BÀI 36 PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HÓA

Các em có biết rằng toàn bộ giới sinh vật nói chung và thực vật nói riêng thì quá trình sinh trưởng luôn gắn liền với quá trình phát triển. Vậy quá trình phát triển là gì? Có mối quan hệ như thế nào với quá trình sinh trưởng, thời điểm nào đánh dấu quá trình phát triển? Để trả lời tất cả các câu hỏi đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài 36: Phát triển ở thực vật có hoa

Hoàng Vũ

Sinh 4

GIÁO ÁN BÀI 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức

- Trình bày được khái niệm phát triển

- Nhận biết được sự ra hoa là giai đoạn quan trọng của quá trình phát triển ở thực vật hạt kín

- Trình bày được các nhân tố chi phối sự ra hoa

- Phân tích được mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

- Nêu được một số ứng dụng kiến thức về sinh trưởng và phát triển trong sản xuất

2 Kỹ năng

- Quan sát tranh, hình

- Phân tích, tổng hợp

- Vận dụng lý thuyết vào giải thích các hiện tượng trong thực tiễn

- Hoạt động nhóm thông qua phiếu học tập

3 Thái độ

- Nhận thức đúng quy luật sinh trưởng và phát triển của cây trồng, mối quan

hệ mật thiết giữa hai quá trình để vận dụng trong trồng trọt đem lại hiệu quả cao

- Có ý thức bảo vệ, chăm sóc cây trồng hợp lý

II Trọng tâm bài học

- Khái niệm phát triển

- Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

III Phương pháp dạy học

- Hỏi đáp - tái hiện

- Hỏi đáp - tìm tòi

- Quan sát tranh, sơ đồ - tìm tòi

- Tổ chức hoạt động nhóm

IV Phương tiện dạy học

- Hình 36 ( SGK 11- CB) “ Cây cà chua ra hoa khi đã đạt đến độ tuổi xác định”

- Hình 34.1 ( SGK 11-NC): “Chu kỳ sinh trưởng và phát triển của cây một năm”

- Hình 36.2( SGK 11- CB): “ Sự ra hoa ở cây ngày ngắn và cây ngày dài”

- Hình mô tả thí nghiệm về vai trò của Florigen của Trailakhian

- Một số hình ảnh liên quan phần ứng dụng kiến thức sinh trưởng và phát triền

- Phiếu học tập số 1: “ Các nhân tố chi phối sự ra hoa”

Câu 1: Nghiên cứu mục II SGK để hoàn thành bảng sau

Các nhân

tố

Tuổi cây

Nhiệt độ

thấp

Quang

chu kỳ

Phitôcrôm

Câu 2: Cơ chế nào chuyển cây từ trạng thái sinh dưỡng sang trạng thái sinh

sản ?

………

………

V Tiến trình tổ chức tiết học

1 Ổn định tổ chức lớp học

2 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: Sinh trưởng ở thực vật là gì ? Quan sát hình cây cà chua sau 14 ngày

và cho biết biểu hiện nào là sinh trưởng ?

3 Tổ chức hoạt động dạy bài mới

* Đặt vấn đề

Các em có biết rằng toàn bộ giới sinh vật nói chung và thực vật nói riêng thì

quá trình sinh trưởng luôn gắn liền với quá trình phát triển Vậy quá trình

phát triển là gì? Có mối quan hệ như thế nào với quá trình sinh trưởng, thời

điểm nào đánh dấu quá trình phát triển? Để trả lời tất cả các câu hỏi đó,

chúng ta cùng tìm hiểu bài 36: Phát triển ở thực vật có hoa

Thời

gian

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung bài học

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm phát triển

- Gv yêu cầu học sinh quan

sát hình cây cà chua ra hoa

khi đã đạt đến tuổi xác định

 ? Ngoài tăng kích thước

thì sau 14 ngày cây cà chua

còn có những biến đổi nào

khác ?

-Gv sử dụng sơ đồ sự biến

đổi ở cây cà chua sau 14

ngày để phân tích:

Như vậy, sự tăng kích thước

là biểu hiện của sinh trưởng,

việc phát sinh thêm lá mới,

hình thành hoa chính là kết

quả của quá trình phân hoá

mô, tế bào, cơ quan Tất cả

những biến đổi trên ở cây cà

chua là biểu hiện của phát

triển Vậy phát triển là gì ?

- Hs:

+ Có thêm 5 lá mới + Hình thành cụm hoa

-Hs: Phát triển của cơ thể thực vật là toàn bộ những biến đổi diễn ra theo chu trình sống bao

-Gv chính xác hoá khái

niêm và sử dụng lại sơ đồ:

Những biến đổi ở cây cà

chua để đi đến kết luận:

Chúng ta cũng có thể nói

rằng sinh trưởng là sự biến

đổi về lượng, còn phát triển

là sự biến đổi về chất

gồm 3 quá trình liên quan với nhau sinh trưởng, phân hoá và phát sinh hình thái cơ quan

I Phát triển là gì?

Phát triển của cơ thể thực vật là toàn

bộ những biến đổi diễn ra theo chu trình sống của một

cá thể bao gồm 3 quá trình liên quan với nhau : sinh trưởng, phân hoá tế bào , mô và phát sinh hình thái tạo nên các cơ quan của cơ thể( rễ, thân, lá và hoa quả)

Sinh trưởng là sự biến đổi về lượng, phát triển là sự biến đổi về chất, vậy sinh trưởng và phát triển có mối quan hệ như thế nào với nhau ?

Hoạt động 2 : Tìm hiểu mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

- Gv sử dụng lại hình ảnh cây cà

chua

Quá trình tăng kích thước cà

chua từ 914 lá là quá trình sinh

trưởng Trong quá trình sinh

trưởng đó đã phát sinh thêm 5 lá

mới và hình thành hoa ở đỉnh –

những cấu trúc mới  sự phân

hóa Đây chính là quá trình phát

triển

? Em có nhận xét gì về 2 quá

trình này ở cây cà chua, chúng có

mối quan hệ như thế nào với

nhau ?

-Gv bổ sung

-Gv cho học sinh quan sát hình :

chu kỳ sinh trưởng và phát triển

của cây 1 năm phân tích

Chu kỳ sống của cây hạt kín

được chia làm 2 pha, pha sinh

trưởng phát triển sinh dưỡng và

pha sinh trưởng phát triển sinh

sản, và thời điểm chuyển tiếp

giữa 2 pha này chính là sự ra

hoa

Cây lớn lên phải đạt 1 kích thước

nhất định của loài mới ra hoa

Sinh trưởng là điều kiện, là tiền

đề cho phát triển

Ngược lại phát triển cũng tác

động trở lại sinh trưởng

Ví dụ : Ở các cây 1 năm hay 2

năm khi bắt đầu ngừng sinh sản

thì cơ thể cũng có hiện tượng suy

-Hs : Liên quan với nhau, sinh trưởng gắn liền với phát triển, phát triển trên nền tảng sinh trưởng

-Gv liên hệ

Cũng từ mối quan hệ mật thiết

giữa sinh trưởng và phát triển

như vậy cho nên trong sản xuất

tuỳ theo mục đích sản xuất mà

chúng ta nên đấy mạnh tác động

ở giai đoạn nào cho thích hợp

Ví dụ :

+ Các loài cây lấy lá như bắp cải

hay su hào thì ta sử dụng các

biện pháp hợp lý để đẩy mạnh

giai đoạn sinh trưởng

+ Các loài cây lấy hạt, quả thì ta

không chỉ tác động để cây sinh

trưởng tốt tạo tiền đề cho phát

triển mà còn phải có các biện

II Mối quan hệ giữa sinh trưởng

và phát triển

Giữa sinh trưởng

và phát triển có mối quan hệ mật thiết với nhau, liên tiếp và xen kẽ nhau trong đời sống thực vật Sự biến đổi về số lượng rễ, thân, lá sẽ dẫn đến

sự thay đổi ở chất lượng hoa, quả, hạt

Quá trình sinh trưởng Quá trình phát triển

Điều kiện Gắn liền

pháp hợp lý để đấy nhanh quá

trình tích luỹ vật chất về hạt,

quả tăng năng suất

-Gv liên hệ : Có phải bao giờ

trong thực tế cũng duy trì được

mối quan hệ hài hoà giữa sinh

trưởng và phát triển không sơ

đồ 4 mối tương quan giữa sinh

trưởng và phát triển

? Theo các em hướng nào trong 4

hướng trên mà các nhà sản xuất

luôn mong muốn hướng tới ?

-Gv kết luận đúng và bổ sung

để đạt được điều đó thì cần phải

có chế độ chăm sóc hợp lý, cơ

cấu cây trồng thích hợp, tính toán

mùa vụ hợp lý

-Hs : Sinh trưởng nhanh và phát triển nhanh

Ra hoa là giai đoạn quan trọng của quá trình phát triển ở thực vật là thời điểm đánh dấu chuyển từ pha sinh trưởng phát triển sinh dưỡng sang pha sinh trưởng phát triển sinh sản Thế nhưng, tại sao hoa Ban trắng chỉ đặc trưng cho mùa xuân Tây Bắc ? Tại sao các thi sỹ luôn gắn liền hoa cúc với mùa thu ? Tại sao khi trồng lúa, trồng đậu thì chỉ vài tháng ra hoa Trong khi tre đến 50 năm hơn nửa đời người mới ra hoa 1 lần duy nhất Vậy phải chăng sự ra hoa chịu sự chi phối của những nhân tố nhất định nào đó ?

