KT TM VN nhóm 3 doc

Phát triển thương mại gồm nhiều hoạt động, các biện pháp liên quan các khâu như mua, bán, vận chuyển hàng hóa và kho hàng, sản xuất, cung ứng, phân phối, marketing với các hoạt động cụ t

Đề tài: Thực trạng và giải pháp phát triển thương mại mặt hàng

lúa gạo trên thị trường nội địa giai đoạn hiên nay.

Chương I: Lý thuyết

1 Khái niệm phát triển thương mại

Phát triển thương mại trên tầm vĩ mô có ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh

tế - xã hội Đó là quá trình bao gồm nhiều hoạt động nhằm tạo ra sự thay đổi cả về lượng và chất về tăng trưởng thương mại của quốc gia trong từng giai đoạn phát triển Phát triển thương mại gồm nhiều hoạt động, các biện pháp liên quan các khâu như mua, bán, vận chuyển hàng hóa và kho hàng, sản xuất, cung ứng, phân phối, marketing với các hoạt động cụ thể khác nhau trong từng khâu đó

Tăng trưởng thương mại về lượng thể hiện cả về hiện vật và giá trị như tăng trưởng LCHH bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong nước, tăng trưởng tổng kim ngạch ngoại thương Đánh giá kết quả tăng trưởng không chỉ nhìn vào mặt tăng trưởng về số lượng mà phải nghiên cứu, phân tích kết quả tăng trưởng thương mại đó

có được bằng cách nào

Phát triển thương mại gồm nhiều nội dung, phạm vi khác nhau như phát triển thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ và các nhóm, các loại sản phẩm khác nhau trong từng lĩnh vực thương mại đó trên cả thị trường nội địa và quốc tế Trên tầm vĩ

mô, những thay đổi về số lượng và chất lượng tăng trưởng thương mại là tiêu chí cơ bản để đánh giá sự phát triển thương mại của quốc gia trong từng thời kỳ Sự phát triển thương mại phải được phân tích, đánh giá tác động trên các mặt lợi ích kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, phải dựa vào các mục tiêu đã đặt ra và hệ thống cơ sở

dữ liệu thống kê thương mại trong thời kỳ nghiên cứu

2 Các tiêu chí và chỉ tiêu biểu hiện sự phát triển thương mại

- Tiêu chí tăng trưởng về lượng, gồm các chỉ tiêu cơ bản:

+ Tăng trưởng về tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng xã hội là tăng trưởng toàn bộ giá trị hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đã bán trực tiếp cho người tiêu dùng (gồm các cá nhân, hộ gia đình, tập thể), của các đơn vị cơ sở kinh doanh thương mại, dịch vụ (gồm cả đơn vị kinh doanh chuyên và không chuyên về

thương mại nhưng có tham gia bán hàng hóa, dịch vụ) trong một khoảng thời gian và không gian xác định

+ Tăng trưởng về trị giá xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa là tăng trưởng toàn bộ giá trị hàng hóa được đưa ra hoặc đưa vào lãnh thổ của quốc gia, làm giảm (trường hợp xuất khẩu) và làm tăng (trường hợp nhập khẩu) nguồn của cải, vật chất của quốc gia trong một thời kỳ nhất định Hàng xuất khẩu gồm hàng có xuất xứ trong nước (kể

cả gia công) và hàng tái xuất Hàng nhập khẩu gồm hàng nhập trực tiếp từ nước ngoài

và hàng tái nhập

+ Thay đổi cán cân thương mại dựa trên quan hệ so sánh giữa tăng trưởng trị giá xuất và nhập khẩu Thặng dư thương mại trong trường hợp xuất khẩu > nhập khẩu, thâm hụt thương mại khi xuất khẩu < nhập khẩu

+ Các chỉ tiêu khác: tăng trưởng GDP của thương mại

- Tiêu chỉ tăng trưởng về chất, gồm các chỉ tiêu cơ bản:

