khách quan”, t c là nh ng s v t,

hi n t ng c a th gi i khách quan tác đ ng vào các giác quan c a ta và đ c ta ph n ánh, t o

nên hình nh tâm lý v các s v t và hi n t ng đó

Tâm lý ng i là không ph i do th ng đ sinh ra, c ng không ph i do não ti t ra gi ng nh

gan ti t ra m t Tâm lý là s ph n ánh hi n th c khách quan vào não c a con ng i thông qua

“l ng kính ch quan”

Hi n th c khách quan đó là bao g m b n thân con ng i, th gi i t nhiên và xã h i Nh

v y, tâm lý chúng ta ph n ánh b n thân chúng ta, ph n ánh th gi i t nhiên và ph n ánh các m i

quan h xã h i

Ví d : C th chúng ta kh e m nh, chúng ta c m th y th ai mái, d ch u, đi ch i th y c nh

đ p tâm h n chúng ta b ng tr nên r o r c, khoan khóai; ra đ ng th y m i ng i vui v v i

nhau

Tr c h t, theo duy v t bi n ch ng, ph n ánh là thu c tính chung c a m i s v t, hi n

t ng đang v n đ ng Nói m t cách chung nh t: Ph n ánh là quá trình tác đ ng qua l i gi a h

th ng này và h th ng khác, k t qu là đ l i d u v t (hình nh) tác đ ng c h th ng Có nhi u

hình th c ph n ánh khác nhau, ch ng h n:

- Ph n ánh c h c: Viên ph n đ c dùng đ vi t lên b ng đen đ l i v t trên b ng và ng c

l i b ng đen làm mòn (đ l i v t) trên đ u viên ph n

- Ph n ánh v t lý: M i v t ch t đ u có hình th c ph n ánh này Ví d : m t v t th tr c

g ng ta th y hình v t th trong g ng

- Ph n ánh sinh lý: Ph n ánh này có th gi i sinh v t Ví d : r cây luôn có xu h ng n

sâu và lòng đ t, hoa h ng d ng luôn h ng v m t tr i m c

- Phán ánh hóa h c: S tác đ ng gi a hai ch t t o thành h p ch t m i

Ch ng 2: Con ng i trong h th ng qu n lý d i giác đ tâm lý

Ví d : 2H2 + 02 = 2H20

- Ph n ánh xã h i: Ph n ánh các m i quan h trong xã h i mà con ng i là m t thành viên

s ng và ho t đ ng Quan h gi a con ng i v i con ng i trong xã h i khác nhau Chu n m c

quy đ nh khác nhau thì ph n ánh khác nhau

Ví d :

Trong xã h i phong ki n “còn ti n còn b c còn đ t , h t c m h t ru u h t ông tôi”

Trong xã h i xã h i ch ngh a: “Lá lành đùm lá rách”

Ph n ánh tâm lý: Là hình th c ph n ánh ph c t p nh t ó là k t qu tác đ ng c a hi n th c

khách quan vào não và do não ti n hành K t qu đó con ng i không th trông th y đ c K t

qu c a s ph n ánh tâm lý đ l i d u v t trên v não Nó khác xa v ch t so v i các hình nh c

h c, v t lý, sinh lý… ch :

* Mang tính tích c c: K t qu l n ph n ánh tr c nh h ng tr c ti p đ n l n ph n ánh

sau, nh đó con ng i tích l y đ c nh ng kinh nghi m, m i có s t n t i và phát tri n

* Mang tính sinh đ ng: Cùng m t hi n th c khách quan tác đ ng m i con ng i khác

nhau, ngay trong m t con ng i, s ph n ánh c ng có lúc khác nhau:

Ví d : “Ph n nói chuy n b ng m t”, “ àn ông nói chuy n b ng l tai”

S ph n ánh mang tính sinh đ ng c a hình nh tâm lý do nhi u y u t chi ph i, tr c h t do

m i con ng i có đ c đi m riêng v c th , giác quan h th n kinh, não b M i ng i có m t

hoàn c nh s ng khác nhau, đi u ki n giáo d c không gi ng nhau và đ c bi t là m i cá nhân th

hi n m c đ tích c c ho t đ ng, tích c c giao l u khác nhau trong cu c s ng Vì th tâm lý ng i

này khác ng i kia

Tuy nhiên, không ph i c hi n th c khách quan tác đ ng vào não là có hình nh tâm lý

Mu n có hình nh tâm lý ph i thông qua con đ ng gián ti p ho t đ ng m i có hình nh tâm lý

Tóm l i: T lu n đi m trên chúng ta có th rút ra m t s k t lu n th c ti n sau:

- Tâm lý có ngu n g c là th gi i khách quan, vì th khi nghiên c u, c ng nh khi hình

thành, c i t o tâm lý ng i ph i nghiên c u hoàn c nh trong đó con ng i s ng và ho t đ ng

