Âm nhạc là một bộ môn năng khiếu giúp học sinh cảm thấy thoải mái, vui vẻ hơn sau những giờ học căng thẳng từ đó phần nào thúc đẩy phong trào văn hóa văn nghệ trong lớp, trong trường thê
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Ở nhà trường THCS mục tiêu của môn học
âm nhạc là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giản về nghệ thuật âm nhạc, nhằm hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh, tạo nên một
“Trình độ văn hoá âm nhạc” nhất định, từ đó góp phần đào tạo học sinh phát triển toàn diện: Đức - Trí - Thể - Mĩ
Từ mục tiêu của môn học, chúng ta hiểu rằng: Môn âm nhạc ở trường THCS không đào tạo những người làm nghề âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ hay ca
sĩ mà mục đích chính là thông qua môn học này để tác động vào đời sống tinh thần của các em nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh Muốn làm được điều đó nhất thiết các em phải được tiếp cận với âm nhạc đích thực, bản thân các em phải là người được trực tiếp tham gia ca hát, được nghe nhạc chứ không phải là được nghe những bài học lí thuyết khô cứng xoay quanh những kí hiệu
âm nhạc đơn thuần Tuy môn âm nhạc trong trường THCS với tư cách là một môn học riêng lẽ song mục đích của nó nhằm trang bị cho các em những kiến thức kĩ năng giúp khơi dậy sự say mê sáng tạo trong hoạt động âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần của các em thêm phong phú, tạo điều kiện để các em tham gia vào các hoạt động khác của nhà trường
Âm nhạc là một bộ môn năng khiếu giúp học sinh cảm thấy thoải mái, vui vẻ hơn sau những giờ học căng thẳng từ đó phần nào thúc đẩy phong trào văn hóa văn nghệ trong lớp, trong trường thêm vui tươi lành mạnh, song giảng dạy âm nhạc cho tất
cả các đối tượng cũng cần có phương pháp, nghệ thuật để truyền tải được nội dung vì
đa số học sinh có năng khiếu là rất ít Đổi mới phương pháp giáo dục nhằm tích cực hóa quá trình học tập của học sinh thì ngoài sự nghiên cứu về phương pháp truyền giảng, phương pháp tổ chức lớp học mỗi giáo viên cần phải nghiên cứu sử dụng các thiết bị công nghệ các phần mềm hổ trợ dạy học để ứng dụng Trong những năm trở lại đây, CNTT trong dạy học được đẩy mạnh và đã đạt được hiệu quả tích cực Một trong
Trang 2kiến thức - luyện tập kỹ năng của giáo viên được cải thiện rất nhiều, học sinh dễ tiếp thu bài, giờ học sinh động, lôi cuốn các em và chất lượng giờ học được nâng cao Tất
cả các môn học đều có những nét đặc thù khác nhau, vì vậy việc vận dụng các thiết bị công nghệ và phần mềm tin học cũng khác nhau, nhưng nhìn chung ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học là một việc làm hết sức cần thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy học và từng bước đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại hoá, không những đáp ứng nhu cầu bộ môn mà còn dần dần tạo cho học sinh làm quen với phương pháp học tập hiện đại, giáo viên cũng từng bước nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ của mình để đáp ứng với yêu cầu công tác trong thời đại mới
Với bộ môn âm nhạc, đặc thù của môn học là dễ lôi cuốn học sinh với điều kiện giáo viên giảng dạy phải biết sáng tạo trong phương pháp truyền giảng, luyện tập kỹ năng cho học sinh Các phân môn trong bộ môn âm nhạc đa số đều đòi hỏi người học phải có năng khiếu và thực sự yêu thích Chính vì thế, việc tìm tòi, sáng tạo các phương pháp dạy học tích cực trong bộ môn âm nhạc luôn là nhu cầu cần thiết đối với mỗi giáo viên
Xuất phát từ mục tiêu của bộ môn, đặc biệt là từ mục tiêu năm học 2008-2009
“Năm học đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin” bản thân tôi đã nhận thấy được tầm quan trọng của công nghệ thông tin trong giảng dạy nên đã mạnh dạn chọn đề tài:
"Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học âm nhạc ở trường THCS"
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI.