+ Tính ổn định, liên tục, bền vững của tốc độ tăng trưởng

+ Tính hiệu quả của sử dụng các nguồn lực thương mại

+ Tính tối ưu của cơ cấu thị trường, các loại hình, các luồng thương mại

Chương II: Thực trạng phát triển thương mại mặt hàng lúa gạo

trên thị trường nội địa hiện nay

1 Tổng quan về mặt hàng lúa gạo

Gạo là một trong những mặt hàng thuộc nhóm hàng lương thực, được sản xuất và tiêu dùng chủ yếu ở Châu Á Trong các mặt hàng nông sản thì gạo chiếm tỷ trọng cao nhất (23,8%), gạo không những góp phần ổn định tình hình lương thực trong nước mà còn chiếm tỷ lệ cao trong sản lượng lương thực thế giới Cũng như những mặt hàng lương thực khác, Chính phủ các nước luôn có chính sách và khuyến khích tăng cung trong nước để đảm bảo an ninh lương thực Do vậy khối lượng gạo trao đổi chiếm khoảng 6- 7% sản lượng gạo sản xuất của thế giới Trong thương mại thế giới, khối lượng và giá trị buôn bán mặt hàng gạo luôn ở mức tương đương với lúa mì

Công cuộc đổi mới và mở cửa Việt Nam những năm cuối thập kỷ 80 của thế kỷ

20 được đột phá bằng chính sách đổi mới trong nông nghiệp, nông thôn Ngành hàng

lúa gạo tạo nền tảng an ninh lương thực vững chắc để Việt Nam yên tâm đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa Không những thế, lúa gạo còn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam Ngành lúa gạo trực tiếp đóng góp vào tiến trình công nghiệp hóa đất nước thông qua tạo ra một lượng thặng dư ngoại tệ cho đất nước nhập khẩu máy móc, trang thiết bị hiện đại hóa cho nhiều ngành công nghiệp, đồng thời góp phần làm tăng vị thế của Việt Nam trong thị trường thế giới Điều đó cho thấy mặt hàng lúa gạo đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống người dân Việt Nam cũng như trong công cuộc phát triển kinh tế Việt Nam

Trong giai đoạn đầu của đổi mới, khu vực nông nghiệp và ngành lúa gạo đã hoàn thành sứ mạng tiên phong của cải cách và cung cấp các nguồn lực tài nguyên cho công nghiệp hóa Việt Nam đang trong tiến trình công nghiệp hóa và hội nhập mạnh mẽ, đã đến thời điểm nền kinh tế và khu vực công nghiệp cần phải quay trở lại đầu tư cho khu vực nông nghiệp và cho ngành hàng lúa gạo

2 Thực trạng phát triển thương mại mặt hàng lúa gạo trên thị trường nội địa hiện nay

2.1 Hệ thống phân phối mặt hàng lúa gạo

Lúa gạo là mặt hàng thiết yếu trong đời sống hàng ngày của mỗi hộ gia đình Việt Nam tự hào là quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới nhưng thương mại nội địa lúa gạo lại không được nhận sự quan tâm thích đáng, chuyện khó tin lại đang hiển hiện nhiều năm qua tại thị trường VN: gạo ngoại nhập chiếm lĩnh hầu hết các điểm cung cấp lương thực cho người tiêu dùng trong nước Hệ thống phân phối lúa gạo nằm chung trong hệ thống phân phối hàng nông sản - tiêu dùng chứ chưa được xem xét riêng biệt, chưa có hệ thống phân phối quốc gia Để có cái nhìn toàn diện nhất về hệ thống phân phối lúa gạo phải xem xét tất cả các khâu của quá trình thu mua - bảo quản

- tiêu thụ lúa gạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã lấy ý kiến cho dự thảo Quy hoạch, phát triển hệ thống phân phối lương thực đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 Dù dự thảo được góp ý để trình Chính phủ nhưng nhiều ý kiến e ngại tính khả thi của dự thảo, nhất là trong lĩnh vực phân phối, bán lẻ lúa gạo

Hệ thống phân phối, bán lẻ gạo chất lượng cao không nhiều Công ty Cổ phần phân phối - bán lẻ VNF1 (thuộc Tổng Công ty Lương thực miền Bắc) với hệ thống phân phối 10 cửa hàng trên địa bàn Hà Nội là đơn vị duy nhất bán lẻ mặt hàng gạo