Hoạt động 3 : Các nhân tố chi phối sự ra hoa

* Ra hoa là giai đoạn quan trọng của quá trình phát triển ở thực vật là

-Gv yêu cầu học sinh làm việc

theo nhóm, nghiên cứu SGK và

hoàn thành phiếu học tập số 1:

« Các nhân tố chi phối sự ra

hoa »

-Gv chính xác hoá từng phần

+ Tuổi cây : Gv liên hệ và giải

thích câu tục ngữ : Trẻ trồng na,

già trồng chuối

Gv lưu ý tuy rằng mỗi loài cây ra

hoa khi đạt đến 1 tuổi nhất định

nhưng điều đó không có nghĩa là

ngoại cảnh không ảnh hưởng gì

đến sự ra hoa của cây

+ Nhiệt độ thấp

Gv bổ sung thêm ứng dụng biến

lúa mỳ 2 năm thành lúa mỳ 1

năm, giải thích tại sao có một số

cây chỉ trồng được ở khu vực

phía Bắc nơi có nhiệt độ thấp còn

ở miền Trung thì không

+ Quang chu kỳ

+ Phitôcrom

+ Hoocmon ra hoa : Florigen

Gv nhấn mạnh Florigen là

-Hs : thảo luận theo nhóm hoàn thành phiếu trình bày

thời điểm đánh dấu chuyển từ pha sinh trưởng phát triển sinh dưỡng sang pha sinh trưởng phát triển sinh sản

hoocmon chuyên hoá thấp,

Florigen do loài cây này sản sinh

ra cũng phát huy tác dụng đối với

các loài cây khác

Gv Từ xưa trong sản xuất ông

cha ta đã có kinh nghiệm

« Năm nào ba chín có mưa

Anh em ta sắm cày bừa làm ăn

Năm nào ba chín không mưa

Anh em ta sắm giỏ thưa lên

ngàn »

Những câu ca dao này không chỉ

nói lên khả năng dự báo thời tiết

của con người để có chế độ canh

tác hợp lý, mà còn nêu lên những

ảnh hưởng của ngoại cảnh như

nhiệt độ, ánh sáng, nước đến sự

sinh trưởng và phát triển của cây

trồng

III Những nhân

tố chi phối sự ra hoa

( Đáp án phiếu học tập)

Ngày nay, chúng ta đã và đang ứng dụng những kiến thức sinh trưởng và phát triển vào trong sản xuất như thế nào ?

Hoạt động 4 : Tìm hiểu ứng dụng kiến thức sinh trưởng, phát triển

? Loại hoocmon nào có vai trò

trong phá bỏ trạng thái ngủ nghỉ

của hạt ?

-Gv thông báo : khi đã nắm rõ

các giai đoạn sinh trưởng phát

triển ở thực vật người ta sử dụng

GA để phá bổ trạng thái ngủ nghỉ

-Hs :Gibêrêlin

IV Ứng dụng kiến thức về sinh trưởng và phát triển

của hạt, kích thích hạt nảy mầm.

Trong công nghệ lên men bia sử

dụng GA để tăng nhanh quá trình

thuỷ phân tinh bột thành mạch

nha

-Gv cho học sinh quan sát hình

ảnh rừng cao su lúc còn non và

lúc trưởng thành

? Có nhận xét gì về mật độ

trồng ?

-Gv giải thích :Căn cứ vào ảnh

hưởng của ánh sáng Khi cây còn

non thì trồng với mật độ dày để

thúc đẩy gỗ non mọc vống nhanh

nhờ điều kiện ánh sáng yếu dưới

tán rừng Khi cây sinh trưởng

đến một mức độ nhất định thì ta

chặt bớt đi chỉ để lại với mật độ

cần thiết ánh sáng chiếu

xuốnghạn chế phát triển chiều

cao, phát triển đường kínhcây

gỗ sẽ to, khoẻ, đáp ứng yêu cầu

thị trường

-Hs : Khi còn non mật độ dày

trưởng thành mật độ giảm dần

1 Ứng dụng kiến thức về sinh trưởng

- Trong trồng trọt:

+ Đề thúc hạt hay củ nảy mầm sớm khi

-Gv cho học sinh xem 1 số hình

ảnh như chiếu sáng các vườn cúc

vào ban đêm, bắn pháo hoa vào

ban đêm tại các vườn mía, thắp

đèn tại các vườn thanh long vào

mùa đông, gối vụ ở ngô, xen

canh cây hoa màu vào vườn cây

ăn trái

Gv giải thích việc ứng dụng kiến

thức sinh trưởng và phát triển ở

các ví dụ trên liên hệ thực tiễn

điều kiện khí hậu, các nhân tố

ánh sáng, nhiệt độ ở Việt Nam

chúng đang ở trạng thái ngủ, có thể sử dụng hoocmon giberelin

+ Trong việc điều tiết ST của cây gỗ trong rừng…

- Trong công nghệ rượu bia: Sử dụng hoocmon KTST giberelin để tăng quá trình phân giải tinh bột thành mạch nha

2 Ứng dụng kiến thức phát triển

Trong sản xuất nông nghiệp:Dựa vào nhu cầu ánh sáng

- - Gieo trồng đúng thời vụ, nhập nội, chuyển vùng cây

- Sử dụng ánh sáng nhân tạo để kích thích hoặc kìm hãm sự ra hoa của cây trồng

4 Củng cố

Tại sao nói quá trình sinh trưởng và phát triển có mối quan hệ mật thiết với

nhau?  Tại sao khi bón phân cho lúa chúng ta không nên bón thừa đạm ?

5 Bài tập về nhà

- Làm bài tập SGK

- Tìm thêm những ứng dụng kiến thức sinh trưởng và phát triển trong thực

tiễn sản xuất

SƠ ĐỒ CÁC MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

CÁC NHÂN TỐ CHI PHỐI SỰ RA HOA

Câu 1

Các nhân

tố

Bón nhiều đạm

Điều kiện ngoại cảnh bất lợi

Đất nghèo dinh duỡng

Điều kiện

ngoại cảnh

thuận lợi

Sinh trưởng nhanh

Sinh trưởng chậm

Phát triển nhanh

Phát triển chậm

Tuổi cây Sự ra hoa phụ thuộc vào giống, loài

đến độ tuổi thì cây ra hoa -- Lúa xuân hè 3 tháng ra hoaCam thảo ra hoa lúc 5 tuổi.

- Tre 50 năm mới ra hoa một lần.

Nhiệt độ

thấp

Ra hoa phụ thuộc vào nhiệt độ thấp ( xuân hoá), thực vật chỉ ra hoa sau khi trải qua mùa đông hay xử lí hạt ở nhịêt độ thấp

Với lúa mì mùa đông, giới hạn nhiệt độ xuân hoá từ -4oC đến 14oC nhưng hiệu quả nhất là 1-7oC, nếu trên 7oC thì cường độ xuân hoá giảm nhanh.

Quang

chu kỳ

Sự ra hoa ở thực vật phụ thuộc vào tương quan độ dài ngày và đêm  Chia thực vật có hoa làm 3 nhóm:

cây ngày dài, cây ngày ngắn và cây trung tính

Cây ngày dài: lúa đại mạch, thanh long…

Cây ngày ngắn: cà phê, lúa… Cây trung tính: hướng dương, cà tím…

Phitôcrôm Là sắc tố cảm nhận quang chu kỳ và

cảm nhận ánh sáng.

Tồn tại ở 2 dạng: hấp thụ ánh sáng

đỏ ( Pđ) và hấp thụ ánh sáng đỏ xa Pđx.

Phytôcrôm Dạng Pđx tác động đến

sự ra hoa, sự nảy mầm, tổng hợp sắc tố, enzim, các vận động cảm ứng, đóng mở khí khổng

Câu 2

Cơ chế chuyển cây từ trạng thái sinh dưỡng sang trạng thái sinh sản là cơ chế hoocmon- hoocmon ra hoa Florigen

- Được hình thành ở lá, còn gọi là florigen (gibêrelin + antêzin)

Tối, đỏ xa Sáng, đỏ

- Di chuyển đến các đỉnh sinh trưởng của thân, chuyển cây từ trạng thái sinh dưỡng sang trạng thái ra hoa

SƠ ĐỒ NHỮNG BIẾN ĐỔI Ở CÂY CÀ CHUA

Phát sinh hình thái

cơ quan

Phân hoá tế bào, mô

PHÁT TRIỂN

SINH TRƯỞNG

Hình thành hoa, quả

Phát sinh thêm lá,

rễ mới

Tăng kích thước

Biến đổi ở

cây cà chua