vật lí 9 4 cột

-Hoạt động nhóm tiến hành thí nghiệm C1: -Đại diện nhóm báo cáo kết quả I.Tính chất từ của nam châm 1.Thí nghiệm C1: 10’ Hoạt động 3: Phát hiện tính chất từ của nam châm.. -Phát các loại

Ngày soạn: Ngày dạy:

Lớp:

TIẾT 23: BÀI 21: NAM CHÂM VĨNH CỬU

1.Mục tiêu:

a) Kiến thức :

− Mô tả được từ tính của nam châm

− Biết cách xác định các từ cực Bắc , Nam của nam châm vĩnh cửu

− Biết được các từ cực loại nào thì hút nhau, từ cực loại nào thì đẩy nhau

− Mô tả được cấu tạo và hoạt động của la bàn

b) Kĩ năng;

− Xác định cực của nam châm

− Giải thích được hoạt động của la bàn, biết sử dụng la bàn để xác định phương hướng

c) Thái độ:

− Yêu thích môn học, có ý thức thu thập thông tin

2 Chuẩn bị;

a) Giáo viên:

− Mỗi nhóm HS: 2 thanh nam châm thẳng, trong đó có một thanh được bọc kín để che phần sơn màu và tên các cực từ, một ít vụn sắt trôn lẫn

gỗ, nhôm, đồng, nhựa Một nam châm chữ U, 1 kim nam châm đặt trên giá 1, la bàn, 1 giá thí nghiệm và một sợi dây treo thanh nam châm

b) Học sinh:

− Ôn lại tính chất từ của nam châm đã học ở lớp 7

3 Tổ chức hoạt động dạy học:

HOẠT ĐỘNG CỦA

THẦY

HOẠT ĐỘNG CỦA

TRÒ

GHI BẢNG

5’ Hoạt động 1: Giới thiệu chương 2 tổ chức tình huống học tập

? -Trong chương 2 ta

cần nghiên cưú những

kiến thức cơ bản nào?

-Đặt vấn đề:

-Gọi 1 HS đọc phần

mở bài

-Bí quyết nào làm cho

hình nhân trên xe luôn

chỉ hướng nam →Bài

mới

-1 HS đọc mục tiêu của chương 2

-1 HS đọc to phần mở bài

TIẾT 23: BÀI 21: NAM CHÂM VĨNH CỬU

10’ Hoạt động 2: Nhớ lại những kiến thức ở lớp 5, 7 về tính chất từ của

nam châm

?

-Nam châm là vật có

đặc tính gì?

-Nêu phương án loại

sắt ra khỏi hỗn hợp

(sắt, nhôm, đồng)

-Yêu cầu HS tiến hành

thí nghiệm kiểm tra

-Hãy báo cáo kết quả

thí nghiệm

Lưu ý:

Nam châm có tính

chất hút sắt chứ không

hút tất cả các kim loại

-Nhớ lại kiến thức cũ trả lời

+Nam châm hút sắt hay bị sắt hút nâm châm có hai cực bắc

và nam

-Đưa Nam châm đến gần hỗn hợp Nam châm sẽ hút sắt, còn nhôm đồng không bị sắt hút

-Hoạt động nhóm tiến hành thí nghiệm C1:

-Đại diện nhóm báo cáo kết quả

I.Tính chất từ của nam châm

1.Thí nghiệm

C1:

10’ Hoạt động 3: Phát hiện tính chất từ của nam châm

?

?

?

?

?

-Yêu cầu HS đọc

nghiên cứu tài liệu câu

C2:

-Giao nhiệm vụ, yêu

cầu HS tiến hành thí

nghiệm câu C2:

-Khi đã đứng cân bằng

kim nam châm luôn

nằm dọc theo hướng

nào?

-Xoay cho kim nam

châm lệch khỏi hướng

vừa xác định khi đứng

cân bằng trở lại kim

nam châm còn chỉ

hướng như cũ nữa

không?

-Gọi 1 HS đọc phần

kết luận yêu cầu HS

ghi kết luận vào vở:

-Yêu cầu HS cầm nam

châm sẵn có chỉ rõ cực

bắc nam?