thương hiệu, áp dụng hệ thống tiêu chuẩn HACCP Với sứ mệnh điều tiết và bình ổn giá cả lương thực, an ninh lương thực trên địa bàn thành phố, công ty đã chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức dự trữ hàng hóa và triển khai bán hàng phục vụ nhân dân Với 49 điểm bán gạo bình ổn người tiêu dùng có thể đến các cửa hàng thương hiệu VNF1 tại các quận, huyện treo băng rôn thông tin về việc bán gạo với giá bình ổn để người dân dễ nhận biết Nhằm mở rộng thêm mạng lưới phân phối, Công ty đã liên hệ với hệ thống các nhà phân phối để đưa gạo vào bán với mức giá bình ổn tại hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện ích…đẩy mạnh phát triển kênh phân phối bán lẻ tại Hà Nội và các tỉnh thành miền Bắc.Với hệ thống trang thiết bị mới bao gồm: hệ thống chế biến, bảo quản, sản xuất gạo theo dây chuyền tiên tiến hiện đại bậc nhất VNF1 được tổ chức WQA Vương Quốc Anh cấp chứng chỉ HACCP về hệ thống quản lý chất lượng

an toàn thực phẩm Lần đầu tiên 1 dịch vụ mua bán gạo với những phương thức bán hàng mới mẻ - hiện đại, chất lượng tương xứng với giá cả được áp dụng Điều đó góp phần khẳng định thị trường bán lẻ tại Việt Nam đủ sức cạnh tranh với các nhãn hàng ngoại Siêu thị gạo VNF1 có ý nghĩa cung cấp những thông tin đầy đủ nhất về sản phẩm tới người tiêu dùng Đồng thời, đây cũng là nơi đối thoại trực tiếp và kết nối giữa gạo VNF1 với người tiêu dùng

Nhà nước đã có dự án đặt vấn đề xây dựng hai tổng công ty lương thực miền Bắc và miền Nam thành các tập đoàn lương thực nòng cốt, chiếm lĩnh và chi phối các thị trường quan trọng; thành lập các hợp tác xã, câu lạc bộ để người sản xuất có cơ hội đàm phán với doanh nghiệp, thương lái Cũng theo dự án này, cả nước sẽ có 157 chợ đầu mối nông sản, trong đó 35 chợ được nâng cấp, mở rộng; 122 chợ xây mới, trong

đó có 12 chợ đầu mối lúa gạo Dự án đưa ra một số ưu tiên từ nay đến năm 2012 là: Hoàn thành hệ thống kho bãi 4 triệu tấn tại vùng đồng bằng sông Cửu Long; xây dựng

2 tổng kho bán buôn tại Hà Nội và TPHCM (mỗi tổng kho có sức chứa 100.000 tấn gạo); xây dựng hệ thống siêu thị chuyên doanh hiện đại loại 1 tại các tỉnh, thành phố

và 62 cửa hàng tiện ích tại các huyện nghèo; xây dựng quy hoạch vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao 1,2 triệu ha Chỉ tiêu xây dựng hệ thống kho chứa 500 ngàn tấn của Vinafood 1 hiện đã triển khai được hơn 300 ngàn tấn tại các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Hậu Giang, Cần Thơ và Tiền Giang

Hệ thống kho lớn và hiện đại giúp DN dự trữ gạo với số lượng lớn, dài hơi; Có thể chủ động bung ra khi thị trường thế giới tăng, thu về lợi nhuận cao hơn Tuy nhiên, về cơ bản, ngoại trừ các DN lớn như Vinafood 1, Vinafood 2, phần lớn các DN

do tiềm lực có hạn, chỉ đầu tư được kho chứa nhỏ (bình quân trên dưới 10 ngàn tấn) nên rất khó cho mục tiêu dự trữ, chủ động kinh doanh khi thị trường thế giới có biến động Mặt khác, DN gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm vị trí xây dựng kho Đặc thù của kho chứa lúa gạo phải gần sông để tiện cho việc vận chuyển đường thủy Hiện tại phải thuê đất xây dựng kho chứa với thời hạn ngắn và nhiều biến động về giá DN muốn mua đất không được đứng tên chủ sở hữu vì là DN nhà nước

Sau khi chuyển đổi kinh tế từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường, hệ thống phân phối hàng hoá theo thương nghiệp kiểu cũ chúng ta dần dần xoá bỏ Điều này đã góp phần hình thành cơ chế thu mua, phân phối nông sản, lương thực theo hình thái mới, hình thành thị trường tự do trong thu mua phân phối Những vấn đề trên đã tạo nên những bất hợp lý trong lưu thông phân phối mặt hàng lúa gạo hiện nay Bức tranh chung của thị trường phân phối trong nước là manh mún do có nhiều loại hình mua bán và thương nhân nhỏ lẻ, không được tổ chức thành hệ thống Bên trên hàng trăm nghìn cửa hàng nhỏ độc lập và hàng triệu hộ kinh doanh không có chủ thể nào là đầu mối tổ chức và kinh doanh Hệ thống bán lẻ tự phát này tuy đáp ứng 85 - 90% số lương thực, thực phẩm cho nhu cầu xã hội nhưng không có nguồn cung hàng hóa ổn định và không thể kiểm soát được chất lượng hàng hóa