1 Cơ sở lý luận.
Cùng với công nghệ sinh học, CNTT đã và đang là những khoa học mũi nhọn của thế kỷ XXI Nó là một trong những động lực quan trọng nhất của sự phát triển xã hội, cùng với một số ngành công nghệ khác, CNTT đã góp phần làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hóa xã hội của thế giới hiện đại
Với những tiến bộ nhanh chóng và kì diệu của kỹ thuật máy tính và kỹ thuật viễn thông trong vài thập niên gần đây, CNTT thực sự đã xâm nhập sâu rộng vào khắp
Trang 3mọi nơi đem lại những thành tựu to lớn tạo nên những chuyển biến cơ bản trong nền kinh tế, giáo dục …
Thực hiện chủ trương của Đảng và nhà nước, cùng với xu thế phát triển chung của khoa học kỹ thuật, việc ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục trong những năm gần đây đã được đẩy mạnh và có sự chuyển biến tích cực Trong năm học 2008-2009
Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo ra chỉ thị số 55/2008/CT-BGD ĐT ngày 30/9/2008
về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012 Đặc biệt năm học 2008-2009 được chọn là “ Năm học đẩy mạnh ứng
dụng công nghệ thông tin, đổi mới quản lí tài chính và triển khai phong trào thi đua xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Nhận thức được tầm quan trọng
của công nghệ thông tin trong năm học này bản thân đã cố gắng để học hỏi và ứng dụng vào giảng dạy bước đầu tạo bước đột phá về ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục và tạo tiền đề để phát triển hơn nữa trong những năm tiếp theo góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục nhằm nâng cao chất lượng bộ môn mình giảng dạy
2 Cơ sơ thực tiễn.
a Về phía nhà trường.
Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS Vì vậy việc dạy và học phải nghiêm túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong những tiêu chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học Song thực tế hiện nay cho thấy rằng
bộ môn này chưa được sự quan tâm của học sinh và phụ huynh
Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc ở THCS còn thiếu thốn và nghèo nàn, nhà trường chưa có phòng dạy âm nhạc riêng Nhạc cụ, băng, đĩa nhạc kém chất lượng, tranh ảnh để phục vụ cho việc dạy học bộ môn âm nhạc còn thiếu nhiều tuy đã được nghiên cứu và sản xuất nhưng chưa đủ đáp ứng cho dạy - học âm nhạc, sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm Giáo viên phải tự tìm tài liệu, sưu tầm ĐDDH Trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại cần phải có những trang thiết bị hiện đại (video, đài đĩa, máy chiếu… ) để phục vụ cho việc dạy và học
b Về phía học sinh.
Đối với học sinh trường THCS Phú Hưng đa phần các em là con em nông thôn
Trang 4âm nhạc cũng không ngoại lệ, học sinh không lo học, vì thế hiểu biết về âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập Đa phần các em bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, môn phụ Các em phải tập trung cho các môn chính, lo cho thi, lo đánh giá, nên phần nào sao nhãng việc học môn âm nhạc
c Kết quả của thực trạng trên.
Từ thực trạng trên bản thân đã tự tận dụng những thiết bị dạy học sẵn có, đồng thời phải tự sáng tạo sưu tầm thêm như: Nhạc cụ gõ đơn giản, tranh ảnh về nhạc sĩ và băng đĩa nhạc Đặc biệt năm học này với mục tiêu là ứng dụng CNTT vào trường học nên ban giám hiệu nhà trường đã dần dần tạo mọi điều kiện thuận lợi để sắm máy chiếu qua đầu phát giúp bản thân có điều kiện để tìm hiểu, nghiên cứu các phần mềm liên quan đến bộ môn để đưa vào thực nghiệm trong giảng dạy và bước đầu đã thu được những kết quả nhất định
II NHỮNG GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:
Cũng như các môn học khác, môn học Âm nhạc nhằm trang bị cho lớp trẻ một trình độ văn hóa âm nhạc trong một tổng thể của chương trình giáo dục toàn diện Nội dung môn âm nhạc sẽ phải bao gồm một số kỹ năng tối thiểu về ca hát, những vấn đề
về lí thuyết âm nhạc sơ giản, hướng dẫn nghe nhạc, tìm hiểu âm nhạc giúp các em nâng cao năng lực cảm thụ và yêu thích môn học này
Quan niệm và cảm xúc của mỗi người trước nghệ thuật luôn khác nhau, từ quan niệm đó nảy sinh ra nhiều ý tưởng và trường phái khác nhau trong nghệ thuật do đó trong quá trình giảng dạy âm nhạc giáo viên cần tạo mọi điều kiện để học sinh phát huy được những cảm xúc nghệ thuật trong học tập
Muốn làm được điều đó giáo viên cần ứng dụng CNTT trong giảng dạy bộ môn của mình vì đó là một sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy âm nhạc ở cấp THCS Hiện nay, ngoài các thiết bị nghe - nhìn rất phong phú và hiện đại; các phần mềm soạn nhạc, hoà âm cũng được phát triển không ngừng Việc nghiên cứu và ứng dụng một chức năng nhỏ trong các phần mềm ấy đưa vào trong dạy hát hoặc tập đọc nhạc rất thuận tiện bởi tính năng chung của các phần mềm này là rất dễ sử dụng, không đòi hỏi người dùng phải có kiến thức chuyên sâu về máy tính, người sử dụng chỉ cần tiếp cận
và khai thác một vài lần là có thể sử dụng thành thạo Bên cạnh đó, ngoài sự hỗ trợ của
Trang 5các thiết bị nghe - nhìn, giáo viên có thể kết hợp các phần mềm này trong giáo án điện
tử, đảm bảo việc truyền giảng kiến thức và luyện tập kỹ năng cho học sinh sẽ được thực hiện một cách linh động, giờ học hát cũng như giờ học tập đọc nhạc sẽ được thực hiện một cách nhẹ nhàng nhưng không kém phần sinh động, học sinh sẽ cảm thấy thích thú khi thực hành bộ môn và kết quả giờ học sẽ được nâng cao rõ rệt
Trên thị trường hiện nay có rất nhiều phần mềm dùng để soạn nhạc, hoà âm phối khí Các phần mềm đều có lĩnh vực ứng dụng nhất định và có tính chuyên biệt khá rõ nét nhưng nhìn chung khi sử dụng đều có đặc điểm tương đối giống nhau từ thao tác soạn, chữa giai điệu, hoà âm, ghi âm nên việc sử dụng cũng khá dễ dàng Các phần mềm này đa số không đòi hỏi máy tính phải có cấu hình cao nên việc phổ biến cũng thuận lợi Đa số phần mềm soạn nhạc hiện nay đều chạy được trên môi trường Windows nên việc cài đặt, sử dụng rất thuận tiện
Thiết bị dạy học môn âm nhạc cũng đơn giản và dễ tìm kiếm ngoài thị trường Một trong những thiết bị cần thiết nhất cho bộ môn là đàn phím, hiện nay đã được trang bị và sử dụng hiệu quả Kế đến là thiết bị nghe - nhìn và thiết bị giao tiếp giữa đàn Organ với máy tính (MIDI Cable) Nếu soạn giảng bằng giáo án điện tử thì các thiết bị trên đã được tích hợp trong hệ thống máy tính nên việc giảng dạy một tiết học
âm nhạc sẽ được thực hiện một cách đơn giản, không cầu kì trong việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, phòng ốc
1 Hướng dẫn sử dụng phần mềm ENCORE trong Âm nhạc:
- Trước hết phải cài đặt phần mềm ENCORE vào máy vi tính
- Khởi động vào chương trình ENCORE sẽ hiển thị màn hình như sau:
Ri
g
Trang 6thanh công cụ ( NOTES ) chúng ta có thể di chuyển sao cho thuận tiện cho việc chép nhạc
Do đặc trưng của các bài hát và bài TĐN hay những ca khúc được giới thiệu trong Âm nhạc thường thức đều sử dụng khuông nhạc đơn nên chúng ta dùng Ctrl+N
sẽ xuất hiện màn hình:
Sau đó bấm OK màn hình sẽ xuất hiện dạng:
Khi đã xuất hiện hình trên thì chúng ta vào các chức năng để điền những thông tin cần thiết vào bản nhạc sau đó thì Click vào thanh công cụ những nốt nhạc có trong bài TĐN hay bài hát sau đó kéo chuột đến khuông nhạc và Click vào Sau khi viết hoàn chỉnh các nốt nhạc chúng ta tiến hành viết lời :
Click vào thanh công cụ cho đến xuất hiện thanh Graphics (có thể vào [Windows
Palette Graphics] ta cũng được thanh Graphics.
