Rùa quy có nhiều loại: - Loại ở núi Sơn quy có nhiều thứ: thứ nhỏ bằng bàn tay, yếm ở giữa có hình chữ vương chéo, mỏng, soi thấy trong vàng đậm là thứ rùa quý nhất thường gọi là Kim qu
Trang 1CAO QUY BẢN Tên thuốc: Plastrum Testudinis
Tên khoa học: Clemmys chinensis Tortoise
Họ Rùa (Testudinidae)
Bộ phận dùng: yếm rùa Rùa (quy) có nhiều loại:
- Loại ở núi (Sơn quy) có nhiều thứ: thứ nhỏ bằng bàn tay, yếm ở giữa có hình chữ vương chéo, mỏng, soi thấy trong vàng đậm là thứ rùa quý nhất thường gọi là Kim quy hay Kim tiền quy; có thứ to hơn, yếm sắc vàng nhạt, dày là hạng vừa; cũng có thứ yếm to hơn, sắc đen không dùng làm thuốc
- Loại ở nước (thuỷ quy): thường có yếm hoa, dày không dùng làm thuốc Nói chung dùng yếm rùa làm cao thì phải chọn thứ yếm mỏng còn màng bọc bên ngoài, các miếng yếm còn dính vào nhau là tốt; thứ yếm vụn nát, đen, mất màng hoặc lẫn lộn thứ yếm rùa khác là xấu
Huyết bản là yếm con rùa còn sống, lấy riêng yếm làm thuốc
Thông bản là yếm con rùa đã luộc đi để ăn thịt rồi lấy yếm làm thuốc
Trang 2Ở miền Nam còn dùng cả mai rùa nấu cùng với yếm
để làm cao
Thành phần hoá học: có chất keo, chất mỡ và muối calci
Tính vị: vị ngọt, mặn, tính hàn
Quy kinh: Vào kinh Thận Can, Tâm, Tỳ
Tác dụng: điều dưỡng huyết, bổ Tâm Thận, âm hư
Chủ trị: trị sốt rét dai dẳng, Tâm hư, Thận kém,
âm suy, mỏi lưng, và gối, đau xương, lòi đuôi trê
Liều dùng: Cao quy: ngày dùng 4 - 8g Thuốc
phiến: ngày dùng 12 - 32g
Cách bào chế
Theo Trung Y: Chọn lấy thứ Quy bản lâu năm, rửa sạch vỏ và đất cát, giã nát, tẩm rượu nướng hay sao vàng Ngâm vào nước 3 ngày đêm Dùng củi gỗ dâu
mà nấu thành cao
Theo kinh nghiệm Việt Nam: Nấu thành cao có bốn bước:
Trang 3+ Làm sạch: lấy yếm ngâm vào nước phèn (15%) trong một đêm, vớt ra đổ ngập nước đun sôi 1 - 2 phút
+ Làm khô và đập dập: đem phơi hoặc sấy khô đập dập ra từng khớp, rồi mỗi khớp đập ra thành 3 - 4 mảnh nhỏ
+ Tẩm sao: lấy nước gừng (giã gừng nhỏ, thêm đồng trọng lượng nước, vắt lấy nước) tẩm 1 đêm Sao qua cho khô (thường dùng)
Có người đem hơ nóng yếm rùa, rồi nhúng vào giấm ( làm 3 lần) rồi mới đập dập sao qua
+ Nấu cao: cách nấu cao Quy bản giống như cách nấu cao ban long
Thường khi cô lại thì cô trên cát dày 5 – l0 cm ở 80o, lúc gần được phải quấy liền tay
Cao quy bản thường chỉ cô đến độ sệt còn róc ra được đóng vào chai, lọ sạch 40g hay 12g để tiện dùng Loại cao này có thể để 3 năm không hỏng Cao này có mùi tanh và thơm
Sở dĩ chỉ lấy cao Quy bản ở độ sệt vì nếu làm cao đặc như cao Ban long thì bị mềm ra, nhất là mùa hạ
Trang 4thì lại càng chảy ra, hơn nữa các cụ cho rằng nấu đặc như cao Ban long thì mất chất
Kinh nghiệm ở Viện Đông y thì thấy rằng có thể nấu thành cao đặc như cao Ban long được, cắt thành từng miếng 100g gói kỹ trong giấy bóng kính, mùa đông miếng cao vẫn tốt, sang mùa hè có mềm hơn, nhưng không chảy nhũn ra được Miếng cao này nếu đem để trong bình kín, dưới có lót vôi sống thì miếng cao rất khô, cứng nhưng có cụ vẫn cho là nấu đến độ đặc như thế thì kém chất
Để có thể cắt cao Quy bản thành miếng được, có nơi nấu chung yếm rùa với gạc (l/2 Quy bản và 1/2 gạc, hoặc 3 Quy 1 gạc) gọi là Cao Quy Lộc Nhị Tiên
Thường cứ 10 yếm rùa chưa chế biến thì nấu được 1,80kg cao quy bản ở thể đặc (cắt thành miếng được, kinh nghiệm ở Viện Đông y)
- Thuốc phiến: lấy nước sôi rửa sạch yếm rùa bằng bàn chải Phơi hoặc sấy khô, sau đem nướng tồn tính (bẻ ra trong còn thấy vàng là được) lúcđang còn nóng dúng vào giấm Lại hơ qua cho nóng dúng vào giấm lần nữa Tán dập vụn
Trang 5Bảo quản: miếng cao gói trong giấy bóng kính cho
vào thùng kín, dưới có lót vôi sống để hút ẩm
Cao lỏng đóng vào chai lọ sạch, nút kỹ gắn xi
Thuốc phiến để chỗ khô ráo
Kiêng ky: âm hư mà không nhiệt, hoặc Tỳ Vị hư
hàn thì không nên dùng