Có thể chia thị trường tiêu thụ lúa gạo trong nước thành hai bộ phận chính Một

là thị trường thành thị với hệ thống phân phối hiện đại gồm các trung tâm mua sắm, siêu thị, cửa hàng chuyên doanh chợ đầu mối, chợ bán buôn, chợ sinh hoạt hàng ngày…Hệ thống phân phối lúa gạo ở thành phố đa phần là một bộ phận kinh doanh trong các siêu thị, cửa hàng tổng hợp Các cửa hàng chuyên doanh hình thành tự phát khó kiểm soát thống kê Do vậy, quản lý nhà nước hệ thống phân phối, đồng nhất giá

và nắm bắt trữ lượng tiêu dùng là điều khó có thể thực hiện được Thị trường thứ hai

là thị trường nông thôn, với kênh phân phối chủ yếu là tự cung tự cấp, các chợ cóc, chợ quê…Việc hình thành các chợ chuyên doanh chỉ có ở các địa phương là vựa lúa trong cả nước Đa phần thị trường nông thôn là bước đệm, trung gian để phân phối gạo cho thành thị Một loại hình phân phối hiện đại mới hình thành và phát triển gần

đây là các chợ trực tuyến và các sàn giao kết nối cung cầu nông sản Những loại hình mới này chưa thể hiện được hết ưu điểm của chúng

Hiện nay chuỗi giá trị thương mại lúa gạo của Việt Nam chủ yếu có hai kênh chính là xuất khẩu và thị trường nội địa Đối với kênh thị trường nội địa, qua các khâu

từ người sản xuất (chủ yếu là nông hộ nhỏ lẻ; trang trại, hợp tác xã) qua các nấc trung gian là thương lái, DN kinh doanh chế biến, đến người tiêu dùng qua các kênh như chợ, siêu thị…Hình thức giao dịch nông sản phổ biến hiện nay là mua bán tự do giao hàng ngay và không có hợp đồng giữa nông dân với những người thu gom (thương lái); mua bán thông qua ký kết hợp đồng giữa doanh nghiệp với hộ nông dân, giao dịch qua chợ đầu mối, trung tâm giao dịch nông sản rất hạn chế

Một chuỗi giá trị sản xuất nông sản nói chung và lúa gạo nói riêng thường gồm: Nhà sản

xuất

— Thương

lái

— Người bán buôn(chế biến)

— Người bán lẻ

tiêu dùng

Nhà sản xuất lúa gạo ở đây chính là các hộ nông dân Vì tính chất sản xuất nhỏ

lẻ nên có thể coi thị trường sản xuất lúa gạo là cạnh tranh hoàn hảo, giá cả phụ thuộc thị trường, dù có thêm hoặc bớt đi một vài hộ nông dân tham gia thị trường bán thì cũng không làm thay đổi thị trường Mặc dù Chính phủ đã có rất nhiều biện pháp khuyến khích các đầu mối thu mua lúa, gạo cho nông dân (thực hiện đầu ra) ổn định cho người trồng lúa Tuy nhiên, hiện vẫn còn tình trạng tầng lớp trung gian (thương lái…) đầu cơ ép giá bất hợp lý, khiến người trồng lúa không được hưởng lợi nhuận giá trị đích thực của sản phẩm mình làm ra Có thể nói, chính những thương lái là những người hưởng lợi nhiều nhất trong chuỗi giá trị hiện nay

Một số mô hình liên kết đã từng được thí điểm như tổ chức hàng xáo liên kết với doanh nghiệp kinh doanh lương thực ở Đồng bằng sông Cửu Long - vựa lúa lớn nhất cả nước song bộc lộ cả ưu và nhược điểm Theo Hiệp hội Lương thực (VFA), trước đó lãnh đạo Hiệp hội đã triển khai hướng dẫn đối với các doanh nghiệp về những hình thức liên kết được khuyến khích: Ký biên bản thỏa thuận với hàng xáo; ký bản ghi nhớ với hàng xáo về việc mua bán lúa gạo cho doanh nghiệp; ký kết hợp đồng mua bán…Tuy nhiên, "thỏa thuận miệng" theo kiểu "mua đứt bán đoạn", giao hàng

đến đâu trả tiền đến đó vẫn được các doanh nghiệp ưu tiên chọn lựa Kiểu làm ăn này đã để lại không ít lo ngại và tranh chấp, thiệt hại cho doanh nghiệp

Một vấn đề đáng chú ý khác là hệ thống hạ tầng kho bãi dự trữ, bảo quản lúa gạo trong phân phối lương thực Việt Nam là quốc gia sản xuất mỗi năm hơn 38 triệu tấn lúa, trong đó có 4 - 5 triệu tấn gạo dành cho xuất khẩu, đứng vào hàng thứ hai trên thế giới, nhưng hệ thống kho chứa gạo (silo) có công suất chứa 2 triệu tấn chỉ mang tính tạm thời, không thể tồn trữ, bảo quản theo đúng nghĩa của nó Chỉ một số ít các

cơ sở kinh doanh lúa gạo tư nhân có đầu tư kho chứa lúa gạo, phần lớn còn lại chỉ chứa gạo trong bao nhựa PP, bao bố hoặc chất trong kho có mái che được xây dựng khá đơn giản Các nhà kho này chỉ chứa tạm thời, không mang tính tồn trữ hay bảo quản dài ngày Khâu BQSTH lúa, gạo của chúng ta hiện nay đang đi theo quy trình ngược Do thói quen sản xuất và thiếu phương tiện, nên các công đoạn bảo quản hiện nay không được thực hiện theo đúng quy trình Đường đi của hạt lúa, hạt gạo lòng vòng, trải qua nhiều công đoạn trong những điều kiện môi trường và thời tiết khác nhau, làm giảm chất lượng của hạt gạo chế biến Nông dân và doanh nghiệp mất khoảng 20% giá trị hạt gạo cho các tầng nấc trung gian

Trong giai đoạn hiện nay khi Việt Nam đã gia nhập WTO và cam kết từ 1/1/2009 sẽ chính thức mở của thị trường phân phối nhà đầu tư nước ngoài có thể đầu

tư 100% vốn vào lĩnh vực bán lẻ điều này góp phần cho hệ thống phân phối nước ta

có bước phát triển mới, các trung tâm siêu thị các cửa hàng bán lẻ hiện đại đã tăng cả

về số lượng lẫn chất lượng tuy nhiên khi số lượng các nhà phân phối nước ngoài chi phối thị trường bán lẻ cũng đặt ra nhiều vấn đề khó khăn đối với một số các sản phẩm sản xuất trong nước Với mặt hàng gạo, đã có doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vốn, đầu tư vào sản xuất lúa giống tại Việt Nam, sau đó đóng mác sản phẩm riêng để bán tại các siêu thị trong nước…Như vậy, sẽ rất khó ngăn chặn sự bành chướng của doanh nghiệp nước ngoài khi họ chủ tâm mua lại cổ phần của doanh nghiệp trong nước để tham gia phân phối sản phẩm Tất nhiên, với người tiêu dùng, việc doanh nghiệp nước ngoài rót vốn, trang bị công nghệ hiện đại hỗ trợ khu vực phân phối bán lẻ là điều đáng mừng, bởi không ai khác, chính người Việt Nam sẽ là những khách hàng trước tiên nhận được dịch vụ có chất lượng Thế nhưng, về lâu dài, nền kinh tế sẽ không được lợi khi cả hoạt động sản xuất lẫn tiêu dùng bị chi phối bởi các nhà phân phối

ngoại Các doanh nghiệp kinh doanh gạo nội địa vốn bỏ quên thị trường trong nước, chỉ tập trung cho xuất khẩu nay lại có nguy cơ thua trên sân nhà bởi cam kết mở cửa thị trường hàng nông sản đã được thực thi

2.2 Các đặc điểm khác

Đa dạng hóa chủ thể thuộc các thành phần kinh tế kể từ 1980 công cuộc đổi mới cơ chế chính sách đã có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển của một hệ thống lưu thông lúa gạo tự do ở Việt Nam Thị trường lúa gạo trong nước đã được tháo gỡ khỏi mọi hạn chế ràng buộc Hệ thống lưu thông phân phối và tiêu thụ sản phẩm lúa gạo hiện nay hầu như hoàn toàn tự do với sự tham gia của nhiều đơn vị, nhiều thành phần kinh tế khác nhau Khu vực tư nhân hiện đang chiếm vị trí quan trọng ở thị trường lúa gạo trong nước với thị phần ước tính khoảng 95%

