sinh lý phụ khoa

Đại cương  Chức năng CQ sinh dục nữ: sinh sản  Thay đổi CQ SD ảnh hưởng nội tiết trục vùng dưới đồi tuyến yên- buồng trứng  Thời kỳ SD: Dậy thì- Sinh sản-Mãn kinh  Cơ chế hồi tác âm

SINH LÝ PHỤ KHOA

Lê Thị Thanh Vân

Đại cương

 Chức năng CQ sinh dục nữ: sinh sản

 Thay đổi CQ SD ảnh hưởng nội tiết trục vùng dưới đồi tuyến yên- buồng trứng

 Thời kỳ SD: Dậy thì- Sinh sản-Mãn kinh

 Cơ chế hồi tác âm tính

Vùng dưới đồi

 Vách não thất 3

 Trung khu SD: Nền trung não, trên giao thoa thị giác,gồm nhân thần kinh giàu m máu

 Nhân trên thị chế tiết vasopressin

 Nhân bên thất 0xytocin thùy sau t yên

 Củ xám, nhân bụng giữa, nhân cung tiết H giải phóng( Gn-RH) thùy trước t yên( hệ thống TM gánh của Popavà Fielding

 1971 Shally Gn-LH decapeptit, tổng hợp từ tiền chất có 92 a amin ở giải tiền thị giác

Tuyến yên

 Nằm trong hố yên 0,5g

 Thùy trước – tuyến nội tiết, H hướng SD: FSH, LH – Glucoprotein, prolactin

 Thùy sau tuyến yên thần kinh

 FSH: kích thích nang noãn buồng trứng phát triển và trưởng thành

 LH: Kích thích nang noãn chế tiết estrogen, trưởng

thành và phóng noãn, kích thích hình thành hoàng thể, chế tiết estrogen và progesteron

 Prolactin: H protein kích thích tuyến vú tiết sữa

Cơ chế phản hồi

Thay đổi nội tiết trong vòng kinh

Buồng trứng

 Tuyến SD nữ

 2 buồng trứng 8-15g

Nội tiết:

 Estrogen: vỏ nang trong

 Progesteron: Các TB hạt của hoàng thể

 Androgen Các TB của rốn buồng trứng Ngoại tiết: Tạo nang noãn chín

Hoạt động sinh sản

 Nang noãn nguyên thủy : 0,05mm

 Nang Graaf: 15-20mm, chứa noãn 0,1mm

 Cấu trúc nang noãn chín:

 Vỏ ngoài : sợi liên kết , bọc nang

 Vỏ nang trong : mạch máu , tuyến nội tiết chế tiết estrogen

 Màng tế bào hạt có 10-15lớp TB hạt

 Noãn trưởng thành 22NST

 Hốc nang chứa dịch trong có estron

Cơ chế phóng noãn

 Huy động nang : 6-12 nang

 Trong 1 chu kỳ kinh chỉ có 1 nangnhạy nhất phát triển ( Nang trội )

 LH tăng đột ngột cao gấp 5-10lần, đỉnh trước

PN 1 ngày

 Phần lồi ra ngoại vi buồng trứng vỡ- PN

 Dưới tác dụng của Lh nang noãn thành hoàng thể ( thể vàng )-> vật trắng cuối vòng kinh

Tác dụng của hormon SD nữ

Estrogen

loại E1,E2,E3 Tại NMTC E2 tác dụng mạnh 8-10 lần E1, E3 ít t/dụng

ngưồn gốc TB vỏ thượng thận

dehydroepiandroteron do tủy thượng thận tiết ra

17 hydroxysteroit dehydrogenase

Estrogen

 Có 2 đỉnh cao :

 Trước PN - nang noãn chế cực đại đỉnh LH- tăng nhậy cảm tuyến yên với Gn RH

 Sau PN 1 tuần – hoạt động mạnh hoàng thể

 Cơ tử cung : Phát triển sợi cơ độ lớn, độ dài, số lượng, tăng nhậy cảm với oxytocin

 NMTC:

+ Kích thích phân bào, tăng sinh NMTC (K

NMTC)

+E+P Hành kinh

- Biểu mô ÂĐ chứa glycogen

- Môi trường ÂĐ a xit

Estrogen

 Chuyển hóa

 Giữ nước giữ muối , gây phù

 Giúp giữ canci ở xương

 Làm căng dây thanh âm tiếng nói thanh

 Kích thích đòi hỏi tình dục

 Phát triển cơ thể theo hình thể nữ

 Cộng đồng voi estrogen làm tăng phát triển cơ

tử cung cả về số lượng , độ dài, đopọ lớn các sợi cơ

 CTC : đối kháng với estrogen

ức chế chế tiết chất nhầy , khối lượng độ đặc , đục

 ÂĐ làm bong sớm biểu mô âm đạo , gây teo NMTC, giảm khả nưng bảo vệ chống viêm

 Cộng đồng tác dụng với Estrogen làm vú phát triển toàn diện

Progesteron

 Lợi niệu , giảm phù

 Chất chuyển hóa pregnandiol làm tăng nhiệt

độ cơ thể

Các giai đoạn hoạt động sinh dục

 Tuổi dậy thì

 Hoạt động sinh dục

 Mãn kinh

Tiền mãn kinh , mãn kinh

 Tiền mãn kinh : Giai đoạn chuyển tiếp tù buồng

trứng họạt động có phóng noãn – hết hoạt động , không phóng noãn

 Tuổi: 45-50

 Thời gian thay đổi : 1-2 năm

 Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt

 FSH tăng cao (+++), LH bình thường giai đoạn đầu, tang rất muộn và không rõ ràng

 17 β E2 rối loạn , thy đổi dần dần

 Progesteron giảm và hết chế tiết với những chu kỳ không phóng noãn tạo cường estrogen tương đối

Triệu chứng lâm sàng TMK

 Chu kỳ kinh nguyệt : đa hình thái – Chu kỳ , lương máu kinh, rong kinh, thống kinh

 Rối loạn vận mạch :

- Bốc hỏa, ra mồ hôi ban đêm 50-60%

- Cảm giác nóng ở mặt, cổ, ngực trong vài giây, đến vài phút , tần số thay đổi

- Ra mồ hôi một vị trí, nhức đầu bồn chồn

chóng mặt , mất ngủ

 Rối loạn tình dục: gỉảm ham muốn, khô âm đạo, giao hợp đau

 Thay đổi hệ thống da, lông : da mỏng, xuất hiện nếp nhăn, ria mép, giảm lông mu và lông nách

Mãn kinh

 Tuổi : 50-51 tuổi, liên quan yếu tố gia đình

 Trước 40 tuổi : MK sóm

 Sau 55 tuổi: MK muộn

 Sự suy kiệt nang noãn

- Estrogen giảm, E1< 25pg/ml, E2: 30-60pg/ml, không hết hẳn vì còn estrogen nguồn gốc

androgen (androstenedion) tuyến thượng thận nhân thơm hóa ở mỡ và cơ (80% E1)

do sự tăng chế tiết của LHRH và giảm điều khiển ngược của hormon buồng trúng

Chẩn đoán mãn kinh

 Lâm sàng :

- Mất kinh tù trên 1 năm ở phụ nữ trên 45 tuổi ( 90%)

- Dấu hiệu phối hợp

 Cận Lâm sàng : Nếu nghi ngờ

- Test progestin âm tính

- FSH >40mIU/ml

- LH>30mIU/ml

- E2< 25pg/ml

- TBÂĐ-CTC: TB đáy

Chẩn đoán phân biệt

 Có thai

 Rối loạn vận mạch

 Suy giáp, u tủy thượng thận

 Khi mãn kinh đã được khẳng định , tất cả nhũng rong huyết đều cai là bệnh lý , cần được chẩn đoán : u xơ

tử cung quá sản nội mạc tử cung, ung thư nội mạc tử cung , teo nội mạc tử cung

 GĐ TMK:

- Kinh thưa và CK kinh kéo dài : không cần chẩn đoán

- RK- RH: chẩn đoán loại trừ nguyên nhân thực thể

Biến chứng MK: Loãng xuơng

 Đ/n : Sự giảm khối lượng tổ chức xương so với thể tích giải phẫu

 Hay bị ở bè xương hơn là vỏ xương

 Loãng xương xảy ra nhanh trong 3 năm sau MK, sau

đó 1,5-2%/ năm trong vòng 10-15 năm, sau 65 tuổi tốc độ giống nam giới

 Đánh giá loãng xương : Đo độ hấp thụ ở cột sống

vùng thắt lưng , 2 mẫu, chính xác, dễ thực hiện ,

nhiễm xạ ít

 Chụp cắt lớp : độ nhậy cao , chính xác nhưng đắt tiền

Biến chứng mãn kinh

 Tim mạch : Tăng bệnh mạch vành , trước MK gấp 8 lần nam giới cùng lứa tuổi, sau MK

tương đương cho cả 2 giới đến năm 60t

Loạn dưỡng ÂH, ÂĐ và RL tiết niệu

 Giao hợp đau, ngứa, viêm ÂĐ

 TBÂĐ tăng tỷ lệ tế bào đáy ( Thiếu estrogen)

 Tiết niệu : đái rắt do viêm bàng quang nước

tiểu trong Són đái khi rặn mạnh do tổn

thương TSM sau đẻ

Điều trị Tiền mãn kinh

 Mục đích : Bổ xung những rối loạn về hoàng thể gây bất thường CK kinh nguyệt

 Chống lại sự tăng estrogen tương đối kéo dài

và nguy cơ của nó

 Progestin: Từ ngày 15-25 chu kỳ hay từ 10-25 Nếu tránh thai dùng từ ngày 5-25 với những dẫn chất norprogessteron và nortesstosterone

có tác dụng chuyển hóa và tác dụng androgen hạn chế

Luteran, Lutionex, Farlutal)

Orgametril, Lutometrodiol) có tác dụng kháng estrogen mạnh

ở NMTC

đầu MK

Điều trị : Bốc hỏa , rối loạn thần

Điều trị : Bốc hỏa , rối loạn thần

kinh thực vật

 Thuốc không chứa hormon

- Beta alanine( abufen)

Estrogen

- Uống : Ovestin1,2mg, Synapause 2mg,4mg

0,625mg

chuyển hóa, tim mạch , nên dùng Estrogen tự nhiên

nội mạc tử cung , vú

gan và có tác dụng giống như sinh lý

Điều trị mãn kinh

phì, đái đường, bệnh vú lành tính, u xơ tử cung

6tháng với lâm sàng và 1 năm với cận lâm sàng

Phác đồ điều trị

 Phác đồ kết hợp