• Miền hội tụ của biến đổi Z - ROC Region Of Convergence là tập hợp tất cả các giá trị Z nằm trong mặt phẳng phức sao cho Xz hội tụ.
Trang 1Chương 2: BIẾN ĐỔI Z VÀ ỨNG DỤNG VÀO
HỆ THỐNG LTI RỜI RẠ C
2.1 BIẾN ĐỔI Z
2.2 CÁC TÍNH CHẤT BIẾN ĐỔI Z
2.3 BIẾN ĐỔI Z NGƯỢC
2.4 HÀM TRUYỀN ĐẠT CỦA HỆ LTI RỜI RẠC
2.5 GIẢI PTSP DÙNG BIẾN ĐỔI Z 1 PHÍA
Trang 2• Nếu x(n) nhân quả thì : (*) (**)
Biểu thức (*) còn gọi là biến đổi Z hai phía
• Biến đổi Z của dãy x(n):
Biến đổi Z 1 phía dãy x(n):
Trang 3• Miền hội tụ của biến đổi Z - ROC (Region Of Convergence)
là tập hợp tất cả các giá trị Z nằm trong mặt phẳng phức sao cho X(z) hội tụ.
5.1.2 MIỀN HỘI TỤ CỦA BIẾN ĐỔI Z (ROC)
1 ( )
0 ( )
(
0
x x
x n
xn
1 )
( lim
tiêu chuẩn Cauchy
• Tiêu chuẩn Cauchy:
Một chuỗi có dạng:
hội tụ nếu:
Trang 4Ví dụ 5.1.1: : Tìm biến đổi Z & ROC của:
a z
az
n n
z n u
z a
) ( )
1 )
Trang 5) 1 (
) (n a u n
m
m
z a
1 lim
z n
z a
Trang 65.2 CÁC TÍNH CHẤT BIẾN ĐỔI Za) Tuyến tính
R ROC
: ) ( )
2 n X z
R ROC
: ) ( )
1 n X z
) ( )
( )
( )
) ( )
Trang 7Áp dụng tính chất tuyến tính, ta được:
1
1
1)
b n
u
1
11
R1 :
b z
a R
Trang 8b) Dịch theo thời gian
a az
n u
) 1 (
) ( n a u n
) 1 (
) ( n a u n
: ) ( )
( n X z
R'ROC
: )()
n Z X z n
R
RR'
Trang 9c) Nhân với hàm mũ a n
) ( )
az X
n u a n
( )
( )
(
R ROC
: ) ( )
( n X z
RROC
: )(
(
2 n u n
1 ) ( )
( )
( )
; 1
Trang 10d) Đạo hàm X(z) theo z
) ( )
( n na u n
a az
z X n
u a n
( )
( )
R ROC
: ) ( )
R ROC
: )
dz
dX(z) z
n x
dz
z
dX z
z G n
nx n
Trang 11z X n
u a n
( )
( )
R ROC
: ) ( )
R X
n
x ( ) Z (z-1) : ROC 1
1 ( ) ( ) ( ) )
a 1
1 )
z ( X )
Trang 12f) Liên hiệp phức
R ROC
: ) ( )
R X
n
x * ( ) Z * (z*) : ROC
g) Tích 2 dãy
RR
ROC :
d)
(2
1)
()
n x n x
RROC
: )()
2 n X z
RROC
: )()
Trang 13• Ví dụ 5.2.5: Tìm m x(0), biết X(z)=e 1/z và x(n) nhân quả
• Giải:
X(z) lim
) 0
: )()
RROC
: )()
)()
()
(
*)
1 n x n X z X z
1 e
Trang 145 0 :
; 5
0 1
1 )
( )
( )
5 0 ( )
u n
2 :
; 2
1
1 )
( )
1 (
2 )
u n
2 5
, 0 :
; ) 2
1 (
1
) 5
0 1
(
1 )
( ) ( )
z H z X z
Y
2 5
, 0 :
; ) 2
1 (
1
3
4 )
5 0 1
(
1
) 1 (
2 3
4 )
( )
5 0
( 3
1 )
(
* ) ( )
5 0 ( )
x n h ( n ) 2nu ( n 1 )
• Giải:
Trang 15R1 R2
x1(n)x2(n)
R X*(z*)
x*(n)
1/R X(z -1)
x(-n)
R -z dX(z)/dz
nx(n)
R X(a-1z)
an x(n)
R’
Z-n0 X(z) x(n-n0)
Chứa R1 R 2
a1X1(z)+a2X2(z)
a1x1(n)+a2x2(n)
R X(z)
x(n)
dv
v v
z X
v
X
j C
1 2
1 ( ) 2
Trang 16BIẾN ĐỔI Z MỘT SỐ DÃY THÔNG DỤNG
(z-1sino)/(1-2z-1coso+z-2) /z/ >1 sin(on)u(n)
/z/ >1 (1-z-1coso)/(1-2z-1coso+z-2)
cos(on)u(n)
/z/ < /a/ -nan u(-n-1)
/z/ > /a/
nan u(n)
/z/ < /a/ -an u(-n-1)
/z/ > /a/
an u(n)
/z/ <1 -u(-n-1)
/z/ >1 u(n)
z 1
(n)
ROC X(z)
1
) 1
az az
Trang 172.3 BIẾN ĐỔI Z NGƯỢC
2.3.1 CÔNG THỨC BIẾN ĐỔI Z NGƯỢC
) z (
X j
) n (
Trên thực tế, biểu thức (*) ít được sử dụng do tính chất phức tạp của phép lấy tích phân vòng
• Các phương pháp biến đổi Z ngược:
Thặng dư
Khai triển thành chuỗi luỹ thừa
Phân tích thành tổng các phân thức tối giản
(*)
Trang 185.3.2 PHƯƠNG PHÁP THẶ NG DƯ
b) Phương pháp:
• Theo lý thuyết thặng dư, biểu thức biến đổi Z ngược theo tích phân vòng (*) được xác định bằng tổng các thặng dư tại tất cả các điểm cực của hàm X(z)zn-1 :
• Thặng dư tại điểm cực Zci bội r của F(z) được định nghĩa:
ci r
r Z
dz
d r
z F
1 )
(
) 1 (
• Thặng dư tại điểm cực đơn Zci của F(z) được định nghĩa:
s ( ) ( )( )
Re
a) Khái niệm thặng dư của 1 hàm tại điểm cực:
Trang 19X j
n
2
1)
(
• Z ci – các điểm cực của X(z)zn-1 nằm trong đường cong C
• Res[X(z)z n-1]z=z ci - thặng dư của X(z)zn-1 tại điểm cực zciTrong đó:
Tổng cộng các thặng dư tại tất cả các điểm cực, ta được x(n)
n i
z z X
z
X j
n
2
1)
(
C
n dz
z z
z j
1
)2(
Re
z
z s
n
Thay X(z) vào (*), ta được
Trang 20• n0 :
)2(
z X
n n
có 1 điểm cực đơn Zc1=2Thặng dư tại Zc1=2:
2)
2(
()2
z z
)2(
1)
2(
1Res
)2
()
2(
Trang 21)!
1(
Res
z
z n
0 2
1 2
2(
1Res
1)!
1(
m
z z z
dz d m
Trang 225.3.3 PHƯƠNG PHÁP KHAI TRIỂN
2 1
2
3 2
4 2
Suy ra: ( ) {1,-2, 4 ,-2,3}
n x
Trang 23
1
2
1 z1
Ví dụ: 5.3.3: Tìm x(n) biết: : 2
2 1
1 )
Giải:
Do ROC của X(z) là /z/>2, nên x(n) sẽ là dãy nhân quả
và sẽ được khai triển thành chuỗi có dạng:
1
z 2 - 2
z1 2 -2
z 2
2 -2
2 2
(
n
n n
z z
X
) ( 2
0 :
2 )
Trang 24
1 1 1
1
2
2
Ví dụ: 5.3.4: Tìm x(n) biết: : 2
2 1
1 )
X a1z1 a2z2 a3z3
Để có dạng (**), thực hiện phép chia đa thức dưới đây:
(**)
1 z
2 -
1
21 z1
2 2
2 z
z 2 -
21 z1 -2 2
z 2 -2 2
3 3
(
n
n n
z z
X
) 1 (
2 0
: 2 )
Trang 255.3.4 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH THÀNH
Xét X(z) là phân thức hữu tỉ có dạng:
) (
)
( )
(
z B
z
D z
0 1
1 1
0 1
1 1
b z
b z
b z
b
d z
d z
d z
d
N N
N N
K K
K K
)
( )
(
z B
z
D z
) (
)
( )
(
z B
z
A z
0 1
1 1
0 1
1 1
b z
b z
b
a z
a z
a z
a z
N
N N
M M
M M
Ta được C(z) là đa thức và phân thức A(z)/B(z) có bậc MN
• Nếu KN, thì X(z) có dạng giống phân thức A(z)/B(z)
Việc lấy biến đổi Z ngược đa thức C(z) là đơn giản, vấn
đề phức tạp là tìm biến đổi Z ngược A(z)/B(z) có bậc M N
Trang 26Xét X(z)/z là phân thức hữu tỉ có bậc MN :
) (
) ( )
(
z B
z A z
z
X
Xét đén các điểm cực của X(z)/z, hay nghiệm của B(z) là
đơn, bội và phức liên hiệp
0 1
1 1
0 1
1 1
b z
b z
b z
b
a z
a z
a z
a
N N
N N
M M
M M
) ( )
(
z B
z A z
z
X
)(
))(
(
)(2
) ( )
(
z B
z A z
z
X
)(
)(
)
2 1
1
cN
N c
K z
z
K z
i
z B
z
A K
)(')(
Trang 27Suy ra X(z) có biểu thức:
)1
()
1()
1(
)
2
2 1
K z
z
K z
z
K z
X
cN
N c
1 i
1 ci
i
)zz1(
K
) 1
K z
X
ci
i i
x
1
) ( )
(
Xét:
Trang 28Ví dụ: 5.3.5: Tìm x(n) biết:
6 5
5
2 )
z
z z
X
Giải:
với các miền hội tụ: a) /z/>3, b) /z/<2, c) 2</z/<3
) 3 )(
2 (
5 2
z
) 3 (
) 2 (
2 1
K
6 5
5 2
z z
z
X
)3(
52
z
X
)2(
52
) 3 (
1 )
2 (
1 )
z
z
X
) 3
1 (
1 )
2 1
(
1 )
z X
Trang 29Với các miền hội tụ:
) 3
1 (
1 )
2 1
(
1 )
Trang 30b) Xét X(z)/z có điểm cực Z c1 bội r và các điểm cực đơn:
Z c(r+1) ,…,Z cN ,
) (
) ( )
(
z B
z A z
z
X
)(
)(
)(
)(
) 1 (
r c
b
z A
K z
z
K z
z
K z
z
X
)(
)(
)(
)
(
1
2 1
2 1
i
i
i
z z
K z
Z Z
r 1 c )
i r
) i r (
z
)z(Xdz
d)!
ir
(
1K
( ) ( )
)(
)( ( 1)
1
cN
N r
c
r
z z
K z
Trang 31Vậy ta có biểu thức biến đổi Z ngược là:
Với giả thiết ROC của X(z): /z/ > max{ /zci / }: i=1N,
biến đổi Z ngược của thành phần K i /(z-z ci ) r sẽ là:
( 1 )! ( )
) 2 ) (
a i
n n
n a
)
( )!
1 (
) 2 ) (
1
( )
K n
u i
a i
n n
n K n
x
N
r l
n cl l
i n r
) 2 (
4 5
2 )
2 3
z z
z z
Giải:
) 1 (
) 2 (
4 5
2 )
z z
z
z
X
) 1 (
) 2 (
) 2 (
3 2
2 1
K z
K
Trang 32Vậy X(z)/z có biểu thức là:
Với các hệ số được tính bởi:
)1(
1)
2(
2)
2(
1)
z z
z
X
1 )
1 (
4 5
dz
d
2
2 )
1 2 (
) 1 2 (
)!
1 2
z X dz
d K
2 )
1 (
4 5
2
2 )
2 2 (
) 2 2 (
)!
2 2
z X dz
d K
z
X
) 2 (
4 5
2
1 2
) 1
(
1 )
2 1 (
2 )
2 1 (
1 )
z z
z
) ( )
( 2
) ( 2
) ( n u n n u n u n
Trang 33c) Xét X(z)/z có cặp điểm cực Z c1 và Z* c1 phức liên hiệp,
các điểm cực còn lại đơn: Z c3 ,…,Z cN ,
) (
) ( )
(
z B
z A z
z
X
)(
))(
)(
(
)(
3
* 1
)(
)(
)(
2 1
1
cN
N c
c
K z
z
K z
z
K z
z
K z
K z
z
K z
z
K z
z
X
3
* 1
2 1
1
)(
)(
)(
)
(
Với các hệ số K 1 , K i được tính giống điểm cực đơn:
N i
: )
z z
( z
) z (
X
K
ci
Z Z
ci
1
Trang 34Xét :
Do các hệ số A(z), B(z) là thực, nên K 2 =K 1 *
)(
*)
(
)
(
* 1
1 1
1 1
c
K z
z
K z
z X
(
*)
1(
)
1
1 1
K z
z
K z
X
c c
Nếu gọi:
j
e K
K1 1
j c
) n
cos(
z K )
n ( x
N
i
n ci i
n c
Vậy:
Trang 35: ) 1 )(
2 2
z
z z
X
Ví dụ: 5.3.7: Tìm x(n) biết:
Giải:
)1)(
22
(
1)
z z
z j
z
3
* 1 1
z
K j
z
K
1 )
1 (
) 1
z j
z
K
) ( )
(
) 4
cos(
) 2 (
2 2
K
1 )
1 ( 1
2 / 1 )
1 ( 1
2 /
1 )
j z
j z
Trang 362.4 HÀM TRUYỀN ĐẠT CỦA HỆ THỐNG TTBB2.4.1 Định nghĩa hàm truyền đạt
h(n) Z H(z): gọi là hàm truyền đạt H(z)=Y(z)/X(z)
2.4.2 Hàm truyền đạt được biểu diễn theo các hệ số PTSP
k
k y n k b x n r
a
0 0
) (
k
k
kz X z b z a
z
Y
0 0
) ( )
(
Z
) (
)
( )
(
z X
z
Y z
Trang 37Ví dụ: 5.4.1: Tìm H(z) và h(n) của hệ thống nhân quả cho bởi: Giải: y(n) - 5y(n-1) + 6y(n-2) = 2x(n) - 5x(n-1)
2 1
1
65
1
52)
(
)
()
z z
X
z
Y z
H
) 3 (
) 2 (
2 1
K
) 3
1 (
1 )
2 1
(
1 )
z H
Lấy biến đổi Z hai vế PTSP và áp dụng tính chất dịch theo t/g:
52
)(6
51
)
(z z z X z z
Y
6 5
z z
) 3 )(
2 (
5 2
z z
z
H
Do hệ thống nhân quả nên: h(n) = ( 2 n + 3 n ) u(n)
1 2
) 3 (
z
3 )
2 (
z K
Trang 382.4.3 Hàm truyền đạt của các hệ thống ghép nối
Trang 392.4.3 Hàm truyền đạt của các hệ thống ghép nối (tt)
Trang 402.4.4 Tính nhân quả và ổn định của hệ TTBB rời rạc
))(
(
)
()
Trang 41z n
Trang 43Ví dụ: 5.4.1: Tìm h(n) của hệ thống, biết:
Giải:
) 2 (
) 2 / 1 (
2 1
K
1)
2/1(1
1)
z
H
2 5
2
5
4 )
z
z z
H
) 2 )(
2 / 1 (
2
5 4
z z
1 )
2 / 1 (
b Hệ thống ổn định (1/2</z/<2): h(n)=(1/2) n u(n) - 2 n u(-n-1)
c Hệ thống nhân quả và ổn định:
ROC: /z/>2 không thể chứa /z/=1 không tồn tại h(n)
Trang 442.5 GIẢI PTSP DÙNG BIẾN ĐỔI Z 1 PHÍA
Tổng quát, biến đổi Z 1 phía của y(n-k):
) ( n k
z r y
z Y
z
1
) (
) (
Z
1 phía
) 1 ( n
0 ( )
1 ( )
1 ( z 1Y z
y
) 2 ( n
1 ( )
2 ( )
1 ( )
2 ( y z 1 z 2Y z
y
Trang 45Ví dụ 5.5.1: Hãy giải PTSP dùng biến đổi Z 1 phía
y(n) – 3y(n–1) +2 y(n-2) = x(n) : n0
biết: x(n)=3n-2u(n) và y(-1)=-1/3; y(-2)= -4/9
Giải:
Lấy biến đổi Z 1 phía hai vế PTSP:
Y(z) - 3[y(-1)+z-1Y(z)] + 2[y(-2)+y(-1)z-1+z-2Y(z)] = X(z) (*)
Thay y(-1)=-1/3; y(-2)= -4/9 và X(z)=3-2/(1-3z-1) vào (*), rút ra:
)3(
1
2
1)
1(
1
2
1)
3)(
1(
1)
z z
z
z
Y
) 3
1 (
1
2
1 )
1 (
1
2
1 )
z
Y
3 1 ( ) 2
1 )