Về cơ cấu mặt hàng gạo: thị trường ngày càng mang tính cạnh tranh với các loại gạo ngoại nhập và gạo nội địa Tại các chợ đầu mối, siêu thị gạo TP HCM, hiện một số mặt hàng như gạo Nàng hương Thái jasmine, dẻo Thái AAA, thơm Đài Loan, Hàn Quốc, thơm Hà Lan mới, thơm Nhật trở nên khá phổ biến và quen thuộc với người tiêu dùng Trong khi gạo Nàng thơm chợ Đào có giá bán 7.500 đồng/kg thì Thái Lan AAA có giá 8.000 đồng/kg, thơm Nhật 8.200, thơm Hà Lan mới 9.700 và Hàn Quốc lên đến 18.000 đồng/kg Không chỉ ở thị trường gạo cao cấp, thị trường gạo giá trung bình cũng có sự cạnh tranh của các loại gạo ngoại nhập như thơm Thái giá 5.200 đồng/kg, thơm Đài Loan 5.500 đồng/kg Tại Hà Nội, nếu như trước đây các loại gạo tám thơm Hải Hậu, dự hương, bắc hương được coi là "nhất bảng" thì hiện nay loại gạo cao cấp Thái Lan đã dần chiếm lĩnh thị trường Rõ ràng là gạo ngoại đang có những thế mạnh khó phủ nhận

Về nguồn lực, hạ tầng thương mại: Tính đến 31/12/2010, cả nước có 8528 chợ các loại (224 chợ hạng 1, 907 chợ hạng 2, 7397 chợ hạng 3) Một số địa phương chưa

có chợ hạng 1 như An Giang, Tây Ninh, Yên Bái, Sơn La, Lai Châu,Hà Giang,… Nhiều địa phương chưa có hoặc có rất ít siêu thị, trung tâm thương mại Chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn Hà Nội, Hồ Chí Minh, Đà Nẵng Hệ thống kho bãi chứa lúa gạo còn yếu kém, chưa được sự dụng hợp lý Hầu hết các silo trang bị khá lạc hậu, chủ yếu là kho có mái vòm hay khung thép được đầu tư vào những năm 1980, chỉ có một vài hệ thống silo hiện đại nhập của Pháp và Nhật Hệ thống silo, kho chứa lúa gạo

của Tổng công ty Lương thực miền Nam có tổng công suất 800.000 - 900.000 tấn, chiếm gần một nửa trong toàn bộ hệ thống silo, kho chứa gạo hiện nay ở Việt Nam

Hoạt động xúc tiến thương mại: có những chuyển biến tích cực Các hội chợ, triển lãm lúa gạo được tổ chức quy mô và nhiều hơn, đặc biệt là Fesstival lúa gạo đã được tổ chức lần I và lần II

2.3 Phát triển thương mại lúa gạo với vấn đề an ninh lương thực quốc gia.

Đối với Việt Nam, an ninh lương thực luôn được Đảng, Nhà nước ta xác định

là "vấn đề trọng đại của đất nước trước mắt cũng như lâu dài" Chính phủ cũng khẳng định, gạo là lương thực cơ bản để đảm bảo an ninh lương thực cũng như dự trữ lương thực quốc gia Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến an ninh lương thực quốc gia, trong đó phát triển thương mại lúa gạo nội địa chiếm vị trí khá quan trọng An ninh lương thực quốc gia nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng ở nước ta thời gian qua luôn được bảo đảm và đã đạt được những thành tựu quan trọng Tuy nhiên cũng còn nhiều bất cấp Một trong những nguyên nhân đó là ở hệ thống phân phối lúa gạo Hệ thống, cơ chế thu mua, phân phối lúa gạo còn một số hạn chế, nhất là chưa được tổ chức chặt chẽ, vai trò quản lý của Nhà nước chưa đủ mạnh Hiện nay, việc xuất khẩu gạo và điều hòa an ninh lương thực chủ yếu do Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) phụ trách, song trên thực tế hoạt động của VFA còn nhiều bất cập, có lúc còn thiếu tính kế hoạch và hiệu lực cần thiết Do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, đa phần hệ thống thu mua và bán lẻ gạo do tư thương đảm nhiệm nên Nhà nước khó kiểm soát giá thu mua để bảo đảm lợi ích cho nông dân

