nhiễm trùng sơ sinh

MỤC TIÊU HỌC TẬP: • Định nghĩa được NTSS + NTHSS • Trình bày được các đặc điểm DTH của NTHSS • PB được các thể LS của bệnh theo NN + thời điểm khởi phát • Liệt kê được các đường lây + t

NHIỄM TRÙNG SƠ SINH

BS ThS PHẠM DIỆP THÙY DƯƠNG

BM Nhi Đại học Y Dược TP HCM

MỤC TIÊU HỌC TẬP:

• Định nghĩa được NTSS + NTHSS

• Trình bày được các đặc điểm DTH của NTHSS

• PB được các thể LS của bệnh theo NN + thời điểm

khởi phát

• Liệt kê được các đường lây + tác nhân thường gặp

+ YT nguy cơ

• Nắm được lý do làm tăng nguy cơ NTSS

• Trình bày được SBH của các đường lây nhiễm

• Liệt kê được các biểu hiện chính về LS + CLS

• Chẩn đoán được 1 ca NTHSS

• Trình bày được nguyên tắc ĐT 1 ca NTHSS

• Liệt kê được mục tiêu của từng cấp độ PN theo

CSSKBĐ

2 DTH & ĐƯỜNG LÂY NHIỄM

trẻ non tháng/ nhẹ cân: ít khác biệt

• Sanh non: tỉ lệ mắc gấp 3-10 lần so với trẻ đủ tháng

2 DTH & ĐƯỜNG LÂY NHIỄM

2.2 Đường lây nhiễm:

 NT trong tử cung:

• Nhiều tác nhân (CMV, T pallidum, Rubella,

Varicella, …), xảy ra bất cứ ở mọi thời điểm / thai kỳ, LS/ tiềm ẩn, có thể xuất hiện lúc sanh

 vài năm sau

• Nhiều BC: sẩy thai/ tật bẩm sinh/ CTTTTC/ sanh

non/ thai lưu/ bệnh ở gđ SS/ NT kéo dài không

TC  di chứng muộn

• Thời điểm NT / thai kỳ ảnh hưởng đến TL trẻ:

 TCN 1 : ảnh hưởng đến sự tạo phôi DTBS

 TCN 3: NT thể hoạt động lúc sanh / biểu hiện LS

muộn sau sanh

2 DTH & ĐƯỜNG LÂY NHIỄM

 Nhiễm VT ngược dòng:

• Vi sinh/ đường SD mẹ sẽ gây NT ngược

dòng / lưu trú ở trẻ (thường nhất lúc chuyển dạ)

• Hít / nuốt vi khuẩn trong lúc sanh có thể dẫn

tới NT sau 1-2 ngày

2 DTH & ĐƯỜNG LÂY NHIỄM

 NT muộn sau sanh:

• Mầm bệnh từ: NVYT, mẹ, thành viên / gia

đình, thiết bị BV

Nguồn lây quan trọng nhất cho trẻ SS nằm viện là bàn tay NVYT

• VMN thường do xâm nhiễm qua dòng máu

(đôi khi do tiếp cận gần: khiếm khuyết ống

TK hở, vết thương da đầu do lấy mẫu XN…)

2 DTH & ĐƯỜNG LÂY NHIỄM

2.3 Yếu tố nguy cơ NTSS

• Chuyển dạ sinh non

• Có huyết trắng hôi/ tuần cuối + hở CTC

2 DTH & ĐƯỜNG LÂY NHIỄM

2.3 Yếu tố nguy cơ NTSS

2 DTH & ĐƯỜNG LÂY NHIỄM

2.3 Yếu tố nguy cơ NTSS

 Từ môi trường :

• Nằm viện > 3 ngày

• Thủ thuật xâm lấn

• Khoa SS quá tải

• Tỉ lệ bệnh nhi / điều dưỡng cao

• Thiếu động tác rửa tay

• Liệu pháp KS kéo dài

• Phẫu thuật

3 LÝ DO TĂNG NGUY CƠ NTSS

• Tác nhân NT lây truyền từ mẹ  thai / SS theo nhiều cách

• MD ( tại chỗ, dịch thể , TB) yếu

• LS: không TC  TC toàn thân / DTBS

• CĐ + kiểm soát NT SS : khó khăn do nhiều rối loạn tồn tại

• NT / mẹ thường bị bỏ sót / thai kỳ ( không TC / biểu hiện không đặc hiệu)

• Nhiều tác nhân: VT, SV, nấm, mycoplasma,

NSĐV

• Ngày càng nhiều trẻ sanh non, nhẹ cân sống sót + nằm viện lâu

• Vi trùng thường gặp nhất ở giai đoạn SS:

Streptococcus nhóm B, Escherichia coli và Listeria monocytogenes

5 CÁC DẠNG LÂM SÀNG

Sớm / muộn: dựa trên thời điểm khởi phát NT

Mốc: 1 tuần tuổi

 NT khởi phát sớm : mắc phải trước / trong lúc sanh,

thường nhất: NTH, viêm phổi ± VMN

 NT khởi phát muộn : mắc phải sau sanh, nguồn lây

phòng cho bú thường/ NICU/ cộng đồng, thường gặp

là NTH, VMN, NTT, các NT khu trú ≠

 NT khởi phát rất muộn (>1 th): non tháng/ rất nhẹ cân

 NTBV : NT sau N3 + không nguồn gốc từ mẹ

(YTNC: non tháng, nhẹ cân, TT xâm lấn, biến đổi

hàng rào da ± NM, KS phổ rộng, nằm viện lâu …)

6 CẬN LÂM SÀNG

6.1.Vi trùng học: là tiêu chuẩn quan trọng,

nhưng không luôn có sẵn + chính xác: nhuộm Gram, cấy, kháng nguyên hòa tan

– Máu + dịch cơ thể: chịu ảnh hưởng nhiều

YT,

– Các dịch tiết (dịch ối, dịch DD, dịch ống tai…

< H 6)

– Giá trị của các XN VT giảm dần : Máu trẻ,

DNT, nước tiểu  dịch DD trẻ < H 6 giờ,

máu mẹ

6 CẬN LÂM SÀNG

6.2 CTM + phết máu ngoại biên:

– BC: lúc H 12-24 + lặp lại mỗi 12-24 g, giảm có giá trị hơn Bất thường khi:

• < 6 000 hoặc > 30 000/mm3 ≤ H 24

• < 5 000 hoặc > 20 000 /mm3 > H 24

– Neutrophil < 1 000-1 500/ mm3 : TL xấu

– Sự hiện diện của các BC non: đặc hiệu hơn

• tỉ lệ I/T (Neutrophil Non/ Neutrophil tp) ≥ 0.2

• tỉ lệ I/T (Neutrophil Non/ Neutrophil tp) > 0,8  TL xấu

– BC có hạt độc, không bào

– Thiếu máu

– TC giảm (<100 000/mm3)

6 CẬN LÂM SÀNG

6.3 CRP: không đặc hiệu do viêm + tổn thương mô cấp

– Tăng SL sau sanh (đỉnh # H24 ), phụ thuộc kiểu

sanh, TT, tác nhân, giảm BC hạt,…

– sau kích thích viêm 4-6 g, x 2 mỗi 8 g, đỉnh 36-48 g sau, T 1/2 # 19 g , vẫn duy trì sự tăng trong vòng 24-48 g sau khởi phát NT dù đã ĐT

– Mức độ tăng tương quan với khả năng NT

– CRP ≥ 10mg/l: (+)

– đo nhiều lần mỗi 12-24 g loại trừ NTH, quyết định ngừng KS, theo dõi đáp ứng điều trị:

3 lần CRP (-)  loại trừ 98,7% - 99,7% NTHSS

NTHSS không nhiều

7 CHẨN ĐOÁN

YẾU TỐ NGUY CƠ

• xanh tím + da nổi bông

• thời gian phục hồi màu da > 3 “

• tim nhanh > 160/ph

• HA hạ

• KS đủ liều + đủ thời gian, tùy bệnh cảnh LS

• Phối hợp KS + ưu tiên đường tiêm (TB/TM)

• Chuyển viện an toàn + kịp thời những ca

ngoài khả năng điều trị / tiên lượng nặng

8 ĐIỀU TRỊ

8.2 Chiến lược điều trị cụ thể: 2 thái độ xử trí LS:

 Có yếu tố gợi ý nhiều khả năng NTHSS:

– Mẹ sốt > 38 0 C 24 giờ trước/ sau sinh

– Có huyết trắng hôi / tuần cuối + hở CTC

– Sang thương đại thể trên nhau dạng áp xe

– Sinh non không NN sản khoa

 Khám LS 2 lần /ngày, XN mỗi 12-24 giờ

 Triệu chứng NTHSS rõ  Cho KS ngay

8 ĐIỀU TRỊ

8.3 Kháng sinh liệu pháp:

– Ampi+ Cefo+ Aminosid/ Ampi + Cefo

 Nếu soi trực tiếp thấy :

– Cầu trùng Gram (+)  Strepto

– Trực trùng Gram (+)  Listeria  Penicillin G / A

8 ĐIỀU TRỊ

8.3 Kháng sinh liệu pháp:

 Khi cho KS phải biết rõ:

– Liều thuốc theo ngày tuổi

– Thời gian sử dụng cho từng loại NTHSS – Đặc tính biến dưỡng : thải qua gan, thận – Chức năng gan-thận

– TT kháng thuốc/ địa phương

8 ĐIỀU TRỊ

8.3 Kháng sinh liệu pháp:

 Thời gian điều trị:

– NTH: 7-10 ngày/ thêm 5-7 sau khi cải thiện LS – Viêm phổi: 7-10 ngày

– VMN: 21 ngày (14-21 ngày khi do Strepto B có

đáp ứng tốt trong 24-48 g đầu)

 Liều dùng: khái niệm

- Liều mỗi lần tiêm

- Khỏang cách giữa 2 lần tiêm

– Kiểm tra YTĐM

– Thay máu khi có CĐ

– Vit K1 1mg (TB) mỗi 15 ngày / KS kéo dài

– Tầm sóat + điều trị Stepto B / AĐ

– Mẹ NT niệu dục / tòan thân ĐT ngay trước sinh

 Lúc sinh:

– Hạn chế thăm khám AĐ / CD kéo dài, OVS

– Bảo đảm vô khuẩn / cuộc sinh + HS SS

 Sau sinh:

– Rửa tay trước + sau khám bé

– Lau chùi buồng bệnh định kỳ.+ Tiệt trùng y dụng cụ

– Nuôi con bằng SM, hạn chế TT xâm nhập.

– Cách ly trẻ nhiễm khuẩn

• Bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ y tế + Đầu tư

CLS tối thiểu cho CĐ (KHV, lam kéo máu

/bệnh phẩm , thuốc nhuộm )  CĐ sớm + ĐT tích cực

9 PHÒNG NGỪA

9.1 Phòng ngừa cấp 3:

• Tăng cường PHCN , khắc phục di chứng của

NTSS (não úng thủy, động kinh, bại não )

• Chế độ giáo dục , hướng nghiệp thích hợp

cho những trẻ bị di chứng điếc, mù, giảm trí thông minh…

Chúc các em học tập tốt!