-Phát các loại nam

châm h21.2 yêu cầu

-HS đọc câu C2 nắm vững yêu cầu

-Hoạt động nhóm tiến hành thí nghiệm câu C2

-Trả lời

-Vẫn chỉ hướng Bắc – Nam như cũ

-HS đọc phần kết luận -3,4 HS chỉ rõ cực Bắc –Nam của nam châm

-2, 3 HS nhìn vào h21,2 đọc tên các loại

C2:

-Khi đã nằm cân bằng kim nam châm nằm dọc theo hướng Nam -Bắc

-Khi đã đứng cân bằng trở lại, kim nam châm vẫn chỉ hướng Nam -Bắc như cũ

2.Kết luận

-Bất kì bam châm nào cũng có 2 cực khi để

tự do cực luôn chỉ hướng Bắc gọi là cực Bắc còn cực kia luôn chỉ hướng Nam gọi là cực Nam

HS gọi tên các nam

châm

nam châm

13’ Hoạt động 4: Tìm hiểu sự tương tác giữa 2 nam châm

?

?

-Yêu cầu HS hoạt

động nhóm tiến hành

thí nghiệm C3, C4

-Gọi lần lượt từng

nhóm trình bày kết

quả

-Qua kết quả trên hai

nam châm khi đặt gần

nhau chúng sẽ tương

tác với nhau như thế

nào?

-Hoạt động nhóm tiến hành thí nghịêm C3, C4

-Đại diện nhóm trình bày kết quả

-Nêu ra được :

II Sự tương tác giữa hai nam châm

1.Thí nghiệm

C3: Đưa cực Nam của thanh nam châm lại gần kim nam châm

→cực Bắc của kim nam châm bị hút về phía cực nam của thanh Nam châm C4: Đổi dầu của 1 trong hai thanh Nam châm rồi đưa lại gần

→các cực cùng tên của hai Nam châm đẩy nhau, các cực khác tên hút nhau

2.Kết luận : Khi đặt 2

Nam châm gần nhau các cực cùng tên thì đẩy nhau, các cực khác tên thì hút nhau

7’ Hoạt động 5: Vận dụng-Củng cố-Hướng dẫn về nhà

?

1.Vận dụng

-Yêu cầu HS trả lời

C5, C6, C7

-Giáo viên nhận xét

sửa chữa, bổ sung

-Cá nhân HS trả lời C5, C6, C7, C8

-HS khác nhận xét câu trả lời của bạn

III Vận dụng

C5:Có thể tổ xung chi

đã lắp đặt trên xe 1 thanh nam châm C6: Bộ phận chỉ hướng của la bàn là kim nam châm vì mội

vị trí trên Trái Đất (trừ hai cực) kim nam châm luôn chỉ hướn Nam -Bắc

C7: Vận dụng kết luận

2 để xác định cực nam châm

C8: Nam châm

2 Củng cố

-Bài học hôm nay ta

cần ghi nhớ điều gì?

-Gọi 1 HS đọc phần

“có thể em chưa biết”

3 Về nhà:

-Trả lời lại C1 đến

C8<SGK>

-Học thuộc ghi nhớ

-Bài tập 21.1 đến

21.5<SBT>

-Ôn lại nam châm điện

đã học ở lớp 7

-1 HS đọc phần ghi nhớ

-1 HS đọc phần “có thể em chưa biết”

h21.5sát với cực có ghi N(cực Bắc ) của Nam châm treo trên dây là cực Nam của thanh Nam châm

Ngày soạn: Ngày dạy:

Lớp:

TIẾT 24: BÀI 22 : TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN-TỪ TRƯỜNG 1.Mục tiêu :

a) Kiến thức:

− Mô tả được thí nghiệm về tác dụng từ của Nam châm của dòng điện

− Trả lời được câun hỏi, từ trường tồn tại ở đâu

− Biết cách nhận biết từ trường

− Trong không gian tồn tại từ trường và điện trường sóng điện từ là sự lan truyền của điện từ trường biến thiên trong không gian

− Các sóng radio, sóng vô tuyến, ánh sáng nhìn thấy tia X, gama cũng là sóng điện từ

b) Kĩ năng:

− Lắp ráp thí nghiệm, nhân biết từ trường

c) Thái độ:

− Ham hiểu biết hiện tượng vật lí

2 Chuẩn bị:

a) Giáo viên:

− Mỗi nhóm: 2 giá thí nghiệm, 1 nguồn điện 3 V , 1 kim nam châm được đặt trên giá, có trục thẳng đứng, 1 công tắc, một đoạn dây dẫn bằng Constantan dài 40 cm, 5 đoạn dây nối, một biến trở, 1 ampe kế GHĐ 1,5A ĐCNN 0,1 A

b) Học sinh:

− SGK, ôn tập tác dụng từ của cuộn dây khi có dòng điện chạy qua

3 Tiến trình dạy học:

HOẠT ĐỘNG CỦA

THẦY

HOẠT ĐỘNG CỦA

TRÒ

GHI BẢNG

10

’

Hoạt động 1: Kiểm tra-Tổ chức tình huốn học tập

1.Kiểm tra:

-Phát biểu phần ghi

nhớ trong bài Nam

châm vĩnh cửu .Chữa

bài tập 21.1<SBT>

- 1HS lên bảng trả lời:

+ Phần ghi nhớ

<SGKT60>

+ Bài 21.2 <SBT> : Nếu hai nam châm luôn hút nhau bất kể đưa các đầu nào của chúng lại

-Gọi HS khác nhận xét,

giáo viên nhận xét cho

điểm

2 Tổ chức tình huống

học tập

- Nêu vấn đề mở bài

như SGK

gần nhau có thể kết luận được rằng 1 trong hai thanh không phải là nam châm Nếu cả hai

là Nam châm khi đổi đầu thì chúng đẩy nhau -Hs khác nhận xét

10

’

Hoạt động 2: Phát hiện tính chất từ của dòng điện

?

?

?

?

-Yêu cầu HS nghiên

cứu cách bố trí thí

nghiệm trong h22.1

- Hãy nêu mục đích,

cách bố trí, tiến hành

thí nghiệm?

-Yêu cầu các nhóm tiến

hành thí nghiệmquan

sát trả lời C1:

-Có hiện tượng gì xảy

ra với kim Nam châm?

-Khi ngắt công tắc có

hiện tượng gì xảy ra?

-Thí nghiệm đó chứng

tỏ điều gì?

-Dòng điện chạy qua

dây dẫn thẳng hay dây

dẫn bất kì đều gây ra

tác dụng lực (gọi là lực

điện từ) lên kim Nam

châm đặt gần nó Ta

-Cá nhân HS nghiên cứu cách bố trí thí nghiệm , mục đích : -Nêu được:

+Kiểm tra xem dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng có tác dụng từ hay không

+Bố trí như hình 22.1<SGK>

+Tiến hành thí nghiệm cho dòng điện chạy qua dây dẫn quan sát hiện tượng xảy ra

-Các nhóm tiến hành thí nghiệm quan sát trả lời C1:

-Trả lời:

-Trả lời:

-Cá nhân HS trả lời:

-Ghi vở kết luận

I Lực từ

1 Thí nghiệm.

C1: Kim Nam châm bị lệch khi có dòng điện chạy qua

-Kim Nam châm trở về

vị trí cũ khi ngắt dòng điện

2 Kết luận: Dòng điện gây ra tác dụng lực lên kim Nam châm đặt gần

nó chứng tỏ dòng điện

có tác dụng từ

nói dòng điện có tác

dụng từ

10

’

Hoạt động 3: Tìm hiểu từ trường

?

?

?

?

-Yêu cầu HS chia

nhóm mình thành 2, 1

nửa làm với dây dẫn có

dòng điện chạy qua, 1

nửa tiến hành thí

nghiệm với thanh Nam

châm

-Thí nghiệm đó chứng

tỏ không gian xung

quanh Nam châm và

xung quanh dòng điện

có đặc điểm gì?

-Vậy từ trường tồn tại ở

đâu?

-Trong không gian từ

trường và điện trường

tồn tại trong một môi

trường thống nhất là

điện từ trường , sóng từ

trường lan truyền trong

không gian

-Vậy sóng điện từ có ở

đâu?

-Làm thế nào để giảm

được tác hại của sóng

điện từ đến môi

trường?