Đầu năm 2008, khủng hoảng lương thực trên thế giới, các nước nhập khẩu và

cả nước xuất khẩu đều chịu áp lực rất lớn Ở Việt Nam, cơn sốt gạo cục bộ, giá gạo tăng vọt ngay ở vựa lúa đồng bằng sông Cửu Long đầu tháng 4-2008 đã phản ánh yếu kém trong việc xây dựng kênh phân phối để xảy ra tình trạng tư thương thao túng thị trường Cơn “sốt” lúa gạo ở ĐBSCL bắt đầu từ ngày 24-4 và nhanh chóng lan ra nhiều địa phương khác trong nước Đến ngày 29-4, sau những nỗ lực can thiệp của Chính phủ, các bộ ngành Trung ương, Hiệp hội Lương thực Việt Nam giá gạo bắt đầu bình

ổn trở lại Có một thực tế lâu nay ít ai để ý là dân ở vựa lúa ĐBSCL mua gạo ngoài chợ với giá luôn cao hơn giá gạo xuất khẩu Vì thị trường này do tư nhân chiếm lĩnh

và chi phối giá Cơn “sốt” giá là hệ lụy “đỉnh điểm” của việc các doanh nghiệp nhà

nước chuyên lo xuất khẩu, còn tư nhân mặc sức tung hoành thị trường nội địa Kênh phân phối nhiều “tầng” đã đẩy giá gạo nội địa cao hơn giá xuất khẩu Lúa hàng hóa của nông dân hiện nay từ đồng ruộng đến khi xuất khẩu phải qua các khâu: thương lái nhỏ - > chủ vựa lúa -> nhà máy xay xát nguyên liệu-> nhà máy lau bóng -> doanh nghiệp xuất khẩu Khoảng cách “5 trung gian này” đẩy giá lúa, gạo ngày càng tăng, trong khi giá mua tại ruộng của nông dân không cao “Cơn sốt giá lúa gạo mới đây chỉ

là phần “ảo” từ kênh phân phối quá lệ thuộc vào tư nhân” - ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Hậu Giang, nhận định Đây là một trong những “lỗ hổng” chính dẫn đến cơn sốt giá gạo gần đây Nếu không “bịt kín lỗ hổng” này, nguy

cơ tái diễn cơn “sốt” giá gạo vẫn luôn túc trực khi thị trường gạo trên thế giới đang biến động

3 Đánh giá chung tình hình phát triển thương mại nội địa mặt hàng lúa gạo

3.1 Thành tựu

- Tự do thương mại với sự tham gia của đa dạng các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế, thu hút sự tham gia của nhiều loại hình doanh nghiệp: hộ kinh doanh, tiểu thương, chủ các siêu thị, doanh nghiệp chuyên doanh….Số lượng người bán lớn

- Tổ chức thí điểm mô hình hàng xáo liên kết với doanh nghiệp kinh doanh lương thực đã dần đưa vào hoạt động chính thức với nhiều ưu điểm như gắn kết các thành phần tham gia phân phối lúa gạo, bao gồm người nông dân sản xuất lúa, hệ thống thương lái (thường được gọi là hàng xáo), hệ thống xay xát, hệ thống cung ứng

và chế biến và cung ứng gạo thành phẩm, hệ thống xuất khẩu và tiêu thụ nội địa… Thông qua liên kết, giá thu mua lúa gạo được giữ ổn định trong từng thời điểm và được điều chỉnh linh hoạt theo biến động thị trường, thuận lợi cho cả 3 phía: nông dân, hàng xáo và doanh nghiệp Các xí nghiệp cam kết giữ giá ổn định trong thời gian thu gom của hàng xáo, nếu giá thị trường tăng xí nghiệp sẽ điều chỉnh tăng giá, đảm bảo mức lãi hợp lý cho hàng xáo, nông dân không bị ép giá và doanh nghiệp cũng mua được nhiều hàng hóa

- Đa dạng các kênh phân phối, từ truyền thống đến hiện đại, từ chợ đến sàn giao dịch, xuất hiện các kênh mua sắm trực tuyến hàng nông sản nói chung và lúa gạo nói riêng Mạng lưới kinh doanh ngày càng được mở rộng