- Click vào biểu tượng chữ L, báo hiệu ENCORE đang ở chế độ ghi chép Trên
thanh Menu chữ Notes đổi thành chữ Text (ENCORE) đổi từ chế độ ghi notes sang chế độ ghi chữ Click vào Text, chọn Font sẽ xuất hiện như sau:
Chọn số 1
1111
Chọn Single Staves
Trang 7- Chọn Font chữ, kiểu chữ, cỡ chữ, lúc này Click vào nơi muốn ghi lời chương trình hiện ra một ô chữ nhật dạng :
- Bấm chuột ở chấm đen và rê về phía phải để tạo vùng ghi lời
Lưu ý : Khi chép xong, ô chữ nhật sẽ biến mất Nếu chúng ta muốn vào lại để
sửa lời thì chuyển vào chế độ ghi lời và Click chuột dưới hàng lời nhạc, ô chữ nhật sẽ xuất hiện Với bản nhạc có nhiều lời, chúng ta nên để mỗi lời trong một ô chữ nhật để tiện cho việc chỉnh sửa
- Chúng ta có thể dời vị trí cả dòng lời một cách dễ dàng bằng cách Click vào mũi tên và bấm chuột vào lời nhạc rà đến vị trí thích hợp
Ví dụ: Tiết 13- Âm nhạc 8 với bài TĐN số 4: Chim hót đầu xuân
Trang 82 Ứng dụng phần mềm ENCORE trong các phân môn cụ thể:
a Đối với bài Tập đọc nhạc:
- Giáo viên sẽ tạo được một bài TĐN giống hệt như bài TĐN được in trong SGK điều này giúp học sinh dễ quan sát bởi vì các bài TĐN đều được trích từ các ca khúc và thường rất ngắn
cách thực hiện các kí hiệu, cao độ, trường độ dễ dàng và học sinh dễ nắm bắt Phần mềm ENCORE khi thực hiện bài tập đọc nhạc sẽ có tiếng phách gõ và được hiển thị trên màn hình một cách chính xác và rõ ràng Chức năng biểu diễn theo các kí hiệu âm nhạc được soạn sẵn được thực hiện tự động, học sinh dễ dàng theo dõi bài và nắm bắt cao độ, trường độ, các âm hình tiết tấu
Với phần mềm này, nếu giáo viên tạo được bản tập đọc nhạc giống với cách trình bày trong sách giáo khoa thì hiệu quả bài dạy sẽ rất tốt TĐN là một phân môn khó với
đa số học sinh, các em chuẩn bị bài ở nhà và khi quan sát trên màn hình với cách trình bày giống y hệt các em đã soạn thì việc thực hành bài TĐN sẽ được tiến hành một cách dễ dàng
Trang 9Phần mềm này có khả năng hiển thị toàn màn hình, do đó giáo viên có thể tận dụng tối đa diện tích của màn hình chiếu để hiển thị bài TĐN rõ ràng, sử dụng công cụ Custom View trên thanh công cụ và nhập vào tỉ lệ % tương ứng Để tạo chú ý ở một
số kí hiệu, hình nốt đặc biệt, hay đơn giản là muốn đổi màu sắc cho toàn bộ bài TĐN
để lôi cuốn hơn có thể sử dụng chức năng đổi màu sắc cho các đối tượng trong bản nhạc ở mục Score Color (trình đơn View)
- Trong quá trình TĐN chúng ta có thể tách rời từng câu hay ghép các câu để tập
Ví dụ: Bài TĐN số 3 lớp 6
Sau khi tập xong câu 1và câu 2 chúng ta sẽ ghép câu 1-2:
Nhìn chung, đây là một phần mềm thông dụng nhất trong các phần mềm soạn nhạc, phần mềm này có thể được ứng dụng không chỉ riêng môn học TĐN mà còn có thể các phân môn khác Tuy vậy, trong thực tế ứng dụng các phần mềm thì ENCORE tỏ ra hiệu quả hơn hẳn đối với phân môn TĐN bởi những tính năng phù hợp của nó
b Đối với bài hát:
- Giáo viên tự mình chép được một bản nhạc bao gồm cả lời ca và giai điệu
- Phần mềm này thuận tiện cho giáo viên trong quá trình giảng dạy ví dụ như: Khi dạy hát giáo viên cần có bộ tranh bài hát để học sinh quan sát tuy nhiên ở trường THCS mới chỉ có bộ tranh bài hát lớp 8-9 chưa có bộ tranh bài hát lớp 6-7 nên khi dạy giáo viên phải tự viết ở bảng phụ điều đó làm mất thời gian và tính thẩm mĩ nhưng nếu ứng dụng được phần mềm này thì chúng ta không còn lo lắng đến việc thiếu tranh bài
Trang 10hát mà ngược lại chúng ta sẽ có những bài hát soạn trên máy với những hình ảnh sinh động màu sắc thay đổi càng làm tăng tính tò mò hứng thú của học sinh với bộ môn
- Đối với phần mềm này giáo viên cũng có thể chia câu, chia đoạn để dễ dàng tập cho học sinh
- Trong bước giáo viên hát mẩu giáo viên không trình bày mà sử dụng phần mềm để mở giai điệu để cho học sinh nhẩm theo
Tóm lại, giáo viên khi soạn một bài dạy hát theo phần mềm ENCORE rất tiện lợi và tiết kiệm thời gian Với tính năng hiển thị toàn bộ bài hát trên màn hình sẽ giúp cho một tiết dạy hát trở nên dễ dàng hơn giờ học hát sẽ đạt hiệu quả cao
Ví dụ : Học bài hát Nối vòng tay lớn ở lớp 9:
Ngoài phần mềm ENCORE còn có phần mềm CAKEWALK PRO AUDIO cũng rất thuận lợi cho việc dạy hát Đây là một phần mềm chuyên dùng trong hòa âm và ghi
âm, phần mềm này có khả năng trình diễn các bài nhạc MIDI với chất lượng rất tốt
c Đối với Âm nhạc thường thức: