Huong dan Map

Các bản ghi và bản đồ này có thể có sẵn trong Mapinfo hoặc có thể tự tạo ra và chúng sẽ được Mapinfo tổ chức dưới dạng thông tin của nó, có thể là text hoặc graphic ở dưới dạng các table

Hướng dẫn sử dụng phần mềm Mapinfow

Số tiết : 30 tiết (10 buổi)

Người soạn đề cương : ThS Nguyễn Hiệu

Yêu cầu kiến thức

Trước khi học sử dụng phần mềm Mapinfow, sinh viên cần phải được trang bị những kiến thức cơ bản về tin học đại cương, cơ sở viễn thám và GIS, cơ sở bản đồ học

Mục đích môn học

Giúp cho sinh viên có thể thiết kế cơ sở dữ liệu, sử dụng phần mềm Mapinfow để quản lý dữ liệu, xây dựng các bản đồ chuyên đề và biên tập, trình bày bản đồ

Sản phẩm cần phải đạt được của mỗi sinh viên sau khoá học là 1 bản đồ hành chính được trình bày và biên tập hoàn chỉnh kèm theo 1 bản đồ chuyên đề

Nội dung chi tiết

1.1 Tổ chức dữ liệu và bản đồ trong Mapinfow

1.2 Chuyển tải dữ liệu vào Mapinfow

1.3 Quản lý dưới dạng các lớp thông tin

1.4 Các cửa sổ của bản đồ, bảng dữ liệu và đồ thị trong Mapinfow

1.5 Các đối tượng bản đồ

1.6 Các thanh công cụ làm việc

Phần 2 Nhập dữ liệu nền và thiết kế các lớp thông tin bản đồ (3 tiết) 2.1 Tổ chức cơ sở dữ liệu cho bản đồ

2.2 Mở dữ liệu ảnh trong Mapinfow

2.3 Gán cơ sở toán học cho ảnh

2.4 Tạo các lớp thông tin bản đồ

2.4.1 Tạo từ menu chính

2.4.2 Tạo từ lớp nháp (cosmetic layer)

2.5 Làm việc với các lớp thông tin bản đồ (Layer Control)

2.6 Lưu cất dữ liệu

Phần 3 Vẽ và chỉnh sửa các đối tượng trên bản đồ (12 tiết)

Phần 4 Nhập dữ liệu thuộc tính cho bản đồ (9 tiết)

4.1 Cách tạo cấu trúc bảng dữ liệu

4.2 Cấu trúc bảng các dạng trường dữ liệu

4.3 Quản lý và làm việc với bảng dữ liệu

4.4 Nhập dữ liệu

5.1 Giới thiệu chung về bản đồ chuyên đề

5.2 Các phương pháp xây dựng bản đồ chuyên đề trong Mapinfow

5.3 Sử dụng chức năng Update Column với các bản đồ chuyên đề

6.1 Cách tạo một trang Layout

6.2 Làm viêc trong một Layout

6.3 Lưu cất Layout

6.4 Đặt tỷ lệ bản đồ

Phần 7 In ấn và tổng kết kiến thức (3 tiết)

7.1 Đặt trang và in ấn

7.2 Tổng kết những kiến thức đã học

Phần 1

các khái niệm cơ bản

1.1 Tổ chức dữ liệu và bản đồ của MAPINFO

Để sử dụng được phần mềm Mapinfo cần có các file dữ liệu mà trong đó có chứa các bản ghi và các bản đồ Các bản ghi và bản đồ này có thể có sẵn trong Mapinfo hoặc có thể tự tạo ra và chúng sẽ được Mapinfo tổ chức dưới dạng thông tin của nó, có thể là text hoặc graphic ở dưới dạng các table

Mỗi table trong Mapinfo có ít nhất hai file: file.tab mô tả cấu trúc của table và file.dat lưu trữ bảng dữ liệu thuộc tính Nếu dữ liệu còn có thêm các đối tượng đồ hoạ,

đặc biệt là các đối tượng không gian có toạ độ X,Y thì sẽ có thêm 2 file: file.map mô tả đối tượng đồ hoạ và file.id để nối kết giữa các đối tượng đồ hoạ với bảng thuộc tính

của nó

1.2 Trao đổi dữ liệu

Mapinfo cho phép sử dung các dữ liệu được thiết lập ở các dạng định dạng khác,

ví dụ ở dạng ASCII, dBASE, DBF, Lotus 1-2-3, Microsoft Exelt và Raster Image

Để có thể biểu diễn table trong một cửa sổ bản đồ, dữ liệu nhất thiết phải có toạ độ X,Y Nếu chưa có thì có thể sử dụng Mapinfo để làm điều đó Việc gán các toạ độ cho dữ liệu này được gọi là nắn ảnh (Geocoding) Mapinfo cho phép có thể sử dụng các ảnh sau khi đã được gán toạ độ (Register) để làm nền cho việc tạo các lớp thông tin của bản đồ

1.3 Các lớp bản đồ (Map layers)

Các bản đồ máy tính được tổ chức dưới dạng các lớp và có thể hiểu các lớp này như các transparency được trồng ghép lên nhau Mỗi một lớp sẽ chứa một thông tin nào đó trong các thông tin của bản đồ

1.4 Cửa số bản đồ, cửa sổ bảng và cửa sổ đồ thị

Khi xem các dữ liệu trên màn hình, có thể xem nó ở nhiều dạng khác nhau, đó

có thể là bản đồ, có thể là bảng dữ liệu hoặc có thể là các đồ thị Bạn có thể chọn hình thức biểu diễn của các dữ liệu bạn muốn trên thực đơn của cửa sổ

Trong các cửa sổ bản đồ, các thông tin được thể hiện và sắp xếp giống như các bản đồ truyền thống, cho phép các bạn mường tượng ra được nền địa lý trong miền làm việc

Trong các cửa sổ bảng biểu, dữ liệu được thể hiện ở dưới dạng bảng biểu, cho phép bạn có thể kiểm tra một cách đầy đủ dữ liệu của mình

Các dữ liệu cũng có thể được thể hiện dưới dạng các đồ thị trong cửa sổ đồ thị

điều này sẽ giúp cho bạn có thể mường tượng và so sánh được một số các đối tượng cần thiết

1.5 Các đối tượng bản đồ

Có 4 đối tượng chính trong Mapinfo:

ƒ Dạng điểm (points): Đây là dạng dữ liệu đơn giản nhất của dữ liệu không gian Vị trí của mỗi điểm được xác định bởi một cặp toạ độ X,Y Các điểm có thể là các trạm khí tượng, trạm thuỷ văn, nhà, khách sạn, nhà hàng hay điểm đỗ xe

ƒ Dạng đường hay dạng tuyến (Line): Đặc điểm của đường là có sự mở rộng rõ rệt theo dạng tuyến hay là một tập hợp có hướng của nhiều điểm Sự mở rộng này

được xác định bởi các cặp toạ độ X,Y Chiều dài của đường được thể hiện qua tỷ

lệ, còn độ rộng của nó thì không thể, đó có thể là những con sông, đường

ƒ Dạng vùng (Region): Vùng là miền không gian trong một đường khép kín, ví dụ như là các đơn vị địa mạo, đơn vị địa chất, đơn vị sử dụng đất

ƒ Dạng chữ (Text): đối tượng này mô tả bản đồ hay một đối tượng nào đó ở dưới dạng các nhãn (label) hay tiêu đề (title)

1.6 Các thanh công cụ trong Mapinfo

Thanh Standard

Thanh công cụ chính (Main toolbar)

Sử dụng để thay đổi vị

trí của bản đồ hay layout

Gián nhãn cho các đối

t−ợng với các thông tin

từ dữ liệu liên quan

Chọn các đối t−ợng theo hình chữ nhật

làm việc với các lớp

thông tin

Chọn các đối t−ợng theo vùng

đ−ợc vẽ ra Hiển thị cửa sổ chú giải

Thanh vẽ (Drawing toolbar)

Chèn thêm node Thay đổi định dạng của các

1 Uỷ ban - UBND tỉnh (UBtinh.tab)

- UBND huyện (UBhuyen.tab))

Dữ liệu dạng đường

2 Ranh giới - Ranh giới quốc gia (RgQG.tab)

- Ranh giới tỉnh (RgTinh.tab)

- Ranh giới huyện (RgHuyen.tab)

3 Đường giao thông - Đường quốc lộ (DgQL.tab)

2.2 Mở dữ liệu ảnh trong Mapinfow

Bài tập 2 Mở ảnh quét của bản đồ hành chính tỉnh Lạng Sơn

Mở : File\Open table

Hộp thoại Open table xuất hiện

Trong mục Look in tìm địa chỉ có chứa file ảnh Langson.JPG

Trong Files of type chọn Raster Image, sau đó chọn file ảnh LangSon và nhắp Open

ƒ Chọn Display để hiện thị ảnh, hoặc

ƒ Chọn Register để gán cơ sở toán học cho ảnh

2.3 Gán toạ độ cho ảnh

Bài tập 3 Gán toạ độ cho ảnh Langson

Trong hộp thoại Image Registation :

- Vào Unit để chọn kiểu toạ độ degree

- Vào Projection, hộp thoại Choose Projection xuất hiện Trong Category chọn Longitude/Latitude Trong Category Members chọn Longitude/Latitude

- Tìm các điểm sau trong ảnh để gán toạ độ (số điểm cần tìm tối thiểu là 3)

Image Y Toạ độ cột của pixel ảnh đ−ợc

- Chuyển các đối tượng từ dạng đường sang dạng vùng và ngược lại

Thanh vẽ (Drawing toolbar)

Chèn thêm node Thay đổi định dạng của các

Bài tập 4 Tạo các lớp thông tin bản đồ Lạng Sơn như đã được tổ chức ở phần (2.1), tiến hành số hoá và biên tập trên màn hình

- Tạo lớp thông tin các huyện của tỉnh Lạng Sơn (Nenhuyen)

• Tiến hành các bước như trong phần 2.4 cho đến mục số hoá

• Kích chuột vào nút công cụ vẽ Polygon trên thanh Drawing, sau đó số hoá theo ranh giới của các huyện Để ranh giới giữa các huyện ở cạnh nhau trồng khít

lên nhau các bạn sử dụng chúc năng Erase của Mapinfo

Ví dụ sau khi đã số hoá song huyện Tràng Định, muốn số hoá tiếp huyện Bình Gia, nhưng với phần ranh giới chung giữa hai huyện phải trồng khít lên nhau bạn làm các bước sau:

- Số hoá hoàn chỉnh huyện Tràng Định

- Số hoá chính xác ranh giới huyện Bình Gia trừ phần tiếp giáp với huyện Tràng

Định thì số miễn sao để phủ chờm sang phía huyện đó (xem hình dưới)

- Để cắt phần phủ chờm của huyện Bình Gia sang huyện Tràng Định:

+ chọn huyện Bình Gia, sau đó trên Menu chính chọn Objects \ Set Target để chỉ huyện sẽ bị cắt

+ chọn huyện Tràng Định để chỉ ra đối tượng dùng để cắt với huyện Bình Gia + trên Menu chính chọn Objects \ Erase

- Bạn có thể chọn nhiều đối tượng cùng một lúc (giữ phím Shift khi chọn) để làm

đối tượng bị cắt hoặc làm đối tượng để cắt

Phần phủ chờm

Bài tập 5 Tạo lưới và thước tỷ lệ tự động cho bản đồ tỉnh Lạng Sơn

- Mở lớp bản đồ Nenhuyen

- Trên menu chính chọn File\Run Mapbasic

Program (Map6.0) hoặc chọn

Tools\ Run Mapbasic Program (Map7.0)

Hộp thoại Run Mapbasic Program xuất

hiện

- Trong hộp thoại này:

+ Trong mục Look in tìm thư mục Tools

trong thu mục cài đặt của Mapinfo

- Khởi động GRIDMARK (tạo lưới chiếu) và

tỷ lệ

- Nhắp và di chuột chỉ ra vùng tạo lưới cho lớp Nenhuyen, sau đó nhả chuột và hộp thoại Grid Maker xuất hiện

- Trong mục Object Types chọn kiểu ô lưới là dạng vùng (Closed Regions)/chọn kiểu lưới là các đường kẻ (Straight Polylines)

- Trong mục Object Styles chọn kiểu hiển thị của ô lưới

- Trong mục Extents bạn có thể giữ nguyên các thông số về khung lưới như bạn đã

vẽ hoặc có thể thay đổi lại khung bằng cách gõ trực tiếp toạ độ giới hạn khung lưới vào các mục North (bắc), South (nam), East (đông) và West (tây)

