Thụ tinh nhân tạo

Dùng bò đực thí tình Dùng một bò đực đã đ-ợc thắt ống dẫn tinh hoặc mổ bắt chéo d-ơng vật sang bên nên nó không làm cho bò cái thụ thai để phát hiện đ-ợc con cái động dục.. Tuy nhiên, ở

Ch-ơng 4

thụ tinh nhân tạo

I Phát hiện động dục và xác định thời gian phối thích hợp

1 Các ph-ơng pháp phát hiện động dục

a Quan sát trực tiếp

Thả bò ra bãi chăn hoặc một khoảng trống để quan sát các dấu hiệu động dục Tốt nhất là quan sát vào sáng sớm và chiều tối Độ dài mỗi lần quan sát phụ thuộc vào số

l-ợng gia súc trong đàn (thông th-ờng từ 15 đến 30 phút) Có thể quan sát thấy các dấu

hiệu động dục sau đây:

- Âm hộ s-ng và ẩm -ớt, niêm mạc đ-ờng sinh dục xung huyết và không dính

- Từ cổ tử cung chảy ra dịch trong suốt và dẻo Có thể thấy dịch 1-2 ngày tr-ớc khi

động dục thực sự

- Lông ở phần mông xù lên

Các biến đổi về hành vi của bò cái có thể thấy là:

ng-ời hay của gia súc khác

trong khi những con khác nằm

đực)

con đực)

Hình 4-1: Các hành vi động dục và hiện t-ợng “chịu đực”

Chỉ tiêu duy nhất chắc chắn 100% động dục là phản xạ đứng yên của gia súc động

dục khi bị gia súc khác nhẩy lên Một con bò cái nhẩy lên một con bò cái khác th-ờng là dấu hiệu nó sắp động dục hoặc động dục đã trôi qua một vài ngày Có thể có tr-ờng hợp những gia súc đang chửa cũng thể hiện dấu hiệu động dục, tuy nhiên khi bị những con khác nhẩy lên thì chúng không có phản xạ đứng yên (khoảng 5% bò sữa đang chửa có biểu hiện động dục với những hành vi nh- nêu trên, nh-ng không xảy ra rụng trứng)

b Dùng bò đực thí tình

Dùng một bò đực đã đ-ợc thắt ống dẫn tinh hoặc mổ bắt chéo d-ơng vật sang bên (nên nó không làm cho bò cái thụ thai) để phát hiện đ-ợc con cái động dục Ph-ơng pháp này tốt, tin cậy và cho hiệu quả cao Tuy nhiên, chỉ nên áp dụng trong chăn nuôi trang trại, vì tốn kém do phải nuôi con bò đực thí tình

Có thể dùng đực thí tình với chén sơn đánh dấu Bò đực thí tình đ-ợc buộc một cái

chén thủng đáy đựng chất màu và sẽ bôi màu lên mông những bò cái động dục mà nó đã nhảy Tỉ lệ bò thí tình dùng trong đàn bò cái cũng bằng với tỉ lệ bò đực đ-ợc sử dụng (4%)

c Dùng các dụng cụ hỗ trợ phát hiện động dục

Những dụng cụ sau đây sẽ giúp dễ nhận biêt bò động dục:

 Chỉ thị màu Đây là chất keo dính trên xốp nhuộm màu gắn lên mông bò

cái và có thể đổi màu khi bò cái động dục đ-ợc con khác nhảy nhiều lần

 Sơn đuôi Bôi một lớp sơn ở cuống đuôi bò cái Lớp sơn này sẽ bị xoá khi

bò cái động dục đ-ợc những con khác nhảy lên

d Sờ nắn qua trực tràng

Biện pháp này đơn giản, ít tốn kém, bảo đảm độ chính xác cao Tuy nhiên, ít ng-ời chăn nuôi có thể tự làm đ-ợc mà phải nhờ đến cán bộ kỹ thuật có tay nghề chuyên môn cao

e Biện pháp dùng bò cái kích dục bằng xử lý với testosteron

Bò cái kích dục cũng là công cụ rất tốt để phát hiện động dục nh-ng chúng th-ờng

có các hoạt động sinh dục không đều đặn, do vậy sử dụng chúng không chắc chắn Một bò cái đ-ợc xử lý với các hocmôn sinh dục đực sẽ có hành vi nh- bò đực Xử lý bằng cách tiêm 10 mũi liều 200 mg propionat testosteron, cứ hai ngày một lần, sau đó tiêm d-ỡng 500-1000 mg, tuỳ theo mức độ ham muốn sinh dục của bò cái

f Xác định hàm l-ợng progesteron trong sữa

Hàm l-ợng progesteron trong sữa lớn hơn trong máu và hiện nay ph-ơng pháp miễn dịch phóng xạ (RIA) đ-ợc sử dụng rất rộng rãi để xác định hàm l-ợng hócmôn này

Để tiến hành xét nghiệm, bò cái phải trong thời gian tiết sữa Nếu nh- hàm l-ợng tăng (4 đến 6 g/ml) vào thời điểm động dục dự kiến, bò cái chắc chắn không động dục

Nh-ng nếu hàm l-ợng progesteron thấp, gia súc có thể đang động dục

Hạn chế của ph-ơng pháp là phức tạp và chi phí lớn Tuy nhiên, ở những cơ sở chăn nuôi bò sữa lớn và có sự quản lý tốt đàn bò (với việc áp dụng công nghệ thông tin), có thể

áp dụng biện pháp này và thông qua đó để thụ tinh nhân tạo mà không cần quan sát các dấu hiệu động dục

2 Xác định thời điểm phối giống thích hợp

Trứng chỉ đ-ợc thụ thai nếu gặp tinh trùng ở đoạn 1/3 phía trên của ống dẫn trứng (Hình 4-2) Tinh trùng mất 10-14 giờ để lên tới 1/3 phía trên của ống dẫn trứng Thời gian

di chuyển của trứng qua đoạn này khoảng 6-12 giờ

Hình 4-2: Sự di chuyển và các sự kiện xảy ra đối với tinh trùng trong đ-ờng sinh dục cái

Căn cứ vào thời điểm rụng trứng, thời gian di chuyển của tinh trùng và trứng thì về

lý thuyết thời điểm phối giống tốt nhất là vào cuối giai đoạn chịu đực (nếu nhảy trực tiếp), tức là vào lúc buồng trứng có noãn bào mọng n-ớc, sắp rụng, cổ tử cung mở to, niêm dịch trắng đục, chịu đực cao độ; nếu TTNT thì nên tiến hành vào đầu giai đoạn hậu động dục

(Hình 4-3)

Hình 4-3: Thời gian dẫn tinh thích hợp cho bò cái

Tuy nhiên, thời gian bắt đầu và kết thúc động dục là rất khó xác định Ph-ơng pháp

áp dụng đơn giản nhất trong thực tế để xác định thời điểm phối tinh là sử dụng quy luật

sáng - chiều: sáng phát hiện động dục thì chiều cho phối lần 1 và sáng hôm sau cho phối

lần 2: chiều phát hiện động hớn thì sáng hôm sau phối lần 1 và chiều hôm sau phối lại lần 2

Khoảng 2/3 số bò bắt đầu động dục vào ban đêm nên sẽ nhìn thấy động dục vào buổi sáng sớm

Tuy vậy, với bò tơ và một số bò Bos Indicus, nhiều tác giả không thừa nhận quy luật

sáng - chiều Họ đề nghị những giống bò đó cần đ-ợc dẫn tinh ngay sau khi quan sát thấy

động dục

Thời gian dẫn tinh tốt nhất

Rụng trứng

Chịu đực

Tỷ lệ thụ thai xấu tốt

Thời gian (h)

Một số ph-ơng pháp có thể trợ giúp cho việc xác định thời gian phối thích hợp dã

đ-ợc nhiên cứu:

- Ph-ơng pháp đo độ dẫn điện âm đạo khi động dục

Trên cơ sở nghiên cứu về độ dẫn điện khác nhau của niêm mạc túi cùng âm đạo ng ời ta thấy rằng lúc "chịu đực" là lúc niêm mạc túi cùng âm đạo có độ dẫn điện cao nhất,

điện trở thấp nhất và nh- thế có thể dùng ôm kế xác định đ-ợc thời điểm dẫn tinh hiệu quả nhất Đó là vì, khi "chịu đực" nồng độ Na+, K+ trong dịch ở túi cùng âm đạo cao nhất

- Ph-ơng pháp kết tinh cành d-ơng xỉ của niêm mạc cổ tử cung

dịch nhầy cổ tử cung Do vậy, có thể dùng kính hiển vi quan sát sự kết tinh cành d-ơng xỉ của tiêu bản dịch nhầy cổ tử cung đã hong khô Ph-ơng pháp này tuy công kềnh nh-ng có thể xác định ợc tình trạng bệnh lý của tử cung con cái Hiện nay ph-ơng pháp này ít đ ợc sử dụng

- Ph-ơng pháp đo nhiệt độ

Lúc rụng trứng là lúc thân nhiệt tăng lên 0,3-0,5OC, sau đó lập tức trở lại thân nhiệt bình th-ờng Ph-ơng pháp này ít đ-ợc ứng dụng vì quá công phu và không chắc chắn

ii công nghệ Thụ tinh nhân tạo

1 Sản xuất và bảo quản tinh

Hiện nay trong thụ tinh nhân tạo cho bò th-ờng sử dụng tinh đông lạnh mà không dùng tinh t-ơi nữa Tinh đ-ợc đông lạnh trong các cọng chất dẻo (th-ờng gọi là tinh cọng rạ) hoặc d-ới dạng viên tinh Việc sản xuất tinh đông viên không đòi hỏi thiết bị tinh vi nh- sản xuất tinh cọng rạ, nh-ng có khó khăn trong việc phân biệt tinh của từng con bò

đực Chính vì vậy, hiện nay, trong thụ tinh nhân tạo sử dụng phổ biến tinh cọng rạ với loại cọng tinh có dung tích 0,25 hoặc 0,50 ml Các cọng tinh này đ-ợc bảo quản dễ dàng trong các giỏ tinh, ngâm trong nitơ lỏng Việc sử dụng các cọng tinh có mầu sắc khác nhau cho phép phân biệt chúng dễ dàng và trên mỗi cọng tinh có ghi các chỉ dẫn cần thiết để phân biệt từng con bò đực cũng nh- từng lô sản xuất

Một cọng tinh 0,25 ml chứa trung bình 30.000.000 tinh trùng Trong khi thực hiện các thao tác đông lạnh và giải đông thì khoảng từ 10 đến 40 % số tinh trùng bị chết Sau khi giải đông cần có ít nhất 33% số tinh trùng còn sống và phải có chuyển động tiến thẳng Nh-ng cũng cần l-u ý là trong tr-ờng hợp này, chuyển động tiến thẳng không bao giờ mạnh nh- tr-ờng hợp tinh dịch t-ơi

Về môi tr-ơng pha loãng và bảo quản tinh dịch cũng nh- quy trình sản xuất tinh

đông viên và tinh cọng rạ cần tham khảo thêm chi tiết ở các sách chuyên khảo và giáo

trình chuyên môn (xem phần Tài liệu tham khảo)

2 Giải đông tinh

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ sống tối đa của tinh trùng đạt đ-ợc khi mà quy trình giải đông là quá trình đảo ng-ợc của quy trình sản xuất và đông lạnh tinh Các b-ớc

Nòng súng

Pit-ton

Vòng khoá

Chốt

Khe Cọng rạ

nhỏ

Đầu chốt

B ột PVA Nút bông Không khí

một dung dịch giải đông phải đ-ợc sử dụng Tỷ lệ thụ thai sẽ bị giảm thấp nếu tinh dịch

không đ-ợc giải đông một cách đúng đắn

Các ph-ơng pháp giải đông tinh nh- sau:

- Với tinh viên: Bẻ ống n-ớc muối sinh lý sao cho rộng miệng và tách mảnh vỡ rơi vào trong n-ớc sinh lý Mở nắp bình tinh, nâng cóng đựng tinh lên ngang miệng bình Gắp một viên tinh, thả ngay vào ống n-ớc muối sinh lý, hạ ống tinh, đậy bình tinh và trộn

đều viên tinh đã tan bằng cách dùng ống bơm tinh đảo nhẹ Nắm ống tinh trong lòng bàn tay Hút tinh vào ống bơm

cần phối thả chìm ngang vào cốc giải đông tối thiểu trong 30 giây Đừng để ngập cọng rạ hoàn toàn, để phía đầu cọng rạ nạp tinh lộ ra 1cm nhằm tránh n-ớc vào trong tr-ờng hợp bị lỗi trong lúc sản xuất Lau khô, nạp vào súng bắn tinh, để đầu hàn bịt thò ra ngoài 0,3-0,4cm Cắt phần hàn bẹt của cọng rạ Lắp vỏ súng bắn tinh vào súng bắn tinh Khi lắp phải khéo léo đơm miệng cọng rạ đã cắt vào núm hạt vỏ súng bắn tinh thật khít, đẩy hạt vỏ cọng rạ tới cùng Cố định vỏ súng bắn tinh vào súng bắn tinh bằng vòng cố định, xoáy theo chiều kim đồng hồ 1-2 vòng vỏ súng bắn tinh vào gờ xoáy của súng bắn tinh

Yêu cầu phải lắp kín để tinh dịch không bị chảy ra vỏ súng bắn tinh

tinh

3 Sử dụng súng bắn tinh

Loại súng nhỏ có vỏ nhựa bọc súng chỉ phù hợp cho cọng rạ nhỏ Súng loại trung bình có vỏ nhựa bọc chỉ phù hợp cho cọng rạ loại trung bình Loại vỏ đa năng có thể đ-ợc dùng chung cho cả với cọng rạ nhỏ và trung bình và sử dụng với súng đa năng, súng nhỏ hoặc súng trung bình

Hình 4-3: Súng bắn tinh

a Nạp tinh vào súng:

1 Xác định giỏ chứa cọng rạ cần tìm trong bình đựng tinh bằng cách xem bảng danh mục tinh

Các cọng rạ chỉ giải đông mỗi lần một cái, tinh dịch phải đ-ợc phối cho bò càng sớm càng tốt ngay sau khi lấy ra khỏi nitơ lỏng

2 Đặt và chuẩn bị hộp dụng cụ Kiểm tra nhiệt độ dung dịch giải đông: nó phải vào

3 Nâng các móc (quai) của giỏ đựng tinh từ rãnh khía và để nó ở ngang nách cổ bình

4 Lấy cọng rạ từ cóng đựng tinh bằng panh kẹp (Hình 4-4) Dùng panh kẹp vào phần đầu phía nạp tinh một cách chắc chắn, lắc mạnh 2-3 lần và đặt ngay vào dung dịch giải đông

Vẩy cọng tinh để loại bỏ nitơ lỏng từ nút bông ở phía đầu kia và làm giảm đến mức tối thiểu sự h- hỏng do bị nổ hoặc cọng rạ bị nứt gãy

Phần đầu cọng rạ phía nạp tinh luôn để phía trên của cóng giải đông

Để tránh sự nguy hiểm không đáng có đối với tinh trùng cần l-u ý rằng các cọng rạ

sẽ không an toàn khi để lộ ra ngoài và một khi đã lấy ra khỏi nitơ lỏng là phải đ-ợc sử dụng Khi chọn và di chuyển tinh nên làm càng thấp bên d-ới cổ bình dựng tinh càng yên tâm hơn, tốt hơn là phía d-ới đ-ờng ngang đầu tiên

Khi sắp xếp và chuyển tinh từ bình bảo quản nitơ phải luôn sử dụng panh kẹp Nếu cầm bằng tay sẽ nguy hiểm do tay bị bỏng lạnh và cũng gây nguy hại cho tinh trùng do nhiệt từ tay truyền sang

5 Đặt trả lại giỏ đựng tinh đúng vị trí của chúng và đậy nắp bình lại

giấy mềm (Hình 4-5)

Hình 4-5: Cách lau khô cọng rạ

Hình 4-4: Dùng panh kẹp để lấy cọng rạ

Giấy lau

Chỉ giữ ở

đầu cuối

nút, tạo điều kiện dễ dàng trong khi bơm tinh Kiểm tra lại tên và số hiệu bò đực trên cọng rạ

7 Lắp cọng rạ vào súng dẫn tinh (để phía đầu nạp tinh h-ớng lên trên) Nòng súng dẫn tinh (pit tông) đ-ợc đẩy lên một chút Cắm cọng rạ theo một ph-ơng thẳng đứng và dùng kéo gõ nhẹ nhàng vào đầu cọng rạ phía nạp tinh Nh- vậy sẽ làm những bọt khí chạy lên trên về phía nút kẹp

8 Lau kéo để tránh sự nhiễm bẩn do lần cắt cọng rạ tr-ớc Giữ súng đã đ-ợc lắp

với trục của cọng rạ qua bọt khí, phía d-ới đầu kẹp Cọng rạ sẽ nhô ra từ đầu của súng dẫn tinh ít nhất 1cm Việc cắt cọng rạ chính xác sẽ đảm bảo bịt kín hoàn toàn giữa cọng rạ và

vỏ súng, nơi mà nòng súng đẩy qua Lau l-ỡi kéo sau khi cắt cọng rạ nhằm tránh sự nhiễm bẩn cho lần cắt cọng rạ sau

9 Rút vỏ ống dẫn tinh từ túi bảo vệ rồi đặt vào nòng súng (tay chỉ đ-ợc cầm vào

đầu vỏ đã đ-ợc chẻ một chút để giữ cho vỏ súng sạch), di chuyển vòng khoá lên phía trên

đoạn hình búp măng sau đó đẩy vỏ ống dẫn tinh vào sâu đoạn hình búp măng và ấn vòng khoá cho đến đầu cuối của cọng rạ, bên trong đỉnh của vỏ súng sao cho ngang bằng (không bị lệch) Xoay vòng khoá và đẩy nó vào trong đoạn hình búp măng rồi cố định vỏ súng ở vị trí ấy

10 Đẩy pit tông vào cho đến khi tinh dịch có thể nhìn thấy tại đầu cuối của vỏ súng Nh- vậy sẽ rút hẹp khoảng cách giữa các ngón tay và ngón cái khi ấn pít tông trong khi dẫn tinh

Không đ-ợc lắp hơn 2 súng dẫn tinh trong cùng một lúc

11 Phối tinh cho bò (xem chi tiết ở phần d-ới)

b Tháo súng sau khi dẫn tinh

1 Nới lỏng vòng khoá Đừng để nó tr-ợt vào phần bị bẩn của vỏ súng

2 Rút vỏ súng ra khỏi nòng súng, cọng rạ sẽ đ-ợc lẩy ra cùng với vỏ súng

3 Kiểm tra lại tên, số ghi đợt sản xuất của bò đực và ghi chép vào hồ sơ quản lý phối giống

4 Vứt bỏ vỏ súng, cọng rạ và xử lý theo quy định hợp vệ sinh

4 Dẫn tinh cho bò

Những thử nghiệm đầu tiên về thụ tinh nhân tạo cho bò đã bơm tinh vào âm đạo, song tỷ lệ thụ thai thấp Một vài cải tiến về sau đã thành công với việc TTNT theo ph-ơng pháp panh mỏ vịt và tinh dịch đ-ợc bơm vào trong cổ tử cung Tuy nhiên, áp dụng kỹ thuật trực tràng-âm đạo thì tỷ lệ thụ thai nhìn chung mới đ-ợc tăng lên rõ rệt Trong kỹ thuật trực tràng-âm đạo, dụng cụ thụ tinh đ-ợc đ-a vào phía trong âm đạo và đ-ợc dẫn qua cổ tử cung nhờ sự điều khiển của bàn tay đeo găng đ-a vào trong trực tràng

Quy trình dẫn tinh cọng rạ theo ph-ơng pháp trực tràng-âm đạo có thể áp dụng nh- sau:

trên)

2 Đeo găng tay và bôi trơn găng tay bằng chất bôi trơn, n-ớc hoặc xà phòng Cố gắng giữ tay cầm dụng cụ dẫn tinh càng khô càng tốt (đừng bao giờ lắp súng dẫn tinh với tay đeo găng)

3 Giữ súng (hay dẫn tinh quản) đã nạp tinh bằng mồm Nh- vậy cả hai tay đều

đ-ợc tự do Tránh để tiếp xúc giữa súng dẫn tinh với bất kỳ vật nào gần vùng dẫn tinh Sự nhiễm bẩn có thể gây nên nhiễm trùng và làm giảm cơ hội thụ thai

4 Nâng đuôi bò lên, chụm đầu các ngón tay thành hình nón với chuyển động xoáy nhẹ nhàng đ-a bàn tay đeo găng vào trong trực tràng Moi phân ở trực tràng ra, xem xét thêm niêm dịch, niêm mạc âm đạo, cổ tử cung Xác định đúng vị trí cổ tử cung

L-u ý: Không đ-ợc dùng sức cho tay bằng đ-ợc vào trong trực tràng vì nh- vậy có thể làm thủng hoặc rách, kết quả có thể dẫn đến chết bò

5 Kiểm tra để chắc chắn rằng bò không có chửa

6 Nhẹ nhàng thả cổ tử cung và tử cung Loại bỏ tất cả các vết phân và n-ớc từ âm

hộ với khăn giấy hoặc vải mềm Mở các ngón tay đeo găng và kéo tay về phía sau Đồng thời đẩy cổ tay xuống và sang phía bên trái để mở mép âm hộ Súng dẫn tinh lúc này có thể đ-a vào và nguy cơ nhiễm khuẩn sẽ ở mức thấp nhất

theo mép trên của âm hộ nhằm tránh đ-a nhầm vào lỗ niệu đạo và bóng đái vì lỗ này nằm phía đáy của âm đạo

8 Nhẹ nhàng đ-a súng dẫn tinh về phía tr-ớc đến khi chạm vào một vật cứng, dấu hiệu đã tới cổ tử cung Nếu súng dẫn tinh bị giữ trong nếp gấp âm đạo, lúc này có thể đẩy

cổ tử cung ra xa vào phía trong để duỗi thẳng nếp gấp đó

Hình 4-6: Ph-ơng pháp dẫn tinh trực tràng-âm đạo

9 Bằng cách điều chỉnh cổ tử cung và nhẹ nhàng ấn lên súng, có thể dẫn đầu súng qua cổ tử cung và vào trong tử cung Đầu súng có thể sờ thấy qua thành mỏng của tử cung Súng dẫn tinh không đ-ợc đ-a quá xa về phía tr-ớc mà chỉ để vừa qua cổ tử cung (tối đa là 1cm)

Súng dẫn tinh

Với những bò phối giống lại, vị trí của súng chỉ ở giữa cổ tử cung bởi vì một số bò

có chửa có thể động dục lại sau 3 và 6 tuần Nếu phối tinh sâu vào trong tử cung có thể nguy hiểm trong tr-ờng hợp này Dẫn tinh ở giữa cổ tử cung là an toàn hơn

10 Bơm từ từ một nửa tới 2/3 l-ợng tinh vào thân tử cung, phần tinh còn lại ở giữa

cổ tử cung (Hình 4-7) (Đối với những bò phối lại lại, bơm toàn bộ tinh vào giữa cổ tử cung)

Hình 4-7: Vị trí bơm tinh

11 Rút súng ra khỏi đ-ờng sinh dục và mátxa tử cung, cổ tử cung vài giây nhằm kích thích tiết oxytoxin Thao tác thô bạo sẽ làm cho bò khó chịu, gây tiết adrenalin làm mất tác dụng của oxytocin

12 Nới lỏng vòng khoá của súng, nh-ng đừng để nó tr-ợt vào phần bị bẩn của vỏ súng Rút vỏ súng ra khỏi nòng súng Cọng rạ sẽ lấy ra cùng với vỏ súng Không đ-ợc vứt

bỏ vỏ súng cùng cọng rạ cho đến khi ghi chép xong sổ sách Đốt vỏ súng và cọng rạ để phòng tránh lây nhiễm bệnh

13 Thả bò ra khỏi giá hoặc đ-ờng rào ngăn

14 Tiến hành các biện pháp vệ sinh cá nhân nh- rửa trong n-ớc sát trùng, làm sạch ủng Bảo d-ỡng dụng cụ đúng cách Tháo súng để lau chùi vệ sinh bằng cồn methylen Chú ý: Bạn đọc có thể xem thêm quy trình dẫn tinh viên ở Phụ lục 1

5 Vệ sinh

a Đề phòng lây lan giữa các trại với nhau

áo quần bảo hộ Luôn luôn đi ủng cao su và mặc quần áo bảo hộ hoặc áo choàng

khi đi lại trong trại Nếu những trang phục này bị bẩn, cần giặt sạch Tại những trang trại

có bệnh, cần dùng túi nilon (sử dụng 1 lần) để bọc ngoái ủng

Cọ rửa Cọ rửa xô, thùng và ủng, đặc biệt chú ý đến phần đế

Chất hoá học Dùng xà phòng và (hoặc) thuốc sát trùng để làm tăng hiệu quả các

biện pháp tẩy uế

Khăn lau Dùng giấy lau sử dụng 1 lần

 Giảm thiểu trang thiết bị Giảm đến mức thấp nhất việc đ-a các trang bị vào

nơi vắt sữa hoặc chuồng nuôi bò Càng đ-a nhiều thứ vào trại, càng tăng khả năng lan truyền các tác nhân gây bệnh Nên dùng một thùng đựng đồ nghề để mang tất cả dụng cụ cần thiết, từ xô thùng đến bàn chải

b Đề phòng lây lan giữa các con vật

Cọ rửa Khi dẫn tinh nhiều hơn 1 con bò cái, ng-ời dẫn tinh viên nên giặt sạch

găng hoặc dùng một găng mới cho mỗi lần dẫn tinh

Bơm tinh vào cổ tử cung

Tinh

Bơm tinh vào thân tử cung

B trứng Tinh

Nơi thụ tinh

Chỉ dùng 1 lần đối với dụng cụ sử dụng 1 lần Không nên chia cọng rạ hoặc dùng lại bao súng hoặc ống dẫn tinh

c Đề phòng lây lan từ con vật sang ng-ời

Găng tay Nên sử dụng găng tay dài dùng cho khám sản khoa Nếu không mang

găng tay, có nhiều khả năng xảy ra lây lan nghiêm trọng, mặc dù rửa tay cẩn thận bằng xà phòng và (hoặc) chất sát trùng ngay sau khi dẫn tinh Qua những vết th-ơng và sầy da

trên tay, có thể dễ dàng bị lây nhiễm các bệnh nh- sẩy thai truyền nhiễm (Brucellosis) hay bệnh xoắn khuẩn gây vàng da (Leptospirosis)

Không hút thuốc Hút thuốc trong khi đang cầm nắm các dụng cụ đã bị nhiễm

trùng rất dễ gây nhiễm trùng cho ng-ời

d Đề phòng lây lan vào cổ tử cung và tử cung

Rửa âm môn Cần chú ý rửa âm môn cẩn thận tr-ớc khi đ-a súng dẫn tinh vào

đ-ờng sinh dục bò cái Khi âm môn bị nhiễm bẩn nhiều, sau khi rửa, dùng một cục bông xơ, hoặc giấy, lau sạch âm hộ lần cuối Khi rửa, phải đảm bảo cho các âm môn khép kín

để đề phòng phân lọt vào âm đạo

Mở âm môn Dù âm môn đã đ-ợc rửa chu đáo đến đâu thì vùng này cũng không

bao giờ vô trùng Vì thế mà các mép của âm môn phải đ-ợc tách rộng ra để cho đầu súng dẫn tinh đi qua tự do

Nói chung khi mở âm môn, có thể dùng cổ tay ép trực tiếp xuống d-ới và sang trái Với một số bò cái, cần phải kéo cổ tử cung về phía sau và (hoặc) vuốt nhẹ thành trực tràng tr-ớc khi ấn cổ tay

Nếu những cách trên không mở đ-ợc âm hộ và cũng không có ai giúp đỡ, hãy đặt một mảnh giấy hoặc một mảnh bông xơ vào trong âm hộ sao cho nó hơi hé mở để có một lối vào sạch sẽ cho đầu súng dẫn tinh

e Những chú ý khác

Không cho chó mèo chạm vào dụng cụ dẫn tinh

Không để cho súng dẫn tinh chạm vào t-ờng chuồng bò, cột, chấn song, lông

đuôi, v.v

Th-ờng xuyên làm sạch súng dẫn tinh Tháo ra và rửa trong cồn methylic hoặc

đun sôi trong 10 phút Đợi cho khô mới đ-ợc lắp trở lại Không đ-ợc rửa trong n-ớc lã hoặc thuốc tẩy uế, nếu không, súng dễ bị dính chặt hoặc bị ăn mòn

6 Những sai sót th-ờng gặp trong TTNT

Nhiều dẫn tinh viên (cả mới lẫn lâu năm) th-ờng mắc phải những sai sót nghiêm trọng sau đây:

a Để lộ tinh ra ngoài quá lâu

tinh đ-ợc nâng lên cao hơn nhiệt độ này rồi đ-ợc đông lạnh trở lại, tinh trùng sẽ bị hỏng