-Tiến hành thí nghiệm theo nhóm trả lời C2, C3:Thống nhất câu trả lời ghi vở:

-Trả lời : chứng tỏ không gian xung quanh Nam châm, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng từ lên kim Nam châm đặt trong nó -Trả lời:

-Trả lời: Sóng điện từ ở các sóng Radio, sóng

vô tuyến, điện thoại di động

-Xây dựng trạm phát sóng điện từ xa dân cư

sử dụng điện thoại di động 1 cách hợp lí

II Từ trường

1.Thí nghiệm

C2: Khi đưa kim nam châm đến vị trí khác nhau xung quanh dây dẫn có dòng điện chạy qua hoặc xung quanh kim Nam châm ,kim Nam châm lệch khỏi hướng Nam -Bắc địa lí C3: Ở mỗi vị trí sau khi kim Nam châm đã đứng yên, xoay cho nó lệch khỏi hướng vừa xác định buông tay kim Nam châm luôn chỉ hướng xác định

2.Kết luận: Không gian

xung quanh Nam châm, xung quanh dòng điện tồn tại 1 từ trường

5’ Hoạt động 4: Tìm cách nhận biết từ trường

3.Cách nhận biết từ

?

-Người ta không nhận

biết trực tiếp từ trường

bằng các giác quan

.Vậy có cách nào để

nhận biết từ trường?

-Hãy nêu cách nhận

biết từ trường bằng kim

Nam châm?

-Dùng kim Nam châm -Đưa kim nam châm vào không gian cần kiểm tra

trường.

-Đưa Nam châm thử vào không gian cần kiểm tra nơi nơi nào có lực từ tác dụng lên kim Nam châm thì nơi đó

có từ trường

10

’

Hoạt động 5: Vận dụng -Củng cố-Hướng dẫn về nhà

1.Vận dụng

-Yêu cầu cá nhân HS

trả lời C4, C5, C6

2.Củng cố:

-Thông báo về thí

nghiệm Ơc-xét

-Từ trường tồn tại ở

đâu?

-Làm thế nào để nhận

biết từ trường?

3.Hướng dẫn về nhà:

-Học bài

-Trả lời lại các câu hỏi

trong <SGK>

-Bài tập 22<SBT>

-Đọc trước bài 23

-Cá nhân HS trả lời C4 ,C5 ,C6:Lần lượt từng HS trình bày:

-Xung quanh Nam châm , không gian xung quanh dòng điện

có từ trường

-Dùng kim Nam châm

để nhận biết

III Vận dụng

C4: Đưa kim Nam châm đến gần dây dẫn nếu kim Nam châm bị lệch khỏi hướng Nam -Bắc thì dây dẫn có dòng điện chạy qua C5: Đặt kim Nam châm trong trạng thái tự do, khi đứng yên, kim Nam châm luôn chỉ hướng Nam- Bắc chứng tỏ xung quanh Trái Đất có

từ trường

C6: Chứng tỏ không gian Nam châm có từ trường

Ngày soạn: Ngày dạy:

Lớp:

TIẾT 25: BÀI 23: TỪ PHỔ- ĐƯỜNG SỨC TỪ 1.Mục tiêu:

a) Kiến thức :

− Biết cách dùng mạt sắt tạo ra từ phổ của thanh Nam châm

− Biết cách vẽ các đường sức từ và xác định được chiều các đường sức

từ của thanh Nam châm

b) Kĩ năng:

− Nhận biết cực của Nam châm chữ , vẽ đường sức từ cho đúng cho Nam châm thẳng, Nam châm chữ U

c) Thái độ :

− Trung thực, cẩn thận, khéo léo trong thao tác thí nghiệm

2.Chuẩn bị:

a) Giáo viên:

− Mỗi nhóm HS: 1 thanh Nam châm thẳng, 1 tấm nhựa trong cứng , 1 ít mạt sắt , một bút dạ , một số kim nam châmnhỏ có trục quay

− Cả lớp: một bộ thí nghiệm đường sức từ

b) Học sinh:

− Học bài cũ, SGK

3 Tổ chức tình huống học tập:

HOẠT ĐỘNG CỦA

THẦY

HOẠT ĐỘNG CỦA

TRÒ

GHI BẢNG

7’ Hoạt động 1: Kiểm tra -Tổ chức tình huống học tập

1.Kiểm tra

-Nêu đặc điểm của

Nam châm chữa bài tập

22.2<SBT>

-1 HS lên bảng kiểm tra

+Đặc điểm của Nam châm phần ghi nhớ<SGKT60>

+Bài 22.2: Mắc 2 dây dẫn lần lượt vào 2 cực của Pin cho dòng điện

2.Tổ chức tình huống

học tập

-Bằng mắt thường ta

không thể nhìn thấy từ

trường Vậy làm thế

nào để có thể hình

dung ra từ trường và

nghiên cứu từ tính của

nó 1 cách dễ dàng và

thuận tiện?→Bài mới

chạy qua dây dẫn , đưa kim Nam châm lại gần dây dẫn nếu kim Nam châm lệch khỏi vị trí Nam-Bắc thì còn pin

TIẾT 25: BÀI 23: TỪ PHỔ- ĐƯỜNG SỨC TỪ

15

’

Hoạt động 2 : Thí nghiệm tạo từ phổ của thanh Nam châm

?

-Yêu cầu HS nghiên

cứu phần thí nghiệm

-Nêu dụng cụ, cách tiến

hành thí nghiệm

-Giao dụng cụ yêu cầu

HS tiến hành thí

nghiệm theo nhóm

Lưu ý: Rắc mạt sắt đều,

không đặt nghiêng so

với Nam châm

-Các mạt sắt xung

quanh Nam châm được

sắp xếp như thế nào?

-Thông báo kết luận

yêu cầu HS ghi vở:

-Nghiên cứu thí nghiệm

-Nêu cách tiến hành , dụng cụ thí nghiệm -Nhận dụng cụ , tiến hành thí nghiệm theo nhóm, quan sát hiện tượng

-Trả lời từ kết quả thí nghiệm

-Nghe thông báo ghi kết luận vào vở:

I Từ phổ

1.Thí nghiệm

C1: Các mạt sắt xung quanh nam châm đựoc sắp xếp thành những đường cong nối từ cực này sang cực kia của Nam châm Càng ra xa Nam châm các đường này càng thưa dần

2.Kết luận:

Trong từ trường của thanh Nam châm, mạt sắt được sắp xếp thành đường cong nối từ cực này sang cực kia của Nam châm càng xa Nam châm thì những đường cong này càng thưa dần

15

’

Hoạt động 3: Vẽ và xác định chiều đường sức từ

-Yêu cầu HS làm việc -HS làm việc theo

II.Đường sức từ

1.Và xác định chiều

?

?

theo nhóm ngiên cứu

phần a

-Thu bài biểu diễn của

các nhóm hướng dẫn

HS thảo luận chung di

đến kết luận như hình

23.2

-Lưu ý sửa sai cho HS

-Các đường nét liền mà

em vừa vẽ được gọi là

đường sức từ

-Tiếp tục hướng dẫn

HS làm thí nghiệm như

phần b

-Yêu cầu HS thảo luận

trả lời C2:

-Thông báo quy ước

chiều đường sức từ:

-Nêu đặc điểm của

đường sức từ của thanh

Nam châm, nêu qui

ước chiều của đường

sức từ ?

-Thông báo cho HS

biết qui ước để vẽ mau

thưa của các đường sức

từ biểu thị độ mạnh yếu

của từ trường tại 1

điểm

-Nêu đặc điểm đường

của đường sức từ của

Nam châm Nêu quy

ước chiều của đường

sức từ

nhóm dựa vào hình ảnh của các đường mạt sắt,

vẽ các đường sức từ của Nam châm thẳng

-Vẽ đúng đường sức từ vào vở:

-Nghe thông báo

-Làm thí nghiêm theo nhóm như hướng dẫn phần b

-Trả lời C2:

-Nghe thông báo quy ước về chiều đường sức từ ghi quy ước vào vở:

-Trả lời C3:

-Trả lời ghi kết luận vào vở:

đường sức từ

C2: Trên mỗi đường sức từ kim Nam châm định hướng theo 1 chiều xác định

C3: Bên ngoài thanh Nam châm, các đường sức từ đều có chiều đi

ra từ cực Bắc đi vào từ cực Nam

2.Kết luận

a).Các kim Nam châm nối nhau dọc theo 1 đường sức từ.Cực Bắc của kim Nam châm này nối với cực Nam của kim Nam châm kia b) Mỗi đường sức từ

có một chiều xác định, bên ngoài Nam châm, các đường sức từ có