- Trong mục New table xác định địa chỉ sẽ cất lớp lưới bản đồ (bằng cách gõ trực tiếp địa chỉ hoặc vào Browse để xác định) và gõ tên sẽ đặt cho lớp lưới này ở các version cũ hơn 7.0, Mapinfo sẽ hỏi địa chỉ và tên đặt cho lưới chiếu trong một hộp thoại riêng

- Chọn OKE Xuất hiện một thông báo về số lượng các ô lưới sẽ được tạo ra

- Chọn OKE để kết thúc

*) Tạo thước tỷ lệ bản đồ tự động

- Kích chuột vào nút tạo thước tỷ lệ

- Kích chuột vào vị trí đặt thước tỷ lệ trên bản đồ Hộp thoại Draw distance scale in Mapper xuất hiện

- Chọn độ dài cho thước tỷ lệ trong mục Width of scale bar; chọn đơn vị hiển thị của thước trong mục Unit; chọn màu thước trong mục Fill color for scale bar; màu viền trong mục Pen color for scale bar; kiểu font chữ trong Font for scale bar lebel

- Bấm OK để kết thúc (thước tỷ lệ sẽ tự được tạo ra trong lớp Cosmetic)

- Trên menu chính chọn Map\ Save Cosmetic Objects và ghi lại lớp Cosmetic thành lớp Thuoctyle

Phần 4

Nhập dữ liệu thuộc tính cho bản đồ

Bài tập 6 Nhập các số liệu sau cho các huyện của Tỉnh Lạng Sơn

Huyện Dân số

(người)

Dân tộc Nùng

Dân tộc Tày

Dân tộc Kinh

Diện tích trồng lúa năm 1995

Năng xuất lúa tạ/ha năm 1995

Tổng

số trâu (con)

Tổng

số bò (con)

Tổng

số lợn (con)

4.1 Cách tạo bảng dữ liệu

ƒ Mở lớp Nenhuyen

ƒ Trên Menu chính chọn Table\ Maintenance\ Table Structure

Trong hộp thoại Modify Table Structure :

ƒ Chọn Add Field để tạo thêm các trường dữ liệu

ƒ Vào Name để đặt tên cho trường dữ liệu (luu ý, không sử dụng các kí tự đặc biệt như dấu cách, *, /, để đặt tên cho trường dữ liệu)

ƒ Vào Type để chọn kiểu trường

+ Character: kiểu text và cho phép lớn hơn 250 kí tự

+ Integer: số nguyên

+ Small integer: số nguyên nằm giữa khoảng -32,767 và +32,767

+ Float: số có phần thập phân không khống chế

+ Decimal: số có phần thập phân được định nghĩa

+ Date: kiểu ngày tháng

+ Logic: kiểu logic

ƒ Vào Width để đặt độ rộng của trường

4.2 Cấu trúc bảng dữ liệu

Cấu trúc của bảng dữ liệu trong Mapinfo gồm có :

- Các trường dữ liệu (fields)

- Các bản ghi (records)

4.3 Quản lý và làm việc với bảng dữ liệu

Sử dụng các chức năng Up, Down, Add Field, Remove Field để thay đổi vị trí các trường trong cấu trúc dữ liệu, thêm các trường mới hoặc xoá bớt các trường

4.4 Nhập dữ liệu

ƒ Kích chuột vào nút , con trỏ sẽ biến thành dấu “+”

ƒ Kích dấu “+” vào các huyện và nhập số liệu cho các trường

Con trỏ

Bảng để nhập số liệu

Phần 5

Xây dựng các bản đồ chuyên đề

Bài tập 6 Thiết kế và trình bày các bản đồ chuyên đề sau:

*) Các học viên chọn một trong 3 bản đồ chuyên đề sau để thực hiện :

ƒ Tạo thêm 1 trường mới: Tổng số gia súc

5.1 Tính toán, cập nhật số liệu vào bảng thuộc tính

ƒ Trên thanh Menu chính chọn Table\ Update column, xuất hiện hộp thoại :

ƒ Chọn lớp thông tin được cập nhật trong mục Table to Update

ƒ Chọn trường cần cập nhật số liệu trong mục Column to Update

ƒ Chọn lớp thông tin cung cấp số liệu trong mục Get Value From Table

Bài tập Tính toán, cập nhật số liệu cho các trường mới đã tạo trong bước trước và thành

lập bản đồ chuyên đề (ví dụ cho bản đồ mật độ dân số và bản đồ thành phần dân tộc)

Các bước thực hiện

*) Để lập bản đồ mật độ dân số cần phải tính toán diện tích của các huyện và mật độ dân số

- Để tính diện tích tự động cho các huyện của tỉnh

Lạng Sơn (xem phần 5.1):

+ Mở lớp Nenhuyen + Trên Menu chính chọn Table\ Update Colum Hộp thoại Update Column xuất hiện

+ Chọn lớp Nenhuyen trong mục Table to Update + Chọn trường Dientich trong mục Column to Update

+ Chọn lớp Nenhuyen trong mục Get Value From Table

Vào Assist để lập công thức tính toán:

+ Vào Funtions chọn hàm Area Trong hộp Type an expression sửa đơn vị diện tích

từ mi (mile) sang m (mét), km (kilomet) hoặc ha (hecta)

chọn trường Danso trong

mục Column, chọn phép chia

“/” trong Operation sau đó

lại chọn trường Dientich trong mục Column

5.2 Các hình thức thể hiện và cách thành lập bản đồ chuyên đề trong Mapinfow

Ranges: biểu diễn dữ liệu theo các khoảng giá trị đặt trước

- Bar Charts: biểu diễn ở dạng biểu đồ cột các số liệu toán học trong bảng dữ liệu

- Pie Charts: biểu diễn ở dạng biểu đồ tròn các số liệu toán học trong bảng dữ liệu

- Graduated: biểu diễn ở dạng symbol cho mỗi bản ghi trong bảng dữ liệu

- Dot Density: biểu diễn các giá trị dưới dạng các điểm

- Individual: vẽ các đối tượng theo các giá trị riêng của chúng

Bài tập. Lập bản đồ mật độ dân số và thành phần dân tộc

+ Chọn Map\ Creat Thematic

Map trên thanh Menu chính

Trong hộp thoại của Creat

Thematic Map - Step 1 of 3:

+ chọn Ranges (hoặc Dot

Density) để biểu diễn mật độ

dân số;

Bản đồ (2): chọn Ranges để biểu

diễn sự phân bố của đất trồng lúa

và chọn Graduated biểu diễn sản

lượng lúa bình quân trên đầu

người

Bản đồ (3): chọn Ranges để biểu diễn mật độ gia súc và chọn Bar Chart biểu diễn thành phần của các loại gia súc

+ Trong mục Template Name chọn

kiểu hiển thị cho bản đồ

+ Chọn Next Hộp thoại Create

Thematic Map - Step 2 of 3 xuất hiện

+ Chọn lớp Nenhuyen trong mục Table

+ Chọn trường MatdoDS trong mục

Field

+ Chọn Next Hộp thoại Create

Thematic Map - Step 3 of 3 xuất hiện

+ Chọn Range Xuất hiện hộp thoại Customize Ranges Chọn Custom trong mục Method để chọn lại các giá trị Min và Max cho các khoảng giá trị của chú giải bản đồ mật độ dân số (hoặc để nguyên theo sự mặc định của máy tính)

+ Chọn Style để thay đổi màu sắc hiển thị

+ Chọn Legend để chỉnh sửa hiển thị của chú giải (Title, subtitle và Range Labels)

Chọn Range

Chọn Style

+ Trong hộp thoại Create Thematic Map - Step 1 of 3 chọn kiểu Bar charts (hoặc Pie charts) để hiện thị

+ Bên mục Template Name chọn kiểu Bar chart default để hiển thị màu cho các cột biểu đồ

+ Chọn Next Xuất hiện hộp thoại Create Thematic Map - Step 2 of 3

+ Trong mục Field from

Table lần lượt chọn các

trường “nung”, “tay”,

“kinh”, “dao” và chọn nút

Add để đưa vào mục

Fields for Pie/Bar Chart

+ Chọn Style để thay đổi màu sắc hiển thị của các cột (mục Brush), độ cao (mục Height), độ rộng của các cột (mục Width) và Giá trị hiển thị tương đương với chiều cao các cột (mục at value)

+ Chọn Legend để chỉnh sửa hiển thị bảng chú giải cho bản đồ

+ Ghi lại bản đồ thành trang Layout

(Nếu muốn thay đổi các lựa chọn trước đó, trên menu chính chọn Map\ Modify Thematic Map, sau đó chọn bản đồ cần phải thay đổi)