Bài giảng phòng chống ma túy

Vài nét về lịch sử của ma tuý Loài người đã biết đến ma tuý từ hàng ngàn năm nay  Từng được gắn với những tên gọi mỹ miều trước khi bị lên án và loại ra khỏi đời sống xã hội  Khi loài

Trưởng phòng: Theo dõi Chương trình Quốc gia về phòng, chống ma tuý Văn phòng TTPC Tội phạm và Ma tuý Thượng tá, Ths Y tế cộng đồng: Tạ Đức Ninh

Vài nét về lịch sử của ma tuý

 Loài người đã biết đến ma tuý từ hàng ngàn năm nay

 Từng được gắn với những tên gọi mỹ miều trước khi bị lên án và loại ra khỏi đời sống xã hội

 Khi loài người định thay thế một chất ma tuý bằng một chất mới thì dường như chất mới đó lại mang đến nhiều sự phiền toái hơn

135 chất

Phân loại ma tuý

• Chất gây ảo giác (ecstasy, v.v…)

+ Theo quy định của pháp luật:

- Hợp pháp

- Bất hợp pháp

Tính chất của một số loại ma tuý

 Nhựa cần sa dùng với Amphêtamin, gây chứng hoang tưởng nhất thời

 Là loại ma túy số 1 ở In-đô-nê-xia

CẦN SA

 Thời gian kéo dài 3-5 tiếng đồng hồ.

 Heroin đang là loại ma túy số 1 ở Việt Nam, Trung Quốc, Malaixia, Myanma và Singapore

Thuèc phiÖn, hªroin

Các loại ma tuý tổng hợp

Lịch sử phát triển của ATS…

 Amphetamine, ethamphetamine:

là chất kích thích kèm gây ảo giác nhưng nhẹ

 Tác động mạnh vào hệ thần kinh trung ương Kéo dài đến 6 giờ đồng hồ

 Thường được sử dụng dưới dạng uống (viên nén)

 Xu thế dần chuyển cả sang dạng tiêm chích

Tableted methamphetamine (Yaba) Crystalline Methamphetamine Captagon

 Methamphetamin gây mệt mỏi, chán nản, dễ cáu

giận và trầm cảm

 Làm mất khả năng tập trung, đau cơ, chân tay run

rẩy, thèm ăn và có mong muốn tự tự, mất ngủ hoặc ngủ li bì

 Có dấu hiệu chảy nước mũi, chảy máu mũi, đau cơ, khớp Sử dụng Methamphetamin liều cao còn gây

đau ngực, cao huyết áp, loạn nhịp tim và có nguy cơ đột quỵ, thiếu máu não

 Các triệu chứng rối loạn tâm thần tạm thời, hoặc cảm giác hoang tưởng, ảo giác

 Methamphetamine sử dụng qua đường hút, hít;

 Methamphetamine qua đường chích

 Methamphetamine với người nhiễm HIV

 Methamphetamine trong nhóm đồng giới

 Methamphetamine đối với phụ nữ

Ecstasy

 Albert Hofmann - Nhà hoá học Thuỵ Sỹ tìm ra 16 tháng 4 năm 1943

 Loại “ma tuý yêu thích” của những năm 90, bởi

nó khiến người sử dụng nhảy múa đêm này qua đêm khác mà không cảm thấy mệt mỏi

 Là loại ma túy được xếp hàng thứ 2 ở Úc, lân; xếp hàng thứ 3 ở Trung Quốc, Thái Lan, In-đô-nê-xia, Nhật Bản và Việt Nam

Niu-di-Ecstasy (MDMA) Fake Ecstasy (BZP, ketamine,

methamphetamine)

Ecstasy

Cùng với tác động kích thích, Ecstasy cũng có tác động làm rối loạn tâm thần nhẹ

Thời gian tác động: sau uống khoảng 20-60 phút; mạnh nhất trong giờ đầu tiên và sau đó giảm dần; mất dần tác động sau 4 đến 6 giờ

“Ecstasy khiến người sử dụng trở nên ẻo lả như một miếng bơ Thậm chí kể cả người cứng rắn nhất, mạnh mẽ nhất cũng trở nên nhu nhược.”

 LSD (axit lyergic diethylamide) là một chất bán tổng hợp bắt nguồn từ một loài nấm tự nhiên,

 LSD không có màu, không mùi và không vị

 Liều trung bình bao gồm chỉ có 50-100 micrôgam chất LSD, (một mircôgam = 1/1000 miligam)

LSD (tiếp theo)

 Sau khi sử dựng từ 30-60 phút bắt đầu có tác dụng Chuyến phiêu du phát triển thành làn sóng với đỉnh điểm sau 2 đến 6 giờ Sau 12-16 giờ, tác động của LSD dần ngừng lại

 Người sử dụng hoàn toàn bị nhấn chìm trong thế giới riêng của mình

 Đó là một thế giới trong đó người sử dụng liên tục thấy các vật thay đổi hình dạng: âm nhạc có thể được nhìn thấy, màu sắc

có thể ngửi thấy

 Căn phòng có thể hiện ra rộng lớn như phòng nhảy Bạn ngồi mà nghĩ mình đang đứng Bạn đứng mà nghĩ mình đang bay

 Là thuốc gây mê được dùng hợp pháp trong ngành y tế được giới trẻ lạm dụng trong khoảng gần 10 năm trở lại đây

 Do giá thành thấp hơn Ecstacy nên đang có xu hướng lan rộng

 Chưa nằm trong danh mục kiểm soát của Cơ quan PCMT của Liên hợp quốc và của nhiều nước

 Riêng 2009 khu vực Châu á thu 6,9 tấn

MỘT SỐ LOẠI MA TÚY MỚI

 Các loại dung môi, các chất thơm gây nghiện

 Một số chất có trong thành phần của phân hóa học, chất bảo vệ thực vật, chất kích thích sinh trưởng và thức ăn gia súc (Ma túy “meo”

“meo”

 Hay bất cứ thứ gì có trong tay như xà phòng, bột, vỏ chuối, khói xe, chè, càphê

 Âm nhạc???

Sự kết hợp của một số loại ma tuý

Nghiện ma tuý

Nghiện là tình trạng lệ thuộc

về thể chất và tâm lý của một người vào một chất nào đó

Lệ thuộc về thể chất là tình trạng các cơ quan trong cơ thể chỉ có thể hoạt động bình thường khi trong cơ thể có ma túy

Lệ thuộc về tâm lý là tình trạng đầu óc luôn luôn nghĩ đến tác động của ma tuý.

Ba dấu hiệu đặc trưng của nghiện ma túy:

Hội chứng cai

 Hêroin: xuất hiện khoảng 8-12 giờ sau khi ngừng sử dụng Cao nhất vào ngày thứ 3: Chuột rút, cơ cơ bụng, nôn mửa, đổ mồ hôi,

co giật; đau đớn, tiêu chảy, v.v…

 Cần sa: mất ngủ, lo âu, mơ các giấc mơ kinh dị

 Cocain: thèm ăn, kiệt sức, mất ngủ, giận dữ, thèm ma túy;

 Methamphetamine: suy sụp, chán nản, dễ bị kích động, đói, lo âu, mất ngủ

Quan điểm về nghiện ma túy

 Dưới góc độ đạo đức: Có từ thế kỷ 19, coi việc nghiện ma túy là một hành vi vi phạm đạo đức

 Quan điểm dược lý: Vấn đề là ở chỗ tính gây nghiện mạnh của ma túy chứ không chỉ là chủ quan của người sử dụng ma túy

 Quan điểm bệnh tật: Sự lệ thuộc vào ma túy vượt quá khả năng kiểm soát của người

sử dụng

Quan điểm về nghiện ma túy

 Quan điểm xã hội học:

- Xuất phát từ việc học đòi, bắt chước thần tượng (đặc trưng cho thanh, thiếu niên),

- Từ việc muốn khẳng định mình,

- áp lực nhóm,

- ý muốn chống lại những quy định, pháp luật, v.v…

Sơ đồ về mối quan hệ giữa con người, ma

tuý, môi trường

Con người

Ma tuý (hành động)

Môi trường (Hoàn cảnh)

Nguyên nhân nghiện ma tuý

Hiện tượng lạm dụng các chất

ma túy có thể được giải thích như sau:

mặt trái của xã hội.

đề phát sinh trong cuộc sống,

xã hội

- Do Ma tuý làm cho người sử dụng cảm thấy sảng khoái Renton viết trong cuốn sách về Hờroin, “dù sự cực khoái của anh có tăng lên tới 1000 lần song anh vẫn chẳng ở gần một nơi nào cả.”

Các yếu tố tác động

• Môi trường:

–Dễ dàng tiếp cận với chất ma tuý

–Phong trào quần chúng nhân dân chưa mạnh

–Số người nghiện ma tuý trong cộng đồng nhiều

• Gia đình:

–Tiền sử gia đình có người sử dụng ma tuý

–Mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình lỏng lẻo

–Kinh tế khó khăn

Nguyên nhân nghiện ma tuý (tiếp):

Bản thân con người:

 Thiếu hiểu biết

Cơ chế nghiện ma túy

Nhìn dưới góc độ sinh hóa:

 Dư lượng các chất ma túy tồn tại lâu dài trong cơ thể

 Quá trình giải phóng các dư lượng ma túy từ các mô mỡ của người có tiền sử sử dụng các chất ma túy

Cai nghiện ma tuý

 Là tổng hợp các can thiệp được áp dụng nhằm giúp người nghiện từ bỏ ma túy và phục hồi các chức năng, kỹ năng sống cho người nghiện

 Gồm các công việc: cắt cơn giải độc, tư vấn cho người nghiện, gia đình người nghiện, hướng nghiệp, dạy nghề và chăm sóc sau cai kết hợp chống tái nghiện

Các nguyên tắc cơ bản trong cai nghiện ma tuý:

1. Không một chương trình cai nghiện nào thích hợp cho tất cả các đối tượng nghiện

2. Các dịch vụ cai nghiện cần phải tiện lợi, dễ tiếp cận

3. Chương trình cai nghiện cần phải đáp ứng nhiều yêu cầu của người nghiện, không đơn thuần chỉ tập trung vào hành vi sử dụng ma túy của người đó

4. Thời gian cho việc cai nghiện cần đủ dài, tuỳ thuộc vào thực trạng tình hình nghiện của người đó

5. Tư vấn nhóm và tư vấn cá nhân cũng như các liệu pháp

về hành vi khác là các phần rất quan trọng của một chương trình cai nghiện có hiệu quả

Các nguyên tắc cơ bản trong cai nghiện ma tuý:

6. Đối với những người nghiện bị tổn thương các bởi các bệnh tâm thần thì bên cạnh việc cai nghiện phục hồi đơn thuần cần có các điều trị cho các rối loạn tâm thần đó

7. Dịch vụ cai nghiện cần phải thích hợp cho các lứa tuổi, giới tính, dân tộc và văn hoá

8. Các chương trình điều trị cần phải đưa ra các đánh giá về các bệnh HIV/AIDS, Viêm gan B, C, bệnh lao và các bệnh lây truyền khác và tư vấn giúp họ thay đổi hành vi

9. Phục hồi là một quá trình lâu dài và thông thường đòi hỏi phải có nhiều hoạt động kết hợp

10.Không nhất thiết người cai nghiện ma tuý phải tự nguyện thì mới có kết quả khả quan

Hệ thống trung tâm cai nghiện ma tuý (tiếp)

Đội ngũ cán bộ 5257 người trong đó:

- Đại học và trên đại học là 1.025 người

Chuyên ng à nh đ à o tạo

- Tâm lý, xã hội: 259 người chiếm 5%

- Giáo dục dạy nghề:200 người chiếm 4%

- Tổng hợp, luật: 142 người chiếm 3%

- Y dược: 779 người chiếm 15%

- Kinh tế kỹ thuật: 1283 người chiếm 24%

- Sơ cấp và không qua đào tạo: 2587 chiếm 49%

Quy trình cai nghiện 5 giai đoạn

Tiếp nhận, phân loại

Đ Điều trị cắt cơn iều trị cắt cơn

Giáo dục phục hồi hành vi, nhân cách

Lao động trị liệu, chuẩn bị hoà nhập cộng đồng, chống tái nghiện

Quản lý lâu dài dựa vào cộng đồng

Một số mô hình hiệu quả trên thế giới

 Mô hình trị liệu cộng đồng (TC hay DAYTOP) dành cho những người nghiện các chất nhóm thuốc phiện

 Mô hình cai nghiện MATRIX (dành cho người nghiện các chất hướng thần, các loại ma túy tổng hợp)

 Mô hình cai nghiện trong trại giam của Singapore

Tái nghiện

 Ham muốn và thèm khát: một thực tế bình thường của những người đã từng nếm trải cảm giác sử dụng ma túy, tồn tại dai dẳng một cách tự động và không có nghĩa là người có cảm giác này

là người thiếu ý chí

 Tỷ lệ tái nghiện cao trên thực tế đã tác động không nhỏ đến niềm tin của những người sau khi tham gia các chương trình cai nghiện phục hồi

 Cần phân biệt “sử dụng lại” ma túy và “tái nghiện”

Các yếu tố liên quan đến tái nghiện

Phòng, chống tái nghiện

Về quan điểm:

 Tái nghiện ma túy là một quá trình

 Phòng, chống tái nghiện được coi như một biện pháp “phòng hỏa”

kỹ năng thư giãn, v.v…)

Kỹ năng chống tái nghiện

 Đối phó với ham muốn và thèm khát

+ Phân tán tư tưởng

+ Nói chuyện

+ Đặt tên và lý giải (sử dụng hình tượng con tàu vượt đại dương để cảm giác thèm khát trôi qua)

+ Chú ý đến cơn thèm khát ở từng vị trí trên

cơ thể và bằng cách theo dõi diễn biến của

nó giúp ta vượt qua

+ Trì hoãn đưa ra quyết định (không quyết định quay lại ma túy và để chậm lại Thèm khát như cơn sóng sẽ qua)

Kết luận

Cai nghiện được ví như người ta bước vào đường hầm mà khi bước vào, chỉ thấy ánh sáng le lói cuối đường hầm