- Tâm lý ng i mang tính ch th vì th trong d y h c, giáo d c c ng nh trong quan h

ng x ph i chú ý nguyên t c quan sát đ i t ng chú ý cái riêng c a m i ng i

- Tâm lý là s n ph m c a ho t đ ng và giao ti p vì th ph i t ch c ho t đ ng và các quan

h giao ti p đ nghiên c u hình thành và phát tri n tâm lý con ng i Không có ho t đ ng thì

không có tâm lý

2.2 Tâm lý là ch c n ng là s n ph m ho t đ ng c a não

Ch ngh a duy v t bi n ch ng cho r ng: V t ch t có tr c, tâm lý có sau V t ch t quy t

đ nh tâm lý, ý th c Song, không ph i đâu có v t ch t là đó có tâm lý, ch có d ng v t ch t có

t ch c đ c bi t, phát tri n cao nh t trong l ch s ti n hóa đ ng v t, đó là não, m i sinh ra tâm lý

Khi hi n th c khách quan tác đ ng vào h th n kinh não, não nh n tác đ ng t ng ai gi i

khách quan d i các d ng xung đ ng th n kinh cùng nh ng bi n đ i lý hóa t ng n ron, các

trung khu th n kinh các b ph n d i v não, làm cho não b tr nên ho t đ ng theo quy lu t

th n kinh, t o nên k t qu là ng i có não b ho t đ ng tùy theo l a tu i và trình đ phát tri n mà

có hi n t ng tâm lý này hay hi n t ng tâm lý kia, c p đ này hay c p đ kia Nói đ n gi n,

Ch ng 2: Con ng i trong h th ng qu n lý d i giác đ tâm lý

hi n th c khách quan tác đ ng vào h th n kinh não ho t đ ng nên con ng i có tâm lý Vì v y, ta

nói r ng tâm lý là ch c n ng c a não

Nh v y, không có não, v não hay não và v não không bình th ng thì không có tâm lý

Nh ng đó m i ch là đi u ki n c n, cái quy t đ nh tâm lý là ch con ng i có đ ng não không,

t c là não có ho t đ ng không

Suy cho cùng có não ho t đ ng m i có tâm lý Nh các nhà duy v t máy móc quan ni m,

mà não ch quy đ nh hình th c bi u hi n c a hi n t ng tâm lý, đó là quy đ nh t c đ bi u hi n

nhanh hay ch m, c ng đ m nh hay y u c a các hi n t ng tâm lý, còn n i dung, hình nh tâm

lý do hi n th c khách quan, do kinh nghi m c a m i ng i quy đ nh

2.3 Tâm lý là kinh nghi m xã h i l ch s loài ng i bi n thành cái riêng c a t ng ng i

a B n ch t xã h i c a hi n t ng tâm lý th hi n:

Tâm lý ng i có ngu n g c là th gi i khách quan (th gi i t nhiên và xã h i), trong đó

ngu n g c xã h i là quy t đ nh tâm lý con ng i, th hi n qua: các quan h kinh t xã h i, các

m i quan h đ o đ c, các m i quan h con ng i – con ng i, t quan h gia đình, làng xóm, quê

h ng, …Các m i quan h trên quy t đ nh b n ch t tâm lý ng i (nh Mark nói:

B n ch t con ng i là t ng hòa c a các m i quan h xã h i) Trên th c t , n u con ng i

thoát ly kh i các m i quan h xã h i, quan h gi a ng i v i con ng i thì tâm lý ng i s m t

b n tính ng i

Ví d : Nh ng đ a tr b thú nuôi t bé có c u t o hình hài là m t con ng i nh ng tâm lý

c a đ a tr này không h n h n tâm lý loài v t

- Tâm lý ng i là s n ph m c a ho t đ ng và giao ti p c a con ng i trong các quan h xã

h i Con ng i là m t th c th t nhiên và đi u ch y u là m t th c th xã h i Ph n t nhiên

con ng i (nh đ c đi m c th , giác quan, th n kinh, b não…) đ c xã h i hóa m c đ cao

Là th c th xã h i, con ng i là ch th c a nh n th c, ch th c a ho t đ ng giao ti p v i

t cách là ch th tích c c, ch đ ng sáng t o Tâm lý c a con ng i là s n ph m c a con ng i

v i t cách là ch th xã h i, vì th tâm lý ng i mang đ y đ d u n xã h i – l ch s c a loài

ng i mà h là thành viên s ng và ho t đ ng trong xã h i đó

b Tính l ch s c a hi n t ng tâm lý

Tâm lý c a m i cá nhân là k t qu c a quá trình l nh h i, ti p thu v n kinh nghi m xã h i,

n n v n hóa xã h i, thông qua ho t đ ng và giao ti p, trong đó giáo d c gi vai trò ch đ o, ho t

đ ng c a con ng i và m i quan h giao ti p c a con ng i trong xã h i có tính quy t đ nh

Tâm lý c a m i con ng i đ c hình thành, phát tri n và bi n đ i cùng v i s phát tri n

c a l ch s cá nhân, l ch s dân t c và c ng đ ng Tuy nhiên, tâm lý c a m i ng i không ph i có

s “copy” m t cách máy móc nh ng kinh nghi m l ch s loài ng i, mà b thay đ i, bi n đ i

thông qua đ i s ng tâm lý cá nhân

Chính vì th , tâm lý c a m i cá nhân v a mang nh ng nét đ c tr ng cho xã h i – l ch s

v a mang nh ng nét riêng t o nên b n s c c a m i cá nhân

Tóm l i: Tâm lý ng i là ngu n g c xã h i, vì th ph i nghiên c u môi tr ng xã h i, n n

v n hóa xã h i trong đó con ng i s ng và ho t đ ng C n ph i có t ch c các ho t đ ng d y h c

và giáo d c c ng nh các ho t đ ng t ng giai đo n, t ng l a tu i khác nhau đ hình thành phát

tri n tâm lý con ng i

Ch ng 2: Con ng i trong h th ng qu n lý d i giác đ tâm lý

II CON NG I TRONG H TH NG QU N LÝ

Con ng i đóng vai trò ch đ o trong h th ng qu n lý C n xem xét c a h trên ba ph ng

Chìa khóa đ giúp ng i lãnh đ o thành công trong ho t đ ng qu n lý là nh n th c đ y đ các y u

t khách quan th y rõ s t ng quan gi a y u t khách quan và y u t ch quan

M i ho t đ ng c a con ng i đ u là ch quan vì con ng i là ch th c a ho t đ ng ng

th i, ho t đ ng y là khách quan vì nó tác đ ng đ n đ i t ng này hay đ i t ng khác; đ i t ng

y đ c l p v i ch th , nó t n t i bên ngoài ch th

- Con ng i nh n th c đ c nh ng đi u ki n hi n th c đó và tìm cho mình cách x lý trên

c s nh ng đi u ki n khách quan đó Con ng i không ch đ n thu n nh n th c nh ng đi u ki n

khách quan t n t i ngoài ý th c c a mình, mà còn tác đ ng có m c đích và tích c c nh t đ i v i

khách quan

Vai trò to l n c a con ng i chính là đây Ch thông qua nh n th c đó, th c ch t c a ho t

đ ng qu n lý con ng i m i đ c xác đ nh N u ng i lãnh đ o không nh n th c đ y đ các y u

t khách quan c th thì h s r i vào tr ng thái c c đoan: Các quy t đ nh c a h s mang tính

ch t tùy ti n, ch quan và không có c n c M t khác n u ng i lãnh đ o quá coi tr ng các y u t

khách quan và không th hi n s tác đ ng tích c c c a mình thì h s r i vào ch ngh a đ nh

m nh và mang l i tác h i to l n cho công vi c

Nh v y, ng i lãnh đ o ph i theo dõi ch t ch s phát tri n c a h th ng qu n lý và tác

đ ng k p th i và có m c đích vào h th ng qu n lý M i liên h bi n ch ng này đ c bi u hi n

ch ng i lãnh đ o bao gi c ng ph i l a ch n đ c ph ng án t i u Ph ng án t i u là s k t

h p gi a đi u ki n khách quan và ho t đ ng có m c đích c a con ng i S phát tri n xã h i đòi

h i ph i có s qu n lý có khoa h c Có th quan ni m qu n lý có khoa h c nh sau:

Qu n lý xã h i có khoa h c và s qu n lý có h th ng, có m c đích, có ý th c đ tác đ ng

đ n xã h i trên c s nh n th c và v n d ng các quy lu t kinh t khách quan và các xu h ng ti n

b c a xã h i, nh m đ m b o cho xã h i ho t đ ng và phát tri n theo đ nh h ng đã đ nh, M t nét

đ c tr ng c a qu n lý xã h i m t cách khoa h c là:

D i ch ngh a xã h i, qu n lý không ph i là đ c quy n c a m t s ng i nào mà s sáng

t o c a qu n chúng lao đ ng Chính vì v y, càng ph i đ cao vai trò c a con ng i Hãy xem xét

con ng i v i tính cách là đ i t ng qu n lý

Y u t xã h i và tâm lý ngày càng đ c quan tâm b i vì hành vi c a con ng i trong h

th ng qu n lý ngày càng có ý ngh a quan tr ng

Trong xã h i c ng nh trong quá trình s n xu t, con ng i không th v t ra ngoài t ch c

n i t i và chính t ch c n i t i c ng là m t nhu c u t t y u khách quan quy t đ nh